Tuy thiếu mất Gạc Nai nhưng lại có thêm Hoa Chuông, đoàn thỏ xuất phát từ bìa rừng phía Nam của rừng sồi vào tờ mờ sáng hôm sau lại chính là những người đã rời Sandleford cùng với Cây Phỉ năm tuần trước đó. Cây Phỉ không nói gì thêm để thuyết phục họ, cảm thấy rằng sẽ tốt hơn nhiều nếu cứ để mọi việc diễn ra tự nhiên theo ý nguyện mỗi người. Chú biết rằng ai cũng sợ, vì chính chú cũng thế. Thực vậy, chú đoán rằng các bạn cũng như chú không thể thoát khỏi những ám ảnh về Efrafa và bọn Cốt Cán dữ tợn. Nhưng đối lại với nỗi sợ hãi ấy là niềm khát khao cháy bỏng và yêu cầu cần có nhiều thỏ cái hơn cùng với nhận thức rõ ràng là nơi ấy có vô vàn thỏ cái. Sau đó là cái tính láu cá của bọn chúng. Tất cả các thỏ dều thích xâm phạm và trộm món đồ không phải của mình, nhưng rồi cũng đến một lúc nào đó một số ít sẽ thừa nhận rằng chúng sợ phải làm điều đó; trừ phi (như Gạc Nai hoặc Dâu Tây trong trường hợp này) chúng biết rằng mình không thích hợp, rằng thân thể chúng có thể đưa chúng rơi vào tình huống gay go. Với lại, khi nói về kế hoạch bí mật, Cây Phỉ đã khêu gợi trí tò mò của đồng loại. Chú hy vọng rằng với Thứ Năm phía sau chú có thể quyến rũ bọn kia bằng những gợi ý xa xôi và lời hứa hẹn: và chú hoàn toàn đúng. Bọn thỏ tin chú và Thứ Năm, những người đã giúp chúng thoát khỏi Sandleford trước khi quá muộn, vượt qua sông Enborne và vùng đất công, cứu Tóc Giả thoát khỏi bẫy, xây dựng cánh đồng thỏ ở vùng núi, liên minh với mòng biển Kehaar và đưa được hai cô thỏ về đây. Chúng sẽ còn làm gì nữa, chẳng ai nói trước được. Nhưng rõ ràng chúng đã làm được điều gì đó, và bởi vì cả Tóc Giả lẫn Mâm Xôi đều dường như quá tin tưởng vào điều đó nên không ai muốn mình là kẻ ngoài cuộc, nhất là khi Cây Phỉ đã tuyên bố rõ rằng bất cứ ai muốn ở lại thì cứ việc, với hàm ý rằng nếu có chú thỏ nào yếu bóng vía đến nỗi chọn ở lại mà bỏ lỡ cuộc thám hiểm thì chúng sẽ ra đi mà không cần đến chú ta nữa. Nhựa Ruồi, kẻ mà lòng trung thành đã trở thành bản năng thứ haì, cũng chẳng ngăn cản thêm nữa. Chú đi cùng với đoàn người đến tận cuối rừng với vẻ vui tươi mà chú cố lắm mới tạo ra được, chỉ khẩn cầu Cây Phỉ mà không để người khác nghe thấy, rằng dù sao thì Cây Phỉ cũng chớ nên chủ quan, khinh địch. "Hãy nhắn tin cho Kehaar khi cậu ta đuổi kịp các anh," chú nói thêm "và quay về sớm nhé."
     Tuy vậy, khi Xám Bạc hướng dẫn mọi người đi về hướng Nam dọc theo vùng đất cao hơn đến phía Bắc nông trại, dường như chỉ đến lúc ấy những người tham gia cuộc phiêu lưu mới ý thức được đầy đủ cái gian nan. Những chuyện kề về Efrafa đủ để làm thoái chí ngay cả người có trái tim quả cảm nhất. Nhưng trước khi đến được đó - hoặc bất cứ nơi nào chúng đang đi đến - chúng đã phải đi suốt hai ngày ròng rã ở nơi đồng không mông quạnh. Cáo, chồn ecmin và chó sói có thể xông ra bất cứ lúc nào và chúng có mỗi một chước duy nhất là "chuồn" ở những nơi địa hình trống trải như vậy. Chúng di chuyển rời rạc, không liên tục và chậm hơn so với đoàn của Nhựa Ruồi với ba thành viên được tuyển lựa. Lúc thì bị lạc đường, lúc thì hoảng sợ vì những tín hiệu nguy hiểm, lúc phải dừng lại nghỉ. Sau đó Cây Phỉ chia đoàn thành ba tốp, giao cho Tóc Giả chỉ huy một tốp, Xám Bạc một tốp, tốp còn lại do chú đứng đầu. Tuy vậy chúng vẫn đi rất chậm, như những nhà leo núi nhích từng bước trên bờ đá dốc đứng, đầu tiên một vài người rồi sau đó những người khác lần lượt đi ngang qua cùng một con đường cheo leo đó.
     Nhưng ít nhất thì cũng có chỗ trú ẩn tốt cho bọn thỏ. Đã cuối tháng Sáu và đang là giữa mùa hè. Các hàng rào cây và bờ cỏ rậm rạp xum xuê. Bọn thỏ náu mình trong những cái hang đầy những đốm nắng và xanh mờ làm bằng cọng cỏ, kinh giới ô nở hoa và mùi tây dại; nhìn xuống dưới những bụi cây lưỡi bò thân mảnh như sợi tóc đang nở hoa đỏ và xanh trên đầu; chen lấn giữa những đài hoa hình tháp của hoa cây cỏ tía mullein vàng xộm. Thỉnh thoảng chúng chạy vụt qua trảng cỏ rộng mênh mông, rực rỡ như tấm thảm thêu khung cảnh đồng cỏ với những cây bách bệnh, xa cúc và cây bảy lá. Chỉ vì nỗi sợ gặp phải kẻ thù và bởi vì mũi chúng lúc nào cũng cắm xuống đất không có khả năng nhìn xa hơn về phía trước nên đường đi dường như dài hơn.
     Nếu thực hiện chuyến đi này vài năm về trước, chúng sẽ thấy vùng núi này trống trải hơn nhiều, chẳng có sinh vật nào sống ở đó, cỏ bị cừu ăn trụi và chúng khó có hy vọng đi xa mà không bị bọn chồn cáo phát giác. Nhưng đàn cừu đã đi từ lâu và những chiếc máy cày lật xới nhưng luống đất trải ra mênh mông để trồng lúa mạch lúa mì. Mùi cánh đồng ngô xanh biếc vẫn còn chưa bẻ vây bọc chúng suốt cả ngày. Chuột nhiều vô kể và chim cắt cũng không kém. Bọn chim cắt mới thật là phiền nhiễu, nhưng Cây Phỉ đã đúng khi phán đoán rằng một con thỏ khỏe mạnh trưởng thành thì quá to không thể làm mồi cho chúng được. Trong thực tế, không có thành viên nào trong đoàn bị những con vật trên tấn công.
     Trước giờ ngọ một chút, trong cái nóng nực ban ngày, Xám Bạc dừng lại nghỉ trong một bụi gai. Không gian tịnh không một hơi gió, tràn ngập cái mùi ngòn ngọt giống như mùi hòa trộn nhiều loại hoa của vùng cao nguyên khô hạn - hoa cúc La Mã, cỏ thi và cúc ngải. Trong khi Cây Phỉ và Thứ Năm tiến lại ngồi xuống bên cạnh, Xám Bạc đưa mắt nhìn suốt cánh đồng bát ngát trước mặt.
     "Thủ lĩnh Cây Phỉ ạ, ở kia kìa, đó là khu rừng mà Nhựa Ruồi chả thích chút nào."
     Cách đấy hai ba trăm mét, thẳng qua con đường trước mặt là một hàng cây chạy thẳng dọc ngọn núi, kéo dài theo hai hướng đến ngút tầm mắt chúng. Chúng đã tiến đến đường đi Portway - chỉ là một con đường - chạy từ phía Bắc Andover, qua ngả St Mary Borne với những cái chuông, lạch nước và luống cải xoong, xuyên qua Rừng Bradley, ngang qua dải núi đồi đến Tadley và cuối cùng đến Silchester - tức là Calleva Atrebatum của người La Mã. Khi chạy ngang qua vùng núi, con đường này nổi bật là nhờ Thắt lưng Caesar, tức một dải rừng thẳng tắp y như con đường hẹp nhưng dài khoảng hơn năm cây số. Trong cái nóng như thiêu như đốt ban trưa, cây cối ở Thắt lưng dường như đều đứng im lìm đan vào bóng râm đen sẫm. Mặt trời nằm bên ngoài. những bóng râm lẩn phía trong hàng cây. Vạn vật im lìm nhường chỗ cho mấy chú cào cào và khúc hát của con chim cổ vàng trên một lùm cây gai. Cây Phỉ chăm chú quan sát cảnh vật một lúc lâu, vểnh cả hai tai lên nghe ngóng và nhăn nhăn mũi trong làn không khí không hề xao động.
     "Anh chẳng thấy có bất cứ cái gì không ổn hết." cuối cùng chú nói "Còn em có thấy gì không, Thứ Năm?"
     "Không." Thứ năm đáp "Nhựa Ruồi nghĩ kiểu rừng cây này thật là kỳ lạ, mà cũng đúng thế thật, nhưng xem ra ở đây chẳng có nguời nào cả. Dù sao thì cũng phải có ai đó đi kiểm tra một lần cho chắc, em nghĩ thế. Hay là để em đi?"
     Tốp thứ ba đi đến gần trong khi Cây Phỉ vẫn ngây người quan sát dải cây rừng và bây giờ thì cả ba tốp đã tập hợp lại, các chú thỏ không lặng lẽ nhấm nháp mấy cọng cỏ thì cũng lăn ra nghỉ, đôi tai cụp xuống, trong làn ánh nắng xanh xanh lọc qua kẽ lá trong lùm cây gai.
     "Tóc Giả đâu rồi?" Cây Phỉ hỏi.
     Cả buổi sáng Tóc Giả dường như chẳng hề giống với chú ta thường ngày chút nào - chú một mực im lặng mà suy nghĩ điều gì lung lắm, ít chú ý đến những gì đang diễn ra xung quanh. Nếu lòng can đảm của chú không phải là điều đã được kiểm chứng thì người ta có thể nghĩ là chú đang lo sợ. Trong chặng dừng chân khá lâu, Hoa Chuông tình cờ nghe được câu chuyện của chú với Cây Phỉ, Thứ Năm và Mâm Xôi và sau đó nói lại với Nồi Đất rằng nghe có vẻ như Tóc Giả đang được trấn an. "Đánh nhau, phải, ở bất cứ chỗ nào," Hoa Chuông nghe Tóc Giả nói như vậy "nhưng tôi vẫn cho rằng trò chơi này liên quan đến người khác nhiều hơn là tôi." "Không," Cây Phỉ đáp "anh là người duy nhất có thể làm điều đó, và nên nhớ đây không phải là trò vui, dù cuộc đột kích vào nông trại thì có vẻ như thế. Mọi thứ tùy thuộc vào điều đó." Rồi nhận ra Hoa Chuông có thể nghe điều mình nói, chú bèn thêm vào, "Dù sao thì cũng nên suy nghĩ và cố làm quen với ý tưởng này. Bây giờ chúng ta phải xúc tiến rồi." Tóc Giả tỏ ra đăm chiêu khi đi xuống hàng rào tập hợp những kẻ dưới quyền mình phụ trách.
     Lúc này chú ra khỏi một lùm cây ngải cứu mọc chung với những cây kế đang trổ hoa, đi đến chỗ Cây Phỉ đang ngồi dưới một lùm cây gai.
     "Anh muốn làm gì?" Chú hỏi, cộc lốc.
     "Vua của loài mèo," (pfeffa-rah) Cây Phỉ đáp "anh có muốn dạo qua một vòng thám thính đám cây rừng này không? Nếu anh thấy một con mèo, con người hay bất cứ thứ gì đại loại như thế thì hãy đuổi chúng đi rồi quay lại thông báo với chúng tôi là mọi việc đều ổn thỏa, nhé?"
     Khi Tóc Giả đã đi xa, Cây Phỉ quay sang nói với Xám Bạc, "Cậu nghĩ Đội Tổng tuần tra có thể đi được bao xa? Chúng ta có nằm trong tầm với của bọn họ không?"
     "Tôi không biết, nhưng tôi đoán là thế." Xám Bạc nói "Theo tôi hiểu, phạm vi tuần tra cụ thể còn phụ thuộc vào từng đội. Tôi tin rằng dưới sự đôn đốc của Đội trưởng, một đội tuần tra có thể đi rất xa."
     "Tôi biết." Cây Phỉ nói "Tôi không muốn gặp một đội tuần tra nếu có thể tránh được, và nếu chúng ta buộc phải gặp họ thì không ai trong số đó được trở về Efrafa. Đó là lý do tại sao tôi mang nhiều người đến đây. Nhưng để tránh một việc như vậy, tôi sẽ cố gắng lợi dụng cánh rừng này. Có lẽ bọn họ cũng không thích khóm cây rừng này hơn Nhựa Ruồi đâu."
     "Nhưng chắc chắn nó không nằm trên con đường chúng ta muốn đi, phải không?" Xám Bạc hỏi.
     "Dù sao thì chúng ta cũng không tiến thẳng đến Efrafa." Cây Phỉ nói "Chúng ta sẽ đi tìm nơi nào ẩn nấp đã, càng đến được gần đó một cách an toàn càng tốt. Ai có ý kiến gì không?"
     "Chỉ có điều chuyện này nguy hiểm lắm, Thủ lĩnh Cây Phỉ ạ." Xám Bạc đáp "Chúng ta không thể đến gần Efrafa mà vẫn an toàn, còn tôi thì không rõ anh sẽ tìm kiếm một nơi ẩn nấp như thế nào đây. Và rồi Đội Tổng tuần tra, nếu có mặt ở đây thì chúng sẽ là những con mãnh thú khôn lanh ra trò đấy. Chúng có thể phát hiện ra chúng ta, khôn khéo không lộ mặt mà lẳng lặng quay về Efrafa báo cáo với Hội đồng."
     "Nhìn kìa, Tóc Giả đã quay lại." Cây Phỉ nói "Tất cả ổn chứ Tóc Giả? Tốt lắm, hãy đưa mọi người vào rừng và đi xuống một đoạn. Sau đó chúng ta sẽ lặng lẽ chuồn ra đầu bên kia; phải chắc chắn là Kehaar sẽ tìrn ra chúng ta. Anh ấy bay đến tìm chúng ta vào chiều nay và bằng bất cứ giá nào cũng không được để lạc mất anh ấy."
     Đi chưa đầy nửa dặm về hướng Tây, họ đã đến một đám cây rậm rạp nối với cửa rừng hướng Nam của Thắt lưng Caesar. Xa nữa về hướng Tây là một vùng đất thấp khô cằn, nông choèn, chiều rộng dễ đến bốn trăm mét, mọc đầy cỏ dại và những bụi cỏ thô nháp bị cái nắng mùa hè nhuộm vàng úa. Ở nơi đây, ngay trước khi mặt trời lặn một chút, Kehaar từ phía Tây sà cánh là là bay về phía cánh rừng, phát hiện lũ thỏ nằm rải rác quanh những bụi mâm xôi và cỏ ngỗng. Chú hạ cánh xuống gần chỗ Cây Phỉ và Thứ Năm.
     "Anh bạn Nhựa Ruồi thế nào?"
     "Eng ấy buồn nắm." Kehaar nói "Eng ấy lói mọi người sẽ không trở về. Rồi eng ấy còn lói, Thanh Nhàn, cô ấy sẵn sàng nàm mẹ."
     "Tốt quá." Cây Phỉ thốt lên "Thế có ai làm gì trước tin này không?"
     "Có, có, tất cả tranh giành nhau."
     "Ồ phải, tôi đoán mọi việc sẽ tự thu xếp đâu vào đấy."
     "Bây giờ eng sẽ nàm gì hả eng Cây Phỉ?"
     "Đã đến lúc anh bắt đầu giúp chúng tôi đây, Kehaar. Chúng tôi cần một chỗ trú ẩn, gần cánh đồng thỏ nhưng chúng tôi vẫn được an toàn, nơi các chú thỏ khác không thể tìm ra chúng tôi. Nếu quen thuộc vùng này kha khá, có lẽ anh có thể gợi ý cho chúng tôi một nơi nào đó."
     "Eng Cây Phỉ à, eng muốn nơi ấy gần như thế nào?"
     "Không xa hơn khoảng cách từ Tổ Ông đến Trại Nuthanger. Trong thực tế đó là giới hạn xa nhất."
     "Nếu vậy chỉ có một thứ, eng Cây Phỉ à, các eng qua bên kia xông, họ khun tìm thấy được đâu."
     "Qua sông á? Anh muốn nói chúng tôi phải bơi qua sông?"
     "Khun, khun, con xông này thỏ không bơi qua được. Nớn nắm, nắm, nước chảy xiết nắm. Nhưng có cầu, dưới cầu bên kia có chỗ chốn. Rất gần chỗ cánh đồng thỏ, đúng như eng muốn."
     "Và anh nghĩ tìm được chỗ đó là tốt nhất rồi?"
     "Nhiều cây cối ven xông. Bọn thỏ kia không tìm ra các eng đâu."
     "Em nghĩ sao?" Cây Phỉ hỏi Thứ Năm.
     "Có vẻ tốt hơn là em nghĩ." Thứ Năm nói "Em không thích phải nói điều này, nhưng em nghĩ tốt nhất chúng ta hãy đi thẳng đến đấy, vắt chân lên cổ mà chạy, cho dù phải vắt kiệt sức đi nữa. Còn ở đây chừng nào chúng ta còn gặp nguy hiểm chừng nấy, nhưng đến đó rồi thì chúng ta có thể nghỉ ngơi."
     "Được rồi, anh cho rằng tốt nhất chúng ta hãy đi ngay tối nay, nếu mọi người đi được - trước đó chúng ta cũng làm thể còn gì - … nhưng mọi người cần ăn uống nghỉ ngơi trước đã. Bắt đầu ngay sau khi trăng mọc hả? Đêm nay sẽ có trăng."
     "Sao mà tôi thành ra ghét những từ "bắt đầu" và "sau khi trăng mọc" đến thế." Mâm Xôi lẩm bẩm.
     Tuy vậy, bữa tối diễn ra thanh bình, ngon miệng và một lúc sau mọi người đều thấy khỏe lại. Khi mặt trời chìm xuống đường chân trời, Cây Phỉ tập trung mọi người lại, dưới một chỗ nấp kín để nhai thức ăn và nghỉ ngơi. Mặc dù đã làm hết sức để trông mình thật tự tin vui vẻ, chú vẫn có thể cảm thấy đồng đội của mình đang bực bội và sau khi lảng tránh một vài câu hỏi về kế hoạch trước mắt, chú bắt đầu tự hỏi không biết có thể làm gì để đưa bạn bè ra khỏi mối âu lo thường trực, để tất cả nghỉ ngơi cho đến khi sẵn sàng lên đường. Cảnh này làm chú nhớ lại cái đêm đầu tiên làm lãnh đạo, khi chúng buộc phải nghỉ ở vạt rừng phía trên sông Enborne. Ít nhất thì cũng nhẹ cả người khi thấy lúc này không ai bị vắt kiệt sức, chúng thực sự là một bầy thỏ lang thang đủ "rắn" để chinh phạt một vườn rau. Sự khác biệt giữa chúng hầu như không có, Cây Phỉ nghĩ: Nồi Đất và Thứ Năm trông cũng tươi tỉnh như Xám Bạc và Tóc Giả. Có lẽ một trò vui nào đấy có thể làm cho cả bọn phấn chấn lên chăng. Chú toan nói một điều gì đó thì Quả Sồi đã cứu chú khỏi tình thế rắc rối.
     "Bồ Công Anh này, anh kể cho chúng tôi nghe một câu chuyện được không?" Chú hỏi.
     "Kể đi, kể đi." một vài chú lên tiếng "Nhanh lên! Kể một chuyện thật oách mà anh biết."
     "Được thôi." Bồ Công Anh nói. "Chuyện El-ahrairah và con cáo trong dòng nước được không?"
     "Kể chuyện "Cái hang trên bầu trời" ấy." Đầu Gỗ đề nghị.
     "Không, không phải chuyện ấy." Tóc Giả đột ngột lên tiếng. Suốt buổi tối chú hầu như không nói gì nên cả bọn quay ra nhìn chú. "Nếu muốn kể chuyện thì chỉ có một chuyện mà tôi muốn nghe: El-ahrairah và Thỏ đen ở lnlé."
     "Có lẽ không nên kể chuyện ấy." Cây Phỉ xen vào.
     Tóc Giả nhìn thẳng vào Cây Phỉ, gầm gừ trong cổ. "Nếu chỉ kể một chuyện, anh không nghĩ là tôi cũng có quyền chọn lựa như bất cứ ai à?"
     Và sau một chút im lặng, trong khi không có ai lên tiếng, Bồ Công Anh, với cung cách nhã nhặn hết mực, bắt đầu câu chuyện.

     Sớm muộn gì thì mọi thứ cũng sẽ lộ ra và muông thú sẽ nghe được điều loài khác nghĩ về chúng. Ai đó đã nói rằng chính Hufsa đã tâu với vua Darzin sự thật về trò lừa đảo trong vụ rau diếp. Có người lại nói rằng chú nhím Yona đã buôn chuyện trong các khu rừng nhỏ. Nhưng bất kể vì lý do gì thì vua Darzin cũng biết rõ mình đã bị lừa một vố to khi cho lính chở rau diếp đến những đầm lầy vùng Kelfazin. Ông không huy động quân đội làm một cuộc chiến - chưa đến lúc. Nhưng ông quyết định sẽ tìm mọi cơ hội để trả đũa lại El-ahrairah. Về phần mình, El-ahrairah cũng biết rõ điều đó và ông răn đe người của mình phải thận trọng, nhất là những khi đi ra ngoài một mình.
     Rồi một buổi chiều tháng Hai. Giỏ Cua dẫn một vài thỏ ra một đống rác ở bên ngoài khu vườn, cách xa những cái hang thỏ. Trời tối sập xuống rất nhanh, lạnh cóng và ẩm ướt, ngay trước khi ánh sáng tắt hẳn một làn sương mù dày đặc buông xuống. Cả bọn về nhà nhưng bị lạc đường. Sau đó họ lại gặp rắc rối với một con cú và đâm hoang mang bối rối chẳng biết đường đi lối lại thế nào nữa. Giỏ Cua bị tách khỏi những người khác và sau khi lang thang một lúc, cuối cùng chẳng biết thế nào ông ta lại đến ngay doanh trại của đội lính hộ vệ nhà vua nằm ở ngoại ô, bọn chúng bắt ông giải đến trước ngai vàng.
     Vua Darzin nhìn thấy ngay cơ hội trả thù El-ahrairah. Vua ra lệnh giải Giỏ Cua vào phòng biệt giam, hàng ngày bị giải ra ngoài bắt phải đào đất hoặc mở đường hầm, nhiều lúc phải làm khi trời đổ sương giá, lạnh thấu xương. Nhưng El-ahrairah đã tự thề với mình rằng ông cũng phải cứu người anh em của mình ra ngoài bằng bất cứ giá nào. Và ông bắt tay ngay vào việc, cùng với hai người và ông bỏ ra bốn ngày trời đào một đường hầm từ cánh rừng đến phía sau cái bờ đất nơi Giỏ Cua phải làm công việc khổ sai. Ở đoạn cuối, đường hầm này dẫn đến gần một cái hang trên cồn đất ngay phía dưới cái nơi mà Giỏ Cua đã được giải tới. Giỏ Cua buộc phải đào đất cật lực để biến cái hang ấy thành một nhà kho, dưới sự giám sát liên tục của bọn lính gác. Nhưng El-ahrairah vẫn tìm được đến chỗ Giỏ Cua vì ông có thể nghe thấy tiếng người bạn tâm phúc của mình đang đào bới trong bóng tối, thế là hai thầy trò chuồn xuống đường hầm và trốn thoát qua đường rừng.
     Tin đến tai vua, ông nổi trận lôi đình và đi đến quyết định rằng sẽ tuyên chiến với bọn thỏ và tiêu diệt El-ahrairah một lần và mãi mãi. Bọn lính xuất quân ngay trong đêm và đi đến nhũng đồng cỏ ở Fenlo, nhưng không thể xuống những cái hang thỏ. Tất nhiên là một số kẻ đã cố gắng hết sức, nhưng chẳng bao lâu sau lại chui ra, bởi vì chúng đã đụng độ với El-ahrairah và những thỏ khác. Chúng không quen đánh nhau trong một khoảng không gian chật hẹp, tối om, chúng bị cắn, bị cào cấu cho đến khi chúng cảm thấy sung sướng lắm khi ra được đến bên ngoài với cái đuôi đi trước.
     Nhưng chúng không bỏ đi đâu xa mà phục bên ngoài, chờ đợi. Mỗi khi có bất cứ thỏ nào muốn ra ngoài kiếm cỏ thì lập tức thấy kẻ thù sẵn sàng nhảy bổ lên người mình. Vua Darzin và bọn lính của ngài không thể rình rập ở tất cả các cửa hang - bởi có quá nhiều cái hang như vậy nhưng chúng đủ nhanh để phóng ngay lại mỗi khi thấy trước cửa hang nào đó một cái mõm thỏ thò ra. Ngay sau đó người của El-ahrairah hiểu rằng tất cả những gì họ có thể làm là chộp lấy một hoặc hai miếng cỏ - chỉ đủ để sống cầm hơi - trước khi lại phải chạy xuống dưới hang lần nữa. El-ahrairah đã thử mọi mưu kế mình nghĩ ra nhưng cũng không sao tống khứ được đám lính đông đảo của vua Darzin hoặc đem người của mình chạy trốn. Bọn thỏ bắt đầu chỉ còn da bọc xuơng và sống khốn khổ trong lòng đất, một số lâm bệnh nặng.
     Cuối cùng chính El-ahrairah cũng lâm vào tình cảnh tuyệt vọng, và một đêm kia khi ông liều mạng hết lần này đến lần khác mang về những nắm cỏ cho một cô thỏ và gia đình cô mà người cha vừa bị giết một ngày trước đó, ông kêu lên: "Hỡi Chúa tề Mặt trời! Tôi có thể làm bất cứ điều gì để cứu thần dân của mình! Tôi sẽ ký giao kèo với cả một con chồn, con cáo - vâng, thậm chí là với Thỏ Đen ở Inlé."
     Vừa nói xong, ông có linh cảm rằng nếu trên đời có một sinh vật nào có ý muốn và đương nhiên là có đủ năng lực tiêu diệt kẻ thù của ông thì đó chính là Thỏ Đen ở Inlé! Phải, đó là một thỏ nhưng còn có nhiều quyền năng hơn vua Darzin một ngàn lần. Ý nghĩ này làm El- ahrairah toát mồ hôi hột và rùng mình sợ hãi đến mức ông nép mình xuống đường chạy. Một lúc sau, El-ahrairah quay về hang, bắt đầu nghiền ngẫm điều mình vừa phát ngôn và ý nghĩa của nó.
