Nghĩ về nghề…
Nguyễn Đình Tú
Có lẽ, rất ít người nghĩ rằng mình sẽ trở thành “nhà văn” khi đặt bút viết những câu văn đầu tiên trong đời. Có cả ngàn lý do để người ta viết một cái truyện ngắn, một tản văn, một trang cảm xúc, một chương tiểu thuyết nhưng khi ấy người ta chưa có ý thức ngay rằng mình đang lao động văn chương. Tôi viết văn vào những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước, khi mà phong trào “Tác phẩm tuổi xanh” đang rộ lên ở các trường đại học. Viết đến cả chục cái truyện ngắn, nhận vài ba cái giải thưởng nho nhỏ rồi vẫn nghĩ rằng mình đang làm một việc ngoài văn chương. Thế rồi số phận đưa đẩy, thế rồi ngoặt ngả này, rẽ ngả kia, mười năm sau cái ngày truyện ngắn đầu tiên được in tôi có trong tay tờ quyết định trở thành Hội viên của Hội Nhà văn Việt Nam.
Nhà văn không nhất thiết phải là hội viên. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Nhà văn là người chuyên sáng tác văn xuôi và đã có tác phẩm có giá trị được công nhận”. Như vậy cứ có tác phẩm có giá trị được công nhận thì sẽ là nhà văn. Biết thế, nhưng về mặt hình thức, hình như phải trở thành hội viên rồi người ta mới đủ tự tin để tự nhận mình là nhà văn. Tôi nằm trong số những người thiếu tự tin ấy nên được kết nạp vào Hội rồi mới dám ngồi một mình định vị lại cái danh hiệu của mình.
Tôi tự hỏi mình rằng, bây giờ anh là nhà văn rồi, anh hãy làm rõ cái khái niệm ấy đối với riêng anh xem nào? Liệu anh có phải là “kỹ sư tâm hồn”, là “tiếng nói của nhân dân”, là “lương tâm của nhân loại” hay đại loại những gì to tát như thế không? Rồi quan niệm sáng tác của anh ra sao? Vẫn là “viết cho ai, viết vì cái gì?”, vẫn là viết cho công nhân, cho nông dân, cho người lính, cho nhân dân...; vẫn là vì giác ngộ, vì giáo hóa, vì “dĩ tải đạo”, vì Chân - Thiện - Mĩ... chăng?
Đã có quá nhiều người nghĩ như thế, và họ yên tâm với “sứ mệnh” rất chi là “khiêm tốn” ấy. Nhưng nghe ra có cái gì đó không ổn. Cho được ai cái gì? Vì được ai cái gì? Anh chỉ có mỗi tấm lòng mở ra trang trải với cuộc đời, sao lại gọi là cho, là vì ai đó mà không phải là cho anh, vì anh hay chí ít cũng là để gió cuốn đi? Việc định vị, định danh, định tính cho một danh hiệu quả không dễ chút nào! Là ai ư? Thì là một người dân thường chứ là ai nữa? Dân thường ư? Dám nghĩ mình là người dân thường kiểu như Hỏi ta ta sẽ nói ra/ Ba ngàn thế giới ta là hư không có lẽ chỉ mình cụ Đồ Chiểu thôi.
Còn về quan niệm sáng tác ư? Mua vui cũng được một vài trống canh*. Vậy thì tốt hơn hết là hãy đi theo bước chân của nhân vật. Có lẽ đó là điều cần phải nghĩ đến đầu tiên khi cầm bút để không tổn hại đến thái độ sáng tác lệch lạc sau này.
Một nghề cao quý ư? Theo tôi, chẳng nên và không bao giờ nên chia thứ hạng của các loại nghề nghiệp trong xã hội. Đặc thù ư? Ngành nào chẳng nhận về mình sự đặc thù! Những người thợ lò có phụ cấp độc hại, những nhà giáo có phụ cấp giáo dục, những người công tác ở miền núi hải đảo có phụ cấp vùng sâu vùng xa, ngay cả đến các cơ quan tư pháp cũng có phụ cấp dưỡng liêm, chả phải đặc thù cả đấy sao? Còn văn chương, nhìn vào đâu để chỉ thấy riêng anh là đặc thù? Liên quan đến năng khiếu thiên bẩm, đến tài năng ư? Thế chẳng hóa ra anh đang thần bí cái nghề của anh đó sao?
Vậy anh là gì hả “nhà văn”?
Là một người dân thường và đang làm một cái nghề bình thường như bao nghề khác, nghề cần có một tấm lòng để gió cuốn đi**, nghề này không thần bí mà cũng chẳng cao quý. Như bất kỳ một người nông dân nào, tôi còng lưng cày cấy trên mảnh ruộng chữ nghĩa của mình và thành khẩn cầu mong ông trời ban cho vận may. Thế thôi!
