Sau chuyến đi, tôi nằm liệt giường khoảng một tháng. Có lẽ do những căng thẳng trong thời gian khai quật gây ra. Người sốt như sốt rét, tuy không sao cả nhưng cứ như có lửa đốt, đầu óc không ngừng quay cuồng với một sự thực ghê sợ đã thoáng thấy trước. Không còn nghi ngờ việc đã có một thời kỳ của loài người trước khi có thời kỳ của loài khỉ trên hành tinh Soror. Ý nghĩ đó làm tôi chìm trong một sự chếnh choáng kỳ lạ.
Tuy nhiên, nghĩ cho kỹ thì không hiểu tôi phải tự hào hay tủi nhục vì phát hiện đó. Tự hào vì sự kiện loài khỉ chẳng có phát minh nào và chúng đơn thuần chỉ là những tên bắt chước. Cảm giác bị sỉ nhục xuất phát từ sự kiện tại sao nền văn minh của loài người lại bị loài khỉ tiếm đoạt nhanh đến như vậy.
Nhưng tiếm đoạt thì sự tiếm đoạt đó diễn ra như thế nào? Đầu óc tôi không ngừng quay cuồng với câu hỏi này. Từ lâu, chúng ta biết rằng chúng ta sẽ chết, nhưng một sự biến mất như vậy không thể không đè nặng lên chúng ta. Do xung đột dữ dội giữa hai loài rồi dẫn tới loại trừ nhau? Hay do một tai biến nào đó? hay do sự xuống cấp dần dần của loài người đồng thời với sự tiến hóa của loài khỉ? Tôi thấy giả thuyết thứ ba có vẻ đúng hơn cả vì trong các điều kiện và các mối quan tâm của loài khỉ hiện nay có nhiều dấu hiệu rất rõ ràng về sự tiến hóa đó, chẳng hạn việc chúng rất coi trọng công tác nghiên cứu sinh học mà vị trí hàng đầu là vấn đề nguồn gốc các loài. Trong nền văn minh cũ, rất nhiều khỉ bị loài người dùng làm đối tượng nghiên cứu như từng diễn ra ở Trái Đất. Có vẻ chính những con khỉ này là những kẻ đầu tiên giương cao ngọn đuốc cho đồng loại của chúng, là những kẻ đi tiên phong trong cuộc cách mạng lật đổ loài người. Một cách rất tự nhiên, chúng bắt đầu bằng việc bắt chước các động tác và cử chỉ của chủ chúng. Những người chủ này là các nhà nghiên cứu khoa học, các nhà sinh học, bác sĩ, y tá và nhân viên bảo vệ. Dấu ấn lờ mờ của những người chủ này vẫn còn tồn tại trong phần lớn các cơ sở của loài khỉ hiện nay.
Thôi, biện hộ cho khỉ như thế là đủ rồi, thử xem con người như thế nào! Đã hai tháng nay tôi không nhìn thấy những người bạn tù cũ, những người anh em đồng loại. Hôm trước, tôi nói với con Zira - nó săn sóc tôi như em gái săn sóc anh - rằng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu với nó. Nó có vẻ không vui khi nghe đề nghị của tôi nhưng không phản đối. Hôm nay, thấy không sốt nữa và cảm thấy khỏe hơn, tôi quyết định đi thăm họ.
Thế là tôi lại ở trong phòng giam. Khi tới ngưỡng cửa, tôi nghẹn lại vì xúc động. Giờ đây, tôi nhìn những con người này dưới một ánh sáng mới. Trước khi bước vào phòng giam, tôi lo sợ tự hỏi không hiểu họ có nhận ra mình sau một thời gian dài vắng mặt hay không. Vậy mà họ nhận ra: mọi ánh mắt đổ về phía tôi và có phần như tôn kính. Phải chăng tôi mơ khi phát hiện ra trong những ánh mắt đó có một sắc thái gì đó mới, khác hẳn ánh mắt họ vẫn nhìn bọn khỉ? Một thứ ánh mắt rất khó mô tả nhưng tôi thấy rõ những ánh mắt đó như cố thoát ra khỏi những tính cách thụ vật, toát ra sự thức dậy của tò mò, nỗi xúc động mơ lại phảng phất hình bóng những kỷ niệm về tổ tiên xa xưa và có lẽ lóe lên một chút hy vọng không rõ ràng...
Niềm hy vọng đó, chính tôi đã nuôi dưỡng chỉ mới trước đây ít lâu. Phải chăng niềm hy vọng đó làm tôi cảm nhận được sự suy tụng trong ánh mắt của họ? Phải chăng số phận đã đưa tôi chứ không phải ai khác tới hành tinh này để phục sinh loài người ở đây?
Ý nghĩ này ám ảnh tôi từ một tháng nay. Thượng đế không chơi trò may rủi như một nhà vật lý xưa kia đã nói. Không hề có sự ngẫu nhiên trong vũ trụ. Chuyến bay của tôi tới Bételgeuse hoàn toàn do một lương tri tối cao quyết định. Lương tri đó đã chọn tôi làm Đấng Cứu Thế mới cho đám người bị giáng phạt này.
Như mọi khi, tôi chậm rãi đi quanh phòng giam, cố kìm không chạy về phía cũi Nova. Làm sao thiên sứ lại có quyền có những người sủng ái riêng? Tôi tới cũi từng người... Hôm nay chưa phải lúc họ nói nhưng tôi tự an ủi là mình còn cả quãng đời còn lại để làm họ nói.
Tôi đi tới chiếc cũi cũ của mình với vẻ ung dung tính trước. Tôi liếc nhanh nhưng không thấy đôi tay của Nova vươn qua song cũi, cũng không nghe thấy tiếng kêu mỗi khi cô đón tôi. Mắt tôi như tối sầm lại. Không giữ được vẻ khoan thai nữa, tôi chạy vội lại phía chiếc cũi: cũi trống trơn.
Bằng giọng oai vệ, tôi gọi một con khỉ bảo vệ. Con chạy tới chính là con Zanam. Nó không thích tôi ra lệnh nhưng con Zira ra lệnh cho nó phải phục tùng tôi.
- Nova đâu? - Tôi hỏi.
Với giọng nhẫn nhục, nó trả lời không biết gì cả. Thế ra khỉ ta đã chuyển Nova đi không một lời giải thích cho nó. Tôi cố gắng hỏi nhưng không có kết quả gì hơn. Cuối cùng, may có con Zira tới làm nhiệm vụ kiểm tra. Nó nhìn thấy tôi đứng trước chiếc cũi trống trơn và đoán ra tình cảm của tôi. Nó lúng túng lên tiếng trước nhưng lại nói về đề tài khác :
- Cornelius vừa mới về. Anh ấy muốn gặp anh.
Lúc này thì mặc xác con Cornelius, mặc xác khỉ, vượn và những thứ quái quỷ khác, tôi chỉ vào chiếc cũi hỏi xẵng :
- Nova đâu?
- Nó ôm, khỉ ta đã chuyển nổ sang một phòng đặc biệt.
Con Zira ra hiệu cho tôi ra ngoài. Khi đã xa hẳn bọn gác, nó nói :
- Trưởng phòng hành chính buộc tôi hứa phải giữ bí mật, nhưng tôi nghĩ là phải cho anh biết.
- Thế nó bị ốm thực à?
- Không có gì nặng lắm, nhưng đây là một trường hợp nghiêm trọng làm náo động các quan chức hành chính: Nova có chửa.
- Nó...
- Tôi nói: nó có chửa. - Con vượn cái vừa nhắc lại vừa tò mò nhìn tôi.

 
Tôi sững sờ, vẫn chưa nhận ra hậu quả do sự kiện này sẽ gây ra. Trước hết, đầu óc tôi quay cuồng bởi những sự kiện đời thường, nhất là bởi vấn đề đáng ngại: tại sao khỉ ta làm như vậy mà không báo cho tôi biết? Không để tôi kịp phản đối, con Zira lên tiếng :
- Chuyện này tôi mới biết cách đây hai tháng, lúc từ nơi khai quật trở về. Hỏi thì bọn khỉ đột ở đây chẳng biết gì cả. Tôi điện thoại hỏi Cornelius. Anh ấy liền thảo luận với trưởng phòng hành chính. Cuộc thảo luận khá lâu. Cuối cùng, họ quyết định tốt nhất là giữ kín, không để ai hay biết trừ tôi. Hiện nay, con ấy bị cách ly trong một chiếc cũi riêng do chính tôi trông nom.
