Tản Đà
 
 
Là một thi nhân khét tiếng về ngông ở giữa giữa buổi giao thời Pháp – Nam, Ông Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu sinh năm 1888, tại làng Khê Thượng, huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây, nơi gần núi Tản sông Đà ; và mất ngày 17 tháng 6 năm 1939, tại nhà số 71 ngã tư Sở Hà - Nội
 
                Thân phụ ông là cụ cử nhân Nguyễn Danh Kế, làm quan đến án – sát. Thân mẫu là một người cũng có Nho học và cũng từng họa thơ với bà Nhan Khanh con gái quan phó - bảng Vân Đình.
 
Xuất thân trong một gia đình khoa bảng, thuở nhỏ, ông Tản Đà cũng theo cử -nghiệp. Nhưng thi mấy lần đều không đổ. Rồi sau khoa Nhâm Tí (1912) ông theo học chữ Quốc - ngữ và bắt đầu viết Giấc Mộng Con.
 
                 Sau đó, Tản Đà được cụ Trịnh Xuân Nhan giáo thụ trường Hậu - bổ giới thiệu với ông Nguyễn văn Vinh, Thi văn của Tản Đà được đăng lên Đông Dương tạp chí, và được nhiều người chú ý.
 
                Khi phong trào cải lương ở Bắc nhóm lên, ông được ông Nguyễn đìng Cao mời về cộng tác. Ông soạn các vở tuồng Tây – Thi, Lưu Nguyễn nhập Thiên Thai  v…v… Dần dà, ông cho xuất bản những tác phẩm : Khối tình con, Khối tình, Lên Sáu, Lên Tám, Đài gương và Đàn bà Tàu.
 
                Kế đó, Tản Đà được các ông Nguyễn huy Hội, Nguyễn mạnh Bảo mời làm chủ bút báo Hữu Thanh. Được ít lâu, ông từ chức và xuống làng Văn – quán cùng với hai ông Nghiêm thượng Văn, Đặng đức Tô lập Tản Đà thư cực ở hàng Gai
 
 
 

 
Là một nhà thơ lão thành nhất trong các nhà thơ còn sống và còn viết, cụ Thúc giạ Thị chính tên là Ưng Bình sinh năm Đinh Sửu, dương lịch 1877.
 
            Giòng giõi hoàng tộc, cụ Thúc giạ Thị là cháu nội Tuy lý Vương một thi gia nổi tiếng ở thế kỷ 19 mà vua Tự Đức đã phải khen là ngang với các nhà thơ Thịnh Đường (Văn như Siêu Quát vô Tiền Hán, Thi đáo Tung Tuy thất Thịnh Đường)
 
                Cụ học đến thi đỗ cử nhân Hán tự và quan đến Lễ bộ Thượng thư. Nhưng cái thích của cụ không phải ở chỗ nơi lá ngọc cành vàng, ở chỗ khoa hoạn và công danh hiển đạt mà thích ở rượu thơ đàn hát, ở gió trăng sông núi.
 
               Cụ làm thơ rất nhiều, nhưng ít có đăng báo. Tuy nhiên nói tới cụ, không mấy người không biết vì cụ là một nhà thơ nổi tiếng ở sông Hương núi Ngự được nhiều người chú ý, và hiện nay là hội chủ Hương bình thi xã ở Huế.
 
                Về phạm vi thơ, trước đây cụ có ít bài đăng trên các báo Đông phong tạp chí ở Sàigòn, Ngày mai ở Huế và mới đây có xuất bản tập thơ Tình Thái Giạ, một thi phẩm được làng thơ đặc biệt thưởng thức.
 
                Là một nhà thơ thuộc về phái cổ, năm nay đã ngoài tám mươi rồi, nhưng đặc biệt ở trong thơ cụ vẫn còn cái tinh thần khoáng đạt, và nhiều lúc như đang vươn lên ở trước thế hệ kỷ.
 
