Cảm xúc trong thơ
Nguyễn Đức Mậu
Người ta hay nói đến cảm xúc trong thơ. Quả thật nếu thơ không có cảm xúc, những câu chữ được viết ra sẽ rời rạc, vô hồn. Có thể ví cảm xúc như nhựa nuôi cây, như sóng trên sông, như cánh buồm căng gió. Cây không có nhựa sẽ thành cây khô, sông không có sóng sẽ không dồi dào sức chảy, buồm không căng gió sẽ là một mảnh vải sác sơ, héo rũ. Đọc một bài thơ thiếu cảm xúc người đọc không có được khoảnh khắc xao động, vui buồn. Người làm thơ muốn giãi bày tâm sự, muốn được người đọc chia sẻ, đồng cảm, trước hết anh phải có cảm xúc, có ý tưởng. Thiếu một trong hai yếu tố đó, bài thơ sẽ bị chông chênh hẫng hụt biết nhường nào.
Có nhiều người làm thơ cuốn hút người đọc ở cảm xúc mạnh mẽ, dào dạt. Từ trái tim dễ rung động của người viết, cảm xúc được truyền vào những câu thơ - thực ra đó chỉ là nhóm chữ bình thường, có khi còn nghèo nàn, cằn cỗi. Khi có cảm xúc truyền vào, nhóm chữ bình thường chợt trở nên lung linh, sống động. Khi cảm xúc đã dào dạt, câu thơ, giọng thơ trở nên uyển chuyển nhịp nhàng. Lợi thế cho cảm xúc được bung phá, được trào dâng, có lẽ là thể loại thơ tự do, thơ văn xuôi mà từ lâu lắm đã có người dùng. Nhà thơ dùng thể loại thơ như dùng những con thuyền, kích cỡ khác nhau để chở những cảm xúc, ý tưởng. Trong tập văn xuôi Đất thơm của nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh (năm 1940-1941) đã viết với bút pháp phóng khoáng, tự do. Nguyễn Xuân Sanh có nhiều câu cầu kỳ, bí hiểm (loại thơ này thường tiết chế trong cảm xúc) như: Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà hoặc: Nhài đàn rót nguyệt vú đôi thơm nhưng ai ngờ rằng trong thể thơ văn xuôi, ông lại lột xác hoàn toàn. Ông đã dùng cảm xúc làm phương tiện giãi bày cùng bạn đọc:
Chiều nay ta chỉ yêu đồng xanh. Ta mộng cánh đồng vàng. Đất say mê, đất tha thiết, đất tin tưởng, đất hiền từ.
Cắn vào, chìm vào, mở rộng cánh tay
… Hương đặc lúa qua bờ ruộng cỏ…
Ta mong đợi khi bông lúa trổ màu vàng,
sắc vàng hung chảy tràn mặt đất
Đất rộng lượng, đất thắm tươi vì nuôi dưỡng, vì ban ơn.
Khi bông lúa trổ màu vàng ta dành buổi chiều
nhớ cánh đồng vĩnh viễn.
Vĩnh viễn và sáng trong.
Trong lớp nhà thơ thời đánh Mỹ, Thanh Tùng là tác giả thơ mạnh mẽ về cảm xúc. Thơ Thanh Tùng cảm xúc thật xô bồ, ào ạt. Có cảm giác nhiều khi thơ ông như mạch nước trào tuôn, như dòng suối gào thét, chảy xiết, chảy băng băng qua ghềnh thác. Ông viết trong cảm xúc triền miên, trong trạng thái cuồng say tưởng không kìm giữ được. Phải chăng, chính cảm xúc, sự bung phá trong cấu trúc đã làm nên gương mặt thơ Thanh Tùng? Trong bài Giã từ, ông nói về sự xa cách giữa ông và người ông yêu. Đề tài này không mới, ở người khác dễ sa vào sự nhạt nhẽo, vô vị. Thanh Tùng đã mang được nỗi nhớ, nỗi đau trải vào trang giấy:
Thế là hết viên đạn đã bay đi
em đã xa như một khúc hát buồn
bao kỷ niệm còn trong veo trong không khí
còn hằn trên cánh cửa ra vào
thế là hết anh vét từng hạt nước
trong đáy bình khô dốc ngược
giờ chỉ còn những ngày nắng gắt
đâu dáng em về như cơn gió hiếm hoi
…
đêm đêm tim anh vẫn quay cuồng
như chiếc la bàn tìm nơi em trú ngụ…
đêm đêm anh lại bị hành hình trong ô màn
bồng bềnh kỷ niệm
đêm đêm trận động đất của em
vẫn còn làm anh chóng mặt
em ở đâu? ở đâu?