     Phải, như tất cả các bạn đã biết, Thỏ Đen ở Inlé là nỗi khiếp sợ và bóng tối vĩnh hằng. Là thỏ, nhưng hắn lại là cơn ác mộng lạnh lẽo, tồi tệ mà chúng ta chỉ có thể khẩn khoản cầu xin Chúa tể Mặt trời cứu vớt ta ra khỏi đó hôm nay và ngày mai. Khi một cái bẫy thỏ được đặt lên một khoảng trống, Thỏ Đen là người biết rõ cái chốt ở đâu và khi lũ chồn nhảy múa thì Thỏ Đen không ở cách xa đó lắm. Tất cả các bạn cũng biết, một số thỏ dường như ném cả cuộc đời mình vào dăm ba câu chuyện đùa và trò trộm cắp, nhưng sự thật thì sự ngu muội của chúng là do Thỏ Đen, chỉ vì ý muốn của Thỏ Đen mà chúng có thể không đánh hơi được mùi một con chó hoặc nhìn thấy khẩu súng. Thỏ Đen cũng gieo rắc bệnh tật. Còn nữa, hắn đến vào ban đêm gọi tên một thỏ lên, sau đó thì chú thỏ này buộc phải ra ngoài với hắn, bất kể nạn nhân trẻ trai sung sức đến mức nào thì chú cũng không thể cứu mình thoát khỏi nguy hiểm. Chú sẽ đi với Thỏ Đen, không để lại một dấu vết gì ở phía sau. Một số kẻ nói rằng Thỏ Đen ghét bọn thỏ chúng ta và muốn thấy chúng ta bị hủy diệt. Nhưng sự thật là - hoặc như người ta đã dạy tôi như thế hắn chỉ phụng sự Chúa tể Mặt trời' và không làm gì nhiều hơn nhiệm vụ được giao phó - mang đến những điều cần phải xảy ra. Chúng ta đến với thế giới rồi chúng ta sẽ phải đi; nhưng chúng ta đi không chỉ để phục vụ cho hết kẻ thù này đến kẻ thù khác. Và nếu điều đó xảy ra, chúng ta sẽ bị tiêu diệt cả nút một ngày nào đó. Chúng ta sẽ tuân theo ý chí của Thỏ Đen ở Inlé và chỉ ý muốn của hắn mà thôi. Mặc dù điều này nghe có vẻ khó chấp nhận và cay đắng với tất cả chúng ta, nhưng bằng cách của mình hắn là người bảo vệ ta, bởi vì hắn biết lời hứa của Thần Mặt trời với loài thỏ và hắn sẽ trả thù cho bất cứ thỏ nào bị tiêu diệt mà không được sự chấp thuận của hắn. Bất cứ ai chứng kiến cái bẫy của người gác rừng đều biết rằng Thỏ Đen có thể hạ gục những kẻ thù nào nghĩ rằng chúng muốn làm gì thì cứ việc làm.
     Thế là El-ahrairah cả đêm một mình thao thức trong hang và những suy tư của ông rối như tơ vò. Theo những gì ông biết, chưa từng có thỏ nào từng cố làm cái điều mà ông đang nghĩ trong đầu. Nhưng càng nghĩ về nó bao nhiêu - cũng như về cái đói cùng với nỗi sợ hãi và tình trạng tharn chụp xuống bầy thỏ khi phải đối mặt với cái chết - thì dường như ông càng tin chắc rằng ít nhất cũng còn có cơ hội thành công. Ông sẽ tìm đến Thỏ Đen, giao cuộc đời mình cho hắn đổi lấy sự an toàn cho dân của mình. Nhưng nếu, khi đánh đổi cuộc đời mình, ông lại không muốn lời đề nghị của mình được chấp thuận thì tốt hơn đừng đến gần Thỏ Đen làm gì. Hắn có thể không chấp nhận mạng sống của ông, nhưng cũng có thể hắn muốn thử một cái khác. Chỉ có điều không có cơ hội lừa được hắn. Nếu an toàn cho dân của ông là cái cần đạt được dù hiểu theo bất cứ nghĩa nào thì cái giá phải trả vẫn là mạng sống của ông. Vì thế, trừ khi thất bại, ông sẽ không có cơ hội quay về. Dù sao ông cũng cần một người đồng hành để mang về bất cứ thứ gì có thể đánh bại hoàn toàn vua Darzin hầu cứu dân mình.
     Sáng hôm sau ông đến tìm Giỏ Cua, hai người chụm đầu bàn bạc suốt một ngày. Sau đó ông triệu tập hàng ngũ cốt Cán lại, thông báo về những việc mình muốn làm.
     Chiều tối hôm ấy, trong ánh sáng nhập nhoạng cuối cùng, bọn thỏ chạy ra ngoài hang, tấn công lính của vua Darzin, họ chiến đấu dũng cảm, một số nguời bi giết. Kẻ thù nghĩ họ cố gắng thoát khỏi cánh đồng nên đã làm tất cả để bao vây buộc thỏ của El-ahrairah phải quay vào hang. Nhưng thật ra trận đánh đơn giản chỉ là để đánh lạc hướng vua Darzin và khiến bọn lính vì bận rộn mà không chú ý đến chuyện gì khác. Khi trời tối hẳn, El-ahrairah và Giỏ Cua lặng lẽ chuồn ra đầu kia cánh đồng, lẩn xuống một cái hào, trong khi toán Cốt Cán rút lui khiến đám lính của vua Darzin được một phen đắc chí. Về phần vua Darzin, ông ta phát đi thông điệp là mình sẵn sàng thương lượng với El-ahrairah về điều kiện đầu hàng.
     El-ahrairah và Giỏ Cua bắt đầu lên đường trong cuộc hành trình tối tăm. Con đường mà họ đi thì tôi không biết mà cũng không thỏ nào biết được. Nhưng tôi bao giờ cũng nhớ những lời mà Feverfew - các bạn còn nhớ người này không? - vẫn thường nói khi kể câu chuyện này. "Họ không mất nhiều thời gian," ông kể "không mất thời gian chút nào. Không. Họ khập khiễng và lộn nhào vào một cơn ác mộng về cái nơi kinh hoàng mà họ sắp bước vào. Nơi họ đi đến, mặt trăng mặt trời chẳng là cái gì hết, cả mùa đông và mùa hè cũng vậy. Nhưng các người sẽ không bao giờ biết đâu - rồi ông thường nhìn một lượt tất cả chúng tôi - các người sẽ không bao giờ biết và cả ta cũng vậy, chẳng ai biết được El-ahrairah đã đi bao xa trong chuyến hành trình đi vào bóng tối của ngài. Các người cứ thử nhìn lên tảng đá lớn trồi lên khỏi mặt đất kia kìa. Thử hỏi vào đến chính giữa nó bao xa? Cứ chẻ núi đá ấy ra, khắc biết."
     Cuối cùng hai lữ khách đến một vùng cao không có cỏ. Họ bò lên trên, qua những mẩu đá nhọn, giữa những tảng đá xám còn lớn hơn cả cừu. Sương mù và mưa đá xoáy quanh người họ, không có một âm thanh nào khác ngoài tiếng nước chảy và thỉnh thoảng xa xa phía trên là tiếng rít của một con chim độc ác to lớn đang chao cánh. Và những âm thanh này vọng lại bởi vì họ đang ở giữa những vách đá đen ngòm còn cao hơn cả những ngọn cây cao nhất. Tuyết đọng thành từng mảng ở khắp nơi, bởi mặt trời chưa từng chiếu đến nơi này để làm băng tan chảy. Lớp thảm rêu trơn như bôi mỡ và mỗi khi họ đạp vào một viên sỏi nó lạo xạo rơi xuống sau lưng, xuống những cái vực sâu hoắm phía sau. Nhưng El-ahrairah biết đường và ông vẫn tiếp tục bước tới cho đến khi sương mù dày đặc như bưng lấy mắt. Họ đã ở gần vách đá và từng chút từng chút một khi họ bò lên, nó cứ treo lơ lửng trên đầu cho đến khi làm thành một cái mái đen ngòm trên lưng họ. Phía cuối vách đá là miệng một con đường hầm, giống như một cái hang thỏ khổng lồ. Trong không khí giá lạnh và im lặng, El-ahrairah giậm chân và quật đuôi vào Giỏ cua. Và rồi, họ sắp sửa đi vào đường hầm thì nhận ra trong ánh sáng mờ mờ, cái mà họ nghĩ là một phần núi đá lại không phải là đá. Đó là Thỏ Đen ở Inlé đang đứng ngay sau lưng họ, cũng bất động như địa y và lạnh lẽo như đá tảng.
     "Anh Cây Phỉ ơi," chợt Nồi Đất lên tiếng, nhìn sững vào ráng chiều chạng vạng nơi chân trời và run rẩy "em không thích câu chuyện này. Em biết mình không can đảm…"
     "Cũng đúng thôi," Thứ Năm nói "cậu không phải là người duy nhất đâu." Thực ra, bản thân chú có vẻ điềm tĩnh, thậm chí còn hơi bàng quan, một điều khó có thể nói về bất cứ thỏ nào khác trong đám cử tọa, nhưng Nồi Đất khó lòng nhận ra điều đó. "Hãy ra ngoài kia một chút quan sát nhện bắt nhậy, được không?" Thứ Năm hỏi "Tôi nghĩ mình có thể nhớ nơi đã để lại một vạt đậu tằm - chắc nó chỉ ở quanh đây thôi, trên con đường này." Vẫn nói khẽ như vậy, chú dẫn Nồi Đất ra ngoài, đến một dải thung lũng hẹp um tùm cây cối. Cây Phỉ quay ra nhìn theo để biết chắc chắn hướng mà chúng đã đi, và trong khi chú làm thế thì Bồ Công Anh tỏ ra do dự tần ngần không biết có nên quay lại câu chuyện không.
     "Cứ tiếp tục đi," Tóc Giả nói "và đừng bỏ qua một chi tiết nào hết."
     "Tôi nghĩ nhiều chi tiết đã bị bỏ qua, giá mà có thể biết sự thật về những chuyện đã xảy ra (Bồ Công Anh nói), bởi vì không một ai dám chắc về những điều đã diễn ra ở một vùng mà El-ahrairah đã tự mình đi tới còn chúng ta thì không. Nhưng theo những gì tôi nghe kể thì khi lần đầu tiên nhận ra Thỏ Đen, họ phóng ngay xuống đường hầm, bởi không có nơi nào khác để chạy. Phải, đó là điều mà họ đã làm mặc dầu mục đích của họ là đến gặp Thỏ Đen và tính mạng của mọi người phụ thuộc vào việc này. Họ cũng chẳng khác gì nhiều so với chúng ta; và kết quả cũng không khác, bởi vì họ vấp, trượt và lộn tùng phèo trong đuờng hầm rồi thấy mình ở trong một hang đá rất rộng. Tất thảy đều bằng đá: Thỏ Đen đã dùng móng của mình khoét nó ra khỏi núi. Và ở đây đang chờ họ lại chính là kẻ mà vừa trông thấy là họ đã bỏ chạy bán sống bán chết. Còn có những thứ khác trong hang - những cái bóng không mùi không tiếng. Các anh biết đấy, Thỏ Đen cũng có đội quân Cốt Cán của mình. Tôi chả muốn gặp bọn chúng đâu.
     Thỏ Đen cất tiếng nói - với cái giọng như thác nước chảy vào những cái hồ ở những nơi vang vọng trong bóng đêm dày đặc. "El-ahrairah kia, tại sao ngươi lại đến đây?"
     "Tôi đến vì dân tôi." El-ahrairah thì thào.
     Toàn thân Thỏ Đen tỏa ra cái mùi sạch sẽ như khúc xương khô từ năm ngoái và trong bóng tối El-ahrairah có thể nhìn thấy đôi mắt của hắn bởi vì chúng đỏ lự một thứ ánh sáng không soi rọi được cái gì hết.
     "Ngươi là người lạ ở đây, El-ahrairah ạ." Thỏ Đen lại nói "Ngươi đang còn sống."
     "Thưa ngài, tôi đến để dâng cho ngài mạng sống của tôi. Cuộc đời tôi đánh đổi cho dân của tôi."
     Thỏ Đen kéo lết chân trên sàn đá. "Mặc cả với ta hả El-ahrairnh." hắn nói "Chưa có một ngày một đêm nào mà lại không có một thỏ cái muốn đổi tính mạng mình cho lứa con hay một Đội trưởng trung thành trong hàng ngũ Cốt Cán hy sinh tính mạng cho Thỏ thủ lĩnh. Đôi lúc nó được chấp thuận, đôi lúc thì không. Nhưng đây không phải là một cuộc mặc cả, bởi vì ở đây, điều gì xảy ra chỉ là cái điều buộc phải xảy ra."
     El-ahrairah im lặng, nhưng ông nghĩ, "Có lẽ mình phải lừa để hắn lấy mạng mình. Hắn sẽ giữ lời như Hoàng tử Cầu Vồng vậy."
     "Ngươi là khách của ta, El-ahrairah," Thỏ Đen tiếp tục "hãy ở lạị trong hang này bao lâu tùy thích. Ngươi có thể ngủ ở đây, cũng có thể ăn ở đây; và thực ra bọn chúng ít ỏi đến thế nhưng làm được nhiều thứ lắm. Cho hắn ăn đi." Thỏ Đen quay sang ra lệnh cho bọn Cốt Cán.
     "Chúng tôi không muốn ăn, thưa ngài." El-ahrairah nói, bởi vì ông biết nếu xơi cái mà họ đưa ra trong cái hang này thì những ý nghĩ thầm kín của ông sẽ bị lật tẩy, thế là hết cửa cho những trò lừa gạt.
     "Vậy thì ít nhất chúng ta cũng phải làm vui lòng khách chứ nhỉ." Thỏ Đen tiếp tục "Cứ tự nhiên như ở nhà và làm sao cho thật thoải mái . nghe chưa. Lại đây, ta chơi trò đá bốp đi." (Bob-stone là một trò chơi truyền thống của thỏ sử dụng những hòn đá hoặc mảnh vỡ, mẩu que v.v. Về cơ bản nó là một kiểu chơi bài rất đơn giản, dựa trên nguyên lý "chắn - lẻ". Đá được gieo xuống mặt đất bằng móng trước của người chơi, đối thủ đưa ra những phỏng đoán về đặc điểm của nó, ví dụ như một hoặc hai; sáng hoặc tối, xù xì hoặc trơn nhẵn.)
     "Tuyệt quá," El-ahrairah vui mừng nói "và nếu tôi thắng, thưa ngài, ngài sẽ vui lòng chấp nhận cuộc đời tôi đế đổi lấy sự an toàn cho dân tôi chứ?"
     "Được, ta chấp thuận." Thỏ Đen nói "Nhưng nếu ta thắng, El-ahrairah ạ, ngươi sẽ phải trả cho ta cả cái đuôi và bộ ria kia."
     Những viên đá được mang đến. El-ahrairah ngồi xuống trong cái lạnh lẽo và những tiếng vang dội lại, bắt đầu cuộc chơi của ông với Thỏ Đen ở Inlé. Như các bạn có thể đoán trước, El-ahrairah nắm được nghệ thuật chơi đá bốp. Ông có thể chơi hay như bất cứ thỏ nào đã từng gieo quẻ. Nhưng ở đây, trong cái nơi đáng sợ này, với con mắt Thỏ Đen trừng trừng chiếu vào người và bọn Cốt Cán im lìm đứng xem không gây một tiếng động nào, thi dù đã cố hết sức ông vẫn thấy trí khôn đã phản bội mình và thậm chí trước khi gieo quẻ, ông đã cảm thấy Thỏ Đen biết rõ cái gì được gieo xuống. Trong khi đó Thỏ Đen không hề biểu lộ một tí ti nóng vội nào. Hắn chơi nhẹ nhàng như tuyết rơi, không gây một tiếng động cũng không nhúc nhích một tí nào, cho đến lúc tinh thần El-ahrairah hoàn toàn suy sụp và ông biết mình không thể thắng nổi.
     "Ngươi có thể trả khoản đặt cược của mình cho Cốt Cán El-ahrairah à," cuối cùng Thỏ Đen nói "họ sẽ chỉ cho ngươi hang để nghỉ. Ta sẽ quay lại vào ngày mai và nếu ngươi vẫn còn ở đây, ta sẽ đến gặp ngươi. Nhưng ngươi có thể rời khỏi đây bất cứ lúc nào ngươi muốn."
     Bọn Cốt Cán giải El-ahrairah đi, chặt đứt cái đuôi và nhổ sạch bộ ria; khi đã hồi tỉnh lại, ông chỉ còn một mình với Giỏ Cua trong hang đá với cái cửa mở ra trên sườn núi.
     "Thưa ông chủ," Giỏ Cua nói "chúng ta biết làm gì bây giờ? Vì Thần Mặt trời, xin hãy rời khỏi đây ngay. Tôi có thể cảm thấy cả hai chúng ta đang trong tình cảnh đen tối nhất."
     "Câu trả lời là không." El-ahrairah nói. Ông vẫn nuôi hy vọng bằng một cách nào đó sẽ có được điều mình muốn từ Thỏ Đen và biết chắc rằng một khi họ đã được bố trí vào cái hang này thì khó lòng cưỡng được cám dỗ muốn cao chạy xa bay. "Chắc chắn là không. Ta biết phải làm gì với những cây miên liễu và cây ông lão. Hãy ra ngoài hang kiểm một ít cho ta, nhưng phải đảm bảo quay về đây trước buổi tối ngày mai. Tốt hơn là hãy cố mang về đây cho ta một ít thức ăn nữa nếu như ngươi có thể."
     Giỏ Cua tuân lệnh chạy ra ngoài, El-ahrairah ở 1ại một mình trong hang. Ông chỉ ngủ chập chờn, phần vì đau đớn, phần vì nỗi sợ hãi không bao giờ rời bỏ ông, nhưng cái chính là ông vẫn không thôi tìm kiếm một cách nào đó ngõ hầu xoay chuyền được tình thế. Ngày hôm sau, Giỏ Cua quay lại hang với vài miếng củ cải và sau khi El-ahrairah đã ăn hết, Giỏ Cua giúp ông làm một cái đuôi và bộ ria màu xám bằng cây ông lão và lưỡi chó. Buổi tối ông đến gặp Thỏ Đen như chưa từng có chuyện gì xảy ra.
     "À, chào anh bạn El-ahrairah," Thỏ Đen lên tiếng - hắn không ngọ nguậy mũi lên xuống khi đánh hơi mà gí mũi về phía trước như kiểu chó vẫn làm - "hang của ta chắc không thể giống với nơi mà ngươi đã quen thuộc, nhưng có lẽ ngươi đã cố hết sức để có một đêm nghỉ ngơi thoải mái."
     "Quả đúng vậy, thưa ngài." El-ahrairah nói "Tôi rất mừng là ngài hạ cố cho phép tôi được ở lại đây."
     "Có lẽ tối nay chúng ta sẽ không chơi trò đá bốp nữa." Thỏ Đen nói "Chắc ngươi cũng hiểu, ta đâu có muốn làm ngươi phải đau đớn. Ta cũng chẳng phải là một trong số Ngàn kẻ thù của ngươi mà. Ta nhắc lại ngươi muốn đi hay ở tùy thích. Nếu ở lại, có lẽ ngươi cũng muốn nghe một câu chuyện, rồi kể cho ta một câu chuyện khác nếu thích."
     "Chắc chắn rồi, thưa ngài." El-ahrairah phụ họa "Và nếu tôi kể được một câu chuyện cũng hay như của ngài thì ngài sẽ chấp nhận mạng sống của tôi để đổi lấy sự an vui của dân tôi chứ?"
     "Được." Thỏ Đen vui vẻ đồng ý "Còn nếu ngươi thua, El-ahrairah ạ ngươi sẽ phải để lại đây hai cái tai đấy." Hắn đợi một lúc xem El-ahrairah có từ chối điều kiện trên không, nhưng ông chấp nhận.
     Thế là Thỏ Đen kể lại một câu chuyện về nỗi sợ hãi và bóng tối làm đông cứng trái tim Giỏ Cua và El-ahrairah trong khi cả hai nép sát mình xuống sàn đá, bởi vì họ biết mỗi một lời nói ra đều là sự thật. Trí khôn của họ bỏ đi đâu mất. Dường như cả hai bị nuốt chửng trong một đám mây băng giá làm tê cứng các giác quan của họ; và câu chuyện của Thỏ Đen bò vào trong tim họ như con sâu len lỏi đục rỗng cái hạt, khiến họ run rẩy và hoàn toàn trống rỗng. Cuối cùng khi câu chuyện kinh khủng trên kết thúc, El-ahrairah cố nói một điều gì đó. Nhưng ý nghĩ trong đầu tản mát như những đám mây trước một cơn gió mạnh, ông lắp ba lắp bắp rồi chạy loạn trong hang như con chuột nhắt khi thấy một lão diều hâu đang sà xuống. Thỏ Đen lặng lẽ chờ đợi, không tỏ ra sốt ruột chút nào. Cuối cùng mọi việc đã rõ, El-ahrairah chẳng thể rặn ra được một câu chuyện nào và bọn Cốt Cán lại lôi ông đi, đẩy ông vào một giấc ngủ sâu hút như đáy giếng cho đến khi tỉnh dậy ông thấy hai tai mình đã cụt thun lủn, chỉ thấy Giỏ Cua ngồi bên cạnh trong hang đá, kêu khóc rấm rứt như con mèo con lạc mẹ.
     "Ôi thưa ngài," Giỏ Cua kêu lên "những đau đớn như thế này có thể mang lại được điều gì? Vì Chúa tể Mặt trời và những cánh đồng xanh, hãy để tôi đưa ngài về nhà."
     "Vớ vẩn." El-ahrairah gạt đi "Đi ra ngoài mang về đây cho ta hai lá cây chút chít thật lớn, thật đẹp. Chúng có thể thay cho hai cái tai được đấy."
     "Nhưng chúng sẽ héo thưa ngài, cũng như tôi lúc này đang héo hắt hết cả ruột gan đây."
     "Chúng sẽ cầm cự được," El-ahrairah nói đầy dứt khoát "đủ lâu cho cái việc mà ta sẽ phải làm. Nhưng chỉ có điều ta vẫn chưa tìm ra cách."
     Giỏ Cua đi rồi, El-ahrairah buộc mình phải phân tích mọi việc một cách rõ ràng. Thỏ Đen sẽ không chấp nhận mạng sống của ông. Cũng vậy, hiển nhiên là bản thân ông không có cơ hội thắng được bất cứ cuộc cá cược nào với Thỏ Đen: chẳng khác nào toan tính chạy thi qua cánh đồng phủ đầy băng tuyết. Nhưng nếu Thỏ Đen không căm ghét ông thì tại sao hắn lại bắt ông phải chịu đựng những đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần như thế? Để hủy hoại lòng can đảm nơi ông, khiến ông phải bỏ cuộc và chạy trốn. Nhưng có lý do gì mà hắn không làm một điều đơn giản hơn là đuổi ông đi? Tại sao phải chờ đợi, trước khi làm ông đau đớn, cho đến khi ông đưa ra lời cá cược để rồi lại bị thua? Câu trả lời đến với ông một cách thật bất ngơ. Những cái bóng kia không có năng lực dù để đuổi ông đi hoặc làm hại ông, nếu không có sự bằng lòng của chính ông. Chúng cũng không giúp ông nốt. Chúng chỉ tìm cách sở hữu ý chí của ông và bẻ gãy nó nếu có thể. Nhưng giả sử ông tìm được ở đây một cái gì đó có thể cứu dân mình thì chúng có ngăn không cho ông mang thứ đó đi không?
     Khi quay lại hang, Giỏ Cua giúp ông chủ của mình giấu cái đầu gớm ghiếc đầy thương tật của ông đi bằng cách gắn hai chiếc lá chút chít vào chỗ vết thương đau kinh khủng trên đầu El-ahrairah thay cho hai cái tai, sau khi ông đã chợp mắt được một chút. Nhưng trong giấc mơ, El-ahrairah chỉ thấy hiện lên những chú thỏ đang chết đói của mình chờ đợi trong những đường chạy để đẩy lùi bọn lính của vua Darzin, tất cả đều trông chờ vào một mình ông. Cuối cùng ông thức dậy, lạnh cóng, cử động khó nhọc rồi lang thang hồi lâu trong những lối đi ngang dọc của cái hang đá này. Trong khi đi tập tễnh như vậy, vừa đi vừa kéo hai cái tai bằng lá chút chít ở hai bên đầu bởi vì ông không thể vểnh hoặc vẫy lên vẫy xuống như hai cái tai vừa bị cắt - ông đến một nơi có những lối đi hẹp dẫn sâu hơn xuống đất, ở đây ông tìm thấy hai Cốt Cán mờ mờ ảo ảo trông rất đỗi rùng rợn đang đi chuyển để thực hiện một phi vụ đen tối nào đó của chúng. Chúng quay cả lại, trợn mắt nhìn, cố làm ông sợ hãi, nhưng El-ahrairah đã vượt qua nỗi sợ rồi nên cũng trừng mắt nhìn lại, tự hỏi chúng có cái gì trong đầu mà đòi thuyết phục ông bỏ cuộc.
     "Quay lại, El-ahrairah." cuối cùng một cái bóng lên tiếng "Ngươi không có việc gì làm ở đây, trong cái hố này. Ngươi vẫn còn sống sót và chịu đựng đau đớn nhu thế là đủ rồi."
     "Không bằng đau đớn mà người của ta phải gánh chịu."
     "Ở đây có đủ những nỗi đau cho một ngàn cái hang thỏ." cái hóng nói "Đừng bướng bỉnh nữa El-ahrairah. Trong những cái hang này có dịch bệnh và bệnh tật đổ xuống loài thỏ - sốt, ghẻ lở, đường ruột. Và ở đây, trong cái hang gần nhất là bệnh mù trắng, khiến cho các sinh vật lảo đảo đi tìm cái chết trên những cánh đồng, nơi thậm chí cả kẻ thù cũng không buồn động đến cái xác thối rữa của chúng. Đây là nhiệm vụ của bọn ta, kiểm tra xem tất cả đã sẵn sàng cho Inlé-rah sử dụng chưa. Vì những gì xảy ra là những gì nó buộc phải đến."
     Đến đây thì El-ahrairah biết ông không còn thời gian nghĩ ngợi gì nữa. Ông giả vờ bỏ đi nhưng bất ngờ quay lại, lao vào những cái bóng, đâm bổ vào cái hang gần nhất còn nhanh hơn cả giọt nước mưa rơi xuống đất. Và ông nằm xuống ở đấy, trong khi những cái bóng lay động, chập chờn và nói lắp bắp về vụ đột nhập, bởi vì chúng không có cách nào bắt ông đi được ngoại trừ gieo rắc nỗi sợ hãi. Một lúc sau chúng bỏ đi, El-ahrairah còn lại một mình, tự hỏi không biết mình có khả năng đi đến chỗ đội quân của vua Darzin đúng lúc mà không dùng đến ria và tai không.
     Cuối cùng, khi biết chắc rằng cần phải ở trong cái ngách hang này đủ lâu để nhiễm bệnh, El-ahrairah chạy ra ngoài bắt đầu tìm đường quay ra những lối đi dẫn ra ngoài. Ông không biết căn bệnh có phát tác sớm không và liệu ông có thể cầm cự được bao lâu. Ông chỉ đơn giản biết rằng bằng mọi cách mình phải trở về thật nhanh - nếu có thể thì tốt nhất là trước khi có bất cứ dấu hiệu nhiễm bệnh nào. Cố không đi quá gần Giỏ Cua, ông bảo người bạn tận tụy của mình hãy mau vượt lên trước, trở về hang thỏ, thông báo với tất cả hãy lấp tạm các cửa hang và nhất định cố thủ trong đó cho đến khi đội quân của vua Darzin bị tiêu diệt hoàn toàn.