Tôi coi sự che giấu này như sự phản bội của con Cornelius và thấy rõ con Zira lúng túng. Hình như có một bộ máy ngầm đang chạy trong bóng tối. Con Zira nói tiếp :
- Anh yên tâm. Con ấy được đối xử tốt và không thiếu một thứ gì. Tôi chăm sóc nó từng ly từng tý. Chưa bao giờ một con người cái có chửa lại được chăm sóc cẩn thận như vậy.
Tôi nhìn xuống tựa như một học sinh phạm lỗi bị thầy giáo biết rõ. Con Zira cô làm ra vẻ vui nhộn nhưng tôi cảm thấy nó có vẻ bối rối. Sau khi biết rõ thân phận thực sự của tôi, nó có vẻ bực mình vì sự chung đụng thân xác của tôi với Nova nhưng trong ánh mắt của nó vẫn có một cái gì đó không phải là sự bực mình. Việc khỉ ta giấu Nova kín như bưng báo hiệu chuyện không lành. Tôi cho rằng con Zira còn giấu tôi những điều Đại hội đồng đã thảo luận và nhất định trường hợp này đã được thảo luận ở cấp cao nhất của hành tinh. Tôi hỏi :
- Khi nào Nova đẻ?
- Khoảng ba hay bốn tháng nữa.
Cùng một lúc, các khía cạnh bi hài xen nhau làm tôi lúng túng: tôi sắp có con, nhưng oái oăm thay, đứa con đó lại được sinh ra bởi một người mẹ có thân hình tuyệt vời nhưng đầu óc thì như đầu óc loài vật. Không một sinh vật nào trong vũ trụ lại rơi vào trường hợp như trường hợp của tôi. Tôi dở khóc dở cười. Chẳng biết làm gì hơn, tôi đành nói :
- Zira, tôi muốn thăm nó.
Con vượn cái bĩu môi nhẹ :
- Tôi biết thế nào anh cũng yêu cầu điều đó. Tôi đã nói chuyện này với Cornelius và tôi nghĩ rằng anh ấy sẽ đồng ý. Anh ấy đang chờ anh ở văn phòng.
- Cornelius là một tên phản bạn!
- Anh không thể nói như vậy. Anh ấy bị chia sẻ một bên là lòng say mê khoa học, một bên là nghĩa vụ khỉ. Tất nhiên sự sinh nở của con Nova phải làm cho anh ấy lo ngại.
Khi tới hành lang học viện, nỗi lo sợ của tôi lớn dần. Tôi đoán ra quan điểm và sự lo sợ của các nhà khoa học khỉ khi thấy trên hành tinh xuất hiện một loài giống mới có thể... Giờ đây, tôi thấy rất rõ khó khăn khi phải hoàn thành sứ mệnh do số phận trao cho.
Con Cornelius đón tiếp tôi bằng những lời lẽ thân mật nhưng vẫn có một cái gì đó vương vướng giữa chúng tôi. Thỉnh thoảng, nó nhìn tôi với vẻ kinh sợ. Cố nén không đề cập ngay tới chủ đề canh cánh trong lòng, tôi hỏi nó về chuyến đi và những kết quả khai quật.
- Rất lý thú. Tôi đã có một lô chứng cứ không thể chối cãi được.
Khi trả lời tôi, đôi mắt thông minh của con vượn long lanh. Nó không sao kìm không nói lên những thành tựu của nó. Con Zira có lý khi nói về khỉ chồng chưa cưới của mình: bị giằng co giữa sự say mê khoa học và nghĩa vụ khỉ. Lúc này, nó đang say sưa nói tiếng nói của nhà khoa học, chỉ quan tâm tới luận thuyết của mình :
- Không phải một bộ xương mà là một quần thể xương được tìm thấy theo đúng trật tự của một nghĩa địa. Sẽ thuyết phục những khỉ ngoan cố nhất. Nhất định các tinh tinh sẽ khăng khăng cho là một sự ngẫu nhiên bí hiểm nào đó.
- Nhưng là xương gì?
- Không phải là xương khỉ.
- Tôi cũng đoán thế.
Chúng tôi nhìn nhau. Sự say sưa của con Cornelius hơi bị xẹp xuống. Nó chậm rãi nói :
- Tôi không giấu anh vì anh đã đoán đúng: tất cả đều là xương người.
Chắc chắn con Zira đã biết rõ sự việc vì tôi thấy nó không hề tỏ ra ngạc nhiên, cả hai nhìn tôi với con mắt hòa hoãn. Cuối cùng, con Cornelius phải thừa nhận :
- Giờ đây tôi có thể tin chắc rằng xưa kia trên hành tinh này đã có những con người có suy nghĩ như con người trên Trái Đất của anh, nhưng họ đã thoái hóa và rơi vào tình trạng như thú vật... Ngoài ra, lúc quay lại học viện, tôi còn tìm thấy những chứng cứ khác nữa ngoài những chứng cứ tôi đã đưa ra.
- Còn có những chứng cứ khác nữa?
- Đúng! Đó là những chứng cứ do giám đốc viện não, một vượn khoa học trẻ nhiều hứa hẹn, tìm ra.
Có thể nói anh ấy là một thiên tài... Anh đã nhầm khi cho rằng loài khỉ luôn luôn là những kẻ bắt chước. Chúng tôi đã có những cải tiến đặc sắc trong một số ngành khoa học, đặc biệt là những ngành liên quan tới não. Rồi sẽ cho anh thấy các kết quả. Nhất định anh sẽ phải ngạc nhiên.
Hình như nó muốn tự mình khẳng định thiên tài của loài khỉ. Về điểm này, tôi không bao giờ động chạm tới vì hai tháng trước đây nó than phiền rằng loài khỉ thiếu tinh thần sáng tạo. Con Cornelius tiếp tục nói với vẻ tự hào :
- Anh hãy tin tôi! Sẽ tới lúc chúng tôi vượt loài người trong mọi lĩnh vực. Không phải chúng tôi kế thừa nền văn minh của loài người do đột biến ngẫu nhiên như anh nghĩ. Sự kiện đó chỉ là một mắt xích bình thường trong sự tiến hóa. Con người có suy nghĩ đả từng có giai đoạn lịch sử của nó, nhưng một sinh vật khác phát triển hơn tất nhiên sẽ kế thừa loài người, sẽ tiếp thu và duy trì những thành quả chủ yếu của nó. Khoảng thời gian tiếp thu và duy trì trông thì như có vẻ trì trệ nhưng sớm hay muộn sẽ cất cánh.
Đó là một cách giải thích và đánh giá sự việc. Tôi có thể nói cho nó biết nhiều người trong chúng ta có, dự cảm là một ngày nào đó một sinh vật cao cấp sẽ thay thế chúng ta nhưng không một nhà khoa học nào, một triết gia nào, một thi sĩ nào lại nghĩ rằng sinh vật siêu người đó là khỉ. Nghĩ vậy nhưng tôi không hứng thú lắm với việc tranh luận vấn đề này. Dù sao, vấn đề chủ yếu vẫn là sự suy nghĩ nằm ở cơ quan nào, còn dạng của cơ quan đó như thế nào không quan trọng. Tôi có nhiều chủ đề trong óc nhưng lái câu chuyện sang hướng sức khỏe của Nova. Con Cornelius không bình luận gì và tìm cách an ủi tôi :
- Đừng có đau khổ. Tôi hy vọng rồi mọi việc sẽ đâu vào đấy. Có lẽ nó sẽ đẻ ra một con người như mọi người con ở hành tinh này.
Không kìm được giận, tôi nói :
- Tôi hy vọng là ngược lại. Tôi tin chắc là nó sẽ nói được.
Con Zira cau mày ra hiệu cho tôi im lặng. Con Cornelius nghiêm giọng nói :
- Vì lợi ích của anh và của những người của anh, xin anh đừng quá hy vọng vào điều đó.
Rồi nó tiếp với giọng thân tình :
- Nếu nó nói được, không biết tôi có thể bảo vệ được anh nữa hay không. Anh có biết Đại hội đồng đã được báo động và tôi đã được nghiêm lệnh phải giữ bí mật vụ sinh nở này? Nếu các giới chức có trách nhiệm biết anh đã rõ nội vụ thì tôi, và cả Zira nữa, sẽ bị cách chức. Tới lúc đó thì anh sẽ phải một mình đối mặt với...
- Với những kẻ thù phải không?
Con Cornelius nhìn ra chỗ khác. Đúng như tôi nghĩ: hiện nay tôi bị coi là nguy hiểm cho loài khỉ. Điều an ủi là tôi vẫn tìm thấy ở con Cornelius một đồng minh, nếu không nói là một người bạn. Còn con Zira luôn luôn bênh vực tôi khi không có mặt tôi và chắc chắn con Cornelius không thể làm gì trái ý cô vợ chưa cưới. Con Cornelius cho phép tôi thăm Nova. Tất nhiên là thăm bí mật.
