Sao người lại nhận thơ tôi?
Chử Văn Long
Qua bài bàn về thơ đăng ở đặc san Thơ số hai, Thạch Quỳ tin có “tính duy nhất trong thơ”. Anh viện dẫn đời thơ của mình khi còn ở vùng quê Đô Lương xa lắc ở Nghệ An, chưa được tiếp xúc sách vở gì, ngoài sách giáo khoa học ở trường làng, vậy mà anh viết được mấy bài thơ, giống hệt những bài thơ của người khác mà sau này lớn lên anh mới biết. Giống đến từng dấu chấm, dấu phẩy với thơ anh. Theo anh, với những tài năng, trong hoàn cảnh đồng điệu, lao động hết mình có thể tìm thấy “đáp số chung” là những bài thơ giống hệt nhau, và đó là “Tính duy nhất trong thơ”...
Đọc xong, tôi mỉm cười chẳng thể nào tin. Nhớ lại ngày xưa, tôi từng được học ngành cơ khí chế tạo những chi tiết chính xác để lắp ráp, chính xác đến cấp 0 (không có dung sai). Vậy mà khi lắp vẫn có những trường hợp không dùng được, phải mượn đến “cách đo đạc bằng cảm giác” của bàn tay thợ lành nghề mới khắc phục nổi. Huống hồ Thơ, thứ sản phẩm không hề có kích thước đo đạc định hình. Thứ trò chơi ú tim giữa thực và mộng, cứ thế săn đuổi nhau cho đến hết đời nhiều khi vẫn trắng tay mà không hay biết rằng, thực sự mình chưa chạm được vào vạt áo yêu kiều, diễm lệ của “Nàng Thơ”. Thì làm sao có hai người làm thơ khác nhau lại có thể viết hai bài thơ giống hệt nhau đến từng dấu chấm, dấu phẩy. Từ xưa, chuyện thơ phú khắp đông, tây chưa nghe ở đâu có vậy. Tôi đoán chắc rằng Thạch Quỳ đùa. Cố tình đùa. Bởi anh nêu mệnh đề ra rồi có chứng minh gì đâu. Anh giấu cái đáp số cuối cùng. Có cho ai đọc câu thơ nào, bài thơ nào anh đã làm và giống hệt của ai?
Nhưng thật trớ trêu, chiều 5-2 tôi đã nhận được tờ công văn của báo Bà Rịa - Vũng Tàu với nội dung; Số tết báo Bà Rịa - Vũng Tàu có in bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ của tôi, nhưng có một người làm thơ ở Vũng Tàu, tên là Duy Tân, đã đến toà soạn nhận bài Đọc thơ thôn Vỹ là của tác giả Duy Tân, chứ không phải của tác giả Chử Văn Long! Toà soạn đề nghị tôi phải chứng minh việc này.
Chuyện thật mà như đùa. Chả lẽ điều tôi không tin ở Thạch Quỳ nói trước đây, ma xui quỷ ám thế nào lại có thể xảy ra đúng với tôi. Nghĩa là một ông Duy Tân nào đấy ở Vũng Tàu, chưa hề biết mặt nhau, thậm chí tôi chưa nghe tên bao giờ, lại có thể viết bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ. Cũng cùng tít đề như vậy. Cùng ba khổ thơ giống hệt thế này sao?
Đọc thơ thôn Vỹ
Từ có người đề thơ thôn Vỹ
Lá mới biếc xanh, trăng mới diệu huyền
Chẳng biết có còn hàng cau thuở ấy
Mà bâng khuâng nhớ gương mặt chữ điền.
Ai đem phẩy nét buồn thành lá trúc
Giòng nước buồn thiu từ ấy chẩy qua lòng
Qua bao giòng sông cờ ngô phơ phất
Cứ ngỡ trăng thôn Vỹ chẩy theo cùng
Yêu đến thế sao em thành khách lạ
Anh lại ngồi mơ áo trắng đường xa
Mới cảm hết nỗi đau Hàn Mặc Tử
Khi sông trăng chẩy sáng trước nhà.
Nếu không chứng minh được bài thơ trên là của mình, tôi sẽ là người mắc tội “đạo văn”!