 

Cao – Ngọc – Anh
 
Là một nhà thơ rất giỏi về Hán học và là cao niên nhất trong các nữ sĩ ở Việt Nam hiện nay, nữ sĩ Cao Ngọc Anh năm nay 82 tuổi, tức sinh năm 1878
Bà tên thật là Cao thị Hòa, quê tại Lam Sơn tỉnh Nghệ An (Trung Việt), nữ sĩ là con gái cụ Đông các Cao Xuân Dục, bào muội ông Hiệp tá phó bảng Cao Xuân Tiếu.
 
Xuất thân trong gia đình thế gia vọng tộc, nữ sĩ sớm được thân phụ cho theo đòi nghiên bút.
 
Năm 19 tuổi, nữ sĩ kết duyên với ông án Nguyễn Duy Nhiếp con cụ cần chánh Nguyễn Trọng Hiệp.
 
Về làm dâu nhà họ Nguyễn, nữ sĩ sanh hạ được 3 con (một 5 tuổi, một 3 tuổi và một mới 4 tháng) thì ông Nguyện Duy Nhiếp từ trần.
 
Năm ấy, nữ sĩ mới 26 tuổi, nhưng quyết ở vậy thờ chồng nuôi con, và đem tâm sự gởi vào văn thơ.
 
Nữ sĩ chẳng những giỏi về thơ nôm mà còn cả về thơ chữ Hán. Ai đọc tập Khuê sầu Thi nhân của nữ sĩ cũng phải khen là tú khẩu cẩm tâm. Trong tập này, nữ sĩ viết đủ các loại : bát cú, tứ tuyệt, ngũ ngôn, hát nói, văn tế … Và có người đã khen bài « Đào hoa khẩu chiếm » của nữ sĩ không kém chi bài « Hoa đào năm ngoái » của Thôi Hộ đời Đường.
 
Nữ sĩ hiện ở Sàigòn và là một hội viên của hội Khổng học Việt Nam. Tuy tóc đã bạc nhiều, mắt phải luôn luôn đeo kính, nhưng tinh thần vẫn sáng suốt, nói năng vẫn ôn hòa và cử động vẫn còn hoạt bát lắm
 
 
THI TUYỂN
 
 oOo
 
 
ĐÀO HOA KHẨU CHIẾM
 
Tích niên lang tháp song đào thụ,
Kim kiến đào hoa bất kiến lang,
Giả sử hoa thần như hữu thức,
Vị lang tiều tụy giảm dung quang.
Tự dịch :
 
Song đào chàng mới trồng năm trước,
Nay thấy đào hoa chẳng thấy chàng
Ví khiến thần hoa như có biết,
Vì chàng nhan sắc giảm phần chăng ?
 
 
HOÀNG HÔN
 
Hoàng hôn tối thị vô liệu lại,
Nhân tự thương tâm, nhật tự tà.
Lâu thượng nhất huỳnh tùy nguyệt độ,
Liêm tiền sổ điển họa phong ca.
Văn chương hồi thủ đô trần mộng.
Phú quý nhàn phao khán lạc hoa.
Tận nhật bế môn duyên để sự,
Sầu thời yếm kiến túc nhân đa.
 
TỰ DỊCH :
 
Chiều hôm rất đỗi buồn khôn tả,
Người đã đau thương bóng lại tà.
Trên gác đòm lòe, trăng dọi bóng ;
Trước rèm chim hót, gió hòa ca.
Ngẫm xem chữ nghĩa như trò mộng ;
Nhẹ ném giầu sang tựa cánh hoa.
Đóng cửa thâu ngày âu cũng thế,
Khi buồn chán thấy khách vào ra
 
  oOo
 
 
CÁNH NƯỚC LỤT
(Gởi Bà sầm Phố)
 
Phảng phất xa nghe tiếng sóng dờn,
Trời thu như gợi tấm lòng son.
Kiến ong vơ vẩn tìm cây cối,
Hoa cỏ tơi bời tủi nước non.
Trăng sớm xa trông miền cổ độ ;
Mây chiều như vẽ bóng cô thôn.
Quần thoa ai kẻ tri âm đó,
Ngâm họa vài câu đỡ lúc buồn.
 
