Ngọn lửa của Vũ Quần Phương
Nguyễn Ngọc Phú
Ngọn lửa tự đâu ra
Bếp nhà ai cũng có
Lửa bao nhiêu tuổi rồi
Mà vẫn như còn nhỏ
Reo bập bùng trước gió
Như chơi trò ú tim
Vốn tính lửa rất hiền
Soi đèn cho em học
Lửa thương người khó nhọc
Biến gạo thành cơm thơm
Ai chẳng ấm lòng hơn
Khi nhìn vào ngọn lửa
Tự hôm nào ấy nhỉ
Lửa đã vào nhà em
Cho tay Mẹ khêu đèn
Cho tay Bà ủ trấu
Biết bao điều yêu dấu
Em khum bàn tay nhen.
Lời bình
Nguyễn Ngọc Phú
Ngọn lửa rất gần gụi thân quen với chúng ta, với mỗi nhà. Lửa đem đến niềm vui và sự sống. Nhưng mấy ai cắt nghĩa được sâu xa cội nguồn của ngọn lửa. Trong con mắt của các em lửa luôn mới mẻ và ẩn chứa bao bí mật. Với người lớn: lửa sinh ra từ một phản ứng hoá học là một trong những phát minh lớn nhất của loài người. Với tuổi thơ thì “Lửa bao nhiêu tuổi rồi – Mà vẫn như còn nhỏ”. ở đây nhà thơ Vũ Quần Phương viết về “Ngọn lửa” chứ không phải là đốm lửa, đống lửa, hay tàn lửa. Nghĩa là: lửa có sự sống lớn lên trỗi dậy vút cao và toả sáng. Chính cái ngọn lửa “reo bập bùng trước gió – Như chơi trò ú tim” này mới có tính cách hồn nhiên như trẻ nhỏ nhưng để trả lời câu hỏi: “Ngọn lửa tự đâu ra” hay “lửa bao nhiêu tuổi rồi” thì vẫn còn bỏ ngỏ tạo ra khoảng trống để gây sự hứng thú tò mò thích khám phá tự tin của trẻ thơ.
Ngọn lửa giống như một người bạn thân thiết “Vốn tính lửa rất hiền – Soi đèn cho em học”. Ta hình dung ra một ngọn lửa có tâm hồn có cá tính biết yêu, biết ghét, biết phân biệt thiện ác. Với cái ác lửa sẵn sàng thiêu cháy. Với cái thiện lửa luôn sưởi ấm niềm tin. Một ngọn lửa tinh nghịch dễ thương và rất tình cảm “Lửa thương người khó nhọc – Biến gạo thành cơm thơm”. Chức năng của bếp lửa là dùng độ nhiệt cao để nấu cơm nhưng ở đây nhà thơ nhìn ngọn lửa như nhìn một người bạn tâm tình vì thế bởi thương người mà ngọn lửa biến thành cơm. Chữ “biến” rất hay nó gợi ra những bí ẩn diệu kỳ như trong chuyện cổ tích, chữ “biến” linh hoạt và bất ngờ có khả năng kích thích trí tưởng tượng lý thú ở tư duy các em. Nếu nói “Nấu gạo thành cơm thơm” thì quá đơn giản, ít chất thơ và không tạo ra được hiệu quả thẩm mỹ. Hãy nhìn cái bình thường trong cái phi thường là một trong những thủ pháp nghệ thuật mà các nhà thơ viết cho thiếu nhi hay dùng. ở đây nhà thơ Vũ Quần Phương đã nâng lên một triết lý sống gần với cảm nhận của các em về tính cộng đồng: “Ai chẳng ấm lòng hơn – Khi nhìn vào ngọn lửa” từ “cơm thơm” đến “ấm lòng” là một sự biến đổi từ vật chất đến tinh thần, từ thực đến ảo, từ hiện tượng đến bản chất ngọn lửa, không một lời giải thích mà gợi cho các em nhiều ngẫm ngợi tự nhiên sâu lắng.