Con Zira dẫn tôi tới một tòa nhà biệt lập chỉ có nó mới có chìa khóa cửa. Chúng tôi vào một căn phòng không rộng lắm. Trong phòng chỉ có ba chiếc cũi thì Nova nằm trong một chiếc còn hai chiếc trống trơn. Cô gái đã nghe thấy tiếng chúng tôi đi tới và linh tính báo cho cô biết có tôi trong số người tới vì tôi thấy cô bật dậy và vươn hai cánh tay ra ngoài song cũi trước khi nhìn thấy tôi. Tôi nắm tay cô và cọ mặt mình vào mặt cô. Con Zira nhún vai vẻ khinh khỉnh nhưng vẫn đưa chìa khóa cũi cho tôi và ra ngoài đứng gác. Tâm hồn con vượn cái cao thượng biết bao! Người phụ nữ nào của chúng ta có thể tế nhị như vậy? Nó đoán chúng tôi có nhiều chuyện phải “nói” với nhau nên đã để hai chúng tôi ở lại với nhau.
Nói với nhau chuyện gì đây khi một người không nói được? Tôi lao vào cũi, ôm chặt Nova. Tôi nói với cô tựa như cô hiểu tôi nói, như nói với con Zira.
Có thật cô không hiểu không? Chẳng lẽ cô không có lấy một chút trực giác lờ mờ về sứ mệnh trao cho cô và tôi từ nay về sau?
Tôi nằm dài trên nệm rơm, bên cạnh cô, sờ nắn trái quả do tình yêu kỳ cục giữa tôi với cô kết lại. Tôi thấy hình như tình trạng của cô hiện nay đã tạo cho cô một tính cách xưa kia không có. Cô rùng mình khi tôi lướt tay trên bụng, ánh mắt như có thần thái mới. Đột nhiên cô lắp bắp tên tôi một cách khó khăn. Lòng tôi tràn ngập vui sướng: cô đã không quên bài học dạy phát âm tên tôi trước đây. Tuy nhiên, đôi mắt cô lờ đờ trở lại và cô quay đi để nhai nghiến ngấu những trái cây tôi mang tới.
Đã tới lúc chúng tôi phải chia tay vì con Zira đã quay lại. Tôi đi ra với nó. Thấy tôi bấn loạn, nó đưa tôi về tận phòng. Tới phòng, tôi khóc như một đứa trẻ con.
Khi nó dỗ tôi như dỗ trẻ, tôi bắt đầu nói với nó một cách dịu dàng, thổ lộ những tình cảm và ý nghĩ mà Nova không sao hiểu nổi.

 
Zira là một con vượn tuyệt vời. Nhờ nó, tôi có thể tới thăm Nova khá thường xuyên trong sự đui điếc của giới khỉ cầm quyền. Tôi mất hàng giờ để tìm kiếm ngọn lửa hiểu biết lúc ẩn lúc hiện trong ánh mắt của Nova. Nhiều tuần lễ trôi qua trong sự nôn nóng chờ đợi đứa bé.
Một hôm, con Cornelius yêu cầu tôi đến khoa thần kinh mà trước đây nó nói là có nhiều thành tựu kỳ lạ. Nó giới thiệu tôi với trưởng khoa, một con vượn trẻ tuổi tên là Hélius, có lần nó khoe là thiên tài. Tuy nhiên, nó xin lỗi không thể đi cùng ngay với tôi vì đang có việc khẩn cấp. Nó nói :
- Khoảng một giờ nữa tôi sẽ quay lại để chỉ cho anh thấy sự tuyệt vời của các thí nghiệm minh chứng những điều tôi đã nói với anh. Trong khi chờ đợi, tôi mong anh sẽ bằng lòng với các thí nghiệm cổ điển.
Hélius đưa tôi vào một căn phòng có hai hàng cũi giống như trong căn phòng của học viện. Khi tôi bước vào, mùi thuốc giống như mùi clorôfoóc sộc ngay vào mũi chứng tỏ đây là một phòng gây mê. Con Hélius cho biết hiện nay các đối tượng chịu phẫu thuật đều được gây mê. Nó nhấn mạnh điểm này như muốn chứng tỏ nền văn minh của loài khỉ đã đạt tới trình độ cao có thể loại bỏ mọi đau đớn không cần thiết khi phẫu thuật kể cả đối với con người. Tôi thấy có thể yên tâm về điều này.
Thế nhưng đó mới chỉ là một nửa sự thực. Tôi biết nửa còn lại khi nghe nó kể ra trường hợp ngoại lệ của quy định này. Đó là trường hợp các thí nghiệm nhằm mục đích nghiên cứu sự đau đớn và định vị các khu vực của não gây ra sự đau đớn đó. Hôm nay tôi chưa thể xem những thí nghiệm đó.
Những thí nghiệm này không phải là những thí nghiệm làm dịu những nhạy cảm mang tính người của tôi. Tôi nhớ là con Zira đã cố can ngăn tôi không tới đây, bản thân nó cũng chỉ tới khi có việc buộc phải tới. Tôi muốn quay ra nhưng con Hélius đã lên tiếng không để tôi kịp quay bước :
- Nếu anh xem phẫu thuật, anh sẽ thấy các con bệnh không đau đớn. Chúng mình đi nhé?
Rời căn phòng sặc sụa mùi thuốc, nó đưa tôi tới các cũi. Trong chiếc cũi thứ nhất, tôi thấy một người đàn ông trẻ tuổi khá đẹp nhưng gầy trơ xương. Anh ta nửa nằm nửa ngồi trên lớp nệm rơm. Trước mặt anh, gần như ngay phía dưới mũi, bọn khỉ đặt một tô cháo đường mà ai trong phòng trông thấy cũng phát thèm nhưng anh ta nhìn bát cháo như ngây như dại, dửng dưng không động tới. Con trưởng khoa giải thích :
- Anh xem, con này đang đói vì hai mươi bốn giờ qua nó chưa ăn gì. Nhưng nó không có phản ứng gì trước bát cháo. Đó là do một phần não trước của nó đã bị cắt bỏ mấy tháng trước đây. Sau khi bị cắt bỏ, lúc nào nó cũng ở trạng thái như thế này. Bây giờ muốn nó ăn phải dùng sức cưỡng bức.
Nó ra hiệu cho một con y tá. Con này vào trong cũi và ấn đầu người thanh niên vào tô cháo. Tới lúc này người thanh niên mới tớp tớp cháo. Con trưởng khoa nói tiếp :
- Trường hợp này cũng bình thường thôi. Những trường hợp khác còn lý thú hơn. Chúng tôi đã thực hiện trên mỗi đối tượng một phẫu thuật làm thay đổi các vùng khác nhau của vỏ não.
Chúng tôi qua một dẫy cũi giam đàn ông, đàn bà ở các độ tuổi. Trước mỗi cũi có một chiếc bảng nhỏ ghi phẫu thuật đã thực hiện trên đối tượng kèm theo các chi tiết kỹ thuật. Con trưởng khoa giải thích :
- Một số phẫu thuật thực hiện trên vùng liên quan tới các phản xạ tự nhiên, một số thực hiện trên vùng phản xạ nhiễm được. Chẳng hạn, con này...
Nó chỉ một người có bảng ghi đã bị lấy toàn bộ vùng chẩm. Người đó khồng phân biệt được khoảng cách cũng như hình dạng của các đồ vật nữa. Khi một con khỉ y tá lại gần, tay chân người đó cứ vung loạn xạ lên hoặc không sao tránh được chiếc gậy đặt ngang trước mặt. Ngược lại, một trái quả chìa ra lại làm người đó rối động và tìm mọi cách chạy trốn, không sao bám được vào các song cũi, hai tay nắm chặt trong không khí. Con vượn trưởng khoa chỉ một người khác, nháy mắt nói :
- Anh xem con này. Trước kia, nó là một con đặc biệt. Chúng tôi đã dạy nó biết được tên nó và biết nghe theo một số lệnh đơn giản. Nó đã biết cách giải quyết một số vấn đề phức tạp và biết cách sử dụng một số dụng cụ sơ đẳng. Nhưng hiện nay, nó đã quên hết những gì chúng tôi dạy nó, không nhận ra tên mình, chẳng biết làm một thứ gì. Nó trở thành một con đần độn nhất trong số những con ở đây. Tất cả những thứ đó là kết quả của phẫu thuật đặc biệt tinh vi: cắt bỏ thùy đuôi ở thái dương.
