"Ngủ ngày" hay "Ngủ ngay"?
Bùi Sỹ Hoa
Phụ bản Thơ Báo Văn nghệ số 22 - tháng 4/2005 đăng bài "Bỏ một dấu huyền" của tác giả Đào Trọng Thử, nói về đoạn thơ, trong đó có câu "Em không rửa ngủ ngày chân lấm" trong bài "Gửi em cô thanh niên xung phong" của Phạm Tiến Duật. Theo ông Thử thì phải là "ngủ ngay" chứ không thể là "ngủ ngày" và đã có quá nhiều người nhầm lẫn.
Đúng là trong cuộc sống thường ngày có rất nhiều điều chưa ổn, nhất là trong chuyện đọc thơ, ngâm thơ, hát bài hát phổ thơ. Ông Thử đã nói rất đúng về câu "Cái gạt nước xua đi nỗi nhớ" (chứ không thể là xua tan). Cũng chuyện hát xướng, người viết này còn thường thấy những chỗ sai như trong bài "Năm anh em trên một chiếc xe tăng" với câu "Năm quả tim chung nhịp đập lả dồn" thì có người hát "... chung nhịp đập rộn ràng" hay trong bài "Tình ca" của Hoàng Việt trong câu "Giữ lấy trái tim đòi sống yêu đời" vẫn có người hát "đời sống".v.v...
Trở lại đoạn thơ trên của Phạm Tiến Duật, phân tích của ông Thử được cho là lôgic, trên cơ sở động não suy nghĩ, nhưng thực ra thơ không thể là nơi của lôgic thông thường. Đoạn thơ của Phạm Tiến Duật từ "Cạnh giếng nước"... cho đến "nói mớ vang nhà" vẫn là một chỉnh thể thống nhất, phản ánh sinh động cuộc sống, chiến đấu của TNXP chống Mỹ mà ở đây là các cô gái. Trong chiến tranh, chuyện TNXP làm đêm, ngủ ngày rồi làm ngày, ngủ đêm là bình thường. Làm rồi nghỉ, rồi ngủ và lại thức làm cũng bình thường bởi đấy là chiến tranh. Hơn nữa, khi viết về các cô gái TNXP, nhà thơ vẽ nên một bức chân dung nữ TNXP ngộ nghĩnh, độc đáo. Chỉ riêng đoạn thơ này chúng ta đã thấy nhà thơ sắp đặt rất có ý thức: giếng nước - bom từ trường (mạch sống - cái chết), vậy mà cô gái TNXP - ngủ ngày, chân lấm, nói mớ... (sự bình yên tạm thời trong khốc liệt của chiến tranh, bản lĩnh sống của một dân tộc thông qua hình tượng cô TNXP).
Hồ Xuân Hương ngày xưa có "Thiếu nữ ngủ ngày" hướng đến một sự phản kháng với xã hội. Với Phạm Tiến Duật, trong một hoàn cảnh mới, mô tả nữ TNXP ngủ ngày (phụ nữ nói chung là không nên làm) lại hóa ra chuyện bình thường, thậm chí lại có nét đáng yêu, đáng trọng! Vì chiến tranh mà những cô gái ngủ ngày, phải chân lấm... Và mô tả chiến tranh, Phạm Tiến Duật cho thấy sự sinh động, sống động của cuộc sống, có những chi tiết rất bình thường mà lại bất thường, mang nhiều ý nghĩa. Nói gọn lại, mô tả bộ đội, TNXP chống Mỹ, nhất là nữ TNXP ngoài tinh nghịch, quả cảm và nhiều phẩm chất khác, thì dứt khoát cứ phải là "ngủ ngày" mới là thơ Phạm Tiến Duật, còn "ngủ ngay" là của người khác viết, người khác nghĩ. Cuối cùng, xin trở lại văn bản bài thơ. Trong tập thơ "Vầng trăng và những quầng lửa" của Phạm Tiến Duật, cũng như nhiều tuyển tập khác, tôi xem kỹ đều được in là "ngủ ngày"!