Những người trẻ thường hay hồ đồ. Tôi là một nhà văn trẻ nên cái sự nhận định trên chắc cũng không tránh khỏi hai chữ “hồ đồ”. Nhưng trước thềm đại hội không thể không tự lục vấn mình là ai? Biết mình là ai mới biết mình cần gì và không cần gì ở một đại hội. Biết mình là ai cũng có nghĩa là đã định vị, định danh, định tính cho một danh hiệu, để mà tự tin hơn khi bước tới …
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Nguyễn Đình Tú
Có lẽ, rất ít người nghĩ rằng mình sẽ trở thành “nhà văn” khi đặt bút viết những câu văn đầu tiên trong đời. Có cả ngàn lý do để người ta viết một cái truyện ngắn, một tản văn, một trang cảm xúc, một chương tiểu thuyết nhưng khi ấy người ta chưa có ý thức ngay rằng mình đang lao động văn chương. Tôi viết văn vào những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước, khi mà phong trào “Tác phẩm tuổi xanh” đang rộ lên ở các trường đại học. Viết đến cả chục cái truyện ngắn, nhận vài ba cái giải thưởng nho nhỏ rồi vẫn nghĩ rằng mình đang làm một việc ngoài văn chương. Thế rồi số phận đưa đẩy, thế rồi ngoặt ngả này, rẽ ngả kia, mười năm sau cái ngày truyện ngắn đầu tiên được in tôi có trong tay tờ quyết định trở thành Hội viên của Hội Nhà văn Việt Nam.
Nhà văn không nhất thiết phải là hội viên. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Nhà văn là người chuyên sáng tác văn xuôi và đã có tác phẩm có giá trị được công nhận”. Như vậy cứ có tác phẩm có giá trị được công nhận thì sẽ là nhà văn. Biết thế, nhưng về mặt hình thức, hình như phải trở thành hội viên rồi người ta mới đủ tự tin để tự nhận mình là nhà văn. Tôi nằm trong số những người thiếu tự tin ấy nên được kết nạp vào Hội rồi mới dám ngồi một mình định vị lại cái danh hiệu của mình.
Tôi tự hỏi mình rằng, bây giờ anh là nhà văn rồi, anh hãy làm rõ cái khái niệm ấy đối với riêng anh xem nào? Liệu anh có phải là “kỹ sư tâm hồn”, là “tiếng nói của nhân dân”, là “lương tâm của nhân loại” hay đại loại những gì to tát như thế không? Rồi quan niệm sáng tác của anh ra sao? Vẫn là “viết cho ai, viết vì cái gì?”, vẫn là viết cho công nhân, cho nông dân, cho người lính, cho nhân dân...; vẫn là vì giác ngộ, vì giáo hóa, vì “dĩ tải đạo”, vì Chân - Thiện - Mĩ... chăng?
Đã có quá nhiều người nghĩ như thế, và họ yên tâm với “sứ mệnh” rất chi là “khiêm tốn” ấy. Nhưng nghe ra có cái gì đó không ổn. Cho được ai cái gì? Vì được ai cái gì? Anh chỉ có mỗi tấm lòng mở ra trang trải với cuộc đời, sao lại gọi là cho, là vì ai đó mà không phải là cho anh, vì anh hay chí ít cũng là để gió cuốn đi? Việc định vị, định danh, định tính cho một danh hiệu quả không dễ chút nào! Là ai ư? Thì là một người dân thường chứ là ai nữa? Dân thường ư? Dám nghĩ mình là người dân thường kiểu như Hỏi ta ta sẽ nói ra/ Ba ngàn thế giới ta là hư không có lẽ chỉ mình cụ Đồ Chiểu thôi.
Còn về quan niệm sáng tác ư? Mua vui cũng được một vài trống canh*. Vậy thì tốt hơn hết là hãy đi theo bước chân của nhân vật. Có lẽ đó là điều cần phải nghĩ đến đầu tiên khi cầm bút để không tổn hại đến thái độ sáng tác lệch lạc sau này.
Một nghề cao quý ư? Theo tôi, chẳng nên và không bao giờ nên chia thứ hạng của các loại nghề nghiệp trong xã hội. Đặc thù ư? Ngành nào chẳng nhận về mình sự đặc thù! Những người thợ lò có phụ cấp độc hại, những nhà giáo có phụ cấp giáo dục, những người công tác ở miền núi hải đảo có phụ cấp vùng sâu vùng xa, ngay cả đến các cơ quan tư pháp cũng có phụ cấp dưỡng liêm, chả phải đặc thù cả đấy sao? Còn văn chương, nhìn vào đâu để chỉ thấy riêng anh là đặc thù? Liên quan đến năng khiếu thiên bẩm, đến tài năng ư? Thế chẳng hóa ra anh đang thần bí cái nghề của anh đó sao?
Vậy anh là gì hả “nhà văn”?
Là một người dân thường và đang làm một cái nghề bình thường như bao nghề khác, nghề cần có một tấm lòng để gió cuốn đi**, nghề này không thần bí mà cũng chẳng cao quý. Như bất kỳ một người nông dân nào, tôi còng lưng cày cấy trên mảnh ruộng chữ nghĩa của mình và thành khẩn cầu mong ông trời ban cho vận may. Thế thôi!
Những người trẻ thường hay hồ đồ. Tôi là một nhà văn trẻ nên cái sự nhận định trên chắc cũng không tránh khỏi hai chữ “hồ đồ”. Nhưng trước thềm đại hội không thể không tự lục vấn mình là ai? Biết mình là ai mới biết mình cần gì và không cần gì ở một đại hội. Biết mình là ai cũng có nghĩa là đã định vị, định danh, định tính cho một danh hiệu, để mà tự tin hơn khi bước tới …
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,