Mặt nóng bừng vì một chuỗi những cảnh ghê sợ trong tiếng bình luận thản nhiên của con vượn mặt mũi nhăn nheo, tôi cứ phải nhìn những con người liệt từng phần hoặc toàn phần, có người không bị tê liệt thì bị tước bỏ mất khả năng nhìn một cách khỉ tạo. Có một người mẹ, theo con Hélius nói, trước đây bản năng làm mẹ rất phát triển, giờ đây bản năng này mất hẳn sau khi bị cắt mất một vùng trên vỏ thượng thận. Người đàn bà đẩy đứa con ít tuổi của mình ra một cách dữ dằn mỗi khi đứa bé được đưa lại gần. Thật quá sức chịu đựng của tôi. Nghĩ tới Nova, tới chức năng làm mẹ đang tới gần của cô, tự nhiên tôi nắm chặt tay lại. May sao đúng lúc đó con Hélius đưa tôi sang phòng khác, tôi dần dần lấy lại bình tĩnh. Sang tới phòng mới, con Hélius nói giọng bí hiểm :
- Ở đây, chúng tôi đạt được những kết quả tinh vi nhất. Dụng cụ không phải là dao mổ nữa mà là một thứ tinh vi hơn. Đó là những điện cực để kích thích vào một số điểm của não. Chúng tôi đã thu được một số kết quả đáng kể. Trên Trái Đất các anh có dùng kỹ thuật này không?
- Có, nhưng thực hiện trên khỉ. - Tôi giận dữ thét lên.
Không hiểu sao con vượn không nổi giận mà chỉ cười, nó nói :
- Tất nhiên! Nhưng tôi tin rằng các anh chưa bao giờ thu được những kết quả hoàn hảo như chúng tôi, không thể so được với những kết quả tiến sĩ Cornelius sẽ cho anh thấy. Trong khi chờ đợi anh ấy, chúng ta hãy xem hết các thí nghiệm thông thường.
Nó lại đẩy tôi tới trước những cũi các bác sĩ khỉ đang thực hiện các phẫu thuật. Nhiều người nằm dài trên một thứ giống như bàn. Các vết cắt trên sọ làm lộ ra một số vùng của não. Một con khỉ ghim vào đó những điện cực trong khi một con khác theo dõi gây mê. Con Hélius nói :
- Ở đây chúng tôi cũng gây mê nhưng phải đủ nhẹ để các kết quả không bị sai lệch đồng thời không để cho đối tượng bị đau đớn.
Tùy theo vị trí đặt điện cực, các đối tượng có những động tác khác nhau nhưng các động tác của họ có một điểm chung là hầu như chỉ được thực hiện trên nửa người. Một người gập chân trái lại mỗi khi có dòng điện tác dụng, sau đó duỗi ra khi dòng điện bị cắt. Một người khác, tay chỉ làm có một động tác. Người tiếp theo, vai cuộn lên co thắt dưới tác dụng của dòng điện. Xa hơn chút nữa là một thanh niên rất trẻ đang chịu tác dụng của dòng điện vào vùng thần kinh chỉ huy phản xạ nhai nuốt. Lúc này, con người khốn khổ đang nhai, nhai không mệt mỏi trong khi toàn thân bất động. Con Hélius nói với tôi :
- Anh sẽ xem phản ứng xảy ra khi ta kéo dài thời gian tiếp điện. Đây là thí nghiệm được tiến hành ở giới hạn tối đa.
Con người chịu thí nghiệm này là một cô gái trẻ đẹp, giống Nova ở một số nét. Nhiều y tá khỉ, cả đực lẫn cái, mặc áo choàng trắng, xúm xít quanh tấm thân trần truồng của cô. Một con vượn cái nét mặt suy tư cắm các điện cực vào não cô. Ngay lập tức, các ngón tay trái của cô gái co giật. Thay vì cắt ngay dòng điện như các trường hợp khác, con vượn cái tiếp tục duy trì dòng điện. Kết quả là các ngón tay càng co giật mạnh hơn, dần dần cổ tay cũng lắc. Một lúc sau tới lượt chi dưới, chi trên, rồi tới vai. Dần dần, sự co giật một hướng lan tới háng, đùi tới tận ngón chân, một hướng khác lan tới các cơ mặt. Sau khoảng mười phút, toàn bộ nửa thân trái của cô gái khốn khổ co giật rất mạnh, càng ngày càng nhanh và mạnh, trông rất ghê sợ. Con Hélius nói tỉnh như không :
- Đó là hiện tượng trương cơ. Hiện tượng này được biết từ lâu. Nó tạo ra trạng thái co giật giống y như động kinh. Tuy nhiên, trạng thái này chỉ diễn ra trên nửa thân.
Tôi không kìm được thét lên :
- Thôi đi!
Tất cả bọn khỉ giật nẩy người. Chúng quay về phía tôi vẻ khinh khỉnh. Đúng lúc đó, con Cornelius tới. Nó thân mật vỗ vai tôi :
- Tôi công nhận là thí nghiệm này khá ấn tượng đối với những ai chưa quen. Nhưng anh hãy nhớ rằng chính nhờ nó mà các bác sĩ và các phẫu thuật viên của chúng tôi đã thu được tiến bộ to lớn trong một phần tư thế kỷ nay.
Lý luận này cũng như kỷ niệm của tôi về cách thức con người đối xử với khỉ trong các phòng thí nghiệm ở Trái Đất chẳng mảy may làm tôi quan tâm. Con Cornelius nhún vai và kéo tôi qua một lối đi hẹp dẫn tới một căn phòng nhỏ. Nó nói giọng trang trọng :
- Rồi anh sẽ thấy một công trình tuyệt vời và hoàn toàn mới. Ở đây chỉ có ba chúng tôi biết: Hélius là người đích thân nghiên cứu, tôi và một phụ tá đã được chúng tôi lựa chọn cẩn thận. Khỉ phụ tá này là một khỉ đột câm và trung thành tuyệt đối với chúng tôi. Hơn thế nữa, anh ta còn là một khỉ rất thô bạo. Như vậy anh thấy chúng tôi đã giữ kín công trình này như thế nào. Sở dĩ tôi đồng ý cho anh xem vì tôi biết anh sẽ giữ kín để bảo vệ mình.

 
Tôi bước vào phòng và thoạt tiên chẳng thấy gì cả. Điều đó như chứng minh tính chất bí hiểm của căn phòng. Định thần nhìn kỹ, tôi thấy thiết bị trong phòng giống như trong các phòng trước: máy phát điện, biến thế, các điện cực. Đối tượng nghiên cứu chỉ có một người đàn ông và một người đàn bà. Cả hai nằm dài trên hai chiếc giường song song, bị chằng bởi những đai da. Khi chúng tôi vào, hai người chăm chăm nhìn chúng tôi một cách kỳ lạ.
Con khỉ đột phụ tá đón tiếp chúng tôi bằng những tiếng gừ gừ. Con Hélius trao đổi với nó bằng ngôn ngữ câm điếc. Thật cũng thú vị nhìn vào một con vượn và một con khỉ đột duỗi ra quặp vào các ngón tay. Không hiểu sao cảnh đó lại quá lố đối với tôi và tôi suýt phá ra cười. Con Cornelius nói :
- Mọi chuyện đều ổn cả. Chúng nó đã sẵn sàng. Chúng ta có thể tiến hành ngay thí nghiệm.
Tôi hỏi :
- Thí nghiệm gì?
- Tôi muốn dành cho anh một sự ngạc nhiên. - Con Cornelius cười, nhẹ nhàng nói với tôi.
Con khỉ đột câm điếc gây mê cho hai người, sau đó cho chạy các máy. Con Hélius lại gần người đàn ông, cẩn thận mở tấm vải phủ trán và tìm một điểm cắm vào đó một điện cực. Người đàn ông vẫn bất động như chết. Tôi đưa mắt định hỏi con Cornelius thì sự kỳ diệu xảy ra: người đàn ông nói.
Giọng anh ta vang lên xen vào tiếng máy đều đều ở trong phòng làm tôi giật nẩy người. Rõ ràng không phải là ảo giác. Người đàn ông nói theo ngôn ngữ khỉ lúc thì bằng giọng của người Trái Đất, lúc thì bằng giọng của khỉ Trái Đất.
Nét mặt hai nhà khoa học vượn rạng rỡ vẻ chiến thắng. Trước sự sững sờ của tôi, đôi mắt long lanh của chúng nhìn tôi với vẻ tinh quái và thích thú. Tôi định kêu lên thán phục thì chúng ra hiệu cho tôi im lặng. Những lời nói của người đàn ông rời rạc và như không phải của mình. Người này nhất định đã bị giam giữ lâu trong học viện vì tôi thấy người đó cứ nhắc đi nhắc lại liên tục những câu bọn y, bác sĩ khỉ vẫn nói hàng ngày. Ngay lập tức, con Cornelius cho ngừng thí nghiệm. Nó giải thích :
- Chúng ta chẳng thu được gì hơn ở con này. Chỉ được mỗi điểm là nó nói.
