NHỮNG KHÁI QUÁT VỀ VĂN HOÁ TRUNG HOA
CỦA GS. PHAN NGỌC CHƯA CHUẨN XÁC
Trần Mạnh Hảo
Báo “Văn Nghệ Trẻ” số 4 ( 426), ngày 23-01-2005, in bài “ Văn hoá Việt Nam tha thiết với cuộc sống con người”, nhằm so sánh văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, đặng rút ra một số khái quát về hai dòng văn hoá này; nhất là những đánh giá về văn hoá Trung Hoa của Phan Ngọc, có phần cảm tính, nếu không muốn nói là không chính xác. Chúng tôi sẽ lần lượt trích ra cụ thể những nhận định của ông Phan Ngọc từ bài viết trên, để phân tích và chứng minh những điều chưa thật đúng của ông Phan.
Ngay khi bài báo này của Phan Ngọc được “post” lên trang web Talawas, tác giả Cố Nhân đã có bài phê bình bài báo trên của GS. Phan Ngọc là chưa thật đúng. Sau đó vài ngày, Hà Yên, cây bút phê bình trong nước liền có bài bênh vực GS. Phan Ngọc trên Talawas, cho rằng Cố Nhân thiếu trung thực, quy kết ông Phan Ngọc, chứ thực ra Phan Ngọc nói gì đều đúng hết. Ngày 8-4-2005 nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn trên tờ “ Người Hà Nội” số 18, ngày 8-4-2005 cho in bài báo phê bình Phan Ngọc với tiêu đề : “Từ thiên kiến tuỳ tiện trong tìm hiểu về người đến dễ dãi và “ vơ vào” khi nói về mình” . Tác giả Thùy Dương, trên báo “ Người Hà Nội” số 18, ngày 6-5-2005 liền viết bài “Về một kiểu phê bình không nên” nhằm bênh vực ông Phan Ngọc, cho ông Vương Trí Nhàn “chụp mũ”, rằng “ có phải ông cố tình làm thế để đạt được một điều gì khác chăng ?”.
Bài phê bình của ông Vương Trí Nhàn với ông Phan Ngọc là bài phê bình tâm huyết và khá chuẩn xác; ông Vương không chấp nhận những thiên kiến cực đoan về văn hoá Trung Hoa của ông Phan, cũng không thích kiểu thấy cái gì hay của thiên hạ liền “vơ vào” bảo là của mình, của Việt Nam như ông Phan hứng thú . Có điều, ông Vương nới rộng bài phê bình của mình ra cả những cuốn sách bàn về văn hoá Trung Hoa của ông Phan Ngọc, chứ không gắn riêng sự phê bình của mình vào nội dung bài báo trên “Văn Nghệ trẻ” của ông Phan. Đ ấy chính là chỗ để cho Hà Yên và Thuỳ Dương “bắt bẻ” ông Vương, quy cho ông “chụp mũ” ông Phan chăng ?
Chúng tôi ( TMH) xin chỉ căn cứ vào bài báo của ông Phan Ngọc trên “Văn Nghệ Trẻ” để trao đổi cùng ông. Sau khi so sánh văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, kết thúc bài báo, Phan Ngọc viết : “Văn Hoá Việt Nam là của một nước nhỏ nghèo, với một chính quyền Trung Ư ơng phải dựa trên một biển làng xã. Cho nên, nó theo phương châm làm nhỏ, nhưng chu đáo, cẩn trọng. Nó tránh cầu kì. Nó đi vào cái nên thơ, bình dị, nhưng tha thiết với cuộc sống con người”. Chính với ý này, ông Phan đã dùng làm tên cho bài báo của mình : “Văn hoá Việt Nam tha thiết với cuộc sống con người”. Nói như thế này, hoá ra nền văn hoá Trung Hoa không thiết tha với cuộc sống con người” ư ? Đ ạo Nhân của Khổng Tử mà cả Trung Hoa, cả Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam hàng nghìn năm phong kiến đi theo, lại không “tha thiết với cuộc sống con người” ư ? Triết học Lão, triết học Phật, tư tưởng Nho giáo mà ông cha ta từng theo cả ngàn năm, lý thuyết “tam giáo đồng nguyên” là từ Trung Hoa du nhập vào Việt Nam cả ngàn năm, ngay cả thời hiện đại này, cái tinh thần phương Đ ông NHO PHẬT LÃO từ Trung Hoa, từ Ấ n Đ ộ truyền vào, dù đã được Việt hoá, vẫn cứ còn thấp thoáng bản nguyên xa xưa, lẽ nào không “tha thiết với cuộc sống con người”? Trong lịch sử nhân loại, các nền văn hoá xa xưa từ Lưỡng Hà, Ai Cập, Do Thái, Hi-La, Ấ n Đ ộ, Trung Hoa… tất thảy đều “ tha thiết với cuộc sống con người” cả, cứ gì là của riêng Việt Nam ? Bài học tưởng tuyệt chiêu do ông Phan rút ra từ việc so sánh gữa văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, sau bao nhiêu năm đọc, học, ngẫm nghĩ, giảng dạy, sáng tạo kia, thực ra là quy luật chung của mọi nền văn hoá. Xin ông Phan và những học trò chuyên bênh vực ông thử tìm xem trên thế gian này có nền văn hoá nào không “tha thiết với cuộc sống con người”, hay đây chỉ là bản sắc duy nhất của văn hoá Việt Nam ?
