Bệnh trĩ và phương thuốc hòe hoa tán trị trĩ cấp
Trĩ là một bệnh thường gặp ở người trên 35 tuổi, có tỷ lệ mắc khá cao (35-50%), với các biểu hiện như: đi ngoài ra máu tươi, đau rát hậu môn, sa lồi từng búi ở hậu môn có liên quan đến những thay đổi của mạng mạch trĩ và các tổ chức tiếp xúc với mạng mạch này. Người xưa đã nói: " Thập nhân cửu trĩ" , nghĩa là cứ mười người thì có đến chín người bị bệnh trĩ.
Có nhiều nguyên nhân gây bệnh trĩ, trong đó táo bón là một nguyên nhân đáng kể.
Tuy vậy việc xác định bệnh trĩ không đơn giản, có thể nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, nguy hiểm nhất là nhầm lẫn với ung thư trực tràng. Do đó bệnh nhân phải đến khám ở thầy thuốc chuyên khoa mới có thể xác định được đúng bệnh và mức độ nặng nhẹ.
CÁC PHƯƠNG PHÁP ÐIỀU TRỊ BỆNH TRĨ
Có nhiều phương pháp như:
- Ðiều trị bảo tồn.
- Ðiều trị bằng thủ thuật.
- Ðiều trị bằng phẫu thuật.
Sự lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ diễn biến của bệnh trĩ. Trong đó điều trị bảo tồn có hiệu quả tốt với trĩ cấp tính ở độ 1, độ 2, độ 3 (chiếm tới 70-80% bệnh nhân).
XUẤT XỨ CỦA PHƯƠNG THUỐC HÒE HOA TÁN
Hòe hoa tán (HHT) là bài thuốc cổ ghi trong Bản sự phương, được dùng để chữa đi ngoài ra máu tươi.
Công thức: Có bốn vị thuốc, lượng như nhau (mỗi thứ 25%).
- Hòe hoa (Flos Sophorae).
- Kinh giới tuệ (Flos et Flores Elsholtziae Cristatae).
- Trắc bách diệp (Folium et Ramulus Biotae).
- Chỉ xác (Fructus Citri aurantii).
Công năng tính vị:
Hòe hoa: Thanh thấp nhiệt đại tràng, lương huyết, cầm máu.
Trắc bách diệp: Chỉ huyết, tăng tác dụng lương huyết của hòe hoa.
Kinh giới tuệ: Trừ phong, cầm máu.
Chỉ xác: Hành khí, khoan trường.
CÁCH BÀO CHẾ, CÁCH DÙNG VÀ LIỀU DÙNG HÒE HOA TÁN
- Trắc bách diệp: sao đen.
- Hòe hoa, chỉ xác, kinh giới tuệ: sao khô.
Bào chế dưới dạng chè nhúng, gói 5g.
Mỗi lần dùng 10g (2 gói) nhúng trong 100ml nước sôi từ 5-10 phút.
Ngày dùng 2 lần, cách đều nhau, uống lúc đói.
Ðợt điều trị: 10 ngày liền.
NHỮNG CỐNG HIẾN KHOA HỌC CỦA TIẾN SĨ LƯƠNG TRẦN KHUÊ VỀ PHƯƠNG THUỐC HÒE HOA TÁN
Thử trên súc vật thí nghiệm để tìm hiểu cơ chế tác dụng của phương thuốc:
- Chuột nhắt trắng cân nặng 20g ? 2g.
- Chuột cống trắng cân nặng 180- 200g.
- Thỏ cân nặng 2.200g ? 200g.
Cho súc vật uống hòe hoa tán với liều 4g và 8g/kg.
Ðánh giá: Tác dụng cầm máu; Tác dụng trên cơ trơn thành mạch, trên trương lực cơ trơn ruột; Tác dụng giảm đau; Tác dụng chống viêm cấp và mãn tính.
Thử nghiệm lâm sàng:- 52 bệnh nhân được điều trị bằng hòe hoa tán (20g x 10 ngày) đối chứng với 32 bệnh nhân được điều trị bằng Daflon 500mg (4 ngày x 6 viên) + (3 ngày x 4 viên). Các bệnh nhân đều được thăm khám, đánh giá mức độ chảy máu, sa búi trĩ, đau, rỉ ướt nhầy hậu môn, táo bón (chia làm 3 mức: nặng, vừa, nhẹ).
- Làm các xét nghiệm (trước, trong và kết thúc điều trị) với các chỉ tiêu:
Số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; Tỷ lệ hemoglobin; Thời gian máu đông, máu chảy; Creatinin huyết; Protein niệu; SGOT, SGPT.
Kết quả nghiên cứu:
+ Hiệu quả điều trị (% tổng số bệnh nhân).
* Khả năng dung nạp thuốc hòe hoa tán: A = 100%.
Như vậy hòe hoa tán với liều 20g/ngày x 10 ngày điều trị trĩ cấp có tác dụng tương đương với một đợt điều trị dùng Daflon 500mg x 36 viên, nhưng lại có ưu thế hơn Daflon ở 2 tác dụng giảm đau và giảm táo bón - một nguyên nhân quan trọng gây bệnh trĩ. Tiền mua thuốc lại rẻ hơn nhiều so với Daflon.