Nếu ở đầu bài thơ khi đặt ra câu hỏi: “Ngọn lửa tự đâu ra - Bếp nhà ai cũng có” thì cuối bài thơ đã có câu vừa hỏi vừa tự trả lời như là một quá trình được nhận thức về tác dụng quan trọng của ngọn lửa đối với đời sống thường ngày: “Tự hôm nào ấy nhỉ - Lửa đã vào nhà em - Cho tay Mẹ khêu đèn - Cho tay Bà đang ủ trấu”. “Tự hôm nào ấy nhỉ” thật khó giải thích, chỉ biết khi em nhận ra chân dung ngọn lửa là lúc em biết rõ chân dung của mình. Ta chú ý đến “khêu đèn” của mẹ và “ủ trấu” của bà. Hai cử chỉ bình thường nhưng gợi lên cả sự độ lượng vị tha chăm chút bao dung của bà và mẹ. Mẹ đâu chỉ có khêu đèn, mẹ đang khêu niềm tin và hy vọng vào con mình vào cuộc sống thường ngày nhiều vất vả đấy. Bà đâu có ủ trấu, bà đang ủ tình thương với hơi ấm tuổi già ngày càng phai đi theo thời gian để giữ cho con cháu ngọn lửa đừng bao giờ tàn lụi. Hình ảnh mẹ ngồi khêu đèn khác với bà đang ủ trấu. Mẹ sáng mắt hơn, sức còn khoẻ hơn, còn bà như muốn giang rộng đôi cánh ấp iu che chở phủ xuống bằng chút sức lực cuối đời. Vì thế ngọn lửa mới âm ỉ, ngọn đèn mới toả sáng cho em nhận ra : “Biết bao điều yêu dấu - Em khum bàn tay nhen”. Chính em là niềm hy vọng tương lai, là nhen lên ngọn lửa bằng sức trẻ của mình chứ không khêu và ủ như bà như mẹ. Hình ảnh “Em khum bàn tay nhen” gợi cho ta hình dung thế hệ các em đang giữ gìn ngọn lửa được truyền từ thế hệ bà và mẹ – Ngọn lửa của niềm tin và sự sống.
Tháng 8 – 2004
Nguyễn Ngọc Phú
Ngọn lửa tự đâu ra
Bếp nhà ai cũng có
Lửa bao nhiêu tuổi rồi
Mà vẫn như còn nhỏ
Reo bập bùng trước gió
Như chơi trò ú tim
Vốn tính lửa rất hiền
Soi đèn cho em học
Lửa thương người khó nhọc
Biến gạo thành cơm thơm
Ai chẳng ấm lòng hơn
Khi nhìn vào ngọn lửa
Tự hôm nào ấy nhỉ
Lửa đã vào nhà em
Cho tay Mẹ khêu đèn
Cho tay Bà ủ trấu
Biết bao điều yêu dấu
Em khum bàn tay nhen.
Lời bình
Nguyễn Ngọc Phú
Ngọn lửa rất gần gụi thân quen với chúng ta, với mỗi nhà. Lửa đem đến niềm vui và sự sống. Nhưng mấy ai cắt nghĩa được sâu xa cội nguồn của ngọn lửa. Trong con mắt của các em lửa luôn mới mẻ và ẩn chứa bao bí mật. Với người lớn: lửa sinh ra từ một phản ứng hoá học là một trong những phát minh lớn nhất của loài người. Với tuổi thơ thì “Lửa bao nhiêu tuổi rồi – Mà vẫn như còn nhỏ”. ở đây nhà thơ Vũ Quần Phương viết về “Ngọn lửa” chứ không phải là đốm lửa, đống lửa, hay tàn lửa. Nghĩa là: lửa có sự sống lớn lên trỗi dậy vút cao và toả sáng. Chính cái ngọn lửa “reo bập bùng trước gió – Như chơi trò ú tim” này mới có tính cách hồn nhiên như trẻ nhỏ nhưng để trả lời câu hỏi: “Ngọn lửa tự đâu ra” hay “lửa bao nhiêu tuổi rồi” thì vẫn còn bỏ ngỏ tạo ra khoảng trống để gây sự hứng thú tò mò thích khám phá tự tin của trẻ thơ.