Công nhận, trong bài báo trên, Phan tiên sinh đã có những nhận định khá xác đáng về văn hoá Trung Hoa, ví dụ : “CÁI MÀ VĂN HOÁ TRUNG QUỐC TÌM KIẾM LÀ SỰ HÀI HÒA, một sự hòa nhập vào vũ trụ để cho con người thấy mình là vô nghĩa trước cái mênh mông, trước một tạo hoá trong đó mình chỉ là một bộ phận” ( Chữ in hoa do TMH nhấn mạnh). Ngay sau đó, ông Phan Ngọc đã nói ngược ý trước của mình, khi viết : “…Trong con mắt của tôi, văn hoá Hán là văn hoá của sự cực đoan…”. Không, VĂN HOÁ TRUNG HOA BAO GIỜ CŨNG LÀ VĂN HOÁ CỦA SỰ HÀI HÒA, SỰ CÂN BẰNG : ÂM và DƯƠNG hài hòa, HỮU và VÔ hài hoà, KHÔNG và SẮC hài hoà, TÂM và VẬT hài hòa…Khi triết học LÃO nghiêng về cái VÔ thì lập tức có triết học KHỔNG nghiêng về HỮU để cân bằng. Người Trung Hoa không chỉ chú ý tạo nên những kỳ quan vĩ đại như Vạn lý trường thành, Cố cung, Di hòa viên, mà còn biết tìm ra cái VĨ MÔ ngay trong lòng cái VI MÔ và ngược lại; ví như thơ tứ tuyệt rất nhỏ nhưng ẩn chứa cả càn khôn trong đó, luật Đ ường thi là thể thơ “bắt voi bỏ rọ”…Ô ng Phan Ngọc tiếp tục nói sai về văn hoá Trung Hoa : “…Văn hoá Trung Hoa thích đi ngược lại cái nhìn của loài người. Cái VÔ thắng cái HỮU, cái THẦN thắng cái THỰC, QUAN HỆ thắng GIÁC QUAN, cái MÀU ĐEN TRẮNG thắng mọi màu sắc…Đ ó là nền văn hoá không biết đến mức độ. Chúng tôi không thể nào học cái văn hoá ấy được…”. Văn hoá Trung Hoa là một bộ phận của VĂN HOÁ LOÀI NGƯỜI, tuôn thủ những quy luật chung CỦA VĂN HOÁ NGƯỜI, không hề có chút gì “ ĐI NGƯỢC LẠI CÁI NHÌN CỦA LOÀI NGƯỜI” như Phan Ngọc ngộ nhận. Cái tinh tuý của văn hoá Trung Hoa nằm cả trong TAM GIÁO ĐỒNG NGUYÊN. Lẽ nào ĐẠO NHÂN của Khổng, đạo TỪ BI của Phật, triết lý VÔ VI của Lão lại “đi ngược lại cái nhìn của loài người” như Phan Ngọc viết ? Ô ng cha chúng ta đã hàng nghìn năm tiếp thu cái tinh tuý văn hoá Trung Hoa để Việt hoá dần những yếu tố ngoại lai, sao Phan Ngọc lại dám nói liều : “ Chúng tôi không thể nào học cái văn hoá ấy được”. Hãy tìm trong từ điển TIẾNG VIỆT có bao nhiêu phần trăm yếu tố HÁN; hãy tìm trong triết học, thi ca, tôn giáo, phong tục, tập quán…của dân tộc Việt Nam bao nhiêu yếu tố HÁN, mà dám phủ nhận sạch trơn sự tiếp thu văn hoá Trung Hoa của cha ông ta nghìn năm Bắc thuộc, và ngót nghìn năm độc lập, vị chi là gần 2000 năm giao lưu văn hoá HÁN- VIỆT ấy…