- Kỳ diệu thật. - Tôi lúng túng.
- Anh vẫn chưa thấy hết đâu. Con này nói như vẹt, như máy quay đĩa. - Con Hélius nói - Tôi đã làm được nhiều điều kỳ diệu hơn ở con cái này.
Nói xong, nó chỉ vào người đàn bà đang nằm ngủ.
- Kỳ diệu hơn? - Tôi hỏi.
- Một ngàn lần kỳ diệu hơn. - Con Cornelius khẳng định - Anh nghe đây! Con người cái này cũng nói được, rồi anh sẽ thấy, nhưng nó không lặp lại những câu nghe được hàng ngày. Những câu nói của nó có nội dung rất đặc biệt. Bằng cách phối hợp các quá trình lý hóa với nhau miễn trình bầy ra đây, anh bạn thiên tài Hélius của tôi có thể khơi dậy không chỉ ký ức của riêng nó mà cả ký ức của loài giống nó. Đó là những ký ức rất xa xưa của tổ tiên nó. Lát nữa, các ký ức này sẽ được nó kể lại dưới tác dụng của các điện cực. Các ký ức chồng chất nhau sẽ gợi lại một quá khứ có bề dày hàng ngàn năm. Anh có hiểu không?
Tôi thấy lơ mơ về bài diễn văn vô nghĩa, nghĩ bụng con này điên thật rồi vì bệnh điên thường có ở loài khỉ, đặc biệt là ở những khỉ thông minh. Trong khi tôi đang suy nghĩ thì con Hélius chuẩn bị các điện cực và cắm vào não người đàn bà. Giống như người đàn ông, người đàn bà cũng bất động một lúc, sau đó thở dài và bắt đầu nói, Người này cũng nói tiếng khỉ bằng một giọng hơi nghẹn ngào nhưng khá rõ. Giọng nói thay đổi tựa như của nhiều người khác nhau. Tất cả những lời nói của người đàn bà khắc sâu trong tâm trí tôi.
“Những con khỉ này, - Người đàn bà nói với vẻ lo âu - dạo này sinh sôi nảy nở không ngừng. Nếu tình trạng này cứ tiếp diễn, chúng sẽ đông như chúng ta... - Không chỉ có thế. Chúng trở nên ngạo nghễ. Chúng trợn mắt nhìn lại chúng tôi. Chúng tôi đã sai lầm khi thuần hóa chúng và trao một số quyền tự do cho những con giúp việc trong nhà. Chính những con này là những con ương bướng nhất. Có hôm, tôi bị một con vượn xô ngã trên đường phố. Khi tôi vừa giơ tay lên thì nó nhìn tôi vẻ đe dọa khiến tôi không dám đánh nó nữa.
Bà Anna, làm việc ở phòng thí nghiệm, kể với tôi rằng ở đó cũng có nhiều chuyện thay đổi. Bà không dám một mình vào trong các cũi nữa. Bà nhất quyết với tôi rằng ban đêm có thể nghe thấy những tiếng thì thầm, thậm chí cả những tiếng cười khúc khích. Một con khỉ đột trêu người gác bằng cách bắt chước một thói quen của ông ta”.
Người đàn bà ngừng nói, nhiều lần thở dài lo sợ, sau đó nói tiếp:
“Thôi thế là xong! Có một con khỉ đã nói được. Tôi đọc tin này trong tờ Phụ Nữ. Có cá anh của nó nữa. Đó là một con vượn”.
Con Cornelius kêu lên :
- Vượn! Tôi đã nói mà, vượn là giống đầu tiên nói được.
“Còn nhiều chuyện khác nữa. - Người đàn bà tiếp tục - Ngày nào báo chí cũng đăng tải những tin tức về khỉ. Một số nhà khoa học coi đó là một bước tiến lớn của khoa học. Vậy họ không thấy chuyện này sẽ đưa chúng ta tới đâu à? Có một con vượn đã thốt ra những lời chửi rủa thô tục. Khi nói được rồi, ứng dụng đầu tiên của chúng là phản đối khi người ta bắt chúng phải vâng lời”.
Người đàn bà lại yên lặng, sau đó chuyển sang giọng của một người đàn ông có vẻ khá học thức:
“Những gì xảy ra cho chúng ta đều đã thấy trước. Khắp nơi là sự lười biếng suy nghĩ. Không còn sách vở nữa. Thậm chí truyện trinh thám cũng làm đầu óc người ta rất mệt mỏi. Không còn các cuộc thi đấu nữa, các sân bóng vắng tanh. Không ai tiến thân bằng học vấn nữa, cùng lắm nếu cần tới văn bằng thì người ta mua. Ngay các phim dễ hiểu cũng chẳng lôi cuốn được ai nữa, hình như xem ca nhạc thời trang đỡ mệt óc hơn. Trong khi đó thì bọn khỉ yên lặng nghiền ngẫm. Não chúng phát triển nhờ các phản xạ đơn lẻ... thế rồi chúng nói được. Nói được nhưng chúng gần như không nói với chúng ta, trừ một vài câu từ chối mang tính đe dọa đối với những người liều lĩnh vẫn còn dám ra lệnh cho chúng. Vào ban đêm, khi chúng ta không còn ở trong phòng thí nghiệm nữa, chúng trao đổi với nhau và dạy nhau”.
Sau một lúc yên lặng, người đàn bà lại nói tiếp với giọng sợ hãi:
“Tôi sợ quá. Tôi không thể sống như thế này nữa. Tôi muốn nhường nhà tôi cho con khỉ đột. Tôi phải chạy khỏi chính nhà mình.
Nó ở nhà tôi từ hơn một năm nay và phục vụ tôi rất trung thành. Dần dần, nó thay đổi. Buổi tối, nó ra khỏi nhà đi dự các cuộc họp. Tại cuộc họp, nó học nói. Nó từ chối làm việc. Một tháng nay, nó ra lệnh cho tôi làm công việc bếp núc. Nó bắt đầu ăn bằng bát đĩa của tôi. Tuần trước nó đuổi tôi ra khỏi phòng của tôi. Tôi phải ngủ trên một chiếc ghế ở phòng khách. Tôi thử ngọt nhạt với nó, không dám la rầy hay bắt phạt nó nữa. Nó chế giễu tôi và các đòi hỏi của nó cứ tăng mãi. Tôi khổ quá. Tôi bị tước đoạt hết.
Tôi sống tạm trong một cánh đồng cùng với mấy bà có hoàn cảnh như tôi. Cũng có đàn ông, trong số đó nhiều người cũng không can đảm hơn chúng tôi. Cuộc sống của chúng tôi ngoài thành phố thật khốn khổ khốn nạn. Chúng tôi thấy xấu hổ, không ai nói với ai nữa. Tôi không còn sức lực nữa”.
Người đàn bà lại ngừng nói nhưng ngay sau đó là giọng một người đàn ông vang lên:
“Tôi tin rằng mình đã tìm ra thuốc chữa ung thư. Tôi muốn thử thuốc như vẫn làm trước đây. Tôi đã dè chừng nhưng vẫn phải cẩn thận. Gần đây lũ khỉ chỉ miễn cưỡng chịu cho thí nghiệm trên chúng. Tôi chỉ dám vào cũi con vượn George, sau khi bắt hai người phụ tá giữ chặt nó. Tôi chuẩn bị tiêm thuốc gây ung thư cho nó. Phải làm như thế rồi sau đó mổi chữa cho nó. Con George có vẻ cam chịu. Nó không động đậy nhưng đôi mắt tinh quái nhìn qua vai tôi. Tới khi tôi hiểu ra thì đã quá chậm: chúng tôi bị sáu con khỉ đột bắt giữ. Những con này bị nhốt riêng vì bị dịch hạch nhưng không hiểu sao chúng thoát ra được. Đúng là chúng có âm mưu trước. Con George điều hành cuộc đảo chính bằng tiếng nói của chính chúng tôi. Bắt chước y nguyên các động tác của tôi, nó ra lệnh cho bọn khỉ đột trói chúng tôi vào bàn, sau đó lấy ống tiêm và tiêm vào chúng tôi thứ thuốc chết người. Chắc chắn tôi sẽ bị ung thư.