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Bùi Sỹ Hoa
Phụ bản Thơ Báo Văn nghệ số 22 - tháng 4/2005 đăng bài "Bỏ một dấu huyền" của tác giả Đào Trọng Thử, nói về đoạn thơ, trong đó có câu "Em không rửa ngủ ngày chân lấm" trong bài "Gửi em cô thanh niên xung phong" của Phạm Tiến Duật. Theo ông Thử thì phải là "ngủ ngay" chứ không thể là "ngủ ngày" và đã có quá nhiều người nhầm lẫn.
Đúng là trong cuộc sống thường ngày có rất nhiều điều chưa ổn, nhất là trong chuyện đọc thơ, ngâm thơ, hát bài hát phổ thơ. Ông Thử đã nói rất đúng về câu "Cái gạt nước xua đi nỗi nhớ" (chứ không thể là xua tan). Cũng chuyện hát xướng, người viết này còn thường thấy những chỗ sai như trong bài "Năm anh em trên một chiếc xe tăng" với câu "Năm quả tim chung nhịp đập lả dồn" thì có người hát "... chung nhịp đập rộn ràng" hay trong bài "Tình ca" của Hoàng Việt trong câu "Giữ lấy trái tim đòi sống yêu đời" vẫn có người hát "đời sống".v.v...
Trở lại đoạn thơ trên của Phạm Tiến Duật, phân tích của ông Thử được cho là lôgic, trên cơ sở động não suy nghĩ, nhưng thực ra thơ không thể là nơi của lôgic thông thường. Đoạn thơ của Phạm Tiến Duật từ "Cạnh giếng nước"... cho đến "nói mớ vang nhà" vẫn là một chỉnh thể thống nhất, phản ánh sinh động cuộc sống, chiến đấu của TNXP chống Mỹ mà ở đây là các cô gái. Trong chiến tranh, chuyện TNXP làm đêm, ngủ ngày rồi làm ngày, ngủ đêm là bình thường. Làm rồi nghỉ, rồi ngủ và lại thức làm cũng bình thường bởi đấy là chiến tranh. Hơn nữa, khi viết về các cô gái TNXP, nhà thơ vẽ nên một bức chân dung nữ TNXP ngộ nghĩnh, độc đáo. Chỉ riêng đoạn thơ này chúng ta đã thấy nhà thơ sắp đặt rất có ý thức: giếng nước - bom từ trường (mạch sống - cái chết), vậy mà cô gái TNXP - ngủ ngày, chân lấm, nói mớ... (sự bình yên tạm thời trong khốc liệt của chiến tranh, bản lĩnh sống của một dân tộc thông qua hình tượng cô TNXP).
Hồ Xuân Hương ngày xưa có "Thiếu nữ ngủ ngày" hướng đến một sự phản kháng với xã hội. Với Phạm Tiến Duật, trong một hoàn cảnh mới, mô tả nữ TNXP ngủ ngày (phụ nữ nói chung là không nên làm) lại hóa ra chuyện bình thường, thậm chí lại có nét đáng yêu, đáng trọng! Vì chiến tranh mà những cô gái ngủ ngày, phải chân lấm... Và mô tả chiến tranh, Phạm Tiến Duật cho thấy sự sinh động, sống động của cuộc sống, có những chi tiết rất bình thường mà lại bất thường, mang nhiều ý nghĩa. Nói gọn lại, mô tả bộ đội, TNXP chống Mỹ, nhất là nữ TNXP ngoài tinh nghịch, quả cảm và nhiều phẩm chất khác, thì dứt khoát cứ phải là "ngủ ngày" mới là thơ Phạm Tiến Duật, còn "ngủ ngay" là của người khác viết, người khác nghĩ. Cuối cùng, xin trở lại văn bản bài thơ. Trong tập thơ "Vầng trăng và những quầng lửa" của Phạm Tiến Duật, cũng như nhiều tuyển tập khác, tôi xem kỹ đều được in là "ngủ ngày"!
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,