anh phóng vào không gian sấm sét của tình yêu
em ở đâu? ở đâu? cách những khoảng đất trời
đo được và không đo được
em ở đâu? ở đâu? trong những bủa vây
hữu hình và vô hình.
Đôi khi người đọc cũng bị cuốn theo cảm xúc của tác giả mà quên đi cả cấu trúc, nhịp điệu.
Từ cảm xúc, ý tưởng, mỗi tác giả chọn cho mình một lối diễn đạt, một thể loại khác nhau. Người làm thơ dường như rất nên thay đổi nhịp điệu hoặc thể loại trong thơ mình cho phù hợp với cái tạng của từng bài thơ. Thơ tự do có lợi thế cho người viết khơi nguồn, bộc lộ cảm xúc mạnh nhưng cảm xúc triền miên, xô bồ quá sẽ dẫn đến sự lan man, dàn trải. Người làm thơ đâm ra nói nhiều, mà người đọc cảm thấy mung lung, rất khó nắm bắt. Vậy, ngoài cảm xúc trào tuôn ra, người làm thơ còn phải biết tiết chế cảm xúc của mình, giống như người cưỡi ngựa giỏi, phải vượt qua những cánh đồng, đỉnh núi để về nơi mình cần đến. Nếu để lỏng dây cương, con ngựa bất kham kia sẽ phi nhanh mà không biết điểm dừng…
(Phụ bản thơ báo Văn nghệ)
Nguyễn Đức Mậu
Người ta hay nói đến cảm xúc trong thơ. Quả thật nếu thơ không có cảm xúc, những câu chữ được viết ra sẽ rời rạc, vô hồn. Có thể ví cảm xúc như nhựa nuôi cây, như sóng trên sông, như cánh buồm căng gió. Cây không có nhựa sẽ thành cây khô, sông không có sóng sẽ không dồi dào sức chảy, buồm không căng gió sẽ là một mảnh vải sác sơ, héo rũ. Đọc một bài thơ thiếu cảm xúc người đọc không có được khoảnh khắc xao động, vui buồn. Người làm thơ muốn giãi bày tâm sự, muốn được người đọc chia sẻ, đồng cảm, trước hết anh phải có cảm xúc, có ý tưởng. Thiếu một trong hai yếu tố đó, bài thơ sẽ bị chông chênh hẫng hụt biết nhường nào.
Có nhiều người làm thơ cuốn hút người đọc ở cảm xúc mạnh mẽ, dào dạt. Từ trái tim dễ rung động của người viết, cảm xúc được truyền vào những câu thơ - thực ra đó chỉ là nhóm chữ bình thường, có khi còn nghèo nàn, cằn cỗi. Khi có cảm xúc truyền vào, nhóm chữ bình thường chợt trở nên lung linh, sống động. Khi cảm xúc đã dào dạt, câu thơ, giọng thơ trở nên uyển chuyển nhịp nhàng. Lợi thế cho cảm xúc được bung phá, được trào dâng, có lẽ là thể loại thơ tự do, thơ văn xuôi mà từ lâu lắm đã có người dùng. Nhà thơ dùng thể loại thơ như dùng những con thuyền, kích cỡ khác nhau để chở những cảm xúc, ý tưởng. Trong tập văn xuôi Đất thơm của nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh (năm 1940-1941) đã viết với bút pháp phóng khoáng, tự do. Nguyễn Xuân Sanh có nhiều câu cầu kỳ, bí hiểm (loại thơ này thường tiết chế trong cảm xúc) như: Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà hoặc: Nhài đàn rót nguyệt vú đôi thơm nhưng ai ngờ rằng trong thể thơ văn xuôi, ông lại lột xác hoàn toàn. Ông đã dùng cảm xúc làm phương tiện giãi bày cùng bạn đọc:
Chiều nay ta chỉ yêu đồng xanh. Ta mộng cánh đồng vàng. Đất say mê, đất tha thiết, đất tin tưởng, đất hiền từ.