BÀN LUẬN
Thuốc bảo tồn điều trị trĩ có bán trên thị trường Việt Nam hiện nay chủ yếu là các loại thuốc ngoại nhập như Daflon 500mg (viên bao), Ginfort... Trong đó có loại không dùng được cho phụ nữ có thai và người cao huyết áp.
Kết quả nghiên cứu của TS. Lương Trần Khuê cho thấy: Hòe hoa tán có tác dụng tốt chữa các đợt kịch phát và chữa trĩ nội ở giai đoạn đầu. Ngoài ra nó còn là thuốc điều trị bổ trợ rất tốt để chuẩn bị phẫu thuật và giảm đau sau mổ trĩ (Hòe hoa tán là thuốc tăng cường sức bền thành mạch, giảm đau, chống co thắt).
Dạng thuốc chè nhúng (túi 5g): Các bệnh viện và cơ sở sản xuất thuốc có thể bào chế dễ dàng để bệnh nhân tiện dùng thuốc hòe hoa tán:
+ Khi chưa có thuốc bào chế sẵn, trong gia đình người bệnh (hoặc y tế xã, phường): Có thể bào chế hòe hoa tán dưới dạng bột thô, đóng túi PE 10g (liều dùng cho một ngày). Khi dùng sắc nước 2 lần (mỗi lần 100ml để sôi nhẹ 5-10 phút), gộp 2 nước sắc, chia làm 2 lần uống trong ngày (cách nhau 12 giờ).
+ Hòe hoa tán là thuốc rất an toàn cho người dùng, không lo tai biến về gan thận.
Bệnh nhân trĩ cần nhớ:
- Không ăn ớt, hạt tiêu (nhiều hoặc thường xuyên).
- Không hút thuốc lá hoặc ở cùng phòng với người đang hút thuốc lá.
- Tránh táo bón (dùng thức ăn dễ tiêu, có chất xơ để làm xốp khối phân).
- Vệ sinh hậu môn tốt.
Cần biết thêm: Trĩ nội chia làm 4 độ:
Ðộ 1: Trĩ cương tụ, có hiện tượng chảy máu.
Ðộ 2: Sa trĩ khi rặn, tự co lên sau khi đi ngoài.
Ðộ 3: Sa trĩ khi rặn, phải dùng tay đẩy mới lên.
Ðộ 4: Sa trĩ thường xuyên (kể cả sa trĩ tắc mạch).
Trĩ là một bệnh thường gặp ở người trên 35 tuổi, có tỷ lệ mắc khá cao (35-50%), với các biểu hiện như: đi ngoài ra máu tươi, đau rát hậu môn, sa lồi từng búi ở hậu môn có liên quan đến những thay đổi của mạng mạch trĩ và các tổ chức tiếp xúc với mạng mạch này. Người xưa đã nói: " Thập nhân cửu trĩ" , nghĩa là cứ mười người thì có đến chín người bị bệnh trĩ.
Có nhiều nguyên nhân gây bệnh trĩ, trong đó táo bón là một nguyên nhân đáng kể.
Tuy vậy việc xác định bệnh trĩ không đơn giản, có thể nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, nguy hiểm nhất là nhầm lẫn với ung thư trực tràng. Do đó bệnh nhân phải đến khám ở thầy thuốc chuyên khoa mới có thể xác định được đúng bệnh và mức độ nặng nhẹ.
CÁC PHƯƠNG PHÁP ÐIỀU TRỊ BỆNH TRĨ
Có nhiều phương pháp như:
- Ðiều trị bảo tồn.
- Ðiều trị bằng thủ thuật.
- Ðiều trị bằng phẫu thuật.
Sự lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ diễn biến của bệnh trĩ. Trong đó điều trị bảo tồn có hiệu quả tốt với trĩ cấp tính ở độ 1, độ 2, độ 3 (chiếm tới 70-80% bệnh nhân).
XUẤT XỨ CỦA PHƯƠNG THUỐC HÒE HOA TÁN
Hòe hoa tán (HHT) là bài thuốc cổ ghi trong Bản sự phương, được dùng để chữa đi ngoài ra máu tươi.
Công thức: Có bốn vị thuốc, lượng như nhau (mỗi thứ 25%).
- Hòe hoa (Flos Sophorae).
- Kinh giới tuệ (Flos et Flores Elsholtziae Cristatae).
- Trắc bách diệp (Folium et Ramulus Biotae).
- Chỉ xác (Fructus Citri aurantii).
Công năng tính vị:
Hòe hoa: Thanh thấp nhiệt đại tràng, lương huyết, cầm máu.
Trắc bách diệp: Chỉ huyết, tăng tác dụng lương huyết của hòe hoa.
Kinh giới tuệ: Trừ phong, cầm máu.
Chỉ xác: Hành khí, khoan trường.
CÁCH BÀO CHẾ, CÁCH DÙNG VÀ LIỀU DÙNG HÒE HOA TÁN
- Trắc bách diệp: sao đen.