Sau khi tiêm hết ống thuốc, con George vỗ nhẹ vào má tôi như tôi vẫn làm với lũ khỉ. Xưa nay tôi vẫn đối xử tốt với chúng. Với tôi, chúng nhận được nhiều sự vuốt ve hơn là roi vọt. Vài hôm sau, tôi nhận ra một số triệu chứng xấu khi bị chúng nhốt trong cũi. Con George cũng nhận ra và tôi nghe thấy nó nói với những con khác là nó bắt đầu chữa cho tôi. Điều đó lại làm tôi khiếp sợ. Tôi biết mình sẽ chết vì giờ đây tôi thiếu tin tưởng vào thuốc chữa. Giá mà được chết thật nhanh. Một đêm, tôi phá được cũi và chạy trốn. Tôi trốn trong cánh đồng, phía ngoài thành phố. Tôi chỉ còn sống hai tháng nữa. Trong thời gian còn lại này, tôi chỉ phá cờ thế và ngủ gà ngủ gật”.
Sau một lúc im lặng, một giọng nữ lại cất lên:
“Tôi là một người đàn bà dạy thú. Tôi phụ trách tiết mục gồm mười hai con tinh tinh. Thật là những con thú tuyệt vời. Hôm nay tôi cùng một số nghệ sĩ xiếc vào lồng thú. Cần phải công bằng. Bọn khỉ đối xử tốt với chúng tôi, cho chúng tôi ăn uống thừa mứa. Chúng thay nệm mỗi khi bẩn quá. Chúng không ác. Chúng chỉ cứng rắn những người nào tỏ ra có ý xấu và từ chối thực hiện những trò chúng nghĩ ra để dạy chúng tôi. Những người chống đối này là những người tân tiến. Tôi thì tôi chịu khuất phục những ý nghĩ ngông cuồng của chúng, không bàn cãi gì hết. Chẳng dại gì đấu tranh để tránh đâu, chống đối làm gì để nhận lấy sự đối xử tệ của chúng. Theo lệnh chúng, tôi bò bằng hai chân hai tay, tôi nhảy chụm bốn vó như nhảy cừu. Vì thế chúng rất hiền với tôi. Tôi không thấy khổ, chẳng có gì phải bận tâm, cũng chẳng phải nghĩ tới nhiệm vụ. Phần lớn chúng tôi thấy thích hợp với chế độ này”.
Lần này người đàn bà im lặng khá lâu. Con Cornelius nhìn tôi với vẻ gượng gạo. Tôi quá hiểu những suy nghĩ của nó. Một loài người ươn hèn, cam chịu một cách dễ dàng như vậy nên tiếp tục tồn tại trên hành tinh hay nên nhường vị trí của mình cho một loài khác cao quý hơn? Tôi đỏ mặt và quay đi chỗ khác. Người đàn bà lại nói nhưng với giọng hoảng hốt hơn:
“Giờ đây chúng chiếm hết thành phố. Chúng tôi chỉ còn vài trăm người trong khu đất chật hẹp này. Tình cảnh của chúng tôi rất bấp bênh. Chúng tôi là nhóm người cuối cùng ở gần thành phố nhưng bọn khỉ không cho phép chúng tôi được tự do ở gần chúng. Trong các trại khác, một số người chạy vào rừng, một số người đầu hàng chúng để được ăn. Ở trại này, chúng tôi cứ yên vị tại chỗ, do lười là chính. Chúng tôi chỉ ngủ. Chúng tôi không thể tổ chức nhau lại để chống lại chúng... Trời ơi! Đúng là những điều tôi lo sợ đã xảy ra. Tôi nghe thấy những tiếng chói tai man dại. Nghe như tiếng nhạc nhà binh... Cứu tôi với! Đúng là bọn khỉ! Chúng đang bao vây chúng tôi. Những con khỉ đột to lớn điều khiển chúng. Chúng sử dụng kèn, trống và đồng phục của chúng tôi. Lại cả súng nữa! Thật không còn gì nhục hơn nữa! Kìa, đội quân của chúng đang kéo tới nhưng may là chúng chỉ dùng roi”.

 
Không hiểu sao một số kết quả nghiên cứu của con Hélius lại được đồn đại khắp nơi. Có lẽ do say sưa với thắng lợi, con vượn này đã không giữ được mồm miệng. Khắp thành phố ầm lên tin một nhà khoa học đã làm cho người nói được. Ngoài ra, những phát hiện khảo cổ về thành phố bị chôn vùi hàng ngàn năm cũng được đăng tải và bình luận trên các báo. Mặc dù ý nghĩa của những phát hiện đã bị bóp méo, một số nhà báo vẫn tỏ ra nghi ngờ. Kết quả là khỉ chúng rất hoang mang. Sự hoang mang này làm nẩy sinh sự nghi kỵ càng ngày càng tăng của giới lãnh đạo đối với tôi. Thái độ của chúng càng ngày càng đáng ngại.
Con Cornelius có một số kẻ thù. Nó không dám công bố các phát hiện của mình nữa. Đời nào nó lại để các giới chức chống lại nó chỉ vì các phát hiện của mình. Mặt khác, phái tinh tinh do con Zaius cầm đầu đang âm mưu chống lại nó. Chúng rêu rao là đang có những âm mưu chống lại loài khỉ và úp úp mở mở tuyên bố tôi là một trong những tên phiến loạn, về phần bọn khỉ đột, tuy không chính thức nắm giữ các chức vụ nhưng chúng luôn luôn chống lại những ai gây rối.

Hôm nay, tôi rất xúc động: sự kiện tôi hằng mong đợi đã xảy ra. Lúc đầu, tôi rất vui sướng. Nhưng nghĩ lại, tôi rùng mình vì hiểm họa trước mắt: tôi đã có một con trai, mà lại là con trên hành tinh Soror.
Tôi đã nhìn thấy nó mặc dù đó không phải là việc dễ. Lệnh giữ kín tin tức về mẹ con Nova càng ngày càng nghiêm cẩn, do đó tôi không sao thăm được Nova suốt tuần lễ trước khi cô đẻ. Khi con Zira báo tin tôi mới biết mình có con. Dù chuyện gì xảy ra đi nữa thì con vượn cái vẫn là một người bạn trung thành. Nó thấy tôi sôi sùng sục tới mức nó phải tự mình thu xếp cho tôi gặp mặt vợ con. Thế mà cũng phải mất mấy ngày sau khi Nova đẻ nó mới đưa được tôi tới gặp cô. Buổi gặp mặt diễn ra vào đêm khuya vì đứa trẻ bị canh giữ suốt ngày.
Tôi đã nhìn thấy con. Đó là một đứa trẻ tuyệt vời. Nó nằm trên nệm rơm, như một Chúa Hài đồng mới, cuộn chặt vào ngực mẹ. Chú bé rất giống tôi nhưng có nét đẹp của Nova. Cô gầm gừ khi nghe thấy tiếng cánh cửa bị đẩy. Thế là cô đã có cảm giác không yên tâm. Cô đứng lên, các ngón tay dương lên sẵn sàng cào xé, nhưng yên lặng trở lại khi nhận ra tôi. Tôi nghĩ sự sinh nở đã làm cô vươn lên nhiều nấc thang của sinh giới. Ánh mắt lẩn tránh được thay thế bằng ánh mắt rực cháy. Tôi ôm con mình một cách thắm thiết, quên hẳn những đám mây đen trên đầu.
Tôi có thể đoán chắc là con tôi sẽ trở thành một người đàn ông thực sự. Nét mặt và ánh mắt nó toát ra vẻ linh lợi. Tôi đã châm lại ngọn lửa thiêng. Nhờ tôi, một nhân loại đang sống lại và sẽ sinh sôi nảy nở trên hành tinh này. Khi con tôi trưởng thành, nó sẽ đông con nhiều cháu và...
Trưởng thành! Tôi rùng mình nghĩ tới cuộc sống thơ ấu của nó, tới những khó khăn sẽ xuất hiện trên con đường của nó. Mặc! Chỉ với ba người chúng tôi, tôi tin chúng tôi sẽ chiến thắng. Tôi nói ba người vì giờ đây Nova đã thuộc về chúng tôi. Chỉ cần nhìn cách cô chơi với con là đủ thấy. Tuy vẫn liếm con theo cách của những người mẹ trên hành tinh kỳ lạ này nhưng nét mặt cô đã có thần thái.
Tôi đặt con xuống nệm rơm, thấy yên tâm về nó. Nó chưa nói được, nhưng... - Tôi nghĩ vơ vẩn - nó sẽ nói vì hiện nay nó mới được có ba ngày tuổi. Kìa nó đang khóc, khóc theo kiểu trẻ Trái Đất, chứ không eo éo. Nova như đã ý thức, cô ngắm nghía con với vẻ si mê.