Giá không có khoảng cách gần hai nghìn cây số Vũng Tàu - Hà Nội, tôi sẽ rủ người bạn thơ đã chứng kiến sự ra đời bài Đọc thơ thôn Vỹ của tôi đến toà soạn báo Bà Rịa - Vũng Tàu để kể lại chuyện những năm tháng đầy mệt mỏi vì bao nhiêu lẽ, nhà cửa, áo cơm, tình đời tình người... Có hôm hai anh em góp tiền lại không đủ bữa ăn trưa, ba nghìn đồng. Mình thương mình chẳng đủ. Một hôm nói chuyện về bài thơ Đây thôn Vỹ Dạ, bỗng thấy thương Hàn Mặc Tử lại chẳng được trời cho vô tật bệnh như mình, tha hồ đi đó đi đây, có bạn có bè trò chuyện làm thơ. Thế là cả tuần lễ ấy, gần như câu chuyện chỉ xung quanh đời thơ Hàn Mặc Tử... Bạn tôi đã viết được bài Lối vào bài thơ Đây thôn Vỹ Dạ, và tôi làm xong bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ in số Tết năm ấy ở báo Người Hà Nội (1997). Sau đó, cũng trên báo Người Hà Nội có người vì quá yêu mến bài thơ đã khen đến mức làm số người khác chạnh lòng, về những câu thơ như “Ai đem phẩy nét buồn thành lá trúc” là câu thơ cổ kim ít có!..
Nghe rõ những chuyện buồn vui như vậy, chắc toà soạn Bà Rịa - Vũng Tàu tin Đọc thơ thôn Vỹ là của tôi, không thể có ông Duy Tân làm được. Còn ông Duy Tân lại vì quá mê bài thơ, hoặc không tin luận điểm về “Tính duy nhất trong thơ” của Thạch Quỳ, dính hai việc ngẫu nhiên lại với nhau thành chuyện.
Nhưng vì Hà Nội quá xa, tôi đành phôtô những trang bản thảo được gạch xoá trong sổ tay lưu từ năm 1996, và chút giấy tờ cần thiết để gửi ông Phó tổng biên tập báo Bà Rịa - Vũng Tàu, người đã ký công văn gửi tôi... chờ hồi âm của toà soạn, và yêu cầu ông Duy Tân cũng phải có lời...
Vài hôm sau, một người bạn thân của tôi biết chuyện đến chơi, anh nhắc lại câu chuyện ngày xưa tôi đã hoàn toàn quên, về cháu sinh viên người cùng làng, học Văn Đại học Sư phạm I Hà Nội. Cháu học giỏi, tính ngoan, thỉnh thoảng qua nhà nhờ tôi góp ý bài thơ mới tập làm. Rồi nhà cửa mồ mả thế nào, cháu bị phát bệnh điên phá phách nhà cửa. Một hôm tôi đang ngồi viết, cháu chạy tới, mắt trừng trợn đỏ vè gọi tên tôi: “Chú Long đem thơ tôi in khắp nơi lấy nhuận bút không trả tôi đồng nào...”. Tôi ngớ người. Nói thế nào với người điên? Làm sao tôi có thể phân trần với nó rằng chú in ở đâu, báo nào, sách nào!... Đành nhờ người dìu cháu về cho bố mẹ, và tôi nói rõ việc này. Nửa đêm hôm ấy nó lại chạy đến cổng nhà tôi gọi, rồi lấy đất ném vào nhà, vào cây cối rào rào. May bố mẹ nó tỉnh dậy, đoán ra chuyện, kịp chạy ra đưa con về lại. Mấy hôm sau tôi nghe nói Thành lên cơn nặng quá, đập phá cả những nhà xung quanh, bố nó phải xích lại. Chỉ được vài tháng nó chết. Tôi cố quên câu chuyện chẳng liên quan gì đến thơ nhưng không thể không buồn. Bỗng dưng chuyện ông Duy Tân dựng lại hôm nay, nghe như hơi khác nhau một chút. Nhưng thực ra, nó tương tự chuyện xưa, đâu có khác gì.