Cắn vào, chìm vào, mở rộng cánh tay
… Hương đặc lúa qua bờ ruộng cỏ…
Ta mong đợi khi bông lúa trổ màu vàng,
sắc vàng hung chảy tràn mặt đất
Đất rộng lượng, đất thắm tươi vì nuôi dưỡng, vì ban ơn.
Khi bông lúa trổ màu vàng ta dành buổi chiều
nhớ cánh đồng vĩnh viễn.
Vĩnh viễn và sáng trong.
Trong lớp nhà thơ thời đánh Mỹ, Thanh Tùng là tác giả thơ mạnh mẽ về cảm xúc. Thơ Thanh Tùng cảm xúc thật xô bồ, ào ạt. Có cảm giác nhiều khi thơ ông như mạch nước trào tuôn, như dòng suối gào thét, chảy xiết, chảy băng băng qua ghềnh thác. Ông viết trong cảm xúc triền miên, trong trạng thái cuồng say tưởng không kìm giữ được. Phải chăng, chính cảm xúc, sự bung phá trong cấu trúc đã làm nên gương mặt thơ Thanh Tùng? Trong bài Giã từ, ông nói về sự xa cách giữa ông và người ông yêu. Đề tài này không mới, ở người khác dễ sa vào sự nhạt nhẽo, vô vị. Thanh Tùng đã mang được nỗi nhớ, nỗi đau trải vào trang giấy:
Thế là hết viên đạn đã bay đi
em đã xa như một khúc hát buồn
bao kỷ niệm còn trong veo trong không khí
còn hằn trên cánh cửa ra vào
thế là hết anh vét từng hạt nước
trong đáy bình khô dốc ngược
giờ chỉ còn những ngày nắng gắt
đâu dáng em về như cơn gió hiếm hoi
…
đêm đêm tim anh vẫn quay cuồng
như chiếc la bàn tìm nơi em trú ngụ…
đêm đêm anh lại bị hành hình trong ô màn
bồng bềnh kỷ niệm
đêm đêm trận động đất của em
vẫn còn làm anh chóng mặt
em ở đâu? ở đâu?
anh phóng vào không gian sấm sét của tình yêu
em ở đâu? ở đâu? cách những khoảng đất trời
đo được và không đo được
em ở đâu? ở đâu? trong những bủa vây
hữu hình và vô hình.
Đôi khi người đọc cũng bị cuốn theo cảm xúc của tác giả mà quên đi cả cấu trúc, nhịp điệu.
Từ cảm xúc, ý tưởng, mỗi tác giả chọn cho mình một lối diễn đạt, một thể loại khác nhau. Người làm thơ dường như rất nên thay đổi nhịp điệu hoặc thể loại trong thơ mình cho phù hợp với cái tạng của từng bài thơ. Thơ tự do có lợi thế cho người viết khơi nguồn, bộc lộ cảm xúc mạnh nhưng cảm xúc triền miên, xô bồ quá sẽ dẫn đến sự lan man, dàn trải. Người làm thơ đâm ra nói nhiều, mà người đọc cảm thấy mung lung, rất khó nắm bắt. Vậy, ngoài cảm xúc trào tuôn ra, người làm thơ còn phải biết tiết chế cảm xúc của mình, giống như người cưỡi ngựa giỏi, phải vượt qua những cánh đồng, đỉnh núi để về nơi mình cần đến. Nếu để lỏng dây cương, con ngựa bất kham kia sẽ phi nhanh mà không biết điểm dừng…
(Phụ bản thơ báo Văn nghệ)
Love mickey,