Con Zira như hiểu hơn. Nó lại gần đứa bé, đôi tai mượt như nhung vểnh lên và im lặng nhìn một lúc, vẻ nghiêm trang. Sau đó, nó cho tôi biết không thể ở lại lâu hơn, sẽ rất nguy hiểm cho tất cả nếu khỉ ta gặp tôi ở đây. Nó hứa sẽ chăm sóc con tôi và tôi biết nó sẽ giữ lời mặc dù tôi biết chính nó cũng đang bị nghi ngờ vì đã chiều và làm theo ý tôi. Tôi rùng mình nghĩ tới lúc nó bị đuổi việc. Tôi không có quyền tạo ra những nguy cơ cho nó.
Tôi ôm chặt vợ con một cách thắm thiết, sau đó đi ra. Lúc quay lại, tôi thấy con vượn cái cúi xuống đặt mõm vào trán con tôi trước khi khóa cũi lại. Vậy mà Nova không chống đối! Cô đã chấp nhận hành động thân mật đó như một hành động bình thường. Không thể không xem đó như kết quả của một phép mầu khi nghĩ tới sự ác cảm của cô đối với con Zira trước đây.
Chúng tôi ra ngoài. Chân tay tôi run run và tôi thấy con Zira cũng xúc động như tôi. Nó vừa nói vừa lau nước mắt :
- Ulysse, không hiểu sao thỉnh thoảng tôi thấy thằng bé như con mình.

 
Những lần đi thăm đều đặn nhưng miễn cưỡng giáo sư Antelle càng ngày càng trở nên nặng nề đối với tôi. Ông vẫn ở trong học viện, nhưng khỉ ta đã lấy lại căn phòng khá tiện nghi tôi xin cho ông trước đây. Ông rũ ra, thỉnh thoảng lại nổi khùng, tìm cách cắn bọn khỉ gác, rất nguy hiểm. Con Cornelius phải thay đổi cách giam giữ, giam ông trong một chiếc cũi bình thường cùng với cô bạn gái đã sống chung với ông ở vườn thú. Giáo sư đón nhận cô bạn gái với sự sung sướng ầm ĩ và thay đổi hẳn thái độ, tính khí trở lại bình thường.
Lúc ông được ghép đôi như vậy thì tôi tới thăm ông. Ông có vẻ hạnh phúc, người đẫy ra và trông trẻ hơn. Trước đây, tôi không sao nói chuyện được với ông. Hôm nay, tôi thử một lần nữa nhưng vẫn không có kết quả. Ông chỉ quan tâm tới những chiếc bánh tôi chìa ra cho ông. Khi túi bánh sạch trơn, ông quay về nằm dài cạnh cô bạn gái để cho cô này liếm mặt. Có tiếng nói nho nhỏ sau lưng tôi: “Anh thấy đấy, tâm hồn có thể bị đánh mất mà cũng có thể nảy sinh như thế nào”.
Đó là tiếng của con Cornelius. Nó tìm tôi không phải vì chuyện của giáo sư mà muốn nói chuyện với tôi một cách nghiêm chỉnh. Tôi theo nó vào văn phòng, thấy con Zira đã đợi ở đó, mắt đỏ hoe như vừa mới khóc. Hình như chúng có tin gì quan trọng muốn cho tôi biết nhưng không con nào dám lên tiếng trước. Tôi phá vỡ sự yên lặng bằng cách hỏi có chuyện gì xảy cho con mình không.
- Nó tốt. - Con Zira vội vàng đáp.
- Quá tốt. - Con Cornelius quàu quạu nói thêm. Tôi biết con tôi là một đứa trẻ tuyệt vời nhưng từ một tháng nay tôi không thấy nó vì lệnh cách ly mẹ con Nova được tăng cường hơn. Con Zira bị giới cầm quyền nghi ngờ, cũng bị theo dõi chặt chẽ. Con Cornelius nhấn nhá :
- Còn hơn cả quá tốt. Thằng bé cười, khóc y như khỉ con và nó bắt đầu... nói.
- Nói được khi mới ba tháng! - Tôi kêu lên.
- Chỉ bi bô những từ của trẻ con thôi. Nhưng điều đó chứng tỏ nó sẽ nói được. Nó là loại trẻ sớm biết nói.
Tôi ra vẻ ông bố làm con Zira nổi cáu. Nó nói :
- Anh có biết như thế sẽ là một tai họa không? Không bao giờ khỉ ta để cho thằng bé yên.
Con Cornelius chậm rãi nói :
- Theo các nguồn tin đáng tin cậy, tôi được biết các quyết định đáng ngại về con anh sắp được Đại hội đồng thông qua trong vòng mười lăm ngày nữa.
- Anh nói là các quyết định đáng ngại?
- Rất đáng ngại. Ít ra là cho tới lúc này, vấn đề loại bỏ nó chưa được đặt ra. Nhưng khỉ ta sẽ không cho nó gần mẹ.
- Vậy còn tôi, tôi có được thăm nó không?
- Anh thì lại càng không được... nhưng anh để tôi nói. - Con vượn nói như ra lệnh - Chúng ta ở đây không phải để than khóc mà để hành động. Vì thế, tôi có một số tin tức cho anh. Con anh sẽ sống trong một pháo đài dưới sự giám sát của các tinh tinh. Zaius đã có âm mưu này từ lâu và nó sắp đạt được mục đích.
Nói tới đây, con Cornelius giận dữ nắm chặt tay lại và lẩm bẩm chửi. Sau đó, nó nói tiếp :
- Anh cần biết rằng Đại hội đồng biết rất rõ những công trình khoa học của Zaius là vô giá trị nhưng họ vẫn làm ra vẻ tin rằng hắn giỏi hơn tôi trong việc nghiên cứu một con người đặc biệt như con anh. Đại hội đồng hành động như vậy vì họ coi con anh như một hiểm họa cho loài khỉ. Họ tính lợi dụng Zaius để làm cho đứa bé trở thành vô hại.
Tôi rụng rời chân tay. Không thể để con tôi rơi vào tay con tinh tinh ngu xuẩn đáng sợ đó. Con Cornelius tiếp tục :
- Không chỉ riêng con anh bị đe dọa.
Tôi chết lặng đưa mắt nhìn con Zira, nhưng nó cúi mặt xuống. Con Cornelius vẫn tiếp tục :
- Các tinh tinh chống lại anh vì anh là bằng chứng sống chứng tỏ thuyết của họ sai, còn các khỉ đột thấy anh được tự do đi lại là quá nguy hiểm. Họ tin rằng anh sẽ đông con nhiều cháu trên hành tinh này. Nhưng bỏ qua đám con cháu tương lai của anh, chỉ riêng anh cũng đủ gieo rắc những sự rối động vào đám người ở đây. Một số báo cáo ghi nhận những triệu chứng bất bình thường ở những người được anh tới thăm.
Thực vậy, trong lần thăm mới đây nhất, tôi nhận thấy có một sự thay đổi rõ rệt ở những người bị giam. Hình như có một tiềm thức mật báo cho họ sắp có một sự phục sinh mầu nhiệm. Họ chào đón tôi bằng một bản hợp xướng gồm những tiếng u u kéo dài.
Con Cornelius kết thúc một cách phũ phàng :
- Nói thẳng với anh, tôi sợ rằng trong khoảng mười lăm ngày nữa. Đại hội đồng sẽ quyết định loại trừ anh... hoặc ít ra cũng lấy đi một phần não của anh dưới chiêu bài thí nghiệm, về phần Nova, tôi nghĩ rằng họ cũng sẽ làm cô ta vô hại vì cô ta quá gần gũi với anh.
Sao lại vô lý như vậy! Tôi, một người được trao cho sứ mệnh có thể nói là gần như thần thánh, sắp trở thành một sinh vật khốn khổ nhất. Tôi thấy tuyệt vọng ghê gớm. Con Zira đặt tay lên vai tôi nói :
- Cornelius đã nói hết tình hình với anh. Nhưng còn một điều anh ấy chưa nói với anh là chúng tôi sẽ không bỏ rơi anh. Chúng tôi quyết định sẽ cứu cả ba và đã nhận được sự giúp đỡ của một nhóm vượn dũng cảm.
- Tôi có thể làm được gì với cái thân cô thế cô này?
- Phải chạy trốn. Phải rời bỏ khỏi hành tinh này không bao giờ được trở lại nữa. Phải quay lại Trái Đất. Chỉ như vậy mới cứu được anh và con anh.
Giọng nó nấc lên như sắp khóc. Hóa ra nó vẫn gắn bó với tôi mà tôi không ngờ tới. Tôi thấy lúng túng vì sự đau khổ của nó và viễn cảnh phải vĩnh viễn xa rời hành tinh. Nhưng làm thế nào trốn khỏi hành tinh? Con Cornelius lên tiếng :
- Zira nói đúng đấy. Tôi đã hứa với cô ấy giúp anh chạy trốn và tôi sẽ thực hiện lời hứa, dù có phải mất chức. Tôi làm như vậy để thực hiện nghĩa vụ đối với loài khỉ. Nếu có một sự nguy hiểm đe dọa anh thì cách tốt nhất để tránh nó là quay trở lại Trái Đất... Trước đây, có phải anh nói với tôi rằng con tàu của anh còn nguyên vẹn và có thể đưa anh trở lại Trái Đất?