oOo
 
 
THĂM ĐOÀN HƯỚNG ĐẠO Ở NÚI BẠCH MÃ
 
Đường lên hướng đạo đá cheo leo,
Mỏi gối chồn chân cũng gắng trèo.
Trên núi mịt mù mây phủ kín ;
Dưới khi róc rách nước trong veo.
Cờ vàng một ngọn treo cao ngất,
Nhà ngói vài gian bỏ vắng teo.
Ướm hỏi rừng xanh ai chủ đó,
Ù ù gió thổi tiếng thông reo.
 
 
 oOo
 
 
DẠO THUYỀN TRÊN HƯƠNG GIANG VỚI CÔ ĐÀO TUYẾT NGỌC
(Ca trù)
 
Nhất diệp khinh châu lăng vạn khoảnh,
Giữa sông Hương mà lanh lảnh tiếng Hồng Lam.
Khúc cao ca dìu dặt với cung đàn,
Bỗng gặp khách Trường an thi xã.
Văn tự tiền duyên giai cố ngã,
Cầm ca cựu khúc tức tân thanh.
Vẻ thiên nhiên lắm thú hữu tình,
Kìa gió mát trăng thanh ta với bạn.
Kho tạo hóa chi vô tận tạng,
Góp cùng nhau lạng mạng cuộc mua vui,
Kìa kìa cá nước chim trời.
 
 
VĂN TẾ MẸ
 
Mây Hàng một đám xa xa, cõi trần thế mơ màng nửa giấc ;
Núi Dĩ nghìn trùng thăm thẳm, cuộc tang thương đau đớn trăm năm.
Phũ phàng chi mấy trời xanh,
Chua xót thay lòng con đỏ.
Nhớ mẹ xưa
Tình đời cần kiệm,
Nết đất thảo hiền.
Vào bậc bố kinh,
Vốn dòng thi lễ.
 
Liễu yếu đương tuần đãi giá, chốn phòng khuê trăm nết giữ gìn,
Đào non vịnh chữ nghi gia, việc trung quỷ một mình cáng đáng.
Tay nội trợ đã nên tài phụ tướng.
Lòng trai thành thêm rạng đức tổ tôn,
Kiều mộc một cây, cát lũy tuyết sương che chở ;
Vườn xuân mấy độ, địch hoàn khuya sớm khuyên răn.
Này phú này quý, này thọ, này khang, này ninh, ở hậu trời cho đủ phúc ;
Nào rể, nào dâu, nào con, nào cháu, nào chắt, khi vui cảnh cũng chiều người.
Thiếu gì võng, thiếu gì dù, thiếu gì cửa tía nhà son, nền chung đỉnh nên ngôi mệnh phụ ;
Mà vẫn cày vẫn cửi, vẫn vườn rau ao cá, việc điền viên vui thú nông gia.
Phong lưu khác thói thường tình, cuộc tiêu khiển mượn vui ty trúc ;
Tình tứ nên câu tuyệt diệu, nhà tập rèn vả cũng bút nghiên.
Tuy lò tạo đúc khuôn xanh, cho vuông được vuông, cho tròn được tròn, rủi may âu cũng số trời, con nào quản lênh đênh chút phận ;
Mà nhà xuân đầy sắc tía, sinh hoa mừng hoa, sinh nụ mừng nụ, tươi tốt đã đành mặt đất, mẹ giúp nên vinh hiển một nhà.
Bể rộng non cao, công đức kể muôn nghìn ức triệu ;
Ngày qua tháng lại, xuân thu mong tám chín mười mươi.
Ai ngờ !
Con mới quy ninh,
Mẹ đã vĩnh quyết.
Biển thọ chúc song đường cụ khánh, nét chữ vàng chưa lạt màu son ;
Số nhân sinh bách tuế vi kỳ, gương tóc bạc bỗng lòa nước thủy.
Đã buồn nỗi năm canh  giấc điệp, khoái đoạn trường gửi đá vọng phu ;
Lại đau lòng một phút xe loan, giọt hàng lệ nên dòng từ mẫu.
Thơ thẩn Lục đường mượn hứng, rượu Bùi tương chén đầy chén cạn, lúc thu thanh cảm nỗi cha già ;
Vội vàng Lê các từ quy, áo Mạnh công mũi nhặt mũi thưa, bóng xuân nhật thương tình anh cả.
Nỗi xa, xót đàn con ríu rít, tìm Bà ngoại ngơ ngơ ngác ngác, biết lấy ai chia ngọt chia bùi ;
Nỗi gần, thương hai chị ngẩn ngơ, nhớ mẹ già viếng viếng thăm thăm, cực những lúc chạy đi chạy lại.
Ngoài nghìn đặm nặng tình tang tử, mẹ vội về chi ?
Dưới cửu tuyền chăm việc thần hôn, chàng ơi thay với !
 
