Có những lúc con người ta không tự chủ được bản thân, không biết mình đang nghĩ gì, thậm chí không biết mình rút cục là con người như thế nào???
Nhà vǎn Nga nổi tiếng Dostoievski đã viết cuốn tuểu thuyết lừng danh "Tội ác và trừng phạt", trong đó mô tả một trí thức cùng khổ đã giết người một cách vô ý thức. Lúc đó anh ta mới phát hiện ra rằng, thật ra anh ta không biết mình là ai, nguyện vọng và động cơ thực sự của mình là gì.
Tâm lý con người chúng ta không đơn giản như chúng ta vẫn nghĩ. Kể từ dưới lên trên, tâm lý con người được chia thành hai tầng bậc, nội dung của mỗi tầng bậc không giống nhau và con người cảm thụ những hoạt động trong mỗi tầng bậc ấy cũng khác nhau. Y' thức của con người cũng giống như một núi bǎng trôi trên mặt biển. Những điều mà chúng ta cảm nhận được chỉ là một phần nhỏ nổi trên mặt nước, còn đại bộ phận ẩn chìm dưới nước biển giá bǎng.
Cuối thế kỷ XIX, công trình nghiên cứu của nhà tâm bệnh học người A'o, giáo sư Freud đã khám phá ra bí mật đó. Freud đã tiếp xúc với nhiều bệnh nhân tâm thần kỳ quặc, qua nhiều lần trao đổi, nói chuyện với các bệnh nhân đó, ông phát hiện ra rằng, bệnh tật của họ bắt nguồn từ một số sự việc đặc thù thời thơ ấu, thế nhưng khi hỏi các bệnh nhân thì họ đều trả lời: "Làm gì có chuyện đó!". Vậy thì cái gì đã làm cho những bệnh nhân ấy quên đi những sự việc đau khổ thời xa xưa? Liệu họ có quên thật không?
Freud phát minh ra phương pháp liên tưởng tự do, để cho bệnh nhân nằm bình ổn trên giường, kể hết cho bác sĩ nghe tất cả những gì đến trong đầu óc họ giờ phút ấy, còn bác sỹ thì khéo léo nắm những điểm nút trong những lời kể đó, đồng thời không ngừng đặt câu hỏi buộc người bệnh phải nhớ lại thời thơ ấu của mình. Cuối cùng, sẽ có lúc người bệnh chợt nhớ đến những sự việc trước kia của mình. Freud rút ra kết luận, người bệnh thật ra không "quên" đâu, mà đem những chuyện không vui ấy xếp xuống đáy núi bǎng tâm lý, Freud gọi tầng bậc này là "tiềm thức".
Điểm hoàn toàn khác nhau giữa tiềm thức và ý thức là: tiềm thức không được con người cảm nhận. Trong tiềm thức chứa đựng những nǎng lượng lớn lao của tâm lý người, những xung động nguyên thuỷ và những sự việc cần lãng quên. Đây là những thành phần tương đối linh động trong nội tâm con người. Thế nhưng, từ những trường hợp đặc biệt, những sự vật trong tiềm thức không tự biểu hiện ra.
Bộ phận núi bǎng tâm lý lộ trên mặt biển không giống như tiềm thức. Nội dung của bộ phận này gọi là ý thức. Những sự việc chúng ta có thể cảm thụ, ghi nhớ, hình dung rõ ràng thuộc về phạm trù ý thức. ý thức gắn chặt với quan niệm xã hội của con người. Chúng ta thờng dùng những quan niệm xã hội đó để tự đánh giá mình, đồng thời ghi dấu ấn lên bản thân mình. Chẳng hạn, tôi là một đứa bé ngoan, tôi là một bé gái không làm nũng .