Ngọn lửa giống như một người bạn thân thiết “Vốn tính lửa rất hiền – Soi đèn cho em học”. Ta hình dung ra một ngọn lửa có tâm hồn có cá tính biết yêu, biết ghét, biết phân biệt thiện ác. Với cái ác lửa sẵn sàng thiêu cháy. Với cái thiện lửa luôn sưởi ấm niềm tin. Một ngọn lửa tinh nghịch dễ thương và rất tình cảm “Lửa thương người khó nhọc – Biến gạo thành cơm thơm”. Chức năng của bếp lửa là dùng độ nhiệt cao để nấu cơm nhưng ở đây nhà thơ nhìn ngọn lửa như nhìn một người bạn tâm tình vì thế bởi thương người mà ngọn lửa biến thành cơm. Chữ “biến” rất hay nó gợi ra những bí ẩn diệu kỳ như trong chuyện cổ tích, chữ “biến” linh hoạt và bất ngờ có khả năng kích thích trí tưởng tượng lý thú ở tư duy các em. Nếu nói “Nấu gạo thành cơm thơm” thì quá đơn giản, ít chất thơ và không tạo ra được hiệu quả thẩm mỹ. Hãy nhìn cái bình thường trong cái phi thường là một trong những thủ pháp nghệ thuật mà các nhà thơ viết cho thiếu nhi hay dùng. ở đây nhà thơ Vũ Quần Phương đã nâng lên một triết lý sống gần với cảm nhận của các em về tính cộng đồng: “Ai chẳng ấm lòng hơn – Khi nhìn vào ngọn lửa” từ “cơm thơm” đến “ấm lòng” là một sự biến đổi từ vật chất đến tinh thần, từ thực đến ảo, từ hiện tượng đến bản chất ngọn lửa, không một lời giải thích mà gợi cho các em nhiều ngẫm ngợi tự nhiên sâu lắng.
Nếu ở đầu bài thơ khi đặt ra câu hỏi: “Ngọn lửa tự đâu ra - Bếp nhà ai cũng có” thì cuối bài thơ đã có câu vừa hỏi vừa tự trả lời như là một quá trình được nhận thức về tác dụng quan trọng của ngọn lửa đối với đời sống thường ngày: “Tự hôm nào ấy nhỉ - Lửa đã vào nhà em - Cho tay Mẹ khêu đèn - Cho tay Bà đang ủ trấu”. “Tự hôm nào ấy nhỉ” thật khó giải thích, chỉ biết khi em nhận ra chân dung ngọn lửa là lúc em biết rõ chân dung của mình. Ta chú ý đến “khêu đèn” của mẹ và “ủ trấu” của bà. Hai cử chỉ bình thường nhưng gợi lên cả sự độ lượng vị tha chăm chút bao dung của bà và mẹ. Mẹ đâu chỉ có khêu đèn, mẹ đang khêu niềm tin và hy vọng vào con mình vào cuộc sống thường ngày nhiều vất vả đấy. Bà đâu có ủ trấu, bà đang ủ tình thương với hơi ấm tuổi già ngày càng phai đi theo thời gian để giữ cho con cháu ngọn lửa đừng bao giờ tàn lụi. Hình ảnh mẹ ngồi khêu đèn khác với bà đang ủ trấu. Mẹ sáng mắt hơn, sức còn khoẻ hơn, còn bà như muốn giang rộng đôi cánh ấp iu che chở phủ xuống bằng chút sức lực cuối đời. Vì thế ngọn lửa mới âm ỉ, ngọn đèn mới toả sáng cho em nhận ra : “Biết bao điều yêu dấu - Em khum bàn tay nhen”. Chính em là niềm hy vọng tương lai, là nhen lên ngọn lửa bằng sức trẻ của mình chứ không khêu và ủ như bà như mẹ. Hình ảnh “Em khum bàn tay nhen” gợi cho ta hình dung thế hệ các em đang giữ gìn ngọn lửa được truyền từ thế hệ bà và mẹ – Ngọn lửa của niềm tin và sự sống.
Tháng 8 – 2004
Love mickey,