Phan Ngọc, một nhà nghiên cứu nổi tiếng, người có thâm niên tìm hiểu văn hoá Trung Hoa, lẽ nào khi nghiên cứu CÁI VÔ lại tách nó ra khỏi CÁI HỮU, tách CÁI THẦN ra khỏi CÁI THỰC, tách QUAN HỆ ra khỏi GIÁC QUAN, tách màu ĐEN TRẮNG ra khỏi CÁC MÀU KHÁC rồi hô lên văn hoá Trung Hoa CÁI NỌ thắng CÁI KIA, VÔ thắng HỮU một cách phi biện chứng như thế ? Khi đi vào thần thái văn hoá Trung Hoa, ta chợt nhận ra CÁI VÔ thì đối tượng đã chuyển sang CÁI HỮU liền. Đ oạn, ta thấy VẬT, tưởng đó chỉ là VẬT nhưng VẬT đã hoá TÂM từ lúc nào. Nghiên cứu văn hoá Trung Hoa mà tách ÂM ra khỏi DƯƠNG, tách TÂM ra khỏi VẬT, tách VÔ ra khỏi HỮU, tách THIÊN ra khỏi ĐỊA, tách THIÊN ĐỊA ra khỏi NHÂN như Phan Ngọc, thì không còn văn hoá Trung Hoa nữa, thì “phương pháp luận phi biện chứng” kia chỉ còn trơ ra như cái dao mổ lợn của anh đồ tể mà thôi ! Chính vì vậy, Phan Ngọc mới dám liều mình kết luận văn hoá Trung Hoa là “ NỀN VĂN HOÁ KHÔNG BIẾT ĐẾN MỨC ĐỘ”. Chúng tôi có thể lấy hàng tỉ dẫn chứng trong triết học, tôn giáo, văn học nghệ thuật Trung Hoa để chứng minh nền văn hoá Trung Hoa là nền văn hoá HÀI HÒA giữa CÁI VÔ CÙNG và CÁI HỮU HẠN…nhưng vì giới hạn của bài báo không cho phép; hẹn ông Phan Ngọc một dịp khác, chúng ta lại bàn tiếp về những nhận xét chưa chuẩn xác của ông không chỉ khi nói về văn hoá Trung Hoa.,.
Thành phố Hồ Chí Minh 16-5-2005
T.M.H.
Nguồn : Báo “Thể thao văn hóa"
CỦA GS. PHAN NGỌC CHƯA CHUẨN XÁC
Trần Mạnh Hảo
Báo “Văn Nghệ Trẻ” số 4 ( 426), ngày 23-01-2005, in bài “ Văn hoá Việt Nam tha thiết với cuộc sống con người”, nhằm so sánh văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, đặng rút ra một số khái quát về hai dòng văn hoá này; nhất là những đánh giá về văn hoá Trung Hoa của Phan Ngọc, có phần cảm tính, nếu không muốn nói là không chính xác. Chúng tôi sẽ lần lượt trích ra cụ thể những nhận định của ông Phan Ngọc từ bài viết trên, để phân tích và chứng minh những điều chưa thật đúng của ông Phan.
Ngay khi bài báo này của Phan Ngọc được “post” lên trang web Talawas, tác giả Cố Nhân đã có bài phê bình bài báo trên của GS. Phan Ngọc là chưa thật đúng. Sau đó vài ngày, Hà Yên, cây bút phê bình trong nước liền có bài bênh vực GS. Phan Ngọc trên Talawas, cho rằng Cố Nhân thiếu trung thực, quy kết ông Phan Ngọc, chứ thực ra Phan Ngọc nói gì đều đúng hết. Ngày 8-4-2005 nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn trên tờ “ Người Hà Nội” số 18, ngày 8-4-2005 cho in bài báo phê bình Phan Ngọc với tiêu đề : “Từ thiên kiến tuỳ tiện trong tìm hiểu về người đến dễ dãi và “ vơ vào” khi nói về mình” . Tác giả Thùy Dương, trên báo “ Người Hà Nội” số 18, ngày 6-5-2005 liền viết bài “Về một kiểu phê bình không nên” nhằm bênh vực ông Phan Ngọc, cho ông Vương Trí Nhàn “chụp mũ”, rằng “ có phải ông cố tình làm thế để đạt được một điều gì khác chăng ?”.