Thế nhưng, khi có chuyện gì đó, một đứa trẻ ngoan có thể đánh vào đầu bạn làm bạn bị thương, một bé gái không làm nũng bỗng tự nhiên thốt ra những câu làm nũng mẹ, lúc ấy chính bản thân ta cũng thấy hơi là lạ: "Sao lại thế nhỉ?", "Ta rút cục có phải là ta không?". Kỳ thật bạn vẫn là bạn, vẫn là con người vừa có tiềm thức, vừa có ý thức.
Ơ' đây ta không nên lấy làm lạ trước phát hiện của các nhà tâm lý học về tiềm thức, mà điều qua trọng là từ những phát hiện ấy ta rút ra được điều gì bổ ích.
Trước hết chúng ta cần hiểu rằng, bản thân ta rất phức tạp, không nên có những kết luận nóng vội về bản thân mình. Bạn phải quan sát mình, tìm hiểu mình, phát hiện mình, phải nhận thức mình thông qua những biểu hiện của mình trong những trường hợp đặc thù xem mình là con người như thế nào.
Thứ nữa, bạn phải biết tự sửa mình, phải làm cho mình trở thành con người hoàn thiện, chín chắn, thông minh, phải tiến hành phân tích, mổ xẻ một cách can đảm, thực sự cầu thị từng việc mà mình đã trải qua, xem trong số ấy những sự việc nào đem lại cho mình niềm vui, những sự việc nào đem lại cho mình đau khổ, và những niềm vui và những đau khổ ấy có quan hệ như thế nào với sự thể hiện của mình.
Chỉ có thực sự hình thành được hai điểm nói trên, con người mới có thể dần dần chín chắn, mới có thể rút ra được những bài học thông qua những cảnh ngộ đã qua, mới có thể không ngừng tự hoàn thiện mình, gạt bỏ những nhân tố không lành mạnh.
Đương nhiên, nhận thức chính xác mình không phải là chuyện ngày một ngày hai. Có lúc, chúng ta không thể không cầu cứu các bác sĩ tâm lý, nhưng dù thế nào, chỉ những người nhận thức đúng đắn mình mới có thể nhận thức đúng đắn thế giới, mới có thể trụ vững trong thời đại luôn luôn biến đổi này.
Nhà vǎn Nga nổi tiếng Dostoievski đã viết cuốn tuểu thuyết lừng danh "Tội ác và trừng phạt", trong đó mô tả một trí thức cùng khổ đã giết người một cách vô ý thức. Lúc đó anh ta mới phát hiện ra rằng, thật ra anh ta không biết mình là ai, nguyện vọng và động cơ thực sự của mình là gì.
Tâm lý con người chúng ta không đơn giản như chúng ta vẫn nghĩ. Kể từ dưới lên trên, tâm lý con người được chia thành hai tầng bậc, nội dung của mỗi tầng bậc không giống nhau và con người cảm thụ những hoạt động trong mỗi tầng bậc ấy cũng khác nhau. Y' thức của con người cũng giống như một núi bǎng trôi trên mặt biển. Những điều mà chúng ta cảm nhận được chỉ là một phần nhỏ nổi trên mặt nước, còn đại bộ phận ẩn chìm dưới nước biển giá bǎng.
Cuối thế kỷ XIX, công trình nghiên cứu của nhà tâm bệnh học người A'o, giáo sư Freud đã khám phá ra bí mật đó. Freud đã tiếp xúc với nhiều bệnh nhân tâm thần kỳ quặc, qua nhiều lần trao đổi, nói chuyện với các bệnh nhân đó, ông phát hiện ra rằng, bệnh tật của họ bắt nguồn từ một số sự việc đặc thù thời thơ ấu, thế nhưng khi hỏi các bệnh nhân thì họ đều trả lời: "Làm gì có chuyện đó!". Vậy thì cái gì đã làm cho những bệnh nhân ấy quên đi những sự việc đau khổ thời xa xưa? Liệu họ có quên thật không?