     Ông vấp phải một hòn đá trong bóng đêm bởi vì toàn thân ông run rẩy, nóng hầm hập và không có cảm giác gì vì không còn bộ ria nữa. Đúng lúc ấy, một giọng nói lặng lẽ vang lên. "Này El-ahrairah, ngươi chạy đi đâu đấy?" Ông không nghe thấy gì nhưng biết chắc là Thỏ Đen đang ở bên cạnh.
     "Tôi về nhà thưa ngài." El-ahrairah trả lời "Ngài cũng nói là tôi có thể ra đi bất cứ lúc nào cơ mà."
     "Ngươi đang ấp ủ một âm mưu." Thỏ Đen lại lên tiếng giọng vẫn thủng thẳng "Nói ta nghe, ngươi đang có trong đầu cái gì vậy?"
     "Tôi đã ở trong cái ngách trong cùng, thưa ngài." El-ahrairah trả lời "Tôi đã bị nhiễm bệnh mù trắng và tôi sẽ cứu dân mình bằng cách triệt hạ đội quân vây hãm bên ngoài."
     "Ôi El-ahrairah ơi là El-ahrairah!" Thỏ Đen nói "Ngươi có biết bệnh mù trắng lây lan như thế nào không?"
     Một nỗi lo sợ thình lình chụp lấy El-ahrairah. Ông im lặng.
     "Nó lây lan qua những con bọ chét trong tai thỏ." Thỏ Đen giảng giải. "Chúng nhảy từ tai thỏ bệnh sang tai thỏ lành trong đàn. Nhưng còn ngươi, El-ahrairah, ngươi đâu còn tai nữa mà bọn bọ chét thì đâu có thèm đến những chiếc lá chút chít. Ngươi không thể mắc bệnh mà cững không thể gây bệnh này cho bất cứ ai."
     Nghe vậy, El-ahrairah cảm thấy cả sức mạnh lẫn ý chí đều chạy đi đâu mất. Ông ngã khuỵu xuống đất, cố nhúc nhích, nhưng hai chân sau vướng vào một tảng đá nên ông không sao đứng dậy được. Ông giãy giụa hồi lâu rồi nằm đơ ra trong không khí im lặng giá lạnh vây bọc giữa hai người.
     "Này El-ahrairah," cuối cùng Thỏ Đen nói "đây là một cái hang lạnh lẽo, nơi tệ hại nhất cho sự sống, không có chỗ cho những trái tim nhiệt thành và những linh hồn dũng cảm. Ngươi chỉ gây phiền toái cho ta. Thôi đi đi. Ta sẽ cứu bọn thỏ các ngươi. Đừng có láo xược mà hỏi ta khi nào. Thời gian không tồn tại ở đây. Bọn người của ngươi đã được cứu sống."
     Đúng lúc ấy, trong khi vua Darzin và bọn lính vẫn đang chế nhạo những cái hang trên cánh đồng thỏ thì nỗi bối rối và hoảng loạn đã chụp xuống đầu chúng cùng lúc với màn đêm buông xuống. Cả cánh đồng dường như đầy nhũng con thỏ to lớn lực lưỡng với đôi mắt đỏ rực hiên ngang xông qua những bụi cây kế. Bọn lính quay lại, nháo nhào bỏ chạy. Chúng biến mất trong màn đêm, và đó là lý do không một thỏ nào kể lại những truyền thuyết về El-ahrairah lại có thể nói được đội quân ấy gồm những con vật gì hoặc trông chúng thế nào. Không một ai trong số đó từng được nhìn thấy, kể từ ngày ấy đến bây giờ.
     Cuối cùng khi El-ahrairah có thể đứng dậy, Thỏ Đen đã đi mất và Giỏ Cua đang chạy hộc tốc tới tìm ông chủ. Họ ra khỏi hang cùng nhau, tìm đường đi xuống những lũng hẹp đầy sỏi đá, với tiếng kêu lạo xạo dưới mỗi bước chân và dưới làn sương mù bàng bạc. Họ cũng chẳng biết mình đi đâu, trừ một điều là đang thoát khỏi hang của Thỏ đen. Nhưng một lúc sau, rõ ràng là El-ahrairah đã ngã bệnh sau những cú sốc và sự mệt mỏi quá sức. Giỏ Cua bèn đào một cái hang và hai người nghỉ lại ở đó trong vài ngày.
     Khi El-ahrairah đã bắt đầu khá hơn, họ lại lang thang đi tiếp nhưng không thể tìm được đường về. Đầu óc họ trở nên mông lung chẳng còn suy nghĩ được gì nữa nên phải cầu xin sự giúp đỡ và nơi trú ngụ từ những con thú mà họ gặp trên đường. Chuyến đi kéo dài ba tháng và có nhiều cuộc phiêu lưu xảy ra. Một số những chuyện đó, như các bạn đã biết, là những gì xảy ra giữa hai người. Một lần họ sống với một con chó rừng và tìm trứng gà lôi trong rừng cho nó. Lần khác họ trốn thoát, chỉ trong đường tơ kẽ tóc, khỏi một cánh đồng cỏ đang mùa cắt cỏ. Trong suốt thời gian đó, Giỏ Cua làm tất cả để chăm sóc El-ahrairah, mang cho ông những chiếc lá chút chít tươi đề thay tai và xua đám ruồi ra khỏi các vết thương của ông cho đến khi chúng lành hẳn.
     Cuối cùng một ngày kia họ cũng về được nơi quê nhà. Lúc đó đã xế chiều, mặt trời trải dài trên những ngọn núi, họ có thể thấy nhiều thỏ đang ăn cỏ, nhấm nháp những cọng lá xanh non và chơi đùa trên những tổ kiến đùn. Hai người dừng lại ở đầu cánh đồng, hếch mũi ngửi mùi hoa kim tước và phong lữ thảo ướp hương trong gió.
     "Kìa, xem ra mọi người đều ổn cả." El-ahrairah nói "Rất khỏe nữa là đằng khác. Hãy lặng lẽ chuồn vào hang để xem có thể tìm được một hai Cốt Cán dưới ấy không. Chúng ta không nên làm rộn mọi người."
     Họ lánh đường đi men theo hàng rào cây, nhưng rồi cả hai không thể xác định được phương hướng nữa bởi vì rõ ràng cánh đồng thỏ đã trở nên rộng hơn với rất nhiều hang mới, cả trên lũy đất lẫn trên cánh đồng. Họ dừng lại hỏi thăm một tốp thỏ đực và thỏ cái non trẻ lanh lợi đang vui đùa dưới một gốc cây cơm cháy đang trổ hoa.
     "Chúng ta muốn tìm Thiên Khuất." Giỏ Cua nói "Các cháu có thể cho chúng ta biết hang của ông ấy ở đâu không?"
     "Tôi chưa từng nghe thấy cái tên này." một trong những thỏ đực nhanh nhảu lên tiếng "Ông có chắc là người này ở đây không?"
     "Trừ khi ông ta chết." Giỏ Cua nói "Nhưng chắc chắn các cậu phải nghe nói đến Đội trưởng Thiên Khuất rồi chứ nhỉ? Anh ấy là một người trong hàng ngũ Cốt Cán trong cuộc chiến mà."
     "Cuộc chiến nào?" Một chú thỏ đực khác hỏi.
     "Cuộc chiến chống lại vua Darzin." Giỏ Cua đáp.
     "Ồ, ông già ơi. làm ơn đi mà," chú thỏ con sốt ruột kêu lên "Cuộc chiến đấu… tôi còn chưa ra đời thì nó đã kết thúc từ đời tám hoánh nào rồi."
     "Nhưng chắc chắn là anh biết những Đội trưởng Cốt Cán là ai chứ?" Giỏ Cua nôn nóng gặng hỏi.
     "Tôi chẳng biết gì hết." chú thỏ đực đáp "Có phải là một bầy ông già râu ria bạc trắng không? Việc quái gì tôi lại phải biết về họ cơ chứ?"
     "Họ đã làm gì?" Giỏ Cua hỏi.
     "Xì một cuộc chiến tào lao, phải không ông già?" Chú thỏ đầu tiên hỏi lại "Bây giờ thì tất cả đã kết thúc rồi. Chả có gì liên quan đến chúng tôi hết."
     "Nếu cái ông Thiên Khuất nào đó đánh nhau với ông vua, mà tên ông ấy là gì nhỉ, thì đó là chuyện của ông ta." một trong những cô thỏ chen vào "Không phải việc của chúng tôi, phải không nhỉ?"
     "Tất cả những chuyện này đều xấu xa." một cô thỏ khác nói "Thực đáng xấu hổ. Nếu không có ai tham gia vào nhũng chuyện đánh đấm thì làm gì có chiến tranh, phải không nào? Nhưng mọi người đừng hy vọng là những ông già khối ta bít lại hiểu được điều đó."
     "Ông khốt nhà tôi cũng ở trong số đó." chú thỏ đực thứ hai nói "Lâu lâu ông ấy lại ôn nghèo kể khổ về thời chiến. Tôi bao giờ cũng phải mau mau chóng chóng lỉnh đi. 'Người ta đã làm thế này, chúng ta đã làm thế kia,' toàn những chuyện chẳng đâu vào đâu. Những chuyện như vậy, thành thực mà nói, làm cho người ta phát ớn. Này ông lão tội nghiệp kia, lẽ ra ông nên nghĩ rằng cái ông Thiên Khuất gì đó mà ông vừa hỏi ấy muốn quên tất cả đi thì mới phải. Tôi cho rằng ông ấy bịa ra cũng hết một nửa rồi. Và chuyện ấy đã đưa ông ta tới đâu nói tôi nghe xem?"
     "Nếu cụ không phiền khi phải chờ đợi một chút, thưa cụ," chú thỏ thứ ba nói với El-ahrairah "cháu thử đi một chuyến xem có thể tìm được Đội trưởng Thiên Khuất không. Thực ra cháu không biết ông ấy, nhưng dù sao cánh đồng thỏ cũng quá rộng lớn mà."
     "Cháu thật tốt bụng quá," El-ahrairah nói "nhưng ta nghĩ lúc này mình xoay xở đuợc rồi, ta sẽ tự mình đi tìm Thiên Khuất."
     El-ahrairah đi dọc theo bờ giậu vào trong rừng và ngồi xuống dưới gốc một bụi cây phỉ, đưa mắt nhìn suốt cánh đồng. Ánh nắng bắt đầu phai màu và ông thình lình nhận ra Chúa tể Mặt trời đang đứng rất gần mình, giữa những tán lá.
     "Ngươi đang giận dữ hả, El-ahrairah?" Chúa tể Mặt trời hỏi.
     "Không, thưa ngài," El-ahrairah đáp "tôi đâu có giận dữ. Nhưng tôi nhận ra rằng với những sinh vật mà ta yêu, nỗi đau đớn không phải là điều duy nhất khiến ta cảm thấy tiếc thương cho chúng. Một con thỏ mà không biết nhận ra khi một món quà mang lại cho nó sự an toàn thì không hơn gì một con sên, dẫu nó có thể không nghĩ về mình như thế."
     "Sự khôn ngoan được tìm thấy trên một sườn đồi hoang tàn, El-ahrairah ạ, nơi không ai tìm đến để kiếm cái ăn, và một bờ đá nơi những con thỏ đào hố trong tuyệt vọng. Nhưng nhân tiện nói về món quà, ta mang đến cho ngươi vài thứ đây. Một đôi tai, một cái đuôi và một bộ ria. Thoạt đầu ngươi có thể thấy chiếc tai hơi kỳ cục một chút. Ta cho vào đấy một chút ánh sáng của các vì sao, nhưng mà chỉ là chút ánh sáng le lói chập chờn thôi, ta chắc nó không đủ để làm lộ tẩy một tên kẻ cắp thông minh như ngươi. À kia. Giỏ Cua đã quay về. Tốt thôi, ta cũng có vài thứ cho hắn. Liệu chúng ta sẽ…"
     "Cây Phỉ! Thủ lĩnh Cây Phỉ!" Giọng Nồi Đất vọng đến từ sau một lùm cây ngưu bàng mọc phía rìa cái vòng tròn nho nhỏ do đám thính giả tạo thành. "Có một con cáo đang chạy tới cái thung lũng nhỏ kia!"

     Bóng tối đang buông xuống Efrafa. Trong ánh ngày dần tàn, Thống soái Hoắc Hương đang ngồi quan sát Đội Dấu Gần Chân Sau đang ăn tối dọc theo cánh đồng cỏ rộng lớn nằm giữa cánh đồng thỏ và con đường sắt. Đa số bọn thỏ kiếm ăn cạnh hang của đội mình, gần một cánh đồng được giấu kín trong những lùm cây và bụi thấp bao quanh con đường vắng vẻ dành cho ngựa. Tuy vậy, một số chú mạo hiểm đi ra cánh đồng gặm chồi non hoặc nhảy quẩng trong những tia nắng mặt trời cuối ngày. Xa hơn nữa là lính gác của đội Cốt Cán làm nhiệm vụ cảnh giới xem có con người hoặc kẻ thù nào đến gần không và cũng để báo cho bất cứ thỏ nào lạc bước đi xa không thể nhanh chóng chạy ngay xuống đất nếu có báo động.
     Đội trưởng Ngò Rí, một trong hai sĩ quan của Đội Dấu nàỳ vừa trở về sau một vòng tuần tra, đang chuyện vãn với một vài cô thỏ ở gần giữa khu vực của Đội thì thấy Thống soái Hoắc Hương tiến lại. Chú liếc nhanh một lượt xem có bất cứ sai sót gì không. Vì tất cả đều ổn, chú bắt đầu nhấm nhá một vạt cỏ xuân thơm ngọt với cái vẻ bình thản nhất mà chú khoác lên mình được.
     Thống soái Hoắc Hương là một tay thỏ đặc biệt. Vài ba năm trước, hắn ra đời ở một cái hang bên ngoài vườn rau của một khu nhà nghỉ nông thôn gần Cole Henley, là con thỏ khỏe nhất trong một lứa năm con. Cha hắn, một thỏ đực liều lĩnh và vô tư lự sống không cần biết đến ngày mai, chẳng suy nghĩ nhiều về việc sống gần con người, trừ một điều là mình có thể vào tàn phá vườn rau lúc sáng sớm. Ông đã phải trả giá đắt cho cách sống liều lĩnh của mình. Sau hai, ba tuần chịu cảnh những luống rau diếp bị dập nát và những cây bắp cải non bị cắn nham nhở, chủ ngôi nhà đã phục sẵn từ sáng sớm và tặng cho ông một viên kẹo đồng ngay khi ông mò vào luống khoai tây lúc bình minh. Cũng buổi sáng hôm ấy, người đàn ông bắt đầu truy tìm thỏ mẹ và đàn con nhỏ. Mẹ Hoắc Hương trốn thoát, chạy vút qua cánh đồng trồng cải xoăn hướng về dãy núi xa, đàn con cố hết sức chạy theo mẹ. Không con nào ngoài Hoắc Hương thành công. Mẹ hắn bị trúng một viên đạn, chảy máu suốt dọc đường, chạy lết qua các hàng rào giữa ban ngày cùng với Hoắc Hương bám theo sau.
     Chẳng bao lâu sau thì một con chồn ngửi thấy mùi máu bèn lần theo. Chú thỏ con bé nhỏ nằm co rúm cả người lại chứng kiến cảnh mẹ mình bị giết chết tươi. Hoắc Hương thậm chí cũng chẳng cố gắng chạy trốn nữa. Nhưng con chồn, sau khi đã được thỏa mãn cơn đói, liền để cho nó được yên và chuồn qua những bụi cây rậm. Vài giờ sau, một ông giáo già tốt bụng của trường Overton đi qua cánh đồng trông thấy chú thỏ con đang dụi mõm vào cái thân hình cứng ngắc, lạnh cóng của thỏ mẹ mà kêu khóc. Ông mang chú về căn bếp của mình và cứu sống chú, cho chú uống sữa từ cái ống nhỏ mũi cho đến khi chú cứng cáp hơn có thể ăn cám và rau xanh. Nhưng Hoắc Hương lớn lên một cách hoang dã, giống hệt như thỏ hoang của Cowper (tác giả của bài thơ nhan đề Văn bia cho một con thỏ viết về một con thỏ rừng có những cái chân dài hơn thỏ nhà), thỉnh thoảng khi nào cắn được thì lại cắn, Trong vòng một tháng hắn đã lớn phổng lên, to khỏe và dữ tợn. Hắn suýt giết chết cả con mèo của ông giáo khi nó thấy hắn quá tự tung tự tác trong khu bếp và toan hành hạ hắn. Một đêm nọ, sau sự kiện trên khoảng một tuần, hắn xé rách cái lưới chắn trước cửa chuồng và trở về cuộc sống tự do.
     Hầu hết những con thỏ trong trường hợp của hắn, do thiếu đi phần lớn những kỹ năng và kinh nghiệm sinh tồn trong đời sống hoang dã, sẽ lập tức trở thành con mồi của kẻ thù, riêng Hoắc Hương thì không. Sau vài ngày lang thang vô định, hắn tới một cánh đồng thỏ nhỏ, giở võ của mình ra buộc ma cũ phải công nhận ma mới. Chẳng bao lâu sau hắn trở thành Thỏ Thủ lĩnh sau khi đã giết chết Thỏ Thủ lĩnh trước đó và một đối thủ tên là Fiorin. Trong giao chiến hắn mới thật đáng sợ, chuyên ra những miếng đòn "hạ độc thủ", dù có bị thương đến mấy cũng chẳng tỏ vẻ hề hấn gì, cứ xáp vào kẻ thù cho đến khi sức nặng của hắn trở nên không thể chịu đựng nổi và đối phương hoàn toàn kiệt sức. Những kẻ không dám chống đối hắn thì chẳng bao lâu sau đã cảm thấy rằng đây chính là thủ lĩnh mới của mình.
     Hoắc Hương sẵn lòng đánh nhau với bất cứ kẻ thù nào ngoại trừ cáo. Một buổi tối nọ, hắn tấn công và đánh đuổi một con chó con giống Aberdeen đến quấy phá. Hắn đã cưỡng lại được nỗi sợ hãi mê mụ chết người của thỏ trước kẻ thù truyền kiếp và nuôi hy vọng một ngày nào đó sẽ giết chết được một con chồn, nếu không phải là một con chồn ecmin. Khi đã khám phá được giới hạn sức mạnh của mình, hắn bắt tay vào việc thỏa mãn khát khao quyền lực bằng một cách khả thi duy nhất - bằng cách gia tăng sức mạnh của các thỏ phò tá cho hắn. Hoắc Hương cần một lãnh địa rộng lớn hơn. Con người bao giờ cũng là mối nguy hiểm lớn, nhưng có thể hóa giải được bằng mưu lược và kỷ luật. Hắn rời cánh đồng thỏ bé nhỏ cũ, mang theo các thuộc hạ thân tín và bắt tay tìm một nơi phù hợp với mục đích của mình, nơi mà sự tồn tại của bầy thỏ có thể được giấu kín và nguy cơ hủy diệt khó bề xảy ra.
     Efrafa mọc lên ở quanh điểm giao nhau giữa hai con đường dành cho ngựa đầy cây, một trong hai con đường (đi từ hướng Tây sang hướng Đông) giống như một con đường hầm, hai bên viền bởi những hàng cây và bụi rậm xum xuê. Những kẻ di dân dưới sự lãnh đạo của Hoắc Hương đào hang giữa các rễ cây, trong các bụi cây lúp xúp và dọc theo các con hào. Ngay từ đầu, Efrafa đã có dấu hiệu của sự thịnh vượng. Hoắc Hương điều khiển nhất nhất mọi hoạt động ở đây với một nhiệt tình không bao giờ cạn nên thu phục được lòng trung thành của những thỏ dưới trướng ngay cả khi bọn chúng vẫn sợ hắn khiếp vía. Khi những con cái nghỉ không đào hang tiếp thì chính Hoắc Hương là người tiếp tục công việc của họ trong khi bọn này đi ngủ. Nếu có con người nào xuất hiện, Hoắc Hương có thể phát hiện ra từ một khoảng cách đến một cây số. Hắn chiến đấu với lũ chuột, chim ác là, sóc xám và một lần với cả một con quạ. Khi một lứa thỏ non ra đời, hắn để mắt chăm chút đến sự trưởng thành của lũ nhỏ, chọn những con khỏe mạnh nhất vào hàng ngũ Cốt Cán và đích thân huấn luyện đội ngũ kế cận. Hắn không cho phép một con thỏ nào rời khỏi cánh đồng này. Ở giai đoạn đầu, ba thỏ mưu toan làm chuyện này đã bị truy lùng gắt gao và buộc phải quay về.
     Cùng với sự thịnh vương của Efrafa, Hoắc Hương cũng phát triền một hệ thống của mình để kiểm soát nó. Một đám thỏ quá đông ăn sáng và ăn tối ngoài cánh đồng chắc chắn sẽ thu hút sự chú ý. Thế là hắn nghĩ ra cơ chế Đội Dấu, mỗi đội nằm dưới sự chỉ huy của một số sĩ quan và lính gác, thời gian ăn cỏ thay đổi theo một chu kỳ đều đặn để tất cả thỏ đều có thể kiếm ăn vào lúc sáng sớm và lúc hoàng hôn - những giờ thích hợp để đi đánh chén trên mặt đất. Mọi dấu hiệu về cuộc sống của thỏ đều được che giấu tối đa trong khả năng có thể. Cốt Cán được hưởng đặc quyền đặc lợi trong ăn uống, kết bạn tình và tự do đi lại. Bất cứ thất bại nào khi thực hiện nhiệm vụ cũng đều bị trừng trị bằng việc giáng chức hoặc tước bỏ những đặc quyền trên. Với những thỏ thường dân, hình phạt còn khắc nghiệt hơn.
     Rồi cũng đến một lúc Hoắc Hương không thể xuất hiện ở khắp mọi nơi và Hội đồng ra đời. Một số thành viên trong Hội đồng được lấy từ đội ngũ Cốt Cán, số còn lại được tuyển chọn rất kỹ dựa trên các tiêu chí chính như lòng tận trung hoặc khả năng hiến kế với tư cách cố vấn. Ông thỏ già Giọt Tuyết mỗi lúc một nặng tai hơn, nhưng chẳng có ai biết rõ hơn ông ta về cách tổ chức mạng lưới hang để đạt mức an toàn cao nhất. Theo kế sách của ông ta, đường chạy và hang của các đội khác nhau không thông với nhau, nhờ thể mà ngăn chặn được sự lây lan của dịch bệnh hoặc khói độc trong toàn cánh đồng thỏ nếu chuyện đó xảy ra, ngoài ra âm mưu thông đồng với nhau cũng khó lan rộng được. Thành viên của Đội Dấu này muốn ghé thăm hang của Đội Dấu khác thì phải được sĩ quan chỉ huy cho phép. Cũng lại theo ý kiến của Hoa Giọt Tuyết mà cuối cùng Hoắc Hương đi đến quyết định không mở rộng cánh đồng thỏ hơn nữa, vì cánh đồng thỏ càng rộng bao nhiêu thì càng dễ có nguy cơ bị phát hiện bấy nhiêu và càng khó duy trì sự kiểm soát tập trung. Khó khăn lắm Hoắc Hương mới để cho mình bị thuyết phục đi theo cách nghĩ này, bởi vì nó đi ngược lại với khát khao quyền lực vô biên của hắn. Việc này cần cách giải quyết khác và ít lâu sau khi người ta không đào thêm hang mới nữa, Thống soái Hoắc Hương cho ra đời cái gọi là Đội Tổng tuần tra.
     Công việc của đội này thoạt đầu chỉ là những cuộc tuần tiễu hoặc đột nhập vào các vùng lân cận dưới sự chỉ huy của Thống soái Hoắc Hương. Hắn chỉ việc chọn ra bốn hoặc năm Cốt Cán rồi dẫn chúng ra ngoài Efrafa tìm kiếm những cuộc phiêu lưu. Trong lần chinh phạt đầu tiên, chúng đủ may mắn gặp được một con cú ốm đang ăn thịt một con chuột bị chết vì ăn phải hạt ngô có tẩm thuốc độc. Lần tiếp theo, chúng gặp hai con thỏ hoang và đã buộc cả hai gia nhập cuộc sống mới ở Efrafa. Hoắc Hương không chỉ là kẻ giỏi đánh đấm, hắn cũng biết cách  động viên đồng bọn, thổi vào những kẻ đứng dưới ngọn cờ của mình niềm hăng hái say sưa phục vụ '"lý tưởng". Ít lâu sau thì đến cả sĩ quan của hắn cũng đề nghị được phép dẫn đầu những cuộc chinh phạt kiểu ấy. Hoắc Hương sẽ giao cho chúng những nhiệm vụ cụ thể, chẳng hạn đi tìm một con thỏ hoang ở một hướng nào đó hoặc tìm ra một cái hào hay nhà kho đang bị bọn chuột chiếm giữ và ngay sau đó sẽ tổ chức cuộc tấn công để hất cẳng chúng ra ngoài. Bọn chúng chỉ được lệnh tránh xa các nông trại và vườn rau. Một trong những cuộc tuần tiễu như vậy dưới sự lãnh đạo của Đội trưởng Phong Lan đã khám phá ra một cánh đồng thỏ nhỏ cách Efrafa ba cây số về phía Đông, bên ngoài giao lộ gỉữa hai con đường Kingsclere và Overton, nằm ở khu vực ngoại vi của Nutley Cose. Chính Thống soái Hoắc Hương đã cầm đầu cuộc tấn công, bẻ gãy sức phòng ngự của nó, tù binh bị giải hết về Efrafa, nơi một số kẻ trong số đó thậm chí còn leo lên được hàng ngũ Cốt Cán.
     Ngày tháng trôi qua, Đội Tổng tuần tra đã trở thành một tổ chức có tính hệ thống rất cao, suốt mùa hè và đầu thu chỉ có hai hoặc ba thỏ đi ra ngoài một lần. Chẳng bao lâu đã không còn một thỏ nào ở quanh Efrafa và bất cứ thỏ nào tình cờ lảng vảng trong vùng cũng đều nhanh chóng bị bắt lại. Tỷ lệ thương vong trong những cuộc tuần tiễu của đội Tổng Tuần tra rất cao, bởi vì kẻ thù biết rằng chúng đi ra ngoài. Thường thì cần phải sử dụng hết lòng can đảm và kỹ năng của kẻ cầm đầu để hoàn thành nhiệm vụ và mang các thỏ trong đội - hoặc một vài thỏ trong đội - trở về cánh đồng thỏ. Nhưng cánh Cốt Cán thì rất tự hào về những nhiệm vụ nguy hiểm mà chúng nhận lãnh, vả lại Hoắc Hương có thói quen tự mình đi ra ngoài kiểm tra xem mọi việc diễn ra thế nào. Người dẫn đầu một đội tuần tra mà đi quá một dặm khỏi Efrafa, tập tễnh đi vào hàng rào cây dưới trời mưa đập vào mắt Thống soái Hoắc Hương đang ngồi trong một búi cỏ lồng vực, sẽ bị tra vấn này kia và phải lời những câu hỏi vặn vẹo như nó đang làm gì hay tại sao lại không đi đúng lộ trình thực hiện nhiệm vụ. Những cuộc tuần tra chính là mảnh đất rèn luyện những tay lùng bắt ranh mãnh, những giao liên nhanh nhẹn và những chiến binh hung dữ; và con số thương vong - cho dù nhiều lắm cũng chỉ năm sáu thỏ trong một tháng xui xẻo - phù hợp với tính toán của Hoắc Hương, bởi vì số lượng thỏ trên cánh đồng cần phải giảm xuống, với lại bao giờ cũng có những chỗ khuyết trong hàng ngũ Cốt Cán và đám thỏ trẻ sẽ cố hết sức mình để đủ tư chất được cất nhắc vào vị trí đó. Cảm thấy bọn thỏ ganh đua nhau, liều cả mạng sống của mình khi thực hiện nhiệm vụ được giao cũng là điều làm Hoắc Hương hài lòng nhất, mặc dầu hắn tin - cả Hội đồng cũng như hàng ngũ Cốt Cán của hắn đều tin - rằng hắn đã mang lại hòa hình và thịnh vượng cho đồng thỏ của mình bằng cái giá rẻ nhất.