Bài phê bình của ông Vương Trí Nhàn với ông Phan Ngọc là bài phê bình tâm huyết và khá chuẩn xác; ông Vương không chấp nhận những thiên kiến cực đoan về văn hoá Trung Hoa của ông Phan, cũng không thích kiểu thấy cái gì hay của thiên hạ liền “vơ vào” bảo là của mình, của Việt Nam như ông Phan hứng thú . Có điều, ông Vương nới rộng bài phê bình của mình ra cả những cuốn sách bàn về văn hoá Trung Hoa của ông Phan Ngọc, chứ không gắn riêng sự phê bình của mình vào nội dung bài báo trên “Văn Nghệ trẻ” của ông Phan. Đ ấy chính là chỗ để cho Hà Yên và Thuỳ Dương “bắt bẻ” ông Vương, quy cho ông “chụp mũ” ông Phan chăng ?
Chúng tôi ( TMH) xin chỉ căn cứ vào bài báo của ông Phan Ngọc trên “Văn Nghệ Trẻ” để trao đổi cùng ông. Sau khi so sánh văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, kết thúc bài báo, Phan Ngọc viết : “Văn Hoá Việt Nam là của một nước nhỏ nghèo, với một chính quyền Trung Ư ơng phải dựa trên một biển làng xã. Cho nên, nó theo phương châm làm nhỏ, nhưng chu đáo, cẩn trọng. Nó tránh cầu kì. Nó đi vào cái nên thơ, bình dị, nhưng tha thiết với cuộc sống con người”. Chính với ý này, ông Phan đã dùng làm tên cho bài báo của mình : “Văn hoá Việt Nam tha thiết với cuộc sống con người”. Nói như thế này, hoá ra nền văn hoá Trung Hoa không thiết tha với cuộc sống con người” ư ? Đ ạo Nhân của Khổng Tử mà cả Trung Hoa, cả Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam hàng nghìn năm phong kiến đi theo, lại không “tha thiết với cuộc sống con người” ư ? Triết học Lão, triết học Phật, tư tưởng Nho giáo mà ông cha ta từng theo cả ngàn năm, lý thuyết “tam giáo đồng nguyên” là từ Trung Hoa du nhập vào Việt Nam cả ngàn năm, ngay cả thời hiện đại này, cái tinh thần phương Đ ông NHO PHẬT LÃO từ Trung Hoa, từ Ấ n Đ ộ truyền vào, dù đã được Việt hoá, vẫn cứ còn thấp thoáng bản nguyên xa xưa, lẽ nào không “tha thiết với cuộc sống con người”? Trong lịch sử nhân loại, các nền văn hoá xa xưa từ Lưỡng Hà, Ai Cập, Do Thái, Hi-La, Ấ n Đ ộ, Trung Hoa… tất thảy đều “ tha thiết với cuộc sống con người” cả, cứ gì là của riêng Việt Nam ? Bài học tưởng tuyệt chiêu do ông Phan rút ra từ việc so sánh gữa văn hoá Trung Hoa với văn hoá Việt Nam, sau bao nhiêu năm đọc, học, ngẫm nghĩ, giảng dạy, sáng tạo kia, thực ra là quy luật chung của mọi nền văn hoá. Xin ông Phan và những học trò chuyên bênh vực ông thử tìm xem trên thế gian này có nền văn hoá nào không “tha thiết với cuộc sống con người”, hay đây chỉ là bản sắc duy nhất của văn hoá Việt Nam ?
Công nhận, trong bài báo trên, Phan tiên sinh đã có những nhận định khá xác đáng về văn hoá Trung Hoa, ví dụ : “CÁI MÀ VĂN HOÁ TRUNG QUỐC TÌM KIẾM LÀ SỰ HÀI HÒA, một sự hòa nhập vào vũ trụ để cho con người thấy mình là vô nghĩa trước cái mênh mông, trước một tạo hoá trong đó mình chỉ là một bộ phận” ( Chữ in hoa do TMH nhấn mạnh). Ngay sau đó, ông Phan Ngọc đã nói ngược ý trước của mình, khi viết : “…Trong con mắt của tôi, văn hoá Hán là văn hoá của sự cực đoan…”. Không, VĂN HOÁ TRUNG HOA BAO GIỜ CŨNG LÀ VĂN HOÁ CỦA SỰ HÀI HÒA, SỰ CÂN BẰNG : ÂM và DƯƠNG hài hòa, HỮU và VÔ hài