Freud phát minh ra phương pháp liên tưởng tự do, để cho bệnh nhân nằm bình ổn trên giường, kể hết cho bác sĩ nghe tất cả những gì đến trong đầu óc họ giờ phút ấy, còn bác sỹ thì khéo léo nắm những điểm nút trong những lời kể đó, đồng thời không ngừng đặt câu hỏi buộc người bệnh phải nhớ lại thời thơ ấu của mình. Cuối cùng, sẽ có lúc người bệnh chợt nhớ đến những sự việc trước kia của mình. Freud rút ra kết luận, người bệnh thật ra không "quên" đâu, mà đem những chuyện không vui ấy xếp xuống đáy núi bǎng tâm lý, Freud gọi tầng bậc này là "tiềm thức".
Điểm hoàn toàn khác nhau giữa tiềm thức và ý thức là: tiềm thức không được con người cảm nhận. Trong tiềm thức chứa đựng những nǎng lượng lớn lao của tâm lý người, những xung động nguyên thuỷ và những sự việc cần lãng quên. Đây là những thành phần tương đối linh động trong nội tâm con người. Thế nhưng, từ những trường hợp đặc biệt, những sự vật trong tiềm thức không tự biểu hiện ra.
Bộ phận núi bǎng tâm lý lộ trên mặt biển không giống như tiềm thức. Nội dung của bộ phận này gọi là ý thức. Những sự việc chúng ta có thể cảm thụ, ghi nhớ, hình dung rõ ràng thuộc về phạm trù ý thức. ý thức gắn chặt với quan niệm xã hội của con người. Chúng ta thờng dùng những quan niệm xã hội đó để tự đánh giá mình, đồng thời ghi dấu ấn lên bản thân mình. Chẳng hạn, tôi là một đứa bé ngoan, tôi là một bé gái không làm nũng .
Thế nhưng, khi có chuyện gì đó, một đứa trẻ ngoan có thể đánh vào đầu bạn làm bạn bị thương, một bé gái không làm nũng bỗng tự nhiên thốt ra những câu làm nũng mẹ, lúc ấy chính bản thân ta cũng thấy hơi là lạ: "Sao lại thế nhỉ?", "Ta rút cục có phải là ta không?". Kỳ thật bạn vẫn là bạn, vẫn là con người vừa có tiềm thức, vừa có ý thức.
Ơ' đây ta không nên lấy làm lạ trước phát hiện của các nhà tâm lý học về tiềm thức, mà điều qua trọng là từ những phát hiện ấy ta rút ra được điều gì bổ ích.
Trước hết chúng ta cần hiểu rằng, bản thân ta rất phức tạp, không nên có những kết luận nóng vội về bản thân mình. Bạn phải quan sát mình, tìm hiểu mình, phát hiện mình, phải nhận thức mình thông qua những biểu hiện của mình trong những trường hợp đặc thù xem mình là con người như thế nào.
Thứ nữa, bạn phải biết tự sửa mình, phải làm cho mình trở thành con người hoàn thiện, chín chắn, thông minh, phải tiến hành phân tích, mổ xẻ một cách can đảm, thực sự cầu thị từng việc mà mình đã trải qua, xem trong số ấy những sự việc nào đem lại cho mình niềm vui, những sự việc nào đem lại cho mình đau khổ, và những niềm vui và những đau khổ ấy có quan hệ như thế nào với sự thể hiện của mình.
Chỉ có thực sự hình thành được hai điểm nói trên, con người mới có thể dần dần chín chắn, mới có thể rút ra được những bài học thông qua những cảnh ngộ đã qua, mới có thể không ngừng tự hoàn thiện mình, gạt bỏ những nhân tố không lành mạnh.
Đương nhiên, nhận thức chính xác mình không phải là chuyện ngày một ngày hai. Có lúc, chúng ta không thể không cầu cứu các bác sĩ tâm lý, nhưng dù thế nào, chỉ những người nhận thức đúng đắn mình mới có thể nhận thức đúng đắn thế giới, mới có thể trụ vững trong thời đại luôn luôn biến đổi này.