Thương thay !
Chút tình máu mủ ;
Mấy đoạn ruột già.
Mẹ con vẫn tình sâu,
Sống thác là sự lạ.
Ba năm tóc rối, núi Hồng sơn cao đắp dạ sầu ;
Chín khúc tơ vò, sông Lam thủy chảy đầy nước mắt.
Nghĩ đến cù lao chín chữ, khôn đúc người vàng ;
Gọi là báo đáp ba xuân, kính dâng lễ bạc.
Than ôi !

Thượng - Tân - Thị
 
Là một tay Nho học thuộc phái Bảo hoàng, nhà thơ Thượng tân Thị chính tên là Phan quốc Quang, người phủ Thừa thiên (Huế) sinh vào khoảng năm 1880.
 
Cụ vào Nam từ khi ông Thành Thái Tây du. Sau khi bao phen đông bôn tây tẩu, cụ đã trở nên người chán đời, với cái vẻ thu lời nghe tiếng nói vào cho mình và tự mình trả lại với đời rất ít. Cụ là một ông đồ dạy chữ nho ở một xóm hẻo lánh thuộc xã Tam Bình, quận Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long và đã từng làm thơ đăng trên nhiều tờ báo ở Sàigòn trước đây như : Đuốc nhà Nam, Đại Việt tạp chí, và Nam kỳ tuần báo, v…v…và là bạn thanh khí của các ông Trần Chánh Chiêu, Đặng Thúc Liêng, Hồ biểu Chánh, Diệp văn Kỳ trước đây.
 
Chính cụ là tác giả bài thơ thập thủ liên hoàn « Khuê phụ thân » trước đây, một bài thơ thay lời bà Thành Thái gởi cho chồng, dưới ký tên Nguyễn thi Phi, tức là một bà Phi nhà Nguyễn, mà dư luận đương thời cho là một áng thơ kiệt tác, nhưng lại lầm tưởng tác giả là bà Nguyễn hoàng Phi, một bà phi của vợ vua Thành Thái.
 
 
THI TUYỂN
 
KHUÊ PHỤ THÂN
 
Chồng hỡi chồng ! Con hỡi con !
Cùng nhau chia cách mấy thu tròn.
Ven trời góc bể buồn chim cá,
Dạn gió dày sương tủi nước non.
Mộng điệp khéo vì ai lẽo đẽo.
Hồn quyên luống để thiếp thon von.
Ngày qua tháng lại trông đăm đắm,
Muôn dặm xa xôi mắt đã mòn.
 
Đã mòn con mắt ở Phi Châu,
Có thấy chồng con đâu ở đâu.
Dẫu đặng non xin cùng bể tốt,
Khó ngăn gió thảm với mưa sầu.
Trách ai dắt nẻo khôn lừa dọc,
Khiến thiếp ra thân chịu dãi dầu.
Bớ bớ xanh kia sao chẳng đoái,
Xui lòng oằn oạisuốt canh thâu.
Canh thâu chưa nghi hãy con ngồi,
Gan ruột như dầu sục sục sôi.
Nghĩa gá ấp yêu đành lỡ dở.
Công cho bú mớm chắc thôi rồi!
Quyết gìn giữ dạ tròn sau trước,
Biết cậy nhờ ai tỏ khúc nhôi ?
Dâu bể xanh xanh trời một gốc,
Hỡi chồng ôi ! với hỡi con ôi !
 
Con ôi ruột mẹ ngấu như tương,
Bảy nổi ba chìm xiết thảm thương !