Chốn Vắng: No Man's Land"
hoamai.org/diendan2/_contents/00000111.htm
www.siliconvalley.com/mld/vietmerc/12134053.htm
www.thienlybuutoa.org/Misc/DuongThuHuong-01.htm
nguoi-viet.com/absolutenm/ PPL.TB/l225th432lu-97-30610.asp -
[ Home | Forum | Contents | Search | Post | Reply | Next | Previous ]
Ẩn dụ và bóng gió trong CHỐN VẮNG của DTH...
Date: 26 Aug 2005 Time: 07:43:17 -0700
Ẩn dụ và bóng gió trong CHỐN VẮNG của Dương Thu Hương: Thông Điệp hay Phiếm Luận? Nguyễn Khoa Thái Anh Đối với độc giả ngoại quốc, những người không am tường vấn đề Việt-Nam hoặc không biết hay lưu ý đến gốc gác đối kháng của tác giả thì nội việc đọc và thưởng thức “Chốn Vắng” như một câu chuyện tình tay ba, lồng trong bối cảnh và thân phận Việt Nam thiết tưởng cũng đã đủ. Nhưng đối với độc giả (Việt) tinh ý khi đọc tác phẩm “No Man's Land” (bản tiếng Anh của “Chốn Vắng”) của Dương Thu Hương, qua cách sắp xếp vai trò các nhân vật, tiết tấu và diễn biến cốt truyện, họ không khỏi phát hiện ra những biểu tượng, ẩn ý và bóng gió trong tiểu thuyết này. Ngoài chuyện bóng gió, cái hay của tác giả là thuật lại “Chốn Vắng” như một câu chuyện với những tình tiết éo le, những mảnh đời (tranche de vie) thôn dã và thị tứ Việt Nam mà người ngoại quốc, những người trẻ không giỏi tiếng Việt mong tìm hiểu chuyện quê hương mình không phải tìm đọc tác giả Âu Mỹ. Đối với họ có lẽ người viết không nên phơi bày những ẩn dụ đó, như vậy ít ra sẽ không làm họ xuống tinh thần hay bị trầm cảm quá mức vì những biểu tượng và thực trạng đau lòng của đất nước. Đây là một câu chuyện xảy ra ở miền Bắc Trung phần Việt-Nam sau thời chiến (sau '75), xoay quanh gần một chục nhân vật chính sống ở Thôn Núi (Mountain Hamlet). Nỗi éo le và xung đột của cốt chuyện đã khơi mào từ lúc lập truyện, khi cô Miên vì áp lực làng xã và đường lối của xã hội chủ nghiã phải rời bỏ Hoan, người chồng giàu có và yêu quý để trở về sống cuộc đời nghèo khó với Bổn, một bộ đội, một cựu chiến binh tưởng đã bỏ mạng nơi xa trường sau 14 năm dài biệt tích đó. a) Giả định rằng quá khứ giữa Miên và Bổn là một cuộc tình đẹp còn dang dở, nhưng sâu đậm hơn chứ không vắn số như thuở-ban-đầu-ngây-thơ-không-biết-gì trong truyện, và cô Miên vẫn còn yêu người tình cũ, thì sự chọn lựa của Miên có khoác thêm tính chất chủ định vì cô đều yêu cả hai người, Bổn và Hoan không? Như vậy sự chọn lựa của cá nhân có khó khăn hơn vì lý do tình yêu, không biết chọn bên nào, mới hay cũ? b) Nhưng truyện của Dương Thu Hương không phải là chuyện tình của một xã hộ tự do, khó tìm được chốn vắng cho người ta yêu nhau mà không bị ràng buộc bởi hoàn cảnh, bổn phận hay nghiã vụ, cho nên giả định trên không nằm trong chủ tâm của tác giả, do đó sự xung đột tác giả dựng lên phải khó khăn hơn do áp bức vô hình của thế lực kia, nên Miên, nhân vật chính phải phó thác cho số mệnh mặc dù con tim cô đã biết nó thổn thức ở nơi nào. Người đọc nhận định rõ trong hai định đề trên: 1) nói lên chuyện đời thường của một xã hội cá nhân chủ nghiã mà nhân tố con người chủ động được đời sống của họ. 2) Chốn Vắng là câu chuyện xã hội chủ nghiã của Việt Nam vào thời hậu chiến. (1) Vậy thì trong một xã hội mà chính sự ngang trái, cấu xé của con tim không biết phân biệt và chọn lựa giữa cuộc sống tình cảm hay vật chất, giữa Bổn hay Hoan -- không phó thác cho số mệnh vì còn cân nhắc tình yêu giữa tình yêu mới và cũ -- phải nhường chỗ những luật lệ bất thành văn, cho những áp chế của xã hội thì sự kết cấu câu chuyện của tác giả với những thực thể và tâm lý của thời cuộc, ẩn dụ trong những so sánh tài tình giữa cá tính, trạng huống và hành động của các nhân vật trong truyện để so sánh với chuyện ngoài đời thật tất nhiên là thiết thực. Nhiều lúc qua sự tả