hoà, KHÔNG và SẮC hài hoà, TÂM và VẬT hài hòa…Khi triết học LÃO nghiêng về cái VÔ thì lập tức có triết học KHỔNG nghiêng về HỮU để cân bằng. Người Trung Hoa không chỉ chú ý tạo nên những kỳ quan vĩ đại như Vạn lý trường thành, Cố cung, Di hòa viên, mà còn biết tìm ra cái VĨ MÔ ngay trong lòng cái VI MÔ và ngược lại; ví như thơ tứ tuyệt rất nhỏ nhưng ẩn chứa cả càn khôn trong đó, luật Đ ường thi là thể thơ “bắt voi bỏ rọ”…Ô ng Phan Ngọc tiếp tục nói sai về văn hoá Trung Hoa : “…Văn hoá Trung Hoa thích đi ngược lại cái nhìn của loài người. Cái VÔ thắng cái HỮU, cái THẦN thắng cái THỰC, QUAN HỆ thắng GIÁC QUAN, cái MÀU ĐEN TRẮNG thắng mọi màu sắc…Đ ó là nền văn hoá không biết đến mức độ. Chúng tôi không thể nào học cái văn hoá ấy được…”. Văn hoá Trung Hoa là một bộ phận của VĂN HOÁ LOÀI NGƯỜI, tuôn thủ những quy luật chung CỦA VĂN HOÁ NGƯỜI, không hề có chút gì “ ĐI NGƯỢC LẠI CÁI NHÌN CỦA LOÀI NGƯỜI” như Phan Ngọc ngộ nhận. Cái tinh tuý của văn hoá Trung Hoa nằm cả trong TAM GIÁO ĐỒNG NGUYÊN. Lẽ nào ĐẠO NHÂN của Khổng, đạo TỪ BI của Phật, triết lý VÔ VI của Lão lại “đi ngược lại cái nhìn của loài người” như Phan Ngọc viết ? Ô ng cha chúng ta đã hàng nghìn năm tiếp thu cái tinh tuý văn hoá Trung Hoa để Việt hoá dần những yếu tố ngoại lai, sao Phan Ngọc lại dám nói liều : “ Chúng tôi không thể nào học cái văn hoá ấy được”. Hãy tìm trong từ điển TIẾNG VIỆT có bao nhiêu phần trăm yếu tố HÁN; hãy tìm trong triết học, thi ca, tôn giáo, phong tục, tập quán…của dân tộc Việt Nam bao nhiêu yếu tố HÁN, mà dám phủ nhận sạch trơn sự tiếp thu văn hoá Trung Hoa của cha ông ta nghìn năm Bắc thuộc, và ngót nghìn năm độc lập, vị chi là gần 2000 năm giao lưu văn hoá HÁN- VIỆT ấy…
Phan Ngọc, một nhà nghiên cứu nổi tiếng, người có thâm niên tìm hiểu văn hoá Trung Hoa, lẽ nào khi nghiên cứu CÁI VÔ lại tách nó ra khỏi CÁI HỮU, tách CÁI THẦN ra khỏi CÁI THỰC, tách QUAN HỆ ra khỏi GIÁC QUAN, tách màu ĐEN TRẮNG ra khỏi CÁC MÀU KHÁC rồi hô lên văn hoá Trung Hoa CÁI NỌ thắng CÁI KIA, VÔ thắng HỮU một cách phi biện chứng như thế ? Khi đi vào thần thái văn hoá Trung Hoa, ta chợt nhận ra CÁI VÔ thì đối tượng đã chuyển sang CÁI HỮU liền. Đ oạn, ta thấy VẬT, tưởng đó chỉ là VẬT nhưng VẬT đã hoá TÂM từ lúc nào. Nghiên cứu văn hoá Trung Hoa mà tách ÂM ra khỏi DƯƠNG, tách TÂM ra khỏi VẬT, tách VÔ ra khỏi HỮU, tách THIÊN ra khỏi ĐỊA, tách THIÊN ĐỊA ra khỏi NHÂN như Phan Ngọc, thì không còn văn hoá Trung Hoa nữa, thì “phương pháp luận phi biện chứng” kia chỉ còn trơ ra như cái dao mổ lợn của anh đồ tể mà thôi ! Chính vì vậy, Phan Ngọc mới dám liều mình kết luận văn hoá Trung Hoa là “ NỀN VĂN HOÁ KHÔNG BIẾT ĐẾN MỨC ĐỘ”. Chúng tôi có thể lấy hàng tỉ dẫn chứng trong triết học, tôn giáo, văn học nghệ thuật Trung Hoa để chứng minh nền văn hoá Trung Hoa là nền văn hoá HÀI HÒA giữa CÁI VÔ CÙNG và CÁI HỮU HẠN…nhưng vì giới hạn của bài báo không cho phép; hẹn ông Phan Ngọc một dịp khác, chúng ta lại bàn tiếp về những nhận xét chưa chuẩn xác của ông không chỉ khi nói về văn hoá Trung Hoa.,.
Thành phố Hồ Chí Minh 16-5-2005
T.M.H.
Nguồn : Báo “Thể thao văn hóa"