- Hòe hoa, chỉ xác, kinh giới tuệ: sao khô.
Bào chế dưới dạng chè nhúng, gói 5g.
Mỗi lần dùng 10g (2 gói) nhúng trong 100ml nước sôi từ 5-10 phút.
Ngày dùng 2 lần, cách đều nhau, uống lúc đói.
Ðợt điều trị: 10 ngày liền.
NHỮNG CỐNG HIẾN KHOA HỌC CỦA TIẾN SĨ LƯƠNG TRẦN KHUÊ VỀ PHƯƠNG THUỐC HÒE HOA TÁN
Thử trên súc vật thí nghiệm để tìm hiểu cơ chế tác dụng của phương thuốc:
- Chuột nhắt trắng cân nặng 20g ? 2g.
- Chuột cống trắng cân nặng 180- 200g.
- Thỏ cân nặng 2.200g ? 200g.
Cho súc vật uống hòe hoa tán với liều 4g và 8g/kg.
Ðánh giá: Tác dụng cầm máu; Tác dụng trên cơ trơn thành mạch, trên trương lực cơ trơn ruột; Tác dụng giảm đau; Tác dụng chống viêm cấp và mãn tính.
Thử nghiệm lâm sàng:- 52 bệnh nhân được điều trị bằng hòe hoa tán (20g x 10 ngày) đối chứng với 32 bệnh nhân được điều trị bằng Daflon 500mg (4 ngày x 6 viên) + (3 ngày x 4 viên). Các bệnh nhân đều được thăm khám, đánh giá mức độ chảy máu, sa búi trĩ, đau, rỉ ướt nhầy hậu môn, táo bón (chia làm 3 mức: nặng, vừa, nhẹ).
- Làm các xét nghiệm (trước, trong và kết thúc điều trị) với các chỉ tiêu:
Số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; Tỷ lệ hemoglobin; Thời gian máu đông, máu chảy; Creatinin huyết; Protein niệu; SGOT, SGPT.
Kết quả nghiên cứu:
+ Hiệu quả điều trị (% tổng số bệnh nhân).
* Khả năng dung nạp thuốc hòe hoa tán: A = 100%.
Như vậy hòe hoa tán với liều 20g/ngày x 10 ngày điều trị trĩ cấp có tác dụng tương đương với một đợt điều trị dùng Daflon 500mg x 36 viên, nhưng lại có ưu thế hơn Daflon ở 2 tác dụng giảm đau và giảm táo bón - một nguyên nhân quan trọng gây bệnh trĩ. Tiền mua thuốc lại rẻ hơn nhiều so với Daflon.
BÀN LUẬN
Thuốc bảo tồn điều trị trĩ có bán trên thị trường Việt Nam hiện nay chủ yếu là các loại thuốc ngoại nhập như Daflon 500mg (viên bao), Ginfort... Trong đó có loại không dùng được cho phụ nữ có thai và người cao huyết áp.
Kết quả nghiên cứu của TS. Lương Trần Khuê cho thấy: Hòe hoa tán có tác dụng tốt chữa các đợt kịch phát và chữa trĩ nội ở giai đoạn đầu. Ngoài ra nó còn là thuốc điều trị bổ trợ rất tốt để chuẩn bị phẫu thuật và giảm đau sau mổ trĩ (Hòe hoa tán là thuốc tăng cường sức bền thành mạch, giảm đau, chống co thắt).
Dạng thuốc chè nhúng (túi 5g): Các bệnh viện và cơ sở sản xuất thuốc có thể bào chế dễ dàng để bệnh nhân tiện dùng thuốc hòe hoa tán:
+ Khi chưa có thuốc bào chế sẵn, trong gia đình người bệnh (hoặc y tế xã, phường): Có thể bào chế hòe hoa tán dưới dạng bột thô, đóng túi PE 10g (liều dùng cho một ngày). Khi dùng sắc nước 2 lần (mỗi lần 100ml để sôi nhẹ 5-10 phút), gộp 2 nước sắc, chia làm 2 lần uống trong ngày (cách nhau 12 giờ).
+ Hòe hoa tán là thuốc rất an toàn cho người dùng, không lo tai biến về gan thận.
Bệnh nhân trĩ cần nhớ:
- Không ăn ớt, hạt tiêu (nhiều hoặc thường xuyên).
- Không hút thuốc lá hoặc ở cùng phòng với người đang hút thuốc lá.
- Tránh táo bón (dùng thức ăn dễ tiêu, có chất xơ để làm xốp khối phân).
- Vệ sinh hậu môn tốt.
Cần biết thêm: Trĩ nội chia làm 4 độ:
Ðộ 1: Trĩ cương tụ, có hiện tượng chảy máu.
Ðộ 2: Sa trĩ khi rặn, tự co lên sau khi đi ngoài.
Ðộ 3: Sa trĩ khi rặn, phải dùng tay đẩy mới lên.
Ðộ 4: Sa trĩ thường xuyên (kể cả sa trĩ tắc mạch).