chân trần trụi của tác giả, người đọc đã cảm nhận được sự ví von hay ẩn ý khác. Dương thu Hương bắt đầu câu truyện bằng một cơn giông gột rửa cảnh vật trên rừng núi, nhưng khi quang cảnh đã sáng sủa, thì chính những mùi xú uế cũng dâng lên, ập vào mũi. Tuy đã trú mưa, Miên và những cô gái trong làng không thể lẩn tránh thực tế mãi được, nhất là họ đang đứng trong một ổ rắn. Một sự thật phũ phàng sắp giáng xuống đầu những người trong cuộc bắt họ nhận diện, đối đầu với sự thật đau lòng. Miên sắp phải đương đầu với bóng ma của Bổn, một người mà nàng đã cưới vội 14 năm trước đây, và tình yêu nếu đã hiện hữu thì nay chỉ có thể gọi là tình yêu đã bị vùi chôn. Cảnh ngang trái không yêu thương mà phải ép mình sống chung với người chồng bệnh hoạn, bất lực nói lên ý nghiã gì trong cuộc sống đại chúng ở Việt-Nam hiện nay? Dương Thu Hương cũng đã kể lại những cuộc đám cưới tập thể của các thiếu nữ trẻ và tâm trạng của các cô từ sợ hãi đến cam chịu khi phải sống với những người chồng, cựu chiến binh tàn tật, cụt cả hai chân lẫn tay, và có người được an ủi (?) khi người chồng tàn phế của mình vẫn còn sót lại được dương vật. Tả chân hay ẩn ý? Trước nhất, người đọc phải thương hại cho những hy sinh quá đắt của đồng loại, rồi lại nhận thức rằng Miên, hay những cô gái này, không phải chỉ là những người xấu số đơn độc. Sau đó, chúng ta phải hiểu rằng quyền lực có thể cắt đặt phần thưởng hay áp đặt hình phạt mà người gánh chịu hay chính những phần thưởng đó không đến từ phiá trên mà được phiá trên chỉ định đòi hỏi phiá dưới tuân thủ. Tuy biết mình không xứng đáng với phần thưởng hiện tại và cũng chính là phần thưởng anh chưa kịp hưởng thuở trước khi lên đường ra trận, Bổn vẫn cố chiếm đoạt Miên, bám víu vào một tin yêu mù quáng, cho rằng nếu hồi phục được dương tính và có con với nàng thì anh sẽ chinh phục được tình yêu của Miên. Do đó với số tiền mà Miên cung cấp cho anh (đã đến từ Hoan), Bổn đã thi hành hàng loạt cuộc thử nghiệm cường dương học hỏi từ người quân sư già (ông Phiếu) mà kết quả đều vô vọng hoặc nửa vời. Cảnh tượng thực thi những hành vi hoàn dương của Bổn không chỉ nực cười đối với người tuyệt vọng mà còn chính là những hình phạt dở mếu dở cười đối với Miên, nạn nhân của những thí nghiệm ấy. Con dân đã nhớ gì với những thử nghiệm tương ứng trên đất nước? Giữa hai chuyện cầu cạnh quân sư Phiếu: (Trung Quốc?) -- và sau những lần thất bại ê chề -- phải than trách hay cầu vọng tìm sức mạnh với oan hồn của vi trung sĩ (hồn ma của Mác-Lê Nin), Bổn đã trở thành hiện thân của đảng Cộng Sản Việt-Nam. Thay vì ý thức được sự nghịch lý và vô vọng của mình, cần cao thượng cởi trói và thoát ly cho Miên (mãnh đất Việt-Nam màu mỡ) anh ta lại càng cố nắm giữ, chiếm cứ cho đến cùng: một mặt thì cầu viện vào sự trợ lực của Trung quốc, một mặt thì dựa vào cái chủ thuyết ma mãnh của Mátxít-Lêninít. Trong khi đó Miên là biểu tượng của mãnh đất Việt Nam còn màu mỡ, hiền hòa, vẫn tiếp tục nhận lãnh và cam chịu số phận đày đọa hẩm hiu của mình cho đến lúc sự chịu đựng đã lên quá cao khiến nàng ý thức sự hy sinh dai dẳng và vô lý của mình nên sự việc đã dần dà gieo trong đầu ý tưởng cưỡng lại phần số. Chuyện này đã được tác giả bồi đắp tinh vi với những diễn tiến của thôn Núi qua những ân huệ mà dân làng đã nhận lãnh của Hoan, và chính sự hy sinh cao cả của chàng: sự ly biệt với người vợ son trẻ cho đến ngày chàng chứng kiến được nỗi uẩn ức của vợ trước mặt mình và tình địch. Đã đến lúc Hoan không thể bó tay để cho dòng đời trôi chảy nên đã dự hoạch cho một sự thu phục và trở về quy mô. Hoan, biểu tượng cho lòng nhân hậu, sự phong phú của tình người và sự sung túc về vật chất. Hoan chính là thế lực giàu mạnh của dân chủ, vẫn tiếp tục