     Tuy nhiên buổi tối hôm ấy, khi ra khỏi một bụi cầy tần bì để nói chuyện với Đội trưởng Ngò Rí, Thống soái Hoắc Hương cảm thấy đặc biệt bận tâm đến một vài chuyện. Càng ngày càng khó giữ cho quy mô của cánh đồng thỏ nằm dưới tầm kiểm soát. Mật độ đông đúc đang trở thành vấn đề nan giải, bất thấp sự thực là nhiều thỏ cái đã hút con mình trước khi sinh. Trong khi vì lợi ích chung mà làm như vậy thì một số con trong bọn trở nên bất kham và khó kiểm soát. Cách đây chưa lâu, một tốp thỏ cái đã đến trước Hội đồng đề nghị rời khỏi Efrafa. Đầu tiên họ tỏ rõ thiện chí hòa bình với đề nghị bỏ đi đến một nơi xa xôi như Hội đồng mong muốn, nhưng khi đã thấy rõ là đề nghị của mình không được chuẩn y với bất cứ điều kiện nào thì đầu tiên họ tỏ ra hờn dỗi rồi sau đó quay ra hung hăng quá khích đến mức Hội đồng phải sử dụng những biện pháp mạnh. Cho đến giờ vụ việc này vẫn để lại những cảm giác tồi tệ trong cộng đồng. Sau đó lại còn có vấn đề thứ ba, gần đây Cốt Cán đã đánh mất đi ít nhiều sự kính trọng trong đám thỏ lính.
     Việc bốn thỏ lang thang - những kẻ tự giới thiệu mình là đại diện của một cánh đồng thỏ khác - bị bắt đã để lại ấn tượng sâu sắc cho Đội Lườn Phải. Sau đó hắn có ý định tìm hiểu xem chúng từ đâu đến. Nhưng bọn lang thang kia đã thành công với một cú lừa rất đơn giản, chúng lừa được Đội trưởng Đội Dấu, tấn công bọn lính gác và trốn thoát trong đêm. Đội trưởng Lưỡi Rắn, viên sĩ quan chịu tránh nhiệm trong vụ này, tất nhiên sau đó đã bị hạ cấp và bị đuổi khỏi tầng lớp Cốt Cán, nhưng việc giáng chức anh ta, mặc dầu hoàn toàn đích đáng, chỉ đem thêm những khó khăn đến cho Hoắc Hương với tư cách là tổng chỉ huy. Sự thực là Efrafa, vào thời điểm hiện tại, đang thiếu những sĩ quan giỏi. Những Cốt Cán thông thường, tức bọn lính gác không quá khó tìm, nhưng sĩ quan thì khác, vậy mà Efrafa đã mất đến ba sĩ quan tận trung trong vòng chưa đầy một tháng. Trường hợp của Lưỡi Rắn cũng kể như là đã xong đời, anh ta sẽ không bao giờ được cất nhắc nữa. Nhưng điều còn tồi tệ hơn là Đội trưởng Bạch Giới - một anh chàng dũng cảm có tài xoay xở - trong khi dẫn đầu đội quân truy quét bọn đào tẩu đã quá đà chạy tọt vào đường ray và bị đoàn tàu nghiến nát, lại thêm một bằng chứng khác, nếu cần có bất cứ bằng chứng gì, về sự độc ác của con người. Điều tồi tệ nhất là mới chỉ hai đêm trước thôi, một đội tuần tra được cử đi về hướng Bắc đã quay lại với cái tin khủng khiếp là Đội trưởng Cẩm Quỳ, một sĩ quan với uy tín và kinh nghiệm hiếm có, đã bị chết trong tay một con cáo. Thật là một việc hết sức kỳ lạ. Đội tuần tra đã đánh hơi được một đàn thỏ khá đông rõ ràng là đang tiến đến Efrafa từ hướng Bắc. Chúng lần theo cái mùi đó nhưng còn chưa thấy rõ những kẻ bị truy bắt thì bất thình lình một con thỏ lạ từ đâu nhảy ra khi chúng đến gần bìa một cánh rừng. Bọn chúng tất nhiên đã cố ngăn nó lại, đúng lúc đó con cáo, mà rõ ràng là đang bám theo sát con thỏ kia, liền nhảy ra khỏi một thung lũng trống trải gần đấy, lao đến giết Đội trưởng Cẩm Quỳ đáng thương trong chớp mắt. Tất cả đã được cân nhắc kỹ lưỡng, đội tuần tra lâm tròn nhiệm vụ và Cúc Bạc đội phó đã thay thế Đội trưởng lãnh đạo rất tốt. Nhưng không còn thấy bóng dáng con thỏ lạ kia đâu và việc mất đi Cẩm Quỳ một cách vô nghĩa làm cả bọn Cốt Cán hoang mang và thối chí ghê gớm.
     Những đội tuần tra khác lập tức được phái đi, nhưng tất cả những gì chúng thu thập được chỉ là bọn thỏ lạ đến từ phương Bắc đã vượt qua đường ray xe lửa và biến mất về phía Nam. Thật không thể chịu nổi cái việc có một toán thỏ đi sát rạt qua Efrafa rồi cứ thẳng tiến mà lại không bị phát hiện. Thậm chí ngay lúc này bọn kia cũng có thể bị bắt, nếu ở đây có một sĩ quan thực sự dám nghĩ dám làm đứng ra chịu trách nhiệm điều tra. Đúng là nơi đây rất cần thêm một sĩ quan dám nghĩ dám làm như Đội trưởng Thạch Trúc chẳng hạn - bởi vì các đội tuần tra hiếm khi ngang qua đường sắt và vùng đất ẩm ướt đằng ấy - khu vực gần con sông chỉ mới được biết đến một phần. Hoắc Hương lẽ ra phải thân chinh đi một chuyến, nhưng với những vấn đề về kỷ luật gần đây của Efrafa, hắn không thể mạo hiểm và Thạch Trúc lúc này cũng khó có thể rảnh rỗi mà đi được. Không, dù vấn đề có khiến hắn khó chịu đến thế nào, tốt nhất vẫn là xếp những kẻ lạ mặt kia sang một bên trong tình thế hiện nay. Việc đầu tiên là phải tìm người thay thế những vị trí vừa bị khuyết - tốt nhất là chọn ra được những thỏ biết cách xử lý một cách không thương xót trước bất cứ dấu hiệu bất đồng nào. Chúng chỉ việc thăng cấp những người tốt nhất đang có trong tay, bớt vênh váo một thời gian, tập trung vào việc huấn luyện cho đến khi mọi việc trở lại bình thường.
     Hoắc Hương chào Đội trưởng Ngò Rí với vẻ lơ đãng, tiếp tục quay lại với vấn đề đang chiếm lĩnh tâm trí hắn.
     "Bọn lính gác của anh thế nào, Ngò Rí?" Cuối cùng hắn hỏi "Ta có biết bất cứ ai trong số đó không?"
     "Đều là những chàng trai rất khá thưa ngài." Ngò Rí đáp "Ngài có biết Kinh Giới đấy, anh ta từng trong một đội với ngài với tư cách là giao liên. Tôi cũng nghĩ ngài biết Trân Châu."
     "Phải, ta biết những tên này," Hoắc Hương nói "nhưng không thể đưa họ lên hàng sĩ quan được. Chúng ta cần thay thế Bạch Giới và Cẩm Quỳ, đó là cái ta sẽ làm."
     "Khó đấy, thưa ngài." Ngò Rí đáp lời "Những tay thỏ kiểu đó không phải tự nhiên mà từ trong cỏ nhảy ra."
     "Phải, chúng sẽ nhảy ra từ một nơi nào đó." Hoắc Hương nói "Tốt nhất anh nên nghĩ kỹ về điều này và nói cho ta biết bất cứ ý tưởng nào nảy ra trong đầu anh. Dù sao thì bây giờ ta cũng muốn đi với người của anh một vòng, anh cũng đi cùng ta chứ?"
     Chúng toan chạy đi thì một thỏ thứ ba xuất hiện - không ai khác ngoài Đội trưởng Thạch Trúc. Nhiệm vụ chính của Thạch Trúc là tiến hành tuần tra khu vực ngoại vi Efrafa vào buổi sáng và buổi tối rồi về báo cáo lại bất cứ điều gì mới lạ - dấu bánh xe trên bùn, phân của chim bồ cắt hoặc việc người ta rải phân bón trên cánh đồng. Với tư cách là chuyên gia trinh sát, Thạch Trúc hiếm khi hoặc không bao giờ bỏ sót điều gì và là một trong số ít những thỏ được Hoắc Hương thật sự đánh giá cao.
     "Anh cần gặp ta à?" Hoắc Hương hỏi và dừng lại.
     "Vâng, thưa ngài." Thạch Trúc đáp "Chúng tôi vừa bắt được một gã lang thang và mang hắn lại đây."
     "Anh gặp nó ở đâu?"
     "Ở gần chỗ mái vòm, thưa ngài. Cách đấy một chút."
     "Hắn đang làm gì?"
     "Vâng thưa ngài, hắn nói vừa vượt một quãng đường xa tới đây với mục đích muốn gia nhập Efrafa. Đó là lý do khiến tôi nghĩ có thể ngài cũng muốn gặp hắn."
     "Muốn gia nhập Efrafa à?" Hoắc Hương hỏi, không giấu được nét bối rối.
     "Vâng đó chính là điều hắn nói, thưa ngài."
     "Tại sao không để Hội đồng gặp hắn vào ngày mai?"
     "Tất nhiên mọi việc sẽ như ngài muốn. Nhưng mà hắn làm cho tôi chú ý bởi một vẻ gì đó hơi khác thường. Ý tôi muốn nói đây rõ ràng là một con thỏ có ích."
     "Hừm." Hoắc Hương nói, vẻ cân nhắc "Thôi được, dù vậy ta cũng không mất nhiều thời gian. Lúc này hắn đang ở đâu?"
     "Ở Crixa thưa ngài." (Ý Thạch Trúc muốn nói đến nơi giao nhau của hai con đường dành cho ngựa cách đấy khoảng 50 mét, giữa những lùm cây). "Có hai lính tuần tra đang ở với hắn."
     Hoắc Hương lập tức quay lại Crixa. Ngò Rí đang trong thời gian thi hành nhiệm vụ với Đội Dấu của mình nên ở lại, chỉ có Thạch Trúc hộ tống Thống soái.
     Vào giờ ấy, Crixa nằm hẳn trong bóng râm màu xanh lá, với những tia sáng đỏ của mặt trời nhấp nháy qua những chùm lá lay động. Đám cỏ ướt dọc theo vệ đường có điểm những cụm hoa hạ khô màu tím hoa cà; hoa sanicô và hoa bạch chỉ tía nở chi chít. Dưới một bụi cây cơm cháy, ở phía bên kia con đường là hai Cốt Cán hay chính là Cảnh sát Hội đồng đang đợi, cùng với chúng là một kẻ lạ mặt.
     Hoắc Hương nhìn thấy ngay điều Thạch Trúc muốn nói. Đó là một gã thỏ to lớn, nặng nề nhưng lanh lợi với diện mạo vạm vỡ dạn dày sương gỉó cùng với dáng vẻ một chiến binh. Gã có một chỏm lông dày khá kỳ cục - nom giống như cái búi - ngay trên đỉnh đầu. Kẻ lạ mặt nhìn chằm chằm vào Hoắc Hương với con mắt ước lượng và suy xét, điều mà Thống soái không phải đối mặt đã từ lâu lắm rồi.
     "Anh là ai?" Hoắc Hương hỏi.
     "Tên tôi là Thlayli." người lạ đáp.
     "Phải nói tôi là Thlayli, thưa ngài." Thạch Trúc nhắc nhở, nhưng kẻ lạ mặt không đáp lại.
     "Ta nghe nói đội tuần tra mang anh về đây. Anh đang làm cái gì vậy?"
     "Tôi đến để gia nhập vào Efrafa."
     "Tại sao?"
     "Tôi ngạc nhiên khi thấy ông hỏi thế. Cánh đồng thỏ này là của ông phải không? Chẳng nhẽ việc có một ai đó muốn đến sống ở đây là lạ lắm hay sao?"
     Thống soái bối rối. Hoắc Hương này đâu phải thằng xuẩn, nhưng quả thực là hắn không khỏi có cảm giác kỳ cục khi có một tay thỏ ngay thẳng nào đến sống ở Efrafa vì lợi ích của chính hắn. Nhưng làm sao hắn có thể mở miệng nói ra những điều ấy.
     "Anh có thể làm được những gì?"
     "Tôi có thể rượt đuổi, đánh nhau và lật nhào một câu chuyện kể thế nào là rượt đuổi, đánh nhau. Tôi đã từng là sĩ quan trong hàng ngũ Cốt Cán."
     "Anh biết đánh nhau à? Liệu có đánh được anh chàng kia không?" Hoắc Hương hỏi, nhìn sang Thạch Trúc.
     "Chắc chắn rồi, nếu như ông thật tình muốn thế." Kẻ lạ mặt lùi ra sau vài bước, tung một cú đấm thôi sơn về phía Thạch Trúc, may mà anh này kịp thời nhảy ra sau tránh được.
     "Đừng ngốc thế." Hoắc Hương nói "Ngồi xuống nào. Cánh đồng thỏ nơi anh làm Cốt Cán ở đâu?"
     "Xa đây lắm. Cánh đồng của chúng tôi bị con người phá hủy, may mà tôi trốn được. Tôi đã phải lang thang đây đó một thời gian. Vì thế cũng chẳng có gì ngạc nhiên khi tôi nghe được ít nhiều về Efrafa. Tôi đã vượt cả một chặng đường dài để đến được đây. Tôi nghĩ biết đâu ông sử dụng được một vài khả năng của tôi chăng."
     "Anh chỉ có một mình?"
     "Bây giờ thì thế. "
     Hoắc Hương cân nhắc kỹ lần nữa. Rõ ràng tay thỏ này đã từng là sĩ quan trong hàng ngũ Cốt Cán. Bất cứ đội Cốt Cán nào cũng cần một kẻ như anh ta. Nếu những gì anh ta nói là thật thì xem ra anh ta cũng đủ khôn ngoan mới có thể trốn thoát được họa diệt chủng và sống còn được trong cuộc hành trình dài giữa vùng đất trống trải phơi mình ra trước thiên hạ. Chắc anh ta phải tới từ rất xa vì không có một cánh đồng thỏ nào quanh đây, trong tầm kiểm soát của các đội trinh sát thiện nghệ của Efrafa.
     "Được rồi," cuối cùng hắn phán "ta dám nói rằng chúng ta có thể  tìm cho anh một công việc phù hợp và một vị trí xứng đáng. Đội trưởng Thạch Trúc đây sẽ chăm sóc anh tối nay và sáng hôm sau anh sẽ ra trình diện trước Hội đồng. Trong khi ấy thì đừng gây chuyện đánh đấm gì nhé, hiểu không? Chúng ta có khối việc cho anh làm mà không phải sử dụng đến nắm đấm."
     "Tốt quá."
     Sáng hôm sau, sau khi Hội đồng thảo luận về những vấn đề đặt ra trong cộng đồng do những mất mát thương vong vừa rồi, Thống soái Hoắc Hương đưa ra một đề nghị rằng để có một sự khởi đầu mới, họ có thể cứ thử bổ nhiệm anh chàng to xác mới đến làm sĩ quan trong Đội Dấu Gần Chân sau dưới sự dẫn dắt của Đội trưởng Ngò Rí xem sao. Hội đồng sau khi xem mặt kẻ được tiến cử cũng đã đồng ý. Thế là vào buổi trưa, Thlayli, vẫn còn bị chảy máu vì "con dấu" đóng lên đùi bên trái, bắt đầu thực hiện phận sự của mình.

     "Và như vậy, trước giờ ăn của toàn Đội," Ngò Rí giảng giải "tôi bao giờ cũng quan sát thời tiết. Tất nhiên, trước đó đội phái một giao liên đi thông báo rõ khi nào mọi người đi ăn về và báo cáo về thời tiết, nhưng mà tôi bao giờ cũng đích thân đi kiểm tra lại một lượt. Dưới ánh trăng, chúng tôi cắt cử lính canh gác ở cự ly khá gần và liên tục đi tuần để bảo đảm không có ai đi quá xa. Nhưng vào những ngày mưa hoặc những đêm tối trời, chúng tôi sẽ chia đội thành những phân đội nhỏ, hết tốp này đến tốp khác, mỗi tốp đều có một lính gác phụ trách. Trong trường hợp thời tiết thật xấu, chúng tôi đề nghị Thống soái Hoắc Hương cho phép hoãn bữa ăn ngoài trời lại."
     "Nhưng họ có thường có mưu toan bỏ chạy không?" Tóc Giả hỏi. Trong suốt buổi chiều, chú bận rộn chạy lên chạy xuống các đường chạy và những cái hang đông lúc nhúc cùng vời Ngò Rí, Thủy Dương Mai - một sĩ quan phụ tá khác trong đội mà trong lòng thầm nhủ rằng cả đời mình chú chưa bao giờ gặp phải những gã thỏ chán nản thiếu sinh khí đến như vậy. "Chúng không khiến mình nghĩ rằng đây là một bọn khó chơi."
     "Hầu hết bợn họ chẳng có vấn đề gì, thật thế," Thủy Dương Mai nói "nhưng mà anh chẳng bao giờ biết được khi nào thì những rắc rối xảy ra. Ví dụ anh có thể nói rằng không có đội nào dễ bảo hơn Đội Lườn Phải ở Efrafa này. Rồi một hôm họ tóm được bốn tên lang lang, bọn này muốn trình diện trước Hội đồng, rồi tới hôm sau Lưỡi Rắn vì một lý do nào đó lại chậm hiểu một chút, thế là bất ngờ những kẻ du thủ du thực này đã lừa anh ấy một vố rồi úm ba la biến. Thế là tất cả chấm dứt với anh ấy - đó là chưa nói đến anh bạn Bạch Giới đáng thương đã bỏ xác chỗ con đường sắt. Khi những chuyện như vậy xảy ra thì nó chẳng khác nào một tia chớp và không phải lúc nào cũng dự liệu được, thỉnh thoảng nó giống một sự điên cuồng hơn. Khi một tay thỏ trong cơn bốc đồng bỏ chạy mà anh không kịp thời đốn ngã thì điều tiếp theo mà anh  phát hiện là sẽ có nhiều tên khác làm theo hắn. Cách an toàn duy nhất  là luôn mở to mắt canh gác suốt thời gian chúng ở trên mặt đất và thư giãn khi có điều kiện. Sau hết, đó là tất cả những gì mà chúng ta có mặt ở đây để hoàn thành - điều đó và các cuộc tuần tra."
     "Bây giờ đến chuyện giấu phân," Ngò Rí tiếp lời "anh nên nhớ là không có ngoại lệ. Nếu Thống soái Hoắc Hương mà thấy phân thỏ trên cánh đồng, ông ấy sẽ tọng đuôi anh vào họng đấy. Mặc dầu vậy, bọn chúng luôn né tránh việc giấu phân. Chúng cứ muốn sống theo kiểu tự nhiên, cái bọn vô chính phủ luôn chống lại việc sống có quy củ, tổ chức ấy. Chúng không nhận ra rằng lợi ích của mỗi người phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các cá nhân với nhau. Điều mà tôi làm là bắt ba bốn kẻ như vậy đào một rãnh mới trong hào hàng ngày, như một hình phạt. Gần như lúc nào anh cũng có thể tìm được một kẻ nào đó để trừng phạt nếu anh làm việc tương đối mẫn cán. Đội hôm nay sẽ lấp lại cái rãnh ngày hôm qua và đào một cái mới. Có những lối đi đặc biệt dẫn xuống đáy hào và các Đội Dấu sẽ sử dụng những lối đi này chứ không phải lối đi khác khi họ ra ngoài thải phân. Chúng tôi cũng có một lính chuyên canh gác việc này để chắc chắn là những kẻ ra ngoài đều quay trở về."
     "Sau bữa ăn, các anh làm cách nào mà kiểm tra họ?" Tóc Giả hỏi.
     "À, chúng tôi biết mặt tất cả bọn chúng mà," Ngò Rí đáp "và chúng tôi cũng quan sát khi chúng đi xuống. Chỉ có hai lối vào dành cho một Đội và mỗi chúng tôi ngồi canh chừng ở một lối đi. Mỗi thỏ đều biết rõ cái lỗ mà hắn phải đi xuống và chắc chắn tôi sẽ phát hiện ra ngay kẻ nào không quay trở lại. Lính gác xuống sau cùng - tôi chỉ triệu tập họ sau khi đã chắc chắn cả đội đã về hang đầy đủ. Và tất nhiên một khi.đã xuống hang thì không thỏ nào ra ngoài được do ở các cửa hang đều có lính canh. Tôi có thể nghe thấy được tiếng đào đất. Anh không được phép đào bới ở Efrafa mà không có sự cho phép của Hội đồng. Thời điểm thực sự nguy hiểm duy nhất là khi có báo động - nói thế nào nhỉ, khi có con người hay cáo. Khi ấy, tất cả chúng tôi phải phóng đến cái hang gần nhất. Cho đến nay, có vẻ như không ai nghĩ đến chuyện bỏ chạy theo lối khác và phải khá lâu sau mới có những vụ mất tích. Với lại không một thỏ nào chạy về hướng kẻ thù, đó mới là điều an toàn thực sự."
     "Phải, tôi thật ngưỡng mộ suy nghĩ thấu đáo của các anh." Tóc Giả nói, nghĩ thầm trong bụng rằng xem ra nhiệm vụ bí mật của chú còn vô vọng hơn là chú hình dung. "Tôi sẽ lĩnh hội điều này thật nhanh, trong khả năng cho phép. Vậy khi nào thì chúng ta có cơ hội tiến hành một cuộc tuần tra?"
     "Tôi cho rằng Thống soái Hoắc Hương sẽ dẫn anh đi với ông ấy một chuyến để làm quen trước đã." Thủy Dương Mai nói "Ông ấy cũng làm như thế đối với tôi. Có thể anh chẳng thích thú gì khi phải đi cùng ông ấy một hai ngày - anh sẽ được một phen mệt bở hơi tai đấy. Tuy vậy, tôi phải thừa nhận với anh, Thlayli ạ, anh có vóc dáng hết xẩy và nếu anh từng có thời kinh qua gian khó thì chuyện này với anh cũng dễ thôi mà."
     Đúng lúc ấy, một chú thỏ với vết sẹo trắng ngang cổ phi xuống đường chạy.
     "Đội Dấu Cổ vừa đi xuống, thưa Đội trưởng Ngò Rí." chú ta báo cáo "Tối nay trời đẹp quá, tôi phải tranh thủ hưởng thụ rnới được."
     "Tôi đang tự hỏi khi nào thì anh mới trình diện đây." Ngò Rí trả lời "Bảo Đội trưởng Hồng Đậu là tôi sẽ mang đội của mình lên ngay."
     Quay qua một trong những tên lính gác của mình ở gần đấy, Ngò Rí bảo nó đi tới các hang thông báo mọi người đi ăn.
     "Bây giờ," chú nói tiếp "Thủy Dương Mai à, anh hãy đi đến lỗ bên kia như thường lệ, còn Thlayli thì đi cùng với tôi đến lỗ bên này. Chúng ta sẽ cử bốn lính gác ra ngoài trước, khi cả Đội đã ra ngoài hết chúng ta sẽ cử thêm bốn người nữa và giữ hai người để dự phòng. Tôi sẽ gặp anh ở chỗ thường lệ, gần hòn đá lửa lớn trên bờ cỏ."
     Tóc Giả đi theo Ngò Rí trong đường chạy, phi xuống cái nơi tỏa ra mùi cỏ ấm, cỏ ba lá và cây hoa bia. Chú thấy đa số các đường chạy sát với nhau hơn và cũng ngột ngạt hơn những gì chú đã quen, chắc chắn là bởi vì có quá ít hang thông với bên ngoài. Viễn cảnh về một bữa ăn tối ngoài trời dẫu là ở Efrafa cũng là một cái gì thật dễ chịu. Chú nghĩ đến tiếng lá sồi xào xạc trên đầu ở Tổ Ong xa xôi mà thở dài. "Mình không biết ông bạn già Nhựa Ruồi xoay xở ra sao," chú nghĩ "và không biết liệu mình có còn gặp lại anh ấy hay không, cả Cây Phỉ nữa, sau cái chuyện này. Được rồi, mình sẽ để lại cho lũ khó chịu ở đây một số chuyện để mà suy nghĩ rước khi mình toi. Dầu vậy, mình cảm thấy thật cô đơn. Mới khó khăn làm sao khi phải một mình mang một bí mật lớn như thế."
     Chúng đã ra đến cửa hang và Ngò Rí đi ra ngoài để kiểm tra. Khi trở lại, chú chỉ định điểm tập kết ở đầu đường chạy. Khi Tóc Giả tìm ra một chỗ ở một bên hông, lần đầu tiên chú nhận ra ở bức tường đối diện lối đi có một chỗ lõm vào giống như cái động lộ thiên. Ở đấy có ba thỏ đang ngồi chồm chỗm. Hai thỏ ngồi ở hai bên có dáng vẻ lạnh lùng, thô bạo của thành viên đội Cốt Cán. Chỉ có tay ngồi giữa mới khiến chú phải chú ý. Đó là một thỏ có bộ lông sậm màu, gần như đen. Nhưng đó không phải là điểm đáng nói nhất về chú ta. Chú ta bị thương rất nặng. Tai không còn là tai mà là một mảnh gì rúm ró, rách te tua ngoài vành, với những vết sẹo díu vào nhau xấu tệ, chỗ này chỗ kia là những cục thịt lồi trơ cả da. Một bên mí mắt chẳng ra hình thù gì bị kéo xệch sang một bên. Bất chấp không khí mát lạnh và đầy hứng thú của một buổi tối tháng Bảy, chú ta có vẻ thảm thương và trì độn hết sức. Chú ta cứ hướng cái nhìn ngây dại đờ đẫn ra bãi cỏ và nháy mắt liên tục. Một lúc sau chú ta gục đầu xuống, xoa xoa mũi bằng hai móng trước với dáng điệu bơ phờ rnệt mỏi. Sau đó chú ta gãi gãi cổ rồi lại ngồi như cũ, trong tư thế ủ rũ.
     Bản chất xốc nổi đầy nhiệt tình của Tóc Giả bị khuấy động bởi nỗi tò mò và lòng xót thương, chú tạt ngang qua lối đi.
