Nhật ký đòi quyền sống của những con người nhỏ bé


TT - Cuốn sách không có cốt truyện, không hấp dẫn, không có văn chương. Nhưng cả châu Âu đã xôn xao vì nó, âm vang ngược trở lại đất nước Trung Hoa mênh mông. Đó là Nhật ký Mã Yến (*) - nhật ký của một học sinh tiểu học 13 tuổi. Đất nước Trung Hoa mênh mông, vĩ đại có 1 tỉ 200 triệu dân, có nền văn minh sông Hoàng Hà - Dương Tử chói lòa, đất nước Trung Hoa đã vào WTO, đã tự phóng tàu vũ trụ, sắp trở thành cường quốc kinh tế thế giới...

Trong đất nước ấy có một khu vực đất đai khô cằn, dân cư thưa thớt là khu tự trị Nội Mông, trong Nội Mông có huyện Ninh Hạ cũng nghèo tương tự, và trong Ninh Hạ có thôn Trương Gia Thụ nhỏ xíu của những người Hoa theo đạo Hồi. Mã Yến, 13 tuổi, sống với bố mẹ và em trai ở đó.

Cũng như cả thôn, nhà Mã Yến sống với thu nhập bình quân đầu người không đến 100 tệ/năm (khoảng 190.000 đồng VN!), với trạng thái thường trực là cảm giác đói và rét, với mơ ước giản dị là được nhìn thấy cha mẹ ở nhà vào mùa đông, và với khao khát cháy bỏng là được đi học.

Tất cả câu chuyện của Mã Yến chỉ xoay quanh chuyện thèm được đi học, muốn được no trong lúc học và mơ tuần sau, tháng sau, năm sau cha mẹ lại tiếp tế đủ đồ ăn và đóng đủ học phí để đi học.

Cô bé viết nhật ký để ghi lại những công việc hàng ngày của mình, những quan sát thầy cô bè bạn, nỗi đau đớn nhục nhã vì đói đến tái xanh cả người mà không vay bạn cùng lớp được một cái bánh bao, niềm nhớ nhung thương xót cha mẹ đến quặn cả ruột khi dưới cái rét 10 độ âm mà cha mẹ vẫn phải lặn lội ngoài hoang mạc để kiếm rau phát thái (facai) về bán cho người giàu ở thành phố ăn cho “cung hỷ phát tài” (**).

Nhưng bất chấp tất cả, Mã Yến vẫn đến trường. Và đó mới chính là bài ca tuyệt vời về khát vọng làm người, về nghị lực sống của những con người nhỏ bé đang bị dí sát đất.

Một phóng viên nước ngoài đến Ninh Hạ tìm hiểu cuộc sống của người dân, cán bộ xã dẫn đi vòng quanh, xem qua loa và nói những lời hoa mỹ về mức sống khá giả tưởng tượng của nhân dân. Bà mẹ mù chữ của Mã Yến không thể chịu đựng được nữa. Bà vùng lên, chạy về lấy cuốn nhật ký của cô bé ra dúi vào tay người phóng viên: “Sự thật không phải thế. Tôi không biết nó viết gì vì không đọc được, nhưng trẻ con thì bao giờ cũng nói thật, hãy đọc rồi sẽ biết”.

Và thế là tất cả bắt đầu: Nhật ký Mã Yến được in và giới thiệu ở Pháp và châu Âu, được biết đến ở Bắc Kinh, trẻ em Pháp mở chiến dịch giúp đỡ Mã Yến, quyên tiền giúp Mã Yến đi học, Mã Yến được sang Pháp, được lên Bắc Kinh. Mã Yến lấy tiền nhuận bút lập quĩ giúp các bạn cùng cảnh. Cuộc đời Mã Yến sang trang. Mẹ Mã Yến đã được đi học để viết thư cho con gái: “Con gái yêu...”

Nhưng vẫn còn hàng chục Mã Yến trong thôn Trương Gia Thụ, hàng ngàn Mã Yến trong huyện Ninh Hạ, hàng triệu Mã Yến ở Trung Quốc và hàng chục triệu Mã Yến trên trái đất này. Bởi vậy mà Mã Yến đã mơ làm phóng viên để đi khắp nơi, phát hiện ra những Mã Yến khác, để giúp các cô bé ấy được tiếp tục sống và mơ ước học hành...

THU HÀ

* NXB Hội Nhà văn 2005

** Facai chỉ là một loại rau dại mọc ở vùng cận hoang mạc nhưng vì nó đồng âm với “phát tài” nên cả người Trung quốc mới giàu ở lục địa lẫn người Hong Kong đều say mê. Một đĩa rau facai trên bàn ăn khách sạn Hong Kong có thể lên tới 500 tệ (gần 1 triệu đồng VN)