Vạn Phúc ngày 14-2-2004
(Báo văn nghệ, Thơ số 7+8)
Chử Văn Long
Qua bài bàn về thơ đăng ở đặc san Thơ số hai, Thạch Quỳ tin có “tính duy nhất trong thơ”. Anh viện dẫn đời thơ của mình khi còn ở vùng quê Đô Lương xa lắc ở Nghệ An, chưa được tiếp xúc sách vở gì, ngoài sách giáo khoa học ở trường làng, vậy mà anh viết được mấy bài thơ, giống hệt những bài thơ của người khác mà sau này lớn lên anh mới biết. Giống đến từng dấu chấm, dấu phẩy với thơ anh. Theo anh, với những tài năng, trong hoàn cảnh đồng điệu, lao động hết mình có thể tìm thấy “đáp số chung” là những bài thơ giống hệt nhau, và đó là “Tính duy nhất trong thơ”...
Đọc xong, tôi mỉm cười chẳng thể nào tin. Nhớ lại ngày xưa, tôi từng được học ngành cơ khí chế tạo những chi tiết chính xác để lắp ráp, chính xác đến cấp 0 (không có dung sai). Vậy mà khi lắp vẫn có những trường hợp không dùng được, phải mượn đến “cách đo đạc bằng cảm giác” của bàn tay thợ lành nghề mới khắc phục nổi. Huống hồ Thơ, thứ sản phẩm không hề có kích thước đo đạc định hình. Thứ trò chơi ú tim giữa thực và mộng, cứ thế săn đuổi nhau cho đến hết đời nhiều khi vẫn trắng tay mà không hay biết rằng, thực sự mình chưa chạm được vào vạt áo yêu kiều, diễm lệ của “Nàng Thơ”. Thì làm sao có hai người làm thơ khác nhau lại có thể viết hai bài thơ giống hệt nhau đến từng dấu chấm, dấu phẩy. Từ xưa, chuyện thơ phú khắp đông, tây chưa nghe ở đâu có vậy. Tôi đoán chắc rằng Thạch Quỳ đùa. Cố tình đùa. Bởi anh nêu mệnh đề ra rồi có chứng minh gì đâu. Anh giấu cái đáp số cuối cùng. Có cho ai đọc câu thơ nào, bài thơ nào anh đã làm và giống hệt của ai?
Nhưng thật trớ trêu, chiều 5-2 tôi đã nhận được tờ công văn của báo Bà Rịa - Vũng Tàu với nội dung; Số tết báo Bà Rịa - Vũng Tàu có in bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ của tôi, nhưng có một người làm thơ ở Vũng Tàu, tên là Duy Tân, đã đến toà soạn nhận bài Đọc thơ thôn Vỹ là của tác giả Duy Tân, chứ không phải của tác giả Chử Văn Long! Toà soạn đề nghị tôi phải chứng minh việc này.
Chuyện thật mà như đùa. Chả lẽ điều tôi không tin ở Thạch Quỳ nói trước đây, ma xui quỷ ám thế nào lại có thể xảy ra đúng với tôi. Nghĩa là một ông Duy Tân nào đấy ở Vũng Tàu, chưa hề biết mặt nhau, thậm chí tôi chưa nghe tên bao giờ, lại có thể viết bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ. Cũng cùng tít đề như vậy. Cùng ba khổ thơ giống hệt thế này sao?
Đọc thơ thôn Vỹ
Từ có người đề thơ thôn Vỹ
Lá mới biếc xanh, trăng mới diệu huyền
Chẳng biết có còn hàng cau thuở ấy
Mà bâng khuâng nhớ gương mặt chữ điền.
Ai đem phẩy nét buồn thành lá trúc
Giòng nước buồn thiu từ ấy chẩy qua lòng
Qua bao giòng sông cờ ngô phơ phất
Cứ ngỡ trăng thôn Vỹ chẩy theo cùng
Yêu đến thế sao em thành khách lạ
Anh lại ngồi mơ áo trắng đường xa
Mới cảm hết nỗi đau Hàn Mặc Tử
Khi sông trăng chẩy sáng trước nhà.
Nếu không chứng minh được bài thơ trên là của mình, tôi sẽ là người mắc tội “đạo văn”!