     "Tên anh là gì?" Chú hỏi làm quen.
     "Tôi là Blackavar, thưa ngài." chú thỏ kia đáp mà không nhìn lên, giọng nói nghe ra cũng chẳng có chút cảm xúc gì, như thể chú đã trả lời câu hỏi ấy không biết bao nhiêu lần rồi.
     "Anh chuẩn bị đi ăn chứ?" Tóc Giả hỏi tiếp, trong bụng thầm nghĩ chắc chắn đây là người hùng của nơi này, bị thương trong một trận đánh lớn và bây giờ đang trong tình trạng ốm đau bệnh tật người mà vì thành tích phục vụ trong quá khứ xứng đáng được tháp tùng danh dự mỗi khi đi ra ngoài.
     "Không, thưa ngài." chú thỏ kia trả lời.
     "Tại sao lại không?" Tóc Giả nói tiếp "Tối nay trời đẹp thế kia mà!"
     "Tôi không ăn vào giờ này, thưa ngài."
     "Nếu vậy tại sao anh lại ở đây?" Tóc Giả hỏi vẫn với cái tính bộc trực thường ngày của chú.
     "Chỉ có người trong Đội Dấu mới có bữa ăn tối như thế này thưa ngài." chú thỏ kia bắt đầu "Đội Dấu mới được… họ đi… còn tôi…" chú ta ngập ngừng một chút rồi rơi vào im lặng.
     Một trong những Cốt Cán lên tiếng. "Tiếp tục đi chứ."
     "Tôi lên đây để cho mọi người trong Đội Dấu nhìn tôi." chú kia lại nói với giọng lí nhí vô hồn "Mọi người phải tận mắt chứng kiến xem tôi bị trừng phạt như thế nào vì cái tội phản bội, đã cố bỏ nơi này mà đi. Hội đồng gia ân… Hội đồng thật nhân từ… Hội đồng, ôi tôi chẳng nhớ nữa, thưa ngài, tôi thực sự không thể nhớ được." chú òa lên, quay mặt về phía tên lính gác vừa nói. "Hình như tôi chẳng còn nhớ được gì nữa."
     Tên lính gác không nói gì. Sau một hồi ngây ra trong im lặng đầy kinh ngạc, Tóc Giả quay trở lại chỗ Ngò Rí.
     "Nó buộc phải trả lời tất cả những ai đặt câu hỏi ra cho nó," Ngò Rí nói "nhưng rồi nó đâm ra đần độn sau nửa tháng trời như vậy. Nó cố trốn chạy khỏi đây. Thạch Trúc đã bắt được nó đưa về, Hội đồng đã xé tai nó và tuyên phạt nó phải đứng đó trình diện vào mỗi lúc ăn sáng hay ăn tối làm tấm gương răn đe kẻ khác. Nhưng nếu anh hỏi, thì tôi cho rằng nó chẳng chịu được mấy hồi nữa đâu. Nó sẽ gặp một thỏ còn đen hơn nó nữa vào một đêm nào đó."
     Tóc Giả rùng mình, phần vì cái giọng dửng dưng nhẫn tâm của Ngò Rí, phần vì ký ức của bản thân chú. Lúc này các thành viên trong Đội Dấu đã sắp thành hàng và chú đứng nhìn từng thỏ đi qua, mỗi lần như vậy, lối vào lại tối đi một lúc trước khi chúng nhảy ra ngoài ngay dưới bụi táo gai. Rõ ràng Ngò Rí rất lấy làm tự hào vì nhớ vanh vách tên từng thành viên trong đội. Hầu như với ai đi qua hắn cũng có điều gì để nói và chịu khó chứng tỏ rằng hắn ta cũng biết một vài điều về cuộc sống riêng tư của mỗi thỏ. Đối với Tóc Giả, dường như những câu trả lời mà Đội trưởng nhận được không lấy gì làm ấm áp hay thân thiện, nhưng chú không biết đấy có phải là vì mọi người không ưa Ngò Rí hay chỉ thuần túy là vì sự thiếu vắng niềm vui sống, điều đã trở nên rất đỗi thông thường trong đám dân thường ở Efrafa. Chú đã để ý theo dõi kỹ - theo lời khuyên của Mâm Xôi - xem có bất cứ biểu hiện chống đối hay nổi loạn nào không, nhưng theo những gì chú thấy thì chả có cơ sở cho hy vọng này trong những khuôn mặt vô cảm đang diễu qua. Cuối cùng, một tốp ba bốn cô thỏ xuất hiện vừa đi vừa trò chuyện.
     "Này Nelthilta, cô xoay xở ổn thỏa với những người bạn mới chứ hả?" Ngò Rí nói với cô đầu tiên khi cô ả này đi qua.
     Nelthilta, một cô thỏ mũi dài xinh xắn không quá ba tháng tuổi dừng lại nhìn người hỏi.
     "Ông sẽ cần xoay xở với chính mình vào một ngày nào đó, ông đội ạ, tôi dám nói thế đấy." cô thỏ đối đáp "Cũng như Đội trưởng Cẩm Quỳ - ông biết đấy, ông ta cũng xoay xở tốt đấy chứ. Mà sao các ông không cho phái nữ chúng tôi tham gia vào Đội Tổng tuần tra nhỉ?"
     Cô dừng lại đợi nghe Ngò Rí trả lời, nhưng Đội trưởng làm thinh mà cũng không nói gì thêm với những cô thỏ theo sau Nelthilta ra khỏi hang
     "Cô ta nói thế nghĩa là gì?" Tóc Giả nói.
     "À, anh cũng biết là có những trục trặc." Ngò Rí nói "Một bầy thỏ cái ở đội Dấu Gần Chân Trước đã khơi mào tranh luận trong một cuộc họp Hội đồng. Thống soái nói rằng phải chia lẻ bọn họ ra và Đội Dấu chúng ta phải nhận hai ả. Tôi phải để mắt đến họ luôn đấy. Bọn họ không gây chuyện nhưng Nelthilta đàn đúm với cái hội này và hình như điều đó chỉ làm cho cô ả thêm ngạo ngược, bất mãn hơn, kiểu như anh vừa thấy đó. Nhưng tôi chẳng lấy thế làm phiền - nó chỉ chứng tỏ rằng họ còn biết có Cốt Cán ở bên trên. Nếu những cô ả trẻ người non dạ này mà lại nhu mì lịch sự thì tôi lại phải lo lắng nhiều hơn ấy chứ. Mà này anh Thlayli, tôi muốn anh làm gì đó trong khả năng mình để hiểu rõ những chị chàng cá biệt này hơn và đưa họ vào khuôn vào phép thêm chút nữa."
     "Được thôi." Tóc Giả đáp "Tiện đây, những quy định về chuyện kết đôi là gì?"
     "Kết đôi à?" Ngò Rí ồ lên "Được thôi, nếu anh muốn một cô nàng nào đó thì cô ả sẽ là của anh - bất cứ cô ả nào trong Đội Dấu, thế đấy. Chúng ta đâu ai muốn có hàm có tước mà chẳng xơ múi gì, đúng không? Tất cả thỏ cái đều phải tuân theo mệnh lệnh và không một thỏ đực nào có thể cản đường anh. Bọn thỏ cái ấy là của ba chúng ta: anh, tôi và Thủy Dương Mai. Nhưng chúng ta khó có cơ hội choảng nhau vì các cô nàng lắm. Cái giống ấy ở đây có mà vô thiên lủng."
     "Tôi hiểu rồi." Tóc Giả nói "Bây giờ tôi đi ăn thôi. Trừ khi anh có ý kiến gì khác, bằng không tôi muốn đi nói chuyện với những người trong Đội và đi một vòng qua các chốt gác rồi nằm kềnh ra đất một lát. Thế còn Blackavar thì sao."
     "Cứ để mặc hắn đấy." Ngò Rí nhấm nhẳng "Không phải phận sự của chúng ta. Cốt Cán sẽ giữ hắn ở đây cho đến khi Đội Dấu trở về, sau đó họ sẽ đưa hắn đi."
     Tóc Giả chạy ra ngoài cánh đồng, ý thức được cái liếc mắt đề phòng của các thỏ khi chú đi qua. Chú cảm thấy bối rối và cũng lo sợ nữa. Chú sẽ bắt đầu nhiệm vụ nguy hiểm của mình như thế nào đây? Chú phảỉ bắt đầu, bằng cách này hay cách khác, bởi vì Kehaar đã nói rõ ràng chú ta không sẵn lòng chờ đọi. Chẳng thể làm gì ngoài việc đón bắt cơ hội và tin tưởng vào một ai đó. Nhưng mà ai nào? Một cộng đồng như thế này đầy rẫy những tên do thám. Chắc chắn chỉ có Thống soái Hoắc Hương mới biết rõ ai là tai mắt của hắn. Vào lúc này không biết có kẻ nào như vậy đang theo dõi chú không?
     "Mình đành phải tin tưởng vào trực giác của mình thôi." chú nghĩ "Cứ thử luợn qua một vòng, xem thử có thể kết bạn được với bất cứ ai không. Dù vậy, mình biết rõ một điều - nếu thành công trong việc đưa bất cứ cô thỏ nào ra khỏi đây, mình nhất định sẽ mang anh bạn Blackavar đáng thương đi theo. Ôi Thần Mặt trời trên cây cầu! Trời ơi, chỉ nghĩ đến việc cậu ta bị buộc phải ngồi đó như thế là đủ khiến mình sôi máu lên rồi. Thống soái Hoắc Hương kia, ngươi đáng ăn một viên đạn lắm."
     Vừa nhấm nhá cỏ tươi vừa suy nghĩ, chú nhẩn nha di chuyển trên cánh đồng cỏ trong ánh chiều tàn. Một lúc sau, chú thấy mình đang đến gần một cái hố nhỏ rất giống cái hố ở Watership Down nơi chú và Xám  Bạc đã tìm thấy Kehaar. Trong hố có bốn thỏ cái đang quay lưng về phía chú. Chú nhận ra đó là cái nhóm nhỏ cuối cùng ra khỏi hang. Mấy cô thỏ này rõ ràng vừa ăn cỏ cho thỏa cái đói nên vào lúc này chỉ nhấm nhá chơi chơi và trò chuyện một cách nhàn nhã. Chú cũng nhận thấy một cô thỏ đang được ba cô kia chú ý. Tóc Giả còn khoái nghe chuyện hơn cả hầu hết các thỏ khác, nên giờ đây chú thấy mình bị lôi cuốn trước viễn cảnh sẽ nghe ngóng được điều gì mới mẻ ở cái cánh đồng thỏ lạ lùng này. Chú lẳng lặng bò đến gần miệng hố đúng lúc cô thỏ kia lên tiếng.
     Ngay lập tức, Tóc Giả nhận ra đây không phải là câu chuyện như chú nghĩ. Tuy vậy, dường như chú đã nghe một thứ tương tự trước đấy, ở một nơi nào đó. Giai điệu say sưa, ca từ nhịp nhàng, người nghe chăm chú - tất cả những điều này gợi nhớ lại cái gì nhỉ? Đoạn chú sực nhớ đến mùi cà rốt và con thỏ choai choai Cỏ Bạc đã mê hoặc cả đám đông trong cái hang lớn. Nhưng những lời ca này đi thẳng vào tim Tóc Giả trong khi bài hát của Cỏ Bạc không làm được chuyện đó.
     Ngày xưa sao xa xôi thế
     Chim cổ vàng ca hát, cao cao trên bụi cây gai
     Ríu rít bên thỏ con theo mẹ đi chơi
     Nó hát trong gió và lũ mèo con chơi đùa bên dưới.
     Thời gian của chúng trôi qua dưới bụi cây cơm cháy.
     Nhưng chim bay mất rồi và trái tim tôi sao mà đen tối
     Thời gian không bao giờ còn quay lại vui chơi trên những cánh đồng.
 
    Ngày xưa sao xa xôi thế
     Bọn cánh cam đậu trên gốc rạ.
     Gió đùa trên ngọn cỏ. Một thỏ đực và thỏ cái
     Chạy qua đồng cỏ. Đào một cái hang trên bờ cỏ,
     Họ làm những điều họ thích dưới tán cây phỉ
     Nhưng cánh cam đã chết trong sương giá và trái tim tôi đen tối
     Tôi sẽ không bao giờ chọn bạn tình lần nữa.


     Từng giọt sương rơi, rơi đẫm người tôi
     Mũi tôi, tai tôi ngủ vùi trong sương giá
     Én bay về khi xuân đến, miệng kêu, "Có tin, có tin!
     Thỏ cái hãy đào hang mới và chảy dòng sữa mẹ cho những đứa con thơ."
     Tôi không nghe đâu. Những cái thai trở về
     Trong thân hình tối tăm của tôi. Qua giấc ngủ tôi
     Một hàng rào kẽm gai chăng ra giam cầm ngon gió
     Không bao giờ tôi còn cảm thấy gió thổi nữa, không bao giờ nữa.
     Cô thỏ ngừng lời và ba người bạn cũng chẳng nói gì, nhưng sự im lặng của họ đã chứng tỏ một cách rõ ràng rằng cô thỏ này đã nói thay nỗi lòng của cả bọn. Một đàn chim sáo đá bay qua trên đầu, líu ríu trò chuyện và gọi nhau, những bãi phân chim lỏng rơi xuống bãi cỏ giữa mấy cô thỏ này, nhưng chẳng ai cử động hoặc giật mình. Mỗi cô thỏ đều như bị ám ảnh bởi những ý nghĩ u sầu giống nhau - những ý nghĩ ấy dù buồn bã đến mấy, ít nhất cũng ở xa Efrafa này.
     Tinh thần của Tóc Giả cũng vững vàng chẳng kém gì thân thể chú và không hề ủy mị, nhưng cũng như hầu hết những con vật đã trải qua gian khổ và nguy hiểm, chú có thể nhận ra và tôn trọng nỗi đau khi chứng kiến cảnh ấy, chú cũng quen với việc đánh giá đồng loại và biết quyết định xem chúng sẽ có thể dùng để làm gì. Điều làm chú có ấn tượng là những thỏ cái này dường như không xa cái giới hạn năng lượng cuối cùng. Con thú hoang dã, một khi cảm thấy nó không có bất cứ lý do nào để sống nữa, thì sẽ tới thời điểm khi năng lượng còn lại của nó thực sự chỉ còn hướng đến cái chết. Điều này hiện lên trong tâm trí Tóc Giả khi chú đã gán ghép một cách nhầm lẫn cho Thứ Năm lúc chúng ở trên cánh đồng bị giăng bẫy. Kể từ đó, những nhận định của chú đã trở nên chín chắn hơn nhiều. Chú cảm thấy những cô thỏ này đang trong tình cảnh tuyệt vọng và từ những gì nghe được về Efrara từ  Nhựa Ruồi cũng như Ngò Rí thì chú có thể hiểu được nguyên do. Chú biết rằng việc chen chúc trong những cái hang chật chội và trạng thái căng thẳng thường trực sẽ ảnh hưởng trước tiên đến những thỏ cái. Họ sẽ mất khả năng sinh sản và trở nên hung hăng bất trị. Nhưng nếu sự hung dữ không giải quyết được vấn đề của họ thì sau đó họ bắt đầu hướng đến cách giải thoát duy nhất còn lại. Chú tự hỏi không biết những thỏ cái kia đã đạt đến điểm nào trong lộ trình ảm đạm này.
     Chú vội nhảy xuống hố. Bọn thỏ cái bị đứt ra khỏi những suy nghĩ buồn bã nhìn chú đầy phẫn nộ và lùi lại.
     "Tôi biết cô là Nelthilta." Tóc Giả nói với cô thỏ xinh đẹp vừa mới đối đáp với Ngò Rí trong đường chạy "Còn cô vui lòng cho biết quý danh." Chú nói tiếp, quay sang cô thỏ bên cạnh.
     Sau một chút im lặng, cô thỏ kia trả lời vẻ miễn cưỡng, "Xào Xạc, thưa ngài."
     "Còn quý cô?" Tóc Giả hỏi tiếp, đưa mắt nhìn vào cô thỏ vừa đọc thơ.
     Cô này quay lại phía chú với dáng vẻ bất hạnh, tràn ngập sự ai oán và nỗi thống khổ, tất cả đều quá sức chịu đựng của Tóc Giả đến mức chú chỉ muốn ngay lúc ấy lên tiếng cầu xin cô hãy tin rằng chú là một người bạn bí mật và chú cũng căm ghét không kém chốn Efrafa này và cái quyền lực mà chú là đại diện. Phản ứng của Neithilta đối với Ngò Rí hồi nãy tràn đầy căm phẫn, còn cái nhìn của cô thỏ này thì tố cáo những điều sai trái đã vượt ra ngoài khả năng thể hiện của cô. Trong khi đăm đăm nhìn lại, Tóc Giả bỗng nhớ đến lời miêu tả của Nhựa Ruồi về cái hrududu khổng lồ màu vàng đã xé toang mặt đất phía ngoài cánh đồng thỏ hoang tàn. "Chắc nó cũng chỉ trông giống như dáng vẻ của cô thỏ lúc này thôi." chú nghĩ. Đúng lúc ấy cô thỏ lên tiếng, "Tôi là Sương Mai, thưa ông."
     "Sương Mai ư?" Tóc Giả giật mình, vẻ điềm tĩnh của chú rơi đi đâu mất "Nếu vậy thì cô là người mà…" Chú kịp dừng lại. Sẽ rất nguy hiểm nếu hỏi Sương Mai xem liệu cô có còn nhớ là đã nói chuyện Nhựa Ruồi không. Nhưng dù có nhớ hay không thì ở đây, cô nàng này cũng chính là cô thỏ đã kể với Nhựa Ruồi và những người bạn đồng hành của chú về những vấn đề của Efrafa và sự bất mãn của những cô thỏ. Nếu Tóc Giả nhớ đúng câu chuyện của Nhựa Ruồi thì Sương Mai đã có một vài nỗ lực để rời khỏi nơi này. "Nhưng," Tóc Giả lại nghĩ khi một lần nữa nhìn vào đôi mắt trống trải vô hồn của cô thỏ này, "không biết bây giờ cô nàng này còn có ích gì không?"
     "Chúng tôi đã được phép đi chưa, thưa ngài?" Nelthilta hỏi "Đám sĩ quan hoàn toàn trấn áp chúng tôi, ngài thấy đấy, chúng tôi nhận thấy có kẻ đã đi cả một chặng đường dài kinh khủng."
     "Ồ, phải… chắc chắn rồi… trên mọi phương diện." Tóc Giả trả lời, vẻ bối rối. Chú vẫn ở lại trong hố khi những cô thỏ kia đã nhảy đi; Nelthilta cao giọng nhận xét, "Chao ôi, thật là một kẻ đần độn hết chỗ nói!" và nhìn quanh, rõ ràng cô hy vọng là Tóc Giả sẽ bắt cô ta lại.
     "Ồ, vậy là dù sao thì trong số này vẫn còn có kẻ có tinh thần." Tóc Giả thầm nghĩ trong khi tìm đường về chỗ đội canh gác.
     Chú dành chút thời gian chuyện phiếm với những thỏ đang làm nhiệm vụ canh gác và tìm hiểu về cơ cấu tổ chức của chúng. Đó là một hệ thống hiệu quả đến mức đáng sợ. Mỗi lính gác có thể liên lạc với đồng đội bên cạnh ngay tức khắc và một tín hiệu giậm chân thích hợp - bởi vì bọn chúng có nhiều hơn một kiểu giậm chân - sẽ kéo các sĩ quan và lực lượng dự bị đến. Trong trường hợp cần thiết, Cốt Cán có thể được báo động gần như tức thì và cũng tương tự thế với Đội trưởng Thạch Trúc hoặc bất cứ sĩ quan nào đang tuần tiễu ở bên ngoài cánh đồng thỏ. Bởi vì mỗi lần chỉ có một Đội Dấu đi ăn nên khi có tín hiệu báo động thì không thể lầm về chuyện phải đi tìm kẻ chạy trốn ở đâu. Một trong những tay lính gác, Kinh Giới, đã kể với Tóc Giả về mưu toan đào tẩu của Blackavar.
     "Nó giả vờ kiếm chỗ xa nhất để ăn cỏ," Kinh Giới kể "sau đó phóng vọt đi. Nó thậm chí đã đốn ngã hai lính gác đang cổ chặn nó lại và tôi nghi ngờ không biết có ai trong số bợn chúng đã bao giờ làm nhiều đến thế chưa. Nó chạy như điên, nhưng Thạch Trúc đã nhận được tín hiệu, ông ấy đánh đường vòng, chặn nó lại ở phía dưới cánh đồng. Tất nhiên, nếu nó không đả thương người thi hành phận sự có lẽ Hội đồng sẽ xử phạt nó nhẹ tay hơn."
     "Anh có thích cuộc sống ở đây không?" Tóc Giả hỏi.
     "Cũng không đến nỗi nào một khi tôi đã là Cốt Cán," Kinh Giới trả lời "và nếu tôi lên hàm sĩ quan thì mọi việc sẽ còn tốt hơn nữa. Tôi đã tham gia vào Đội Tổng tuần tra hai lần - làm được thế thì người ta sẽ chú ý đến mình. Tôi có thể lần theo dấu vết và đánh nhau tốt như đa số mọi người nhưng tất nhiên là sĩ quan thì cần nhiều hơn thế. Tôi nghĩ các sĩ quan của chúng tôi rất khá, anh có nghĩ thế không?"
     "Có tôi cũng cho là như vậy." Tóc Giả trả lời với sự xúc động. Chú lấy làm ngạc nhiên khi Kinh Giới rõ ràng không biết chính chú là kẻ mới đến. Tay kia chẳng biểu lộ sự ghen tị hay bực dọc nào cả. Tóc Giả bắt đầu nhận ra rằng, ở nơi này, người ta chỉ được bảo cho biết những gì là tốt với mình, hoặc không biết gì hơn những cái đang diễn ra ngay trước mũi mình. Chắc chắn Kinh Giới cho rằng Tóc Giả vừa được thuyên chuyển từ một Đội Dấu khác về.
     Khi màn đêm buông xuống cũng là lúc hết giờ ăn tối, Đội trưởng Thạch Trúc chạy đến cánh đồng cùng với một đội tuần tra ba người và Ngò Rí chạy đến gặp hắn ta ở hàng lính gác. Tóc Giả gia nhập với cả bọn và lắng nghe cuộc nói chuyện. Chú biết rằng Thạch Trúc chạy ra đến tận đường sắt nhưng không thấy gì bất thường cả.
     "Thế các anh không bao giờ băng qua con đường sắt hay sao?" Chú hỏi.
     "Không thường xuyên." Thạch Trúc đáp "Anh biết đấy, nơi ấy rất ẩm ướt, một vùng đất xấu đối với bọn thỏ chúng ta. Tôi đã từng đến đó, nhưng trong những đợt tuần tra thông thường tôi chỉ đi quanh quanh đây thôi. Công việc của tôi một phần là phát hiện bất cứ cái gì mới lạ mà có thể Hội đồng muốn biết để báo cáo lại, phần kia là đảm bảo tóm cổ bất cứ kẻ nào có mưu toan trốn chạy. Cũng giống như với thằng Blackavar khốn khổ - gớm, nó đớp tôi một cái mà tôi không thể nào quên trước khi tôi quật nó ngã xuống. Trong một buổi tối đẹp trời như thế này, tôi thường đi xa đến tận rìa con đường sắt và rồi chạy dọc theo đấy. Thỉnh thoảng tôi chạy về hướng khác, tới tận nhà kho. Còn lùy ở việc người ta muốn gì. Dù sao thì tôi cũng vừa gặp Thống soái Hoắc Hương cách đây một lúc và tôi cho là ông ấy muốn dẫn anh đi tuần tiễu trong khoảng hai ba ngày, ngay khi anh đã quen với nơi này và Đội Dấu của anh ra ngoài kiếm ăn vào sáng sớm và chiều tối."
     "Việc gì phải đợi lâu thế?" Tóc Giả nói, đem hết vẻ nhiệt tình mà chú có được phô ra ngoài. "Sao lại không sớm hơn?"
     "À, đó là vì Đội thường gỉữ một Cốt Cán chính thức vào những bữa ăn sáng và ăn tối. Bọn thỏ thường hoạt bát hơn vào những lúc này, anh cũng thấy đấy, thế nên cần theo dõi sát sao hơn. Nhưng với một đội đi ăn vào giờ trưa hoặc sau giờ trăng mọc thì nhìn chung có thể để cho Cốt Cán tham gia Tổng Tuần tra. Bây giờ tôi phải để anh ở lại đây. Tôi phải đưa người của mình đến Crixa và báo cáo với Thống soái Hoắc Hương."
     Ngay khi Đội Dấu xuống hết dưới hang, Blackavar bị những kẻ giám sát mang đi, Tóc Giả cũng cáo lỗi với Ngò Rí và Thủy Dương Mai để trở về hang mình. Trong khi các thỏ bình thường phải chen chúc nhau trong những cái hang đông nghịt chật chội, bọn lính gác lại được dành cho hai cái hang rộng lớn thoải mái còn mỗi sĩ quan có một hang riêng. Cuối cùng khi chỉ còn lại một mình, Tóc Giả có thể ngồi xuống suy nghĩ về những vấn đề của mình.
     Khó khăn chồng chất khó khăn. Chú biết chắc một điều là với sự trợ giúp của Kehaar, chú sẽ trốn thoát khỏi Efrara bất cứ khi nào mình muốn. Nhưng liệu có cách nào trên đời giúp chú mang một bầy thỏ cái thoát khỏi nơi này - giả dụ là có bất cứ cô nào sẵn sàng thử làm một điều như thế? Nếu chú thử đánh cuộc gọi bọn lính gác vào trong lúc đi ăn bên ngoài thì Ngò Rí ngay lập tức sẽ biết việc chú làm. Như vậy chỉ có một khả năng là thoát khỏi vòng vây giữa lúc ban ngày: đợi cho đến lúc Ngò Rí đi ngủ và sau đó lệnh cho một lính gác rời khỏi vị trí đứng chốt ở một cái lỗ. Tóc Giả cân nhắc. Chú không thấy có thiếu sót nào trong kế hoạch này. Rồi một suy nghĩ ập đến, "Thế còn Blackavar thì sao?" Anh bạn này có lẽ suốt ngày bị giam lỏng ở một cái hang đặc biệt nào đó. Chắc chắn khó có ai biết hang đó ở đâu - không có ai biết bất cứ cái gì ở Efrafa - và chắc chắn không ai nói ra. Vậy là chú buộc phải để Blackavar ở lại: không một kế hoạch khả thi nào cho phép mang theo anh bạn khốn khổ đó.
     "Mình sẽ là kẻ vứt đi nếu bỏ lại anh bạn ấy." Tóc Giả làu bàu một mình "Chắc Mâm Xôi sẽ bảo mình là thằng ngu mất thôi. Nhưng mà cậu ta đâu có ở đây mà mình thì lại là người phải thực hiện nhiệm vụ này. Giả sử mình làm hỏng mọi chuyện chỉ vì Blackavar thì sao? Ôi, Thần Mặt trời trong nhà kho! Thật là một việc khó khăn!"