nuôi sống đất nước trong lúc hoạn nạn cũng như thời thái lai. Khi dân làng đã hưởng bổng lộc của hoa màu và vườn tược của ân nhân, thấy được công trình xây cất trường học và sân chơi cho trẻ em của Hoan thì tình thế đã xoay chiều, chàng đã dọn đường cho một chuyện phải đến. Dữ kiện chôn rồi lại đào lên cái xác chết của vị chỉ huy trưởng của Bổn không chỉ đơn thuần là hành động cô đơn và tuyêt vọng của người chiến binh sống sót, vất vưởng đi tìm lại sức mạnh qua sự dẫn dắt của người quá cố, mà nó còn nói lên thực thể của nhà nước Việt-Nam đang duy trì sự lãnh đạo của mình bằng hồn ma của quá khứ. Còn hình ảnh nào thực và táo bạo hơn cảnh tượng thê thảm của một tàn binh kéo lê lết thây ma sau lưng, tưởng chừng như kiệt sức mà anh ta phải đủ trí khôn để bỏ lại, nhưng quãng đường kéo xác đã rõ xa mà đích vẫn chưa tới. Bất chấp chuyện róc tỉa của lũ diều hâu chập chờn, lượn lờ bay quanh và một cái xác đã bị rỉa hơn phân nửa, Bổn vẫn lê bước tàn, quàng dây kéo sau lưng một xác ma. Nó gợi lên cho chúng ta một hình ảnh khác của đạo diễn Viên Linh: Mê Thảo -- Thời Vang Bóng, trong đó công tử Nguyễn của ấp Mê Thảo đã làm tình với tượng gỗ, đẽo theo hình ảnh của người tình đã chết của ông. Tuy khung cảnh được dàn dựng trong truyện và phim thuộc hai thời buổi khác, hình ảnh và biểu tượng lại giống nhau: sự tôn thờ quá đáng những hình tượng đã lỗi thời. Khác chăng trong phim, cô Cam, một thiếu nữ nhà quê đã ý thức được chuyện bệnh hoạn của chủ mình -- cũng mệt nhọc kéo lê cái tượng gỗ vô tri giác ấy... quẳng xuống sông. Ngay cả khi được Hoan cho về sống chung dưới mái nhà của chàng với Miên và ông Lư, người quản gia trung tín của Hoan (Liên Hiệp Quốc?), Bổn vẫn không bỏ ý định cưỡng đoạt nàng. Sống chung hòa bình hay hòa giải hợp dân tộc, một tiền đề của nhà nước có thể hiện qua hành động của Bổn không? Sau khi đội ơn phụng dưỡng của Hoan và Miên, Bổn lại mượn súng săn để ám hại Hoan, vị ân nhân của mình. Thông điệp của Dương thu Hương đã quá rõ: khi cái thai lớn dần trong bụng Miên, hệ quả của sự kết tinh quái gỡ giữa Bổn và Miên đã đến thời kỳ sanh nở thì độc giả sẽ chứng kiến được sự hội tụ giữa Miên và Bổn, giữa đất nước và đảng Cộng Sản. Có phải trong “Chốn Vắng” (No Man's Land) những hình ảnh giàu có là diễn đạt và ước muốn được sung mãn của tác giả -- được thể hiện qua các nhân vật -- cũng chính là những ý tưởng tư bản rất tự nhiên của con người? Như vậy thì bản chất đại đồng trong chủ nghiã Mátxít có làm chúng ta nhột nhạt, ngượng ngập về sự giàu có cách biệt giữa những người có và không có, tư sản và vô sản, quyền lực và không quyền lực của thực tại? Để gần ba phần tư thế kỷ khốc liệt nay những đấu tranh, đấu tố, diệt địa chủ, tư bản lại mang đến những hố sâu hơn, ly cách hàng ngũ cai trị với dân đen? Như vậy nếu căn gốc của chủ nghĩa xã hội - một điều mà người viết hằng trăn trở - là công bằng, không phân biệt đối xử, không có giai cấp thống trị áp bức người bị trị, không có tư bản khống chế lớp thợ thuyền và bần cố nông thì có lẽ tác phẩm của Dương thu Hương đã không bị cấm trong nước và tác giả đã chẳng phải dựa vào những ngôn từ, hay thông điệp ẩn dụ. (1) Giả sử những điều bóng gió, ẩn dụ người viết nêu ra trên đây đúng với thông điệp của Dương thu Hương muốn gởi cho chúng ta qua “Chốn Vắng”, xin trở lại hai tiền đề a) và b) ở trên: 1) Nếu như Miên vì hoàn cảnh hay phần số đã bắt buộc phải sống với Bổn qua những năm dài khốn cùng và khổ đau và nàng ý thức được chuyện muốn thoát ly. 2) Như vậy thì thời gian hiện nay có phải là lúc đã chín mùi để cho Hoan giải thoát nàng không? Nếu như vậy ai sẽ là Hoan, chàng là một thế lực trong hay ngoài nước? Nguyễn-Khoa Thái Anh, Tháng Tám 2005
Last changed: 08/29/05