Giá không có khoảng cách gần hai nghìn cây số Vũng Tàu - Hà Nội, tôi sẽ rủ người bạn thơ đã chứng kiến sự ra đời bài Đọc thơ thôn Vỹ của tôi đến toà soạn báo Bà Rịa - Vũng Tàu để kể lại chuyện những năm tháng đầy mệt mỏi vì bao nhiêu lẽ, nhà cửa, áo cơm, tình đời tình người... Có hôm hai anh em góp tiền lại không đủ bữa ăn trưa, ba nghìn đồng. Mình thương mình chẳng đủ. Một hôm nói chuyện về bài thơ Đây thôn Vỹ Dạ, bỗng thấy thương Hàn Mặc Tử lại chẳng được trời cho vô tật bệnh như mình, tha hồ đi đó đi đây, có bạn có bè trò chuyện làm thơ. Thế là cả tuần lễ ấy, gần như câu chuyện chỉ xung quanh đời thơ Hàn Mặc Tử... Bạn tôi đã viết được bài Lối vào bài thơ Đây thôn Vỹ Dạ, và tôi làm xong bài thơ Đọc thơ thôn Vỹ in số Tết năm ấy ở báo Người Hà Nội (1997). Sau đó, cũng trên báo Người Hà Nội có người vì quá yêu mến bài thơ đã khen đến mức làm số người khác chạnh lòng, về những câu thơ như “Ai đem phẩy nét buồn thành lá trúc” là câu thơ cổ kim ít có!..
Nghe rõ những chuyện buồn vui như vậy, chắc toà soạn Bà Rịa - Vũng Tàu tin Đọc thơ thôn Vỹ là của tôi, không thể có ông Duy Tân làm được. Còn ông Duy Tân lại vì quá mê bài thơ, hoặc không tin luận điểm về “Tính duy nhất trong thơ” của Thạch Quỳ, dính hai việc ngẫu nhiên lại với nhau thành chuyện.
Nhưng vì Hà Nội quá xa, tôi đành phôtô những trang bản thảo được gạch xoá trong sổ tay lưu từ năm 1996, và chút giấy tờ cần thiết để gửi ông Phó tổng biên tập báo Bà Rịa - Vũng Tàu, người đã ký công văn gửi tôi... chờ hồi âm của toà soạn, và yêu cầu ông Duy Tân cũng phải có lời...
Vài hôm sau, một người bạn thân của tôi biết chuyện đến chơi, anh nhắc lại câu chuyện ngày xưa tôi đã hoàn toàn quên, về cháu sinh viên người cùng làng, học Văn Đại học Sư phạm I Hà Nội. Cháu học giỏi, tính ngoan, thỉnh thoảng qua nhà nhờ tôi góp ý bài thơ mới tập làm. Rồi nhà cửa mồ mả thế nào, cháu bị phát bệnh điên phá phách nhà cửa. Một hôm tôi đang ngồi viết, cháu chạy tới, mắt trừng trợn đỏ vè gọi tên tôi: “Chú Long đem thơ tôi in khắp nơi lấy nhuận bút không trả tôi đồng nào...”. Tôi ngớ người. Nói thế nào với người điên? Làm sao tôi có thể phân trần với nó rằng chú in ở đâu, báo nào, sách nào!... Đành nhờ người dìu cháu về cho bố mẹ, và tôi nói rõ việc này. Nửa đêm hôm ấy nó lại chạy đến cổng nhà tôi gọi, rồi lấy đất ném vào nhà, vào cây cối rào rào. May bố mẹ nó tỉnh dậy, đoán ra chuyện, kịp chạy ra đưa con về lại. Mấy hôm sau tôi nghe nói Thành lên cơn nặng quá, đập phá cả những nhà xung quanh, bố nó phải xích lại. Chỉ được vài tháng nó chết. Tôi cố quên câu chuyện chẳng liên quan gì đến thơ nhưng không thể không buồn. Bỗng dưng chuyện ông Duy Tân dựng lại hôm nay, nghe như hơi khác nhau một chút. Nhưng thực ra, nó tương tự chuyện xưa, đâu có khác gì.
Vạn Phúc ngày 14-2-2004
(Báo văn nghệ, Thơ số 7+8)
Love mickey,