     Chú cứ nghĩ mãi nghĩ mãi cho đến lúc nhận thấy những suy nghĩ lại trở về vạch xuất phát. Một lúc sau chú ngủ thiếp đi. Khi tỉnh dậy, chú thấy ánh trăng đang thắp sáng bên ngoài, vằng vặc và yên tĩnh. Chợt một ý nghĩ xuất hiện trong đầu, có lẽ chú nên bắt đầu cuộc phiêu lưu từ một điểm xuất phát khác - bằng cách thuyết phục một vài cô thỏ gia nhập với chú và cùng lập ra kế hoạch bỏ trốn sau đó, có lẽ là với sự giúp đỡ của bọn họ. Chú đi xuống đường chạy và gặp một cậu thỏ đang ngủ say giấc bên ngoài cái hang chật chội. Chú đánh thức cậu này dậy.
     "Cậu có biết Sương Mai ở đâu không?" chú hỏi.
     "Có chứ thưa ngài." chú thỏ kia đáp với một cố gắng đáng cảm động để chứng tỏ là mình lanh lơi và lúc nào cũng sẵn sàng.
     "Vậy thì hãy đi tìm cô ta và bảo đến hang tôi ngay." Tóc Giả ra lệnh "Không có ai khác đi cùng cô ta. Hiểu chưa?"
     "Dạ hiểu, thưa ngài. "
     Khi cậu thỏ kia đi khỏi, Tóc Giả quay về hang mình, tự hỏi không biết việc này có làm dấy lên bất cứ nghi ngờ nào không. Có vẻ như không có. Từ những gì mà Ngò Rí đã kể thì chuyện một sĩ quan phái người đi tìm thỏ cái xảy ra như cơm bữa. Nếu có bị hỏi han thì chú chỉ việc nịnh nọt vài câu. Thế là chú nằm xuống đợi.
     Trong bóng tối, một con thỏ từ từ ló ra khỏi lối đi, dừng lại ngập ngừng nơi cửa hang. Dừng lại một chút.
     "Sương Mai đấy à?" Tóc Giả hỏi.
     "Vâng, tôi là Sương Mai đây."
     "Tôi muốn nói chuyện với cô." Tóc Giả lên tiếng.
     "Tôi là người trong Đội Dấu và ở dưới quyền chỉ huy của ông. Nhưng có lẽ ông đã phạm một sai lầm."
     "Không, tôi không phạm sai lầm đâu." Tóc Giả đáp "Cô không phải sợ hãi gì hết. Vào trong đi, đến bên cạnh tôi này."
     Sương Mai vâng lệnh. Tóc Giả có thể cảm thấy mạch của cô nàng này đập rất nhanh. Thân hình cô ta căng ra, đôi mắt nhắm lại, móng miết xuống sàn hang.
     "Sương Mai này," Tóc Giả thì thầm sát bên tai "cô hãy nghe cho kỹ nhé. Cô có nhớ là cách đây ít ngày có bốn chú thỏ đến Efrafa vào một buổi tối không? Một chú có bộ lông màu xám nhạt, một chú có vết chuột cắn đã lành ở chân trước. Cô đã nói chuyện với thỏ cầm đầu - tên anh ấy là Nhựa Ruồi. Tôi biết những gì anh ấy đã nói với cô."
     Sương Mai quay đầu đi trong nỗi sợ hãi. "Làm sao ngài biết được?"
     "Đừng bận tâm đến chuyện đó. Chỉ cần nghe tôi nói thôi."
     Thế rồi, Tóc Giả kể về Cây Phỉ và Thứ Năm, về việc cánh đồng thỏ ở Sandleford bị phá hủy và cuộc hành trình đến Watership Down. Sương Mai không hề nhúc nhích hoặc ngắt lời.
     "Những chú thỏ đã nói chuyện với cô đêm ấy," Tóc Giả tiếp "về cánh đồng thỏ bị phá hủy và họ đã đến đây xin mấy cô thỏ ở Efrafa về làm bạn như thế nào - cô có biết chuyện gì đã xảy ra với họ không?"
     Tiếng Sương Mai trả lời không hơn gì tiếng vo ve nhỏ nhất trong tai chú.
     "Tôi chỉ biết những gì tôi nghe được. Rằng họ đã trốn thoát vào tối hôm sau. Đội trưởng Bạch Giới bỏ mạng trong khi truy đuổi họ."
     "Thế còn có bất cứ đội tuần tra nào đuổi theo không hả Sương Mai? Tôi muốn nói ngày hôm sau ấy."
     "Tôi nghe nói không có sĩ quan nào rỗi rãi cả, khi Lưỡi Rắn đã bị giáng chức và Bạch Giới bị giết."
     "Bốn người ấy trở về với chúng tôi, an toàn. Một trong số họ hiện ở cách đây không xa cùng với Cây Phỉ, Thứ Năm và một vài người khác. Tất cả bợn họ đều thông minh và có tài xoay xở tình thế. Bọn họ đang đợi tôi mang ra khỏi Efrafa càng nhiều cô thỏ càng tốt. Tôi sẽ gửi cho họ một lời nhắn vào sáng ngày mai."
     "Bằng cách nào?"
     "Nhờ một chú chim - nếu tất cả đều thuận lợi." Sau đó, Tóc Giả kể cho người bạn mới về Kehaar. Khi chú kể xong, Sương Mai vẫn nằm im nên chú không thể biết rõ là cô thỏ đang suy nghĩ về tất cả những gì vừa nghe được hay chỉ đơn giản là vừa sợ hãi vừa không tin vào những điều làm cô rối trí không biết trả lời ra làm sao. Liệu cô ta có nghĩ chú là một tên do thám đang cố lừa mình vào tròng không? Hay có lẽ cô ta cũng chỉ hy vọng Tóc Giả này sẽ mang cô thoát khỏi đây? Cuối cùng chú hỏi.
     "Cô có tin tôi không? '
     "Có tôi tin anh."
     "Biết đâu tôi lại không phải là tên do thám do Hội đồng phái tới, vậy thì sao?"
     "Anh không phải hạng người như vậy. Tôi biết mà."
     "Dựa vào cái gì?"
     "Anh đã kể về bạn anh - cái anh bạn biết rõ rằng cánh đồng đó là một nơi tồi tệ. Anh ấy không phải là chú thỏ duy nhất như thế. Đôi khi tôi cũng có thể nói đúng về những việc như thế, nhưng giờ thì không hay thế nữa rồi, bởi vì trái tim tôi như bị bọc trong sương mù."
     "Vậy cô sẽ nhập bọn với tôi - và thuyết phục những người bạn khác chứ? Chúng tôi rất cần cô; Efrafa thì không."
     Một lần nữa, Sương Mai lại im lặng. Tóc Giả có thể nghe thấy tiếng một con giun đang bò trong lớp đất gần đấy và vọng xuống một cách mơ hồ dưới đường hầm là tiếng những loài vật nhỏ di chuyển trên bãi cỏ ngoài kia. Chú im lặng chờ đợi, biết rằng điều quan trọng là chú không được làm cho Sương Mai lo lắng.
     Cuối cùng người bạn mới của chú thì thầm những lời không khá hơn hơi thở đứt quãng là mấy.
     "Chúng ta có thể trốn khỏi Efrafa. Nguy hiểm là rất lớn, nhưng vẫn có cơ may thành công. Nó vượt quá những gì tôi có thể thấy được. Sự hỗn loạn và nỗi sợ hãi khi đêm xuống… rồi còn con người, tất cả những vật do con người làm ra nữa. Một con chó… một sợi dây tớp như cái cành khô. Một con thỏ… ồ không điều này không thể được… một con thỏ lái một hrududu! Ồ không, tôi trở nên hồ đồ mất rồi… những câu chuyện kể cho bầy con nghe vào buổi tối mùa hè. Không, tôi không thể nhìn thấy cái đã từng một lần chứng kiến, nó giống như những bóng cây bên ngoài cánh đồng trong cơn mưa."
     "Vậy thì, tốt nhất cô nên đến gặp người bạn này của tôi." Tóc Giâ lên tiếng "Cậu ấy nói giống như vậy, tôi đã đi đến chỗ tin cậu ấy nên tôi cũng tin cô. Nếu cô có linh cảm chúng ta sẽ thành công thì thật tuyệt.  Điều mà tôi đang hỏi là liệu cô có thể mang vài người bạn đến chỗ chúng tôi không."
     Sau một hồi im lặng nữa, Sương Mai khẽ nói.
     "Sự can đảm của tôi, tinh thần của tôi, nó quá tệ so với trước đây. Tôi e là anh đã quá kỳ vọng vào tôi rồi."
     "Tôi có thể nhận ra. Cái gì đã hủy hoại cô như vậy? Cô có phải là người cầm đầu nhóm đến gặp Hội đồng không?"
     "Chính là tôi và Xào Xạc. Tôi không biết những gì đã xảy ra với những cô thỏ khác đi cùng với chúng tôi. Tất cả chúng tôi đều ở Đội Lườn Phải, anh cũng biết rồi đấy. Hiện tôi vẫn có dấu của Đội đó nhưng tôi đã bị đánh dấu lại lần nữa. Còn Blackavar nữa, anh đã gặp anh ấy rồi chứ?"
     "Phải, tất nhiên rồi."
     "Anh ấy cũng ở trong Đội đó. Anh ấy là bạn của chúng tôi và đã khuyến khích chúng tôi. Một hoặc hai đêm sau khi chúng tôi đến gặp Hội đồng, anh ấy đã cố bỏ chạy nhưng bị bắt lại. Anh đã thấy những gì người ta làm với Blackavar rồi đấy. Đó cũng chính là cái đêm các bạn anh tới rồi đêm sau họ bỏ trốn. Sau đó Hội đồng tìm chúng tôi một lần nữa. Thống soái Hoắc Hương nói rằng không một ai khác có cửa trốn thoát khỏi đây. Chúng tôi bị xé lẻ vào các Đội, không có nhiều hơn hai người trong một Đội Dấu. Tôi không biết làm sao họ lại để tôi và Xào Xạc trong cùng một đội. Có lẽ họ đã không suy nghĩ sâu xa. Anh cũng biết Efrafa là như vậy đấy. Lệnh ban ra, "Cứ hai người cho vào một Đội Dấu", thế nên miễn là mệnh lệnh được thi hành, còn hai người ấy là ai thì chẳng có gì quan trọng. Nhưng mà bây giờ tôi sợ lắm, cứ có cảm giác lúc nào Hội đồng cũng theo dõi tôi."
     "Nhưng bây giờ tôi đang ở đây rồi." Tóc Giả nói.
     "Hội đồng khôn ngoan quỷ quyệt lắm."
     "Chắc chắn là thế rồi. Trong chúng tôi còn có nhũng người khôn ngoan hơn nhiều, tin tôi đi. Cứ như Cốt Cán của El-ahrairah ấy, không kém cạnh đâu. Nhưng hãy nói cho tôi biết, Nelthilta có đi cùng cô đến gặp Hội động không?"
     "Không, cô ta sinh ra ở đây, ở đội Dấu Gần Chân Sau. Anh biết đấy cô ả có tinh thần lắm nhưng lại trẻ người non dạ và ngốc nghếch. Cô ta khoái để cho mọi người thấy là mình đánh bạn với những thỏ được quy vào thành phần nổi loạn. Cô ta không nhận thức được mình đang làm gì hoặc hiểu rõ Hội đồng là thế nào đâu. Với cô ả tất cả chỉ như một trò chơi - để tỏ ra ngổ ngáo với các sĩ quan hay đại loại thế. Một ngày nào đó cô ta sẽ đi quá xa và khiến chúng ta gặp rắc rối thôi. Đó là một người không thể tin cậy để giao cho một bí mật, dù ở bất cứ mức độ nào."
     "Có bao nhiêu cô thỏ trong Đội Dấu này sẵn sàng gia nhập với chúng ta để đào thoát?"
     "Nhiều vô kể. Có bao nhiêu người bất mãn thì anh cũng có thể đoán được. Nhưng anh Thlayli này, không nên báo cho họ biết cho đến trước lúc chúng ta chạy trốn, không chỉ Nelthilta mà tất cả bọn họ. Không ai có thể giữ bí mật ở trong cánh đồng thỏ mà bọn do thám thì có mặt ở khắp nơi. Tôi và anh phải tự mình lên kế hoạch và không kể cho ai khác biết ngoài Xào Xạc, hai chúng tôi sẽ kiếm đủ số thỏ cái muốn bỏ chạy với chúng ta khi thời gian chín muồi."
     Tóc Giả chợt nhận ra rằng, chú đã tình cờ, ngoài mong đợi, chọn được người mà chú cần nhất: một người bạn mạnh mẽ, hiểu biết, một người không chỉ biết quan tâm đến lợi ích của bản thân mà còn có thể san sẻ gánh nặng với chú.
     "Vậy tôi xin giao lại cho các cô việc chọn người." Tóc Giả nói "Tôi sẽ tạo ra cơ hội bỏ trốn nếu cô khiến cho bọn họ sẵn sàng."
     "Vào khi nào?"
     "Lúc hoàng hôn là tốt nhất và càng sớm càng tốt. Cây Phỉ và những người kia sẽ đón chúng ta, sẽ đánh lại bất cứ đội tuần tra nào bám theo. Nhưng cái chính là chú mòng biển sẽ chiến đấu vì chúng ta. Ngay đến Hoắc Hương cũng đâu có chờ đợi điều này phải không?"
     Sương Mai lại rơi vào im lặng lần nữa và Tóc Giả nhận ra với sự ngưỡng mộ rằng cô thỏ này đang lật đi lật lại tất cả những điều mình nói và cố tìm ra kẽ hở trong kế hoạch.
     "Nhưng một chú chim thì có thể đánh được bao nhiêu thỏ chứ?" Cuối cùng Sương Mai nói. "Liệu chú ta có thể đánh đuổi được tất cả bọn chúng đi không? Đây sẽ là một cuộc đào thoát quy mô lớn và tuyệt đối không được phạm sai lầm. Thlayli à, Thống soái Hoắc Hương sẽ đích thân đuổi theo chúng ta cùng với những người giỏi nhất ông ta có. Chúng ta không thể cứ tiếp tục chạy mãi. Họ sẽ không để mất dấu đâu Và sớm muộn gì cũng đuổi kịp chúng ta mất thôi."
     "Tôi đã bảo với cô rằng bọn chúng tôi còn ranh mãnh hơn Hội đồng cơ mà. Tôi không nghĩ là cô đã hiểu ngọn ngành vấn đề này mặc dù tôi đã cố giải thích cẩn thận đến thể nào. Thế cô đã từng nhìn thấy một con sông chưa?"
     "Sông là gì?"
     "Đấy thấy chưa. Nhưng tôi không thể giải thích điều này. Tôi xin hứa là chúng ta sẽ không phải chạy quá xa. Trong thực tế chúng ta sẽ biến mất trước mắt Cốt Cán - nếu chúng có ở đấy mà nhìn chăng nữa. Tôi phải nói rằng chính tôi đang nóng lòng chờ đợi điều đó đấy."
     Sương Mai chẳng nói gì và Tóc Giả nhấn mạnh thêm, "Cô phải tin tôi, Sương Mai ạ. Thề có cái mạng sống của tôi, chúng ta sẽ biến mất không để lại tăm hơi gì. Tôi không dối gạt cô đâu."
     "Nếu các anh tính toán sai thì những ai chết nhanh chóng sẽ là  người may mắn nhất."
     "Không có ai phải chết hết. Các bạn tôi đã chuẩn bị một trò lừa đảo thần tình đến nỗi El-ahrairah cũng phải lấy làm tự hào."
     "Nếu vào lúc hoàng hôn," Sương Mai nói "vậy thì phải là tối mai hoặc tối ngày kia. Trong hai ngày này, Đội Dấu sẽ không có hai bữa ăn muộn. Anh biết điều đó chứ?"
     "Có tôi có nghe. Vậy là ngày mai. Tại sao phải chờ đợi lâu hơn nhỉ? Nhưng còn một điều nữa. Chúng ta sẽ đem Blackavar đi cùng."
     "Blackavar à? Làm sao được? Anh ấy bị Cảnh sát Hội đồng canh gác đêm cũng như ngày mà."
     "Tôi biết, và điều này sẽ làm tăng thêm nguy hiểm cho chúng ta, nhưng tôi đã quyết định không thể để anh ấy ở lại đây. Đây là những gì mà tôi định làm. Tối mai khi Đội Dấu đi ăn tối, cô và Xào Xạc hãy làm sao giữ cho mấy cô thỏ ở loanh quanh bên cạnh - càng nhiều càng tốt và trong tư thế sẵn sàng. Tôi sẽ gặp chú mòng biển ở cách đồng cỏ một chút và bảo anh ấy tấn công đội lính gác ngay khi trông thấy tôi quay vào cái lỗ. Sau đó tôi sẽ quay lại tự mình giải quyết những tên giám sát Blackavar. Họ đâu có ngờ những chuyện như thế. Tôi sẽ mang anh ấy ra trong thời gian ngắn nhất và đến chỗ các cô. Sẽ có một vụ hỗn loạn ghê gớm xảy ra và chúng ta sẽ chuồn thật nhanh trong không khí hỗn độn ấy. Chú chim sẽ tấn công bất cứ kẻ nào cố bám theo chúng ta. Hay nhớ là chúng ta sẽ chạy thẳng đến cải cổng vòm ở chỗ đường sắt. Các bạn tôi sẽ đợi ở đó. Các cô chỉ việc chạy theo tôi thôi, tôi sẽ là người dẫn đường."
     "Đội trưởng Thạch Trúc có thể đi tuần đấy."
     "Ồ tôi chỉ hy vọng là ông ta sẽ làm vậy." Tóc Giả nói "Tôi thật sự hy vọng là ông ta đấy."
     "Blackavar có thể không chạy ngay. Anh ấy sẽ hoảng sợ không kém gì bọn lính canh."
     "Có thể báo cho anh ấy không?"
     "Không. Bọn lính gác không bao giờ rời anh ấy và chúng đưa anh ấy đi ăn một mình."
     "Anh ta phải sống như vậy bao lâu nữa?"
     "Khi anh ấy bị bêu riếu qua hết các Đội Dấu thì Hội đồng sẽ giết anh ấy. Tất cả chúng tôi đều cảm thấy chắc chắn là thế."
     "Nếu thế thì việc này coi như được quyết định. Tôi sẽ không rời khỏi đây nếu không có anh ấy." Tóc Giả nói.
     "Thlayli ạ, anh là một chàng trai thật can đảm. Không biết sự ranh mãnh của anh có được như vậy không? Ngày mai, tất cả mạng sống của chúng tôi đều phụ thuộc vào anh đấy."
     "Được thôi, vậy cô có cảm thấy có gì không ổn trong kế hoạch này không?"
     "Không, nhưng mà tôi cũng chỉ là một cô thỏ chưa từng ra khỏi Efrafa. Giả sử có chuyện gì không mong đợi xảy ra thì sao?"
     "Cũng phải liều một phen thôi. Cô có thực sự muốn rời khỏi đây để đến sống trên vùng đồi núi cao với chúng tôi không? Hãy nghĩ về điều đó."
     "Ồ, Thlayli, thế chúng tôi có được kết bạn với người mà mình chọn, đào hang cho mình và đẻ ra những lứa con không?"
     "Sẽ là như vậy và còn nữa: kể những câu chuyện trong Tổ Ong, ăn cỏ bất cứ lúc nào cô muốn. Một cuộc sống tuyệt đẹp, tôi hứa với cô đấy."
     "Vậy tôi sẽ đi. Tôi sẽ chấp nhận bất cứ rủi ro nào."
     "Thật may mắn làm sao là cô đã ở trong Đội Dấu này." Tóc Giả trầm trồ "Trước khi trò chuyện với cô tối nay, tôi đã hoang mang ghê gớm không biết là mình phải làm gì nữa."
     "Bây giờ tôi sẽ quay lại cái hang thấp hơn, Thlayli ạ. Một vài thỏ sẽ thắc mắc không hiểu vì sao anh lại cho gọi tôi đến. Anh cũng biết là đây không phải là thời gian thích hợp để hẹn hò với tôi. Nếu tôi đi bây giờ, chúng ta có thể nói là anh đã nhầm và lấy làm thất vọng. Đừng quên là phải nói thế nhé."
     "Tôi không quên đâu. Phải, bây giờ thì cô đi đi và hãy làm sao cho mọi người đều sẵn sàng vào bữa tối ngày mai nhé. Tôi sẽ không làm cô phải thất vọng đâu."
     Khi Sương Mai đi khỏi hang, Tóc Giả cảm thấy mệt mỏi và cô đơn kinh khủng. Chú cố nhắc mình nhớ là bạn bè của chú ở cách đây không xa và rằng chỉ chưa đầy một ngày nữa chú sẽ gặp lại họ. Nhưng chú biết rằng đang nằm giữa chú và Cây Phỉ còn có cả cánh đồng Efrafa, thế là những suy nghĩ của chú vỡ ra thành trăm mối tơ vò. Chú rơi vào một giấc ngủ nửa tỉnh nửa mê trong đó, Đội trưởng Thạch Trúc biến thành mòng biển vừa bay vừa kêu quàng quạc trên dòng sông cho đến khi chú thức dậy trong cơn hoảng loạn, rồi lại mơ màng ngủ tiếp để thấy Đội trưởng Ngò Rí trước mặt chú dồn đuổi Blackavar về phía hàng rào dây kẽm gai sáng ngời trên bãi cỏ. Và trên tất cả, to lừng lững như một con ngựa trên cánh đồng, nhận biết tất cả mọi chuyện đang diễn ra từ đầu này đến đầu kia thế giới là hình thù to lớn dễ sợ của Thống soái Hoắc Hương. Cuối cùng, mệt rã rời vì những nỗi sợ hãi của mình, chú trôi vào một giấc ngủ sâu, nơi mà nỗi sợ hãi của chú không theo vào nổi và chú nằm xuống không trở mình, không gây nên một tiếng động trong cái hang hiu quạnh.

     Với hầu hết những con sông khác, kế hoạch của Mâm Xôi sẽ không thực hiện được. Con thuyền sẽ không rời khỏi bờ hoặc nếu có thì rồi nó cũng sẽ mắc cạn hoặc vướng vào bãi cỏ hay một vật cản nào khác. Nhưng ở đây, trên con sông Test này, nơi không hề có những cành cây sà xuống mặt nước hoặc những doi đất hay thềm cỏ nổi trên mặt nước thì mọi chuyện đều khác. Từ bờ bên này sang bờ bên kia, đều đều và không thay đổi, dòng nước trôi lững lờ như một người đang đi dạo. Con thuyền trôi xuôi dòng một cách êm ru thuận lợi và tốc độ mà nó đạt được chỉ trong vài mét sau khi rời bờ cũng chẳng hề thay đổi.
     Đa số bọn thỏ có mặt đều không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Những cô thỏ cái ở Efrafa thì chưa từng nhìn thấy một con sông nên chắc chắn là cả Nồi Đất lẫn Đầu Gỗ đều không thể giải thích cho họ hiểu rằng họ đang ở trên một con thuyền. Bọn họ - và gần như tất cả những người khác - chỉ đơn giản tin tưởng vào Cây Phỉ và làm những gì họ được bảo. Nhưng có một điều mà cả bọn thỏ đực cũng như thỏ cái đều nhận ra là Hoắc Hương và những kẻ theo hắn đã biến mất. Kiệt sức sau tất cả những gì vừa xảy ra, lũ thỏ ướt sũng chỉ còn biết nằm bẹp xuống, không nói năng gì hết, không thể cảm thấy gì nữa ngoài sự nhẹ nhõm đến đờ đẫn, thậm chí cũng không còn sức lực để tự hỏi rồi điều gì sẽ xảy ra tiếp theo đây.
     Việc họ thấy chút nhẹ nhõm - dù buồn chán hay không - điều đó cũng thật đáng kể trong hoàn cảnh này, điều đó cho thấy họ hiểu về tình cảnh của mình ít đến thế nào và nỗi sợ hãi mà Hoắc Hương gây ra là lớn đến đâu, bởi vì có vẻ như thoát khỏi hắn là vận may duy nhất của họ. Mưa vẫn tiếp tục rơi. Và dù họ đã ướt đến mức không còn cảm nhận gì về nước mưa nữa, nhưng cả người họ run rẩy, lạnh cóng và nặng nề vì bộ lông sũng nước. Nước mưa trong lòng thuyền dâng lên khoảng hai phân. Có một miếng ván sàn nhỏ, mỏng nổi lềnh bềnh. Một vài thỏ trong nỗi hoang mang ban đầu khi bước lên thuyền đã thấy mình lội bì bõm trong nước, nhưng bây giờ thì tất cả đều tránh xa chỗ nước ra - hầu hết đứng ở mũi thuyền hay đuôi thuyền, trong khi đó Xào Xạc và Thủy Cự thì cuộn tròn trên tấm ván ngang hẹp ở giữa thuyền. Bên cạnh sự bất tiện đó, tất cả bọn họ nằm phơi ra giữa trời, không có khả năng tự vệ. Nói gì thì nói, họ không biết cách điều khiển con thuyền và cũng chẳng biết mình sẽ đi đâu. Nhưng những rắc rối này nằm ngoài sự hiểu biết của tất cả trừ Cây Phỉ, Thứ Năm và Mâm Xôi.
     Tóc Giả đổ sụp xuống bên cạnh Cây Phỉ, nằm nghiêng một bên, không còn chút hơi sức nào. Lòng dũng cảm như trong cơn mê sảng đã đưa chú thloát khỏi Efrafa đến bên bờ sông, bây giờ cái vai bị thương của chú bắt đầu đ au nhức kinh khủng. Bất chấp nước mưa và những cú giật nhoi nhói ở chân trước, chú sẵn sàng ngủ thiếp đi tại chỗ, ngay nơi chú đang nằm dài trên tấm ván. Chú khó nhọc mở mắt nhìn Cây Phỉ.
     "Tôi không thể làm lại lần nữa đâu, Cây Phỉ ạ." chú nói.
     "Anh sẽ không phải làm gì nữa đâu." Cây Phỉ đáp.
     "Thật là nguy hiểm, liều lĩnh quá, anh cũng biết đấy." Tóc Giả nói "Cơ hội chỉ có một phần ngàn thôi."
     "Con cháu chúng ta sẽ được nghe một câu chuyện hào hùng."Cây Phỉ dỗ dành viện ra một câu tục ngữ của loài thỏ "Anh bị thương trong trường hợp nào vậy? Có vẻ xấu lắm đấy."
     "Tôi đánh nhau với một gã Cảnh sát Hội đồng." Tóc Giả trả lời.
     "Cái gì cơ?" Cây Phi hỏi lại, cái từ trên nghe có vẻ xa lạ với Cây Phỉ.
     "Đại loại một con vật xấu xa giống như Husfa." Tóc Giả đáp.
     "Anh đánh hắn à?"
     "Ồ đúng, nếu không thì tôi đã chẳng có mặt ỏ đây. Tôi nghĩ hắn sẽ thôi không chạy nữa. Này Cây Phỉ, thế là chúng ta đã có các cô thỏ rồi. Chuyện gì sẽ xảy ra bây giờ đây?"
     "Tôi không biết." Cây Phỉ nói "Chúng ta cần một trong những chú thỏ thông minh đây nói cho chúng ta biết. Còn Kehaar, anh ấy đi đâu rồi? Có lẽ anh ấy biết về cái vật mà chúng ta đang ngồi lên."
     Bồ Công Anh đang nằm cuộn tròn bên cạnh Cây Phỉ vội nhỏm dậy khi nghe nhắc đến "những chú thỏ thông minh", chú ta lội qua lòng thuyền lõm bõm nước đến chỗ Mâm Xôi và Thứ Năm.
     "Tất cả chúng ta đều thắc mắc sẽ phải làm gì tiếp theo đây." Cây Phỉ lên tiếng.
     "Ừm," Mâm Xôi nói "tôi cho rằng chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ trôi sang bờ bên kia, sau đó, ta sẽ lên bờ tìm một chỗ nấp. Dù sao thì cũng chẳng có hại gì khi đi một chặng đường dài tránh xa những người bạn của Tóc Giả."
     "Vấn đề là," Cây Phỉ lên tiếng "tôi cho rằng chúng ta bị kẹt ở đây phơi ra trước bàn dân thiên hạ mà không thể chạy trốn. Nếu con người nhìn thấy thì chúng ta tiêu rồi."
     "Con người không thích mưa bão." Mâm Xôi nói "Mà nói vậy thì cả tôi cũng thế, nhưng vào lúc này thì mưa bão giúp chúng ta an toàn hơn."
     Đúng lúc ấy, Sương Mai nãy giờ vẫn ngồi sau chú, giật mình nhìn lên.
     "Xin ngài thứ lỗi vì cắt ngang câu chuyện," cô ta nói, cứ như thể đang nói với một sĩ quan ở Efrafa, "nhưng con chim… con chim trắng… đang bay về phía chúng ta."
     Kehaar bay phía trên dòng sông, trong làn nước mưa, hạ cánh xuống thành thuyền khá hẹp. Cô thỏ ở gần nhất sợ hãi giật lùi lại.
     "Eng Cây Phỉ," chú nói "chiếc cầu kia. Eng có thấy cây cầu khun?"
     Không một thỏ nào nghĩ rằng họ đang trôi cạnh con đường mà họ đã đến hồi chiều, trước khi trận sấm nổ ra. Lúc này họ đang ở phía đối diện với hàng rào cây dọc theo bờ sông và quãng sông ở khúc này trông lạ hẳn. Nhưng bây giờ họ thấy gần ngay phía trước là cây cầu mà họ đã đi qua khi đến sông Test lần đầu tiên vào bốn hôm trước. Họ nhận ra ngay bởi vì trông nó cũng giống hệt như vậy khi nhìn từ bờ bên kia.
     "Các eng có thể đi qua phía dưới cầu hoặc có thể khun." Kehaar nói "Nhưng ngồi ở đây dắc dối nắm."
     Chiếc cầu vắt từ bờ này sang bờ kia qua hai trụ đá thấp. Nó không có những cái vòm. Gầm cầu làm bằng những cái rầm sắt, thẳng tắp, song song với mặt nước và cách mặt nước khoảng hơn tấc rưỡi. Đúng lúc ấy, Cây Phỉ hiểu ra điều Kehaar muốn nói. Nếu con thuyển trôi qua cây cầu mà không bị vướng lại thì sẽ chỉ chừa ra một khoảng không rộng hơn bề rộng cái chân thỏ. Bất cứ con vật nào ngồi nhô cao hơn khoảng ấy cũng sẽ bị vướng và có lẽ bị gạt xuống nước. Chú chạy vội qua làn nước âm ấm dưới đáy thuyền sang đầu bên kia, tìm lối đi giữa bầy thỏ đông đúc và ướt sũng.
     "Nằm xuống đáy! Nằm xuống đáy thuyền!" chú hét to "Xám Bạc, Đầu Gỗ - tất cả mọi người. Đừng có ngại nước. Anh nữa và anh, tên anh là gì? Blackavar à? Bảo mọi người xuống đáy thuyền."
     Cũng như Tóc Giả, chú thấy bọn thỏ ở Efrafa tuân lệnh chú ngay lập tức. Trong khi đó, Kehaar bay lên từ chỗ đậu và biến mất sau những tay vịn bằng gỗ. Trụ đá bằng bê tông nhô ra từ hai bên bờ, vì thế dòng sông trở nên hẹp hơn và có thể chảy nhanh hơn ở bên dưới cây cầu. Con thuyền vẫn đang trôi đi, phần mạn thuyền nổi trên mặt nước, nhưng bây giờ một bên xoay lại về phía trước khiến Cây Phỉ mất phương hướng, thấy mình không nhìn về cây cầu nữa mà nhìn vào bờ. Trong lúc hoang mang, chú thấy dường như chiếc cầu đổ vào chú trong một khối đen ngòm, giống như tuyết trượt khỏi cành cây khiến chú phải nằm bẹp xuống lòng thuyền. Một tiếng kêu the thé vang lên và một con trong bọn nhảy lên người chú. Rồi một cú va chạm nặng nề rung chuyển suốt chiều dài con thuyền, làm cho nhịp chuyển động êm ả của con thuyền bị sững lại, kéo theo những tiếng cào gồn gột trống rỗng. Mọi vật tối sầm lại và một cái trần hiện ra, sát ngay trên đầu chú. Trong giây lát, Cây phỉ có cảm giác mơ hồ mình đang ở trong hang dưới lòng đất. Rồi cái trần biến mất, con thuyền lướt đi và chú nghe thấy tiếng kêu của Kehaar. Họ đã vượt qua cầu và vẫn xuôi theo dòng về phía hạ lưu.
     Chú thỏ ngã trên người chú là Quả Sồi. Chú bị choáng ngợp trước cái cầu và cú va chạm đã hất chú ngã xuống. Tuy vậy, dù vẫn còn choáng váng và bị xây xước, dường như chú không bị chấn thương nghiêm trọng.
     "Tôi không đủ nhanh, Thủ lĩnh Cây Phỉ à." chú nói "Lẽ ra tôi phải đến Efrafa một chuyến."
     "Anh còn may chán." Cây Phỉ đáp "Nhưng tôi e có ai đó ở đầu đằng kia không được hên như anh đâu."
     Một trong những cô thỏ do cố tránh vũng nước xâm xấp trong thuyền đã bị cái dầm cầu phía thượng lưu quệt vào lưng để lại một vệt dài. Rõ ràng cô nàng bị thương nhưng nặng nhẹ thế nào thì Cây Phỉ còn chưa biết. Chú thấy Sương Mai ở bên cạnh nạn nhân và thấy vì chú không thể giúp được gì nên tốt nhất hãy để họ với nhau. Chú nhìn một lượt những đồng đội lấm lem bùn đất đang run lẩy bẩy, rồi lại nhìn Kehaar vẫn bảnh bao và lanh lợi đậu ở phía đuôi thuyền.
     "Chúng tôi phải lên bờ thôi, Kehaar ạ." chú nói "Nhưng làm sao lên được đây? Anh biết đấy, bọn thỏ chúng tôi sinh ra có phải để làm chuyện này đâu."
     "Các eng không thể dừng thuyền được. Nhưng nại có một chiếc cầu lữa. Hãy dừng nại."
     Còn biết làm gì nữa ngoài chờ đợi. Thuyền tiếp tục trôi đến khúc rẽ thứ hai nơi dòng sông uốn lượn về hướng Tây. Dòng nước không chảy chậm lại và con thuyền vòng qua khúc cua gần như ra đến giữa dòng và quay mòng mòng ở dấy. Bọn thỏ còn thất kinh trước những gì xảy ra với Quả Sồi và cô thỏ nên vẫn ngồi chồm chỗm dưới đáy thuyền, nửa chìm trong nước nửa nhô lên. Cây Phỉ bò đến mũi thuyền nhô cao nhìn về phía trước.
     Con sông ở khúc này mở rộng ra và dòng nước chảy chậm lại. Chú nhận ra rằng con thuyền bắt đầu trôi chậm lại. Bờ sông ở gần họ hơn khá cao, cây cối mọc ken vào nhau rậm rạp như tường thành, trong khi ở bờ xa hơn mặt đất lại thấp và trống trải. Một mảnh đất đầy cỏ trải dài ra mềm mại như những cánh đồng cỏ ở Watership Down. Cây Phỉ hy vọng bằng cách nào đó họ có thể thoát khỏi dòng nước và vào được cái bờ đó, nhưng con thuyền vẫn lặng lẽ trôi dần vào giữa một hồ nước rộng. Cái bờ trống trải từ từ trôi qua và bây giờ, ở cả hai bên bờ, cây cối đều mọc cao vượt lên. Phía hạ nguồn, hồ nước bị khép lại bởi một cây cầu khác mà Kehaar đã nói tới.
     Đó là một cây cầu cũ kỹ xây bằng gạch đã nám đen lại với thời gian. Dây thường xuân bám lên cầu, cây nữ 1ang và liễu ngư màu hoa cà bò lan cả lên thành cầu. Nhô ra từ hai bên bờ là bốn nhịp cầu thấp, chỉ vừa vặn bằng cống nước, dòng nước chảy qua chỉ cách đỉnh chừng vài tấc. Những mảnh ánh nắng hắt lên từ phía hạ lưu ngang qua những nhịp cầu Chân cầu không nhô ra, nhưng mỗi cái lại trở thành điểm tập trung của bèo bọt rác rưởi nổi lềnh bềnh, những búi cỏ dài và cành củi liên tục bứt ra khỏi đám bèo bọt đó rồi lại được dòng nước cuốn qua chân cầu.
     Rõ ràng chiếc thuyền sẽ trôi lại phía cây cầu và mắc kẹt lại đó. Khi nó tiến lại gần, Cây Phỉ đã nhanh nhảu nằm bẹp xuống đáy thuyền nhưng lần này việc đó trở nên không cần thiết. Mạn thuyền vẫn nổi trên mặt nước, và chiếc thuyền nhẹ nhàng đụng vào hai chân cầu rồi dừng lại, bị kẹt vuông góc với miệng của một cái cống ở giữa. Nó không thể đi tiếp.
     Chúng đã đi gần một cây số trong vòng 15 phút.
     Cây Phỉ đặt móng trước lên mạn thuyền nghiêng thấp xuống, cẩn thận nhìn về phía thượng nguồn. Ngay ở phía dưới, một con sóng nhỏ lan dọc dòng nước, nơi dòng nước chạm vào con thuyền gỗ. Chúng ở quá xa không thể nhảy lên bờ được, vả lại cả hai bên bờ sông đều rất dốc. Chú quay lại đưa mắt nhìn lên. Chiếc cầu gạch dốc đứng với một hàng gạch nhô ra ở giữa chú và cái lan can cầu. Không cách gì bò lên đấy cả.
     "Biết làm gì đây hả Mâm Xôi?" chú hỏi, chạy đến chỗ cái chốt trên mũi thuyền, nơi có phần còn lại rách tươm của cái dây néo "Anh đã đưa chúng tôi xuống cái vật này. Bây giờ làm sao ra khỏi nó đây?"
     "Tôi không biết Thủ lĩnh Cây Phỉ ạ." Mâm Xôi trả lời "Chuyện của chúng ta có thể kết thúc theo bằng nhiều cách, nhưng cách này thì tôi chưa hề nghĩ tới. Có vẻ chúng ta đành phải bơi thôi."
     "Bơi á?" Xám Bạc lên tiếng "Tôi không thích tí nào, Thủ lĩnh Cây Phỉ ạ. Tôi biết cũng không xa bờ lắm, nhưng nhìn hai bờ dốc kìa. Dòng nước sẽ cuốn chúng ta đi xa trước khi ta thoát được; thế nghĩa là nó sẽ nhấn chìm ta xuống một trong những cái hố sâu bên dưới cầu."
     Cây Phỉ cố nhìn qua vòm cầu. Chẳng có nhiều thứ để nhìn lắm.
     Cái cống ngầm tối đen không dài lắm, có lẽ chẳng dài hơn con thuyền là mấy. Mặt nước êm ả. Có vẻ như không có vật cản và có chỗ cho một con vật bơi giữa mặt nước và đỉnh vòm cuốn có thể nổi đầu lên. Nhưng đoạn này quá hẹp không thể nhìn rõ cái gì nằm ở bên kia cầu. Ánh sáng lại đang yếu dần. Dòng nước, những chiếc lá xanh và ánh phản chiểu lay động của lá cây, những giọt nước mưa bắn tung tóe và một thứ gì đó kỳ lạ có vẻ như đang đứng trên mặt nước được làm từ những đường xám xịt theo phương thẳng đứng, ấy là tất cả những gì có thể nhìn thấy. Tiếng mưa vọng lên một cách rầu rĩ ủ dột từ trong cống, Những tiếng động ầm ầm rõ ràng và nặng nề vọng lên từ mặt dưới vòm chẳng có gì giống những âm thanh thường nghe thấy nơi đường hầm trong lòng đất, khiến bọn thỏ càng thêm bối rối lo âu. Cây phỉ quay sang Mâm Xôi và Xám Bạc.
     "Chúng ta đang lâm vào tình thế cực kỳ khó khăn." chú nói "Đúng là tiến thoái lưỡng nan, đi không được mà ở cũng không xong."
     Kehaar xuất hiện trên lan can thành cầu phía trên, giũ giũ nước mưa ra khỏi đôi cánh làm vài giọt rơi lộp bộp xuống thuyền.
     "Kết thúc đi thuyền." chú nói "Đừng có đợi lữa."
     "Nhưng làm sao chúng tôi có thể lên bờ hả Kehaar?" Cây Phỉ hỏi.
     Chú mòng biển tỏ ra ngạc nhiên. "Chó bơi, chuột cũng bơi, chẳng nẽ thỏ không biết bơi?"
     "Phải, chúng tôi có thể bơi với điều kiện là không quá xa. Nhưng hai cái bờ này quá dốc đối với chúng tôi, Kehaar à. Chúng tôi có thể bị nước cuốn trôi vào một trong những cái cống ngầm kia mà chúng tôi thì không biết có cái gì ở đầu đằng kia."
"Thế thì tút… các eng ra tút."
     Cây Phỉ không tránh khỏi cảm giác lúng túng. Chú nên hiểu chính xác điều này như thế nào? Dù sao thì Kehaar cũng đâu phải là thỏ. Bất kể vùng Nước Lớn là cái gì thì chắc nó phải tệ hại hơn nơi này và Kehaar đã quen thuộc với nó. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, chú mòng biển cũng không nói nhiều và những gì chú ta nói bao giờ cũng bị giới hạn đến mức đơn giản nhất vì chú ta không nói được ngôn ngữ của loài thỏ. Những việc chú ta làm cho họ là sự đền ơn đáp nghĩa vì cứu sống chú ta, nhưng Cây Phỉ biết chú ta không khỏi coi thường họ vì tính nhút nhát, yếu ớt, không có khả năng tự vệ, những sinh vật chỉ ru rú một xó không thể bay được. Chú mòng biển này thường tỏ ra thiếu kiên nhẫn. Liệu chú ta có ý là chú ta đã nhìn dòng sông và xem xét nó dưới con mắt của loài thỏ không? Rằng nước chảy lờ đờ ngay dưới chân cầu với đôi bờ thoai thoải, thâm thấp dễ dàng cho thỏ leo lên? Chúng còn có thể hy vọng thêm gì nữa cơ chứ? Hay là chú ta chỉ đơn giản có ý muốn nói, bọn họ phải mau chóng đón lấy cơ hội thực hiện việc mà chú ta có thể làm không mấy khó khăn? Có thể như vậy lắm. Giả sử một thỏ nhảy ra khỏi thuyền rồi bị dòng nước cuốn đi, việc đó sẽ nói lên điều gì với những người còn lại nếu như chú kia không trở lại?
     Cây Phỉ đáng thương đưa mắt nhìn quanh. Xám Bạc đang liếm vết thương trên vai Tóc Giả. Mâm Xôi bồn chồn đi tới đi lui trên tấm ván, thần kinh căng thẳng tột độ, cảm thấy được rõ ràng những điều mà Cây Phỉ cũng đang thấy. Trong lúc chú vẫn phân vân do dự như vậy, Kehaar bật lên một tiếng kêu.
     "Quác! Chời đất, thỏ không tốt. Để tôi chỉ cho mà biết."
     Chú vụng về trượt khỏi mũi thuyền nhô cao. Không hề có một kẽ hở giữa con thuyền và cái miệng đen ngòm của cái cống. Sà thấp xuống nước như vịt trời, chú bơi vào đường ống và biến mất. Nhìn theo chú chim, đầu tiên Cây Phỉ không nhìn thấy gì cả. Rồi chú nhận ra cái bóng đen đen của Kehaar trong làn ánh sáng mờ mờ ở đầu đằng kia. Kehaar bơi vào làn ánh sáng ban ngày, rẽ sang một bên và biến mất khỏi tầm nhìn bị giới hạn.
     "Điều này thì chứng minh được cái gì?" Mâm Xôi hỏi, hai hàm răng đánh vào nhau lập cập "Anh ta có thề bay trên mặt nước hoặc bơi bằng cái chân to tướng có màng. Anh ta đâu có ướt sũng cả người, toàn thân run rẩy, nặng gấp đôi vì bộ lông sũng nước như chúng ta."
     Kehaar đã lại xuất hiện trên lan can cầu phía trên.
     "Các eng đi đi." chú nói ngắn gọn.
     Cây Phỉ khốn khổ vẫn còn đang lưỡng lự. Chân chú bắt đầu nhói đau trở lại. Cái cảnh Tóc Giả - người anh hùng của tất cả thỏ - đang kiệt sức trong tình trạng nửa tỉnh nửa mê, không có một vai trò gì trong hành động mạo hiểm đầy tuyệt vọng này chỉ khiến cho lòng can đảm của chú giảm sút, Chú biết rằng mình vẫn chưa lấy đủ dũng cảm để nhảy xuống nước. Tình huống kinh khủng này vượt ra ngoài khá năng của chú. Chú trượt té trên tấm ván trơn tuột và khi ngồi dậy, chú thấy Thứ Năm bên cạnh mình.
     "Để em đi trước, anh Cây Phỉ ạ." Thứ Năm nói khẽ "Em nghĩ mọi chuyện sẽ ổn thôi."
     Thứ Năm đặt hai chân trước lên gờ mũi thuyền. Rồi, trong tích tắc, tất cả thỏ đông cứng toàn thân. Một trong những cô thỏ giậm chân xuống đáy thuyền xâm xấp nước. Từ phía trên vọng lại tiếng những bước chân đang đi tới, tiếng người nói lao xao và mùi của những chiếc que trăng trắng tỏa khói.
     Kehaar bay vụt đi. Không một thoáng cử động. Tiếng bước chân gần hơn, những giọng nói to hơn. Họ đã ở ngay trên chiếc cầu trên đầu, không cách xa hơn chiều cao một hàng rào. Bọn thỏ bị bản năng xúi bẩy chỉ muốn bỏ chạy, muốn chui xuống đất. Cây Phỉ thấy Sương Mai đưa mắt nhìn chú và chú đáp lại cái nhìn chòng chọc thẫn thờ ấy, bằng hết sức bình sinh buộc cô bạn phải đứng yên. Những giọng nói, mùi mồ hôi người, mùi da thuộc, mùi của những cái que nhỏ màu trắng, sự đau đớn ở bắp chân, đường cống ngầm im lìm, ẩm ướt bên tai - tất cả những điều này chú đều biết từ trước. Làm sao mấy người kia không nhìn thấy chú? Họ phải nhìn thấy chú chứ. Chú đang nằm ngay dưới chân họ mà. Chú bị thương. Họ đang đến để nhặt chú lên.
     Rồi những tiếng động và các loại mùi xa dần, tiếng bước chân biến mất. Đám người đó đi qua cầu mà không nhìn qua lan can. Họ đi rồi.
     Cây Phỉ chợt hồi tỉnh. "Mọi việc đã được quyết định." chú tuyên bố "Tất cả mọi người đều phải bơi. Nhanh lên, Hoa Chuông, anh chẳng nói mình là một con thỏ nước hay sao. Theo tôi." Chú đứng lên tấm ván ngang và đi sang một bên mạn thuyền nhưng lại thấy Nồi Đất đứng bên cạnh mình.
     "Nhanh lên, Thủ lĩnh Cây Phỉ." Nồi Đất nói, người co rúm lại run lẩy bẩy "Em cũng nhảy. Chỉ có điều hãy nhanh lên."
     Cây Phỉ nhắm mắt lại lao qua mạn thuyền.
     Giống như ở sông Enborne, cái lạnh buốt chụp lấy người chú khi ngã xuống nước. Nhưng còn hơn thế nữa, ngay lập tức chú cảm thấy bị dòng nước cuốn đi. Chú bị lôi đi bởi một lực giống như trong một cơn gió mạnh, tuy có phần êm ả và lặng lẽ. Toàn thân bị cuốn vào một luồng nước lạnh cóng, khiến chú ngộp thở không biết làm gì và cũng không thể bám víu vào đâu. Lòng đầy sợ hãi, chú khỏa nước và vùng vẫy như điên, cố ngoi đầu lên khỏi mặt nước hít một hơi, rồi cào cào mấy cái móng vào lớp gạch thô xù xì dưới nước, để rồi lại tuột khỏi lớp gạch đó khi bị dòng nước kéo đi. Rồi dòng nước chảy chậm lại, luồng nước lạnh biến mất, bóng tối lại sáng lên, một lần nữa lại có thể trông thấy lá cây và mảng trời trên đầu. Vẫn tiếp tục vùng vẫy, chú va phải một vật gì rất cứng, tránh nó ra, va phải nó lần nữa để rồi một tích tắc sau chạm vào mặt đất mềm mềm. Cây Phỉ hì hụp tiến về phía trước, thấy mình đang lê thân trên lớp bùn. Rồi chú lóp ngóp bò lên cái bờ lành lạnh và ẩm ướt. Chú nằm vật xuống đất thở như kéo bễ mất một lúc, sau đó lau mặt và mở mắt nhìn. Thứ đầu tiên mà chú nhìn thấy là Nồi Đất, toàn thân lấm bùn đang bò lên bờ, cách chú chưa đầy một mét.
     Lòng đầy phấn chấn và tự tin, nỗi kinh hoàng và lo ngại cũng đã biến mất. Cây Phỉ bò lại chỗ Nồi Đất, và cả hai cùng nhau chui vào một bụi cây thấp. Chú chẳng nói gì mà Nồi Đất có lẽ cũng không mong đợi chú nói gì. Từ trong chỗ trú là một lùm cây thiên khuất, chúng nhìn xuống dòng nước.
     Dòng nước từ cái cầu chảy vào một cái hồ thứ hai. Bốn phía xung quanh, ở cả hai bên bờ, cây cối và những loài cây bụi mọc lên san sát. Nơi đây giống như một cái đầm lầy và khó có thể nói rõ ở đâu thì dòng nước kết thúc và rừng cây bắt đầu. Cỏ cây mọc thành bụi cả ở phía trong lẫn bên ngoài những cái vũng đầy bùn. Ở dưới đáy phủ một lớp phù sa và bùn mịn xâm xấp nước và hai chú thỏ đã tạo ra những đường cày xẻ trong đó khi họ loạng quạng tìm đường đi lên bờ. Chạy theo đường chéo ngang qua hồ nước, từ chỗ cây cầu gạch ở gần bờ đối diện đến một điểm ở bên dưới, cùng phía với họ là một cái lưới làm bằng những cây sắt nhỏ cắm thẳng đứng. Vào mùa gặt, cỏ trên sông trôi thành dề, cuốn vào nhau từ những điểm câu cá ở phía trên, bị mắc vào lưới rồi được những người lội xuống sông cào lên mang về sử dụng để làm phân. Bên bờ trái là một đống cỏ lớn đã thối rữa giữa các gốc cây. Đây là một miền đất xanh rợp, toàn mùi thối rữa, ẩm ướt và biệt lập với chung quanh.
     "Anh bạn Kehaar tử tế." Cây Phỉ nói, trong lúc làm một vòng ngắm nhìn cái nơi cô tịch tỏa mùi hôi này đầy vẻ hài lòng, "Lẽ ra mình nên tin tưởng anh ấy."
     Trong lúc chú nói thế, chú thỏ thứ ba đang bơi ra từ duới gầm cầu. Cái cảnh chú ta quẫy đạp trong dòng nước hệt như con ruồi đang vẫy vùng trong mạng nhện làm cả hai chú trên bờ tràn ngập sợ hãi. Chứng kiến một người nào đó trong cơn nguy hiểm cũng hãi hùng như mình đang cùng trải qua với họ vậy. Chú thỏ đụng phải cái lưới sắt trôi ra một chút dọc theo nó, chạm chân vào đáy rồi lồm cồm bò trong vũng nước đầy bùn. Đó là Blackavar. Chú ta nằm nghiêng một bên, dường như không nhận ra Cây Phỉ và Nồi Đất khi hai chú này đến gần. Tuy vậy, một lúc sau, chú ta bắt đầu ho sặc sụa, nôn ra một ít nước và ngồi dậy.
     "Anh ổn chứ?"
     "Cũng tàm tạm thôi." Blackavar đáp "Nhưng hai chúng ta có phải làm thêm nhiều việc nữa vào tối nay không, thưa ngài? Tôi mệt quá."
     "Không, anh có thể nghỉ ngơi ở đây." Cây Phỉ trả lời "Nhưng anh liều mạng như vậy làm gì? Chúng ta có thể chìm nghỉm cả lũ, anh biết đấy."
     "Tôi nghĩ ngài đã ra lệnh cơ mà." Blackavar nói.
     "Tôi hiểu rồi." Cây Phỉ nói "Vậy là, trong trường hợp như vậy, anh sẽ thấy chúng tôi là một lũ vô tổ chức, tôi e là thế. Có bất cứ ai khác có ý định nhảy xuống khi anh làm vậy không?"
     "Tôi nghĩ họ hơi sợ một chút." Blackavar đáp "Ngài cũng không thể trách họ được."
     "Không, nhưng vấn đề là ở chỗ, bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra." Cây Phỉ phát cáu lên "Họ có lẽ sẽ lại bị tharn mất thôi, cứ ngồi yên ở đấy. Con người có thể quay lại. Trời, giá như chúng ta có thể cho họ biết rằng mọi chuyện đều ổn…"
     "Tôi nghĩ chúng ta làm được, thưa ngài." Blackavar nói "Trừ phi tôi nhầm, còn không thì vấn đề chỉ là phải leo lên bờ ở đó và đi xuống phía bên kia. Để tôi đi nhé?"
     Cây Phỉ chưng hửng. Từ những gì mà chú thu thập được thì đấy chính là tên tù nhân thảm hại ở Efrafa - tất nhiên không thuộc hàng ngũ Cốt Cán nữa, và chú ta lại vừa mới nói mình đã kiệt sức. Chú đang định dồn hết sức lực mình để đi lên tìm bọn họ.
     "Được, cả hai ta cùng đi." chú nói "Này Nồi Đất, em ngồi đây để mắt nhìn ra nhé. Nếu gặp may, họ có thể bắt đầu đi qua chỗ này. Nếu có thể thì giúp họ nhé."
     Cây Phỉ và Blackavar chui qua mấy cái bụi cây sũng nước. Ở trên đỉnh bờ cỏ dốc đứng, con đường cỏ băng qua cây cầu ở ngay trên đầu họ. Họ trèo lên bờ, cẩn thận ngó ra từ những búi cỏ dài mọc ven bờ. Con đường hoàn toàn trống trải, không nghe hay ngửi thấy gì cả. Họ băng qua đến phía đầu cầu ở phía thượng nguồn. Ở đây, bờ sông gần như trượt thẳng đứng xuống mép nước cao khoảng gần hai mét. Blackavar bò xuống, không một chút ngần ngại, Cây Phỉ bò theo có phần chậm hơn. Ngay phía trên cầu, ở giữa cái cầu và một bụi cây gai là một vạt đất nhỏ treo ngay trên mặt nước. Dưới sông, cách đó chừng trên dưới một mét, con thuyền của họ nằm mắc vào những chân cầu mọc đầy cỏ và rêu.
     "Xám Bạc!" Cây Phỉ gọi to, "Thứ Năm. Nhanh lên, đưa mọi người xuống nước đi, dưới cầu mọi chuyện đều ổn cả. Để các cô thỏ xuống trước nếu có thể. Không còn thời gian nữa đâu. Con người có thể quay lại đấy."
     Động viên những cô thỏ trong tình trạng trì độn tê liệt và làm cho họ hiểu những việc phải làm hoàn toàn không dễ chút nào. Xám Bạc đi từ cô thỏ này sang cô thỏ khác khuyên nhủ dỗ dành. Ngay khi Bồ Công Anh thấy Cây Phỉ đứng trên bờ, chú ta liền ra mũi thuyền chảy ùm xuống nước. Thủy Cự cũng làm theo. Thứ Năm đã toan bắt chước thì Xám Bạc ngăn lại.
     "Cây Phỉ, nếu tất cả lũ thỏ đực chúng ta đều đi hết," chú nói vọng lên "các cô thỏ sẽ chỉ còn một mình, tôi không nghĩ là họ xoay xở được."
     "Họ sẽ tuân lệnh Thlayli, thưa ngài." Blackavar lên tiếng trước khi Cây Phỉ kịp trả lời "Tôi nghĩ ngài ấy sẽ là người khiến họ làm việc đó."
     Tóc Giả vẫn đang nằm trong vũng nước dưới lòng thuyền, ở cái chỗ mà chú đã chiếm khi họ đến chiếc cầu đầu tiên. Hình như chú vẫn đang ngủ, nhưng khi Xám Bạc dụi mõm vào người thì chú ngẩng đầu lên nhìn quanh với vẻ bàng hoàng, ngơ ngác.
     "Ồ chào anh bạn Xám Bạc." chú nói "Tớ sợ rằng cái vai này sẽ làm phiền ra phết đấy. Sao tớ lạnh run hết cả người. Thế Cây Phỉ đâu?"
     Xám Bạc giải thích tình thế. Tóc Giả khó nhọc đứng dậy, vai chú vẫn chảy máu. Chú tập tễnh đi đến cái ván ngang và leo lên.
     "Sương Mai à," chú nói chậm rãi "các bạn của cô không thể ướt hơn được nữa, vì thế chúng ta sẽ bảo họ nhảy xuống ngay bây giờ. Từng người một, cô nghĩ thế chứ? Như vậy sẽ không có nguy cơ cào vào nhau hoặc làm người khác bị thương trong khi bơi."
     Khác với những gì Blackavar đã nói, phải mất một lúc lâu bọn thỏ cái mới chịu rời thuyền. Có tất cả khoảng mười cô thỏ - mặc dù thỏ không biết đến những con số - và mặc dầu có một hai cô đáp lại sự hối thúc đầy kiên nhẫn của Tóc Giả, số còn lại quá mệt mỏi đến nỗi cứ ở nguyên nơi mình đang đứng hoặc đờ đẫn nhìn xuống dòng nước cho đến khi những người khác được mang đến lấy chỗ họ. Tóc Giả hết lần này đến lần khác lên tiếng yêu cầu một chú thỏ đực làm gương và bằng cách ấy Quả Sồi, Đầu Gỗ và Hoa Chuông, tất cả bò lên bờ bên kia. Cô thỏ bị thương tên là Thrayonlosa rõ ràng trong tình trạng rất xấu nên Mâm Xôi và Xào Xạc phải bơi cùng nhau hộ tống cô vào bờ, một chú đằng trước, một chú đằng sau.
     Khi trời tối hẳn thì cũng là lúc mưa tạnh. Cây Phỉ và Blackavar quay lại bờ đất của cái hồ dưới chân cầu. Bầu trời đã trong sáng trở lại, sự nặng nề cũng tan biến khi sấm chớp giông tố chuyển dần về phía sông. Nhưng cũng chỉ đến khi trăng mọc thì Tóc Giả mới qua được cầu cùng với Xám Bạc và Thứ Năm. Chú dập dềnh khá lâu trong dòng nước và khi đến được cái lưới thì chú lăn ra trong dòng nước, bụng ngửa lên trời như cá chết. Chú giạt vào một vũng nước nông và nhờ Xám Bạc giúp chú cố sức kéo mình vào bờ. Cây Phỉ và mấy người khác đang đợi chú, nhưng chú gạt đi một cách cộc lốc vẫn với phong cách hung hăng thuở nào.
     "Thôi nào, đi khỏi đây đi," chú đuổi quầy quậy "tôi sẽ ngủ bây giờ Cây Phỉ ạ và Thần Mặt trời sẽ phải giúp anh nếu anh nói tôi không được làm thế."
     "Đó là cách chúng tôi cư xử, anh thấy đấy." Cây Phỉ nói với Blackavar đang nhìn chăm chăm "Ít lâu sau anh rồi sẽ quen thôi. Giờ thì hãy tìm chỗ khô ráo nào đó không ai có thể tìm thấy, sau đó chúng ta có thể ngủ đươc một chút."
     Bất cứ chỗ nào có vẻ khô ráo một chút trong lùm cây đều chật cứng những cô chú thỏ mệt nhoài đang say ngủ. Sau khi sục tìm một lúc, họ thấy một thân cây đổ, ở phía dưới vỏ cây đã bị tróc ra. Cả đám chen nhau bò dưới đám cành lá, nằm xuống một vũng lõm xuống êm ái, cong cong; chẳng bao lâu cơ thể họ đã ấm lại một chút và tất cả ngủ thiếp đi ngay lập tức.

     Khi Lucy thức giấc, căn phòng đã sáng hẳn. Màn vẫn chưa được kéo ra và tấm kính ở khung cửa sổ mở rộng phản chiếu những tia nắng mặt trời mà cô bé đánh mất đi rồi tìm lại được bằng cách xê dịch đầu trên gối. Một con chim câu xanh gọi bạn trên cành cây du. Nhưng cô bé biết còn có một âm thanh khác, chính nó đã làm cô thức giấc - một âm thanh chói tai, một phần của giấc mơ đã trôi qua, khi cô thức giấc, cũng như  nước chảy ra khỏi bồn rửa. Có lẽ con chó đã sủa. Nhưng bây giờ, mọi vật lại chìm trong không gian yên tĩnh, có lẽ chỉ có những tia nắng nhấp nháy trên tấm kính cửa sổ và âm thanh của con chim câu xanh, giống như những nét vẽ đầu tiên của cây cọ lên một tờ giấy khổ lớn khi bạn vẫn chưa biết chắc mình sẽ vẽ cái gì. Buổi sáng thật tươi đẹp. Không biết nấm đã mọc chưa nhỉ? Có đáng để nhảy khỏi giường ngay bây giờ mà chạy ra ngoài đồng xem thử không? Thời tiết vẫn khô hanh nóng nực - không phải lúc thích hợp cho nấm đâu. Nấm cũng giống như mâm xôi - cả hai đều cần những giọt mưa trước khi trở nên thật ngon lành. Chẳng bao lâu nữa sẽ đến những buổi sáng trời ẩm thấp rồi mấy con nhện lớn sẽ chui vào hàng rào - những con nhện có cái vạch trắng trên lưng. Jane Pocock sẽ chạy trốn ra sau chiếc xe buýt của trường khi cô bé mang một con trong bao diêm để đưa cho cô Tallant cho mà xem.
               Con nhện, con nhện trên xe buýt
               Jane mít ướt đã làm lớn chuyện
               Nhện ta có được mười một cộng.
     Bây giờ thì cô bé không bắt được ánh phản chiếu của mặt trời trong mắt nữa rồi. Ông mặt trời đã đi. Hôm nay là thứ năm - ngày chợ phiên ở Newbury. Cha sẽ đi. Bác sĩ sẽ tới thăm bệnh cho mẹ. Ông bác sĩ có cái kính đến buồn cười cứ kẹp chặt lấy mũi ông. Mỗi mắt kính có một cái dấu ở bên cạnh. Nếu ông không vội thì thế nào ông cũng trò chuyện với cô bé. Bác sĩ có vẻ hơi buồn cười nếu bạn chưa biết rõ ông, nhưng một khi đã quen rồi sẽ thấy ông rất dễ thương. Bất thình lình, nghe vang lên một âm thanh chói tai nữa. Nó xé toạc bầu không khí yên tĩnh buổi sớm mai giống như một thứ gì đó nứt ra trên sàn nhà sạch bóng - một tiếng kêu chát chúa - một cái gì đó sợ hãi, một cái gì đó tuyệt vọng. Lucy nhảy xuống giường chạy đến bên cửa sổ. Bất kể là cái gì thì tiếng kêu cũng vang lên từ bên ngoài. Cô bé đu cả người lên bậu cửa sổ nhìn ra ngoài, hai chân nhấc lên khỏi mặt sàn, bậu cửa sổ ép sát vào bụng. Con mèo Tab đang ở bên dưới ngay cạnh cái chuồng. Nó phát hiện cái gì đó, chắc là một con chuột nên mới kêu ré lên như thế.
     "Tab!" Lucy gọi to, giọng lanh lảnh "Tab! Mày tìm được cái gì đấy?"
     Nghe tiếng cô chủ, con mèo ngước nhìn lên một chút rồi lập tức quay về với con mồi. Không phải chuột, mà là con thỏ nằm dựa vào cái cũi. Trông nó đến là thảm hại. Cứ đá chân liên hồi. Sau đó, con mèo lại rít lên một hồi.
     Lucy chạy xuống cầu thang mở cửa, trên người vẫn mặc áo ngủ Lớp sỏi cứng làm cho cô bé tập tễnh vì đau, nên cô không đi trên lối đi nữa mà bước vào luống hoa. Khi cô bé đến gần cái cũi, con mèo nhìn lên phun phì phì về phía cô chủ, một chân vẫn đè lên cổ con thỏ.
     "Thả nó ra, Tab!" Lucy mắng "Đồ độc ác! Để cho nó yên nào!"
     Cô bé đánh con mèo, nó cố quào quào vào tay cô, hai tai nó dán sát xuống đầu. Cô bé giơ tay lên lần nữa, con mèo rên gừ gừ, chạy đi một quãng rồi dừng, nhìn lại cô chủ với vẻ giận hờn. Lucy bế con thỏ lên. Nó vùng vẫy một hồi sau đó nằm ngay đơ trong cái ôm thật chặt của cô bé.
     "Nằm im nào!" Lucy nói "Tao không làm mày đau đâu!"
     Cô bé quay vào nhà, mang theo con thỏ.
     "Con mang cái gì đấy?" Cha cô cất tiếng hỏi cùng với tiếng đôi ủng nghiến lên lớp sỏi kêu rào rạo "Nhìn chân con kìa! Bố đã bảo con… Này, cái gì vậy?"
     "Thỏ ạ." Lucy nói, đầy lo lắng.
     "Mặc đồ ngủ thế kia, ôm con thỏ đầy máu nữa chứ! Mà con định làm gì với nó nào?"
     "Con sẽ nuôi nó."
     "Không được!"
     "Kìa bố. Nó dễ thương thế kia mà!"
     "Con thỏ đầy máu kia thì có gì tốt đẹp đâu. Nuôi trong lồng thì nó sẽ chết. Con không thể giữ một con thỏ hoang. Và nếu nó chạy ra ngoài, nó sẽ chỉ phá hoại rau màu thôi."
     "Nhưng tình trạng của nó xấu lắm, bố à. Con mèo nhà ta đánh nó đấy."
     "Con mèo chỉ làm việc của nó. Chẳng lẽ con không để cho nó làm việc phải làm?"
     "Con muốn đưa nó cho bác sĩ chữa bệnh."
     "Bác sĩ có nhiều việc phải làm hơn là bận tâm đến một con thỏ hoang vớ vẩn."
     Lucy thút thít khóc. Cô bé không sống trong nông trại từ bé đến giờ một cách vô ích và cô biết rất rõ tất cả những điều cha nói đều đúng cả. Nhưng cô đau lòng khi nghĩ đến việc giết một con thỏ một cách bình thản như vậy. Đúng thế, cô bé còn chưa biết sẽ làm gì với con thỏ về lâu về dài. Điều mà cô muốn chỉ là đưa nó cho bác sĩ. Cô bé biết ông thầy thuốc nghĩ mình đúng là một cô bé nhà quê đích thực - một cô gái nông thôn. Khi cô khoe với ông những thứ cô tìm được - một quả trứng chim sẻ vàng, một con bướm đẹp rung rinh đôi cánh trong lọ mứt hoặc một cây nấm trông giống hệt như múi cam - thì ông đón nhận tất cả một cách nghiêm túc và trao đổi với cô mọi chuyện như nói với một người đã trưởng thành. Xin ông lời khuyên về con thỏ bị thương và thảo luận với ông về nó chắc chắn sẽ làm cho cô bé giống như người lớn rồi. Trong khi đó, biết đâu cha cô có thể nhượng bộ.
     "Con chỉ muốn đưa nó cho bác sĩ khám thôi. Con không để nó làm hại gì đâu, con nói thật mà. Chỉ là một cuộc trò chuyện nhỏ với bác sĩ thôi mà."
     Mặc dầu người cha chưa bao giờ nói ra, nhưng ông lấy làm tự hào về cái cách Lucy hòa hợp với bác sĩ. Đúng là một đứa trẻ thông minh sáng láng - chẳng khác gì một học trò trường danh tiếng hẳn hoi, ấy là người ta đã nói thế với ông. Bác sĩ từng một hai lần nói rằng cô bé rất tinh tế trong khi sưu tầm loài vật và đem khoe với ông. Nhưng mà, làm một điều ngớ ngẩn với con thỏ máu me kia thì thế nào nó cũng gây chuyện chừng nào con bé không thả cho nó đi.
     "Tại sao con không làm một việc gì có ý nghĩa hơn," ông nói "thay vì làm ầm cả lên vì một con vật vớ vẩn, cứ như thể con là một đứa trẻ không có đầu óc? Con muốn như vậy chứ gì, vậy hãy cho nó vào cái lồng cũ trong nhà kho. Cái mà con đã cho lũ chó con vào ấy."
     Lucy thôi không khóc nữa, đi lên lầu, vẫn ôm theo con thỏ. Cô cho nó vào trong ngăn kéo, thay đồ ngủ rồi đi ra ngoài tìm cái lồng. Trên đường quay về, cô bé dừng lại ở một đống rơm sau cũi chó. Cha cô từ nhà kho đi tới gần.
     "Con thấy con Bob không?"
     "Không ạ." Lucy đáp "Vậy nó đi đâu ạ?"
     "Dây buộc cổ nó bị đứt. Bố biết cái dây quá cũ rồi, nhưng không nghĩ là nó có thể bị giật đứt. Dù sao sáng nay bố cũng phải đi Newbury. Khi nó quay về, tốt nhất con hãy buộc nó lại thật chắc nhé."
     Bác sĩ Adams đến Trại sau 10 giờ một chút. Lucy đang dọn giường và lau dọn phòng mình muộn hơn mọi ngày một chút, nghe thấy tiếng ông đỗ xe ngay dầu đường, dưới những hàng cây du thì chạy ra gặp ông, trong lòng thắc mắc tại sao ông không lái xe đến tận cửa như mọi lần. Ông ra khỏi xe, đứng chắp tay sau lưng, nhìn xuống con đường nhưng khi thoáng thấy bóng Lucy thì gọi tên cô bé với giọng cộc lốc, đầy ngại ngùng mà cô đã quen.
     "Ê, Lucy!"
     Cô bé chạy đến gần. Ông gỡ căp kính kẹp mũi ra, bỏ vào trong túi áo.
     "Phải con chó của cháu không?"
     Con chó giống Labrador chạy lên con đường dốc, dáng vẻ bơ phờ kéo lê cái dây đeo cổ bị đứt. Lucy ôm lấy con chó.
     "Nó bị đứt đây, thưa bác sĩ. Cha cháu lo cho nó lắm."
     Con chó giống Labrador bắt đầu cúi xuống ngửi ngửi giày bác sĩ Adams.
     "Có con vật nào đó đã đánh nhau với nó, bác nghĩ thế." bác sĩ nói "Mũi nó bị trầy xước khá nặng đấy, và nhìn xem, có vết cào ở chân."
     "Vậy bác nghĩ nó đánh nhau với con vật nào ạ?"
     "À, có thể là với một con chuột lớn, bác cho là thế, cũng có thể là chồn. Một con gì đó mà nó đã đuổi theo và đánh nhau."
     "Bác sĩ ơi, sáng nay cháu nhặt được một con thỏ. Thỏ hoang. Nó vẫn còn sống. Cháu đã giành được nó từ con mèo. Cháu nghĩ nó bị thương. Bác có muốn xem qua không ạ?"
     "Ừ, nhưng trước hết bác phải đến thăm bà Cane đã. (Không phải là 'mẹ cháu', Lucy nghĩ). Và sau đó nếu có thời gian, bác sẽ xem cho anh bạn thỏ này."
     Hai mươi phút sau, Lucy ôm con thỏ, cố sao cho thật nhẹ, trong khi bác sĩ nhẹ nhàng dùng hai ngón tay nắn chỗ này chỗ kia trên người nó.
     "Được rồi, theo bác thấy thì không có chuyện gì nghiêm trọng với con thỏ này đâu." cuối cùng ông nói "Xương không bị gãy. Tuy vậy, có cái gì đó không ổn ở cái chân sau này, nhưng nó bị cũng lâu rồi và ít nhiều cũng đã lành - hoặc rồi cũng sẽ lành. Con mèo cào nó ở đây, nhưng không nhiều, cháu thấy đấy. Bác nghĩ trong một thời gian ngắn nữa nó sẽ ổn thôi."
     "Dù sao thì cũng không nên giữ nó phải không bác? Ý cháu muốn nói là nhốt trong lồng ấy."
     "Ồ không, nó không thể sống trong chuồng đâu. Nếu không được ra ngoài, nó sẽ chết sớm thôi. Không, bác sẽ để cho chú thỏ đáng thương này đi, trừ phi… cháu muốn ăn thịt nó."
     Lucy bật cười khanh khách. "Chắc cha cháu sẽ phát điên lên mất nếu cháu để cho nó chạy rong ở đây. Cha cháu bao giờ cũng nói một con thỏ đồng nghĩa với một trăm tai họa."
     "Ồ, bác sẽ nói với cháu điều này," bác sĩ Adams nói, cầm cái đồng hồ có dây đeo mỏng lên, tay đưa ra hết tầm với rồi mới nhìn vào mặt đồng hồ, chả là ông bị viễn mà.
     "Bác phải đi thêm vài dặm nữa theo con đường này đến thăm một bà lão ở Cole Henley. Nếu cháu muốn đi cùng xe với ta thì cháu có thể thả nó ở chỗ ngọn núi, bác sẽ đưa cháu về nhà trước giờ ăn tối."
     Lucy nhảy chân sáo, vui sướng. "Cháu đi xin phép mẹ cháu nhé."
     Đến dãy núi nằm giữa Hare Warren Down và Watership Down, bác sĩ Adams dừng xe lại.
     "Bác nghĩ chỗ này tốt hơn bất cứ chỗ nào." bác sĩ nói "Ở đây nó sẽ không làm hại mùa màng, nếu cháu lo lắng về chuyện đó."
     Họ đi thêm một đoạn nữa về hướng Đông và Lucy thả con thỏ xuống. Nó ngồi ngây như phỗng trong vòng nửa phút rồi bất thần chạy vụt qua bãi cỏ.
     "Phải, nó bị sao đó chỗ cái chân, cháu thấy đấy." bác sĩ Adams nói chỉ tay theo con thỏ "Nhưng nó còn sống tốt nhiều năm nữa. Hãy sinh sản và duy trì nòi giống trong một vùng hoang vắng, kẻ thù của anh bạn Cáo ạ." (Brer Fox (Brother). Cáo là nhân vật xuất hiện trong nhiều truyện dân gian của người Mỹ da đen và thường là kẻ thù của Thỏ (Brer Rabbit))

     "Cuối cùng chuyện gì đã xảy ra?" độc giả đặt câu hỏi, họ là những người đã theo dõi Cây Phỉ và các đồng đội của chú trong tất cả những cuộc phiêu lưu lớn nhỏ và cuối cùng lại trở về cánh đồng thỏ nơi Thứ Năm đã mang họ đến từ những cánh đồng ở Sandleford. ông Lockley khôn ngoan kể cho chúng ta rằng loài thỏ hoang sống trong khoảng hai, ba năm. Ông biết mọi chuyện về loài thỏ, nhưng dù thế nào đi nữa, Cây Phỉ cũng sống lâu hơn thế. Chú sống khá tươm qua mấy mùa hè - như họ vẫn nói trong thế giới của họ - và học được nhiều về những thay đổi của rừng núi từ mùa xuân qua mùa đông rồi lại mùa xuân. Chú chứng kiến nhiều lứa thỏ ra đời hơn là chú có thể nhớ được. Và thỉnh thoảng, khi họ kể chuyện cổ tích, vào những buổi tối vui vẻ bên gốc sồi thì chú cũng không thể nhớ rõ ràng rằng đó là những câu chuyện về mình hay về một nhân vật anh hùng nào đó xa xưa hơn.
     Cánh đồng thỏ ngày một thịnh vương và vào thời điểm thích hợp, một cánh đồng mới ra đời ở vùng Thắt lưng, trong đó một nửa là cư dân Watership, một nửa là thành viên Efrafa - một cánh đồng thỏ đúng như Cây Phỉ lần đầu hình dung vào cái đêm khủng khiếp khi chú một mình dũng cảm đến đối mặt với Thống soái Hoắc Hương, cố cứu đồng đội của mình và chống lại tất cả những điều bất thường. Cúc Bạc là Thỏ Thủ lĩnh đầu tiên ở đây, nhưng chú được hai cố vấn là Dâu Tây và Gạc Nai giúp đỡ nên học được nhiều điều hơn chứ không chỉ biết mỗi chuyện đánh dấu các thỏ khác hoặc hơi một tí là ra lệnh Tổng tuần tra. Thạch Trúc đồng ý với đề nghị gửi một số thành viên của Efrafa đến cánh đồng thỏ mới, và đội đầu tiên nằm dưới quyền chỉ huy của không ai khác ngoài Đội trưởng Thủy Dương Mai, có điều bây giờ chú này đã hành động thấu tình đạt lý hơn và làm việc thực sự tốt.
     Thống soái Hoắc Hương không bao giờ thấy xuất hiện nữa. Đó là một sự thật hiển nhiên, đúng như lời Cúc Bạc nói, rằng không ai tìm thấy xác hắn vì thế rất có thể, sau tất cả những chuyện xảy ra, tên thỏ khác thường này lang bạt kỳ hồ, sống cuộc đời ác liệt ở nơi nào đó, thách đố kẻ thù với những mưu mô của hắn. Kehaar trong một lần được yêu cầu xem liệu chú có thể đi tìm kiếm Hoắc Hương trong những chuyến bay qua vùng núi không thì chỉ đơn giản mà rằng, "Con thỏ khốn kiếp ấy, tôi khun muốn nhìn thấy ló, tôi khun muốn gặp ló." Rồi nhiều tháng trôi qua, không một ai ở Watership Down biết hoặc đặc biệt quan tâm xem bản thân mình hoặc bạn tình của mình có phải là hậu duệ của Efrafa hay không hoặc giả có mối liên quan nào không. Cây Phỉ lấy làm mừng về chuyện đó. Tuy vậy, có một truyền thuyết ở vùng rừng nói rằng có một chú thỏ to lớn đơn độc, một chú thỏ khổng lồ có thể đánh đuổi những kẻ thù truyền kiếp như chuột và thỉnh thoảng vẫn đi ăn cỏ trên bầu trời. Nếu có bất cứ nguy hiểm nào xuất hiện, chú sẽ quay lại chiến đấu cho những kẻ kính trọng tên chú. Những cô thỏ mẹ bảo bầy con của mình rằng nếu không làm theo những điều chúng được chỉ bảo, Thống soái sẽ lấy mạng chúng - Thống soái ấy chính là người em họ đầu tiên của Thỏ Đen đấy. Và những chuyện như vậy chính là chứng tích để tưởng niệm Hoắc Hương, có lẽ điều này cũng có thể làm Hoắc Hương được mát lòng mát dạ chăng?
     Vào một buổi sáng tháng Ba, trời trở gió, lạnh buốt, tôi không thể nói chính xác bao mùa xuân đã trôi qua sau những chuyện trên, Cây Phỉ đang lơ mơ nủ và thức dậy trong hang của mình. Dạo gần đây chú dành nhiều thời gian ở trong hang vì chú cảm thấy lạnh, chú không thể ngửi cũng như chạy tốt như ngày trước. Chú có rnột giấc mơ hỗn độn - hình như là về một trận mưa và một cây cơm cháy nở hoa. Khi thức giấc, chú nhận ra có một thỏ đang lặng lẽ nằm cạnh chú - chắc chắn là một chú thỏ non tìm đến xin bậc tiền bối chỉ giáo. Chú thỏ canh gác ở đường chạy lẽ ra không được để cho chú ta vào mà không hỏi chú trước. Không sao, Cây Phỉ nghĩ. Chú ngẩng đầu lên hỏi, "Muốn nói chuyện với ta ư?"
     "Phải, chính vì điều đó mà ta tìm đến." chú thỏ kia trả lời "Ngươi biết ta phải không?"
     "Tất nhiên rồi." Cây Phỉ đáp, hy vọng mình có thể nhớ được tên chú kia ngay sau đó. Rồi chú thấy trong bóng tối mờ mờ của cái hang tai chú thỏ lạ kia sáng lên trong một làn ánh sáng bạc mờ nhạt. "Vâng, thưa ngài." chú nói "Vâng, tôi biết ngài."
     "Chắc là người đã mệt mỏi rồi," chú thỏ lạ nói tiếp "nhưng ta có thể làm một cái gì đó. Ta đến để hỏi xem ngươi có muốn trở thành một Cốt Cán của ta không. Nếu ngươi sẵn sàng, chúng ta có thể đi ngay bây giờ."
     Cả hai đi qua chú thỏ trẻ làm nhiệm vụ canh gác, chú này không hề chú ý đến vị khách. Bên ngoài, mặt trời rực rỡ và mặc dù rất lạnh, vẫn có lác đác vài thỏ đực và thỏ cái ra ngoài ăn cỏ, họ cố tránh luồng gió trong khi gặm nhấm những chiếc lá cỏ mùa xuân mời nhú. Đối với Cây Phỉ, dường như chú không cần đến thân xác mình nữa vì thế chú để nó nằm lại nơi bờ hào, nhưng vẫn dừng lại một chút quan sát những thỏ của mình và cố làm quen với cái cảm giác khác thường rằng sức mạnh và tốc độ đang chảy không ngừng ra khỏi thân xác chú để đến vời cơ thể cường tráng và trí óc lành mạnh của những thỏ ngoài kia.
     "Ngươi không phải lo về chúng." bạn đồng hành của chú nói "Chúng sẽ ổn thôi, cả hàng ngàn kẻ như chúng nữa. Nếu ngươi đi tiếp, ta sẽ chỉ cho ngươi điều ta muốn nói." Vị khách nhảy lên lũy đất chỉ bằng một cú nhảy mạnh mẽ. Cây Phỉ làm theo và cùng nhau họ trượt đi, dễ dàng chạy qua khu rừng, nơi những bông anh thảo đầu tiên bắt đầu nở.