- Đúng vậy. Nó còn đủ nhiên liệu, dưỡng khí và thực phẩm để đưa chúng tôi tới tận cùng vũ trụ. Nhưng làm thế nào lên được tàu?
- Con tàu vẫn quay quanh hành tinh của chúng tôi. Một nhà thiên văn học bạn tôi đã xác định được vị trí của nó và đã biết các yếu tố của quỹ đạo của nó. Còn phương tiện nào để tới được nó à? Anh hãy nghe đây! Đúng mười ngày nữa chúng tôi sẽ phóng một vệ tinh khỉ tạo có người lái để nghiên cứu ảnh hưởng của các bức xạ, tất nhiên là lên cơ thể người lái... Đừng có ngắt lời tôi! Theo dự kiến, phi hành đoàn sẽ gồm ba con người: một con đực, một con cái và một con con.
Tôi hiểu ngay ý đồ của con vượn và phải chịu tài nó. Nhưng còn biết bao trở ngại!
- Một số nhà khoa học chịu trách nhiệm phóng vệ tinh là bạn tôi, tôi đã thuyết phục được họ hành động vì anh. Vệ tinh sẽ được đặt vào quỹ đạo con tàu. Ngoài ra, vệ tinh còn có thể điều khiển được để thực hiện một số thao tác. Cặp người phóng theo vệ tinh đã được huấn luyện để thực hiện một số thao tác điều khiển dựa vào phản xạ có điều kiện. Tôi nghĩ rằng anh còn thành thạo hơn chúng... Sau đây là kế hoạch của chúng tôi: gia đình anh sẽ thay thế cả ba con người của phi hành đoàn. Chuyện này không có gì khó vì tôi có những vượn giúp sức quan trọng. Đó là những vượn chán ghét những vụ giết người hàng loạt. Những khỉ khác không thể nhận ra trò gian của chúng tôi.
Điều này có thể lắm. Đối với phần lớn khỉ, một con người đơn giản là một con người, chúng thấy không có sự khác nhau nào giữa người này với người kia.
- Tôi sẽ cho anh theo một khóa huấn luyện cấp tốc trong khoảng thời gian mười ngày này. Anh có tin rằng anh có thể trở lại tàu của anh không?
Điều này thì chắc chắn là được nhưng lúc này không phải lúc tôi nghĩ tới khó khăn và nguy hiểm. Tự nhiên tôi không sao kìm được những tình cảm đau buồn khi nghĩ tới lúc phải rời hành tinh, chia tay Zira và những người anh em người của mình. Đối với những người này, tôi như một người đào ngũ. Tuy nhiên, trước hết phải cứu lấy con tôi và Nova rồi sau đó sẽ trở lại. Vâng, sau này tôi sẽ trở lại. Nhân danh những con người bị giam cầm ở trong các cũi, tôi thề sẽ trở lại.
Tôi bị rối loạn đến nỗi đọc to lời thề. Con Cornelius cười nói :
- Xin anh nhớ cho là chúng tôi cũng đã phát minh ra thuyết tương đối. Bốn hay năm năm trong con tàu của anh tương đương với hàng nghìn năm ở chỗ tĩnh tại chúng tôi. Từ đây tới lúc đó... tôi đã thảo luận với các bạn tôi về nguy cơ như anh nói nhưng chúng tôi chấp nhận nó.
Chúng tôi chia tay nhau sau khi hẹn gặp lại vào ngày mai. Con Zira ra trước. Lợi dụng chỉ còn lại một mình với con Cornelius, tôi lúng túng cám ơn nó nhưng tự hỏi không hiểu sao con vượn này lại giúp mình. Như đọc được ý nghĩ của tôi, nó nói :
- Anh hãy cám ơn Zira. Chính cô ấy mới là khỉ anh phải biết ơn. Chỉ có điều, không hiểu sao tôi lại phải vất vả để chuốc lấy bao nhiêu nguy hiểm như vậy. Có lẽ vì cô ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho tôi nếu tôi là kẻ đồng lõa trong vụ giết người này... và...
Nói tới đây nó lưỡng lự. Biết con Zira đang chờ tôi ở ngoài hành lang và biết chắc con vượn cái không thể nghe được câu chuyện, nó nói nhỏ nhưng rất nhanh :
- ... ngoài ra, đối với cô ấy cũng như đối với tao, tốt nhất là mày biến nhanh khỏi hành tinh này.
Nó đẩy cửa đi ra. Còn lại mình tôi với con Zira. Chúng tôi bước mấy bước trong hành lang. Tôi đứng lại nói “Zira” và ôm nó trong tay. Nó cũng bối rối như tôi. Tôi nhìn thấy dòng nước mắt chảy trên mõm nó khi chúng tôi ôm ghì lấy nhau. Thôi mặc cái hình hài ghê sợ vì tâm hồn nó đang đồng điệu với tâm hồn tôi. Tôi nhắm mắt lại để không nhìn thấy cái mặt vốn đã thô kệch lại càng xấu xí hơn vì xúc động, cảm thấy thân hình dị dạng của nó run rẩy sát vào người mình. Tôi cố áp má mình vào má nó. Chúng tôi sắp ôm nhau như một đôi tình nhân thì lương tri nó trỗi dậy và nó đẩy tôi ra một cách dữ dội.
Trong khi tôi đứng ngây ra không biết làm gì thì nó giấu mõm dưới lớp lông mượt như nhung của đôi chân dài. Con vượn cái gớm ghiếc khóc nức nở, nói với tôi một cách tuyệt vọng :
- Anh thân yêu, không thể được. Đáng tiếc, em không thể. Trông anh thực gớm ghiếc quá.

 
Âm mưu thành công. Việc cập vào con tàu diễn ra suôn sẻ. Tôi điều khiển vệ tinh từ từ tiến lại gần con tàu, đưa nó vào khoang mở sẵn để tiếp nhận xà lúp trở về tàu, sau đó cho các rô-bô hoạt động để đóng kín các lối vào lại. Các thiết bị trên tàu còn nguyên vẹn. Tôi cho các máy tính hoạt động, để thực hiện các thao tác khởi hành. Trên hành tinh Soror, những con vượn giúp đỡ tôi sẽ lập luận rằng vệ tinh đã bị phá hủy trên đường vào quỹ đạo.
Thế là một lần nữa tôi lại ngồi trong con tàu vũ trụ bay trong không gian về hướng hệ thống Mặt Trời với vận tốc ngày càng tăng, lướt đi như một ngôi sao chổi.
Cùng đi trên con tàu với tôi còn có Nova và Sirius, trái quả của mối tình liên hành tinh. Giờ đây, con tôi đã biết nói papa, mama và nhiều từ khác. Trên tàu còn có một đôi gà, một đôi thỏ và nhiều loại hạt khác nhau do các nhà khoa học khỉ đặt vào vệ tinh để nghiên cứu ảnh hưởng của các bức xạ lên chúng.
Kế hoạch của con Cornelius được thực hiện tới từng chi tiết. Việc thay thế bộ ba chọn trước được thực hiện không có gì khó khăn: người đàn bà thay Nova ở học viện, đứa trẻ sau này sẽ giao cho con Zaius. Con tinh tinh ngu xuẩn này sẽ chứng minh được đứa trẻ không thể nói và chỉ là một con vật. Có lẽ sau này, khỉ ta sẽ không kết tội tôi gây ra nguy hiểm nữa và để yên cho người đàn ông thay tôi sống yên lành vì người này không nói được. Có lẽ khỉ ta sẽ không bao giờ nghi ngờ là đã có sự đánh tráo vì bọn tinh tinh, như tôi đã nói, không phân biệt được con người này với con người khác. Con Zaius sẽ chiến thắng, còn con Cornelius có thể có đôi chút buồn phiền nhưng rồi mọi chuyện sẽ được quên rất nhanh. Mà đúng là đã quên thực vì các đám sao lấp lánh đang lướt qua phía ngoài con tàu sau mấy tháng lao trong không gian, về phần tôi, các kỷ niệm mờ nhạt rất nhanh theo nhịp độ nhỏ dần của ngôi sao siêu lớn Bételgeuse: nó biên thành một quả bóng nhỏ, sau đó thành một quả cam. Giờ đây nó trở lại là một điểm sáng trong thiên hà như mọi điểm sáng khác.
Có lẽ tôi sẽ điên nếu cứ tự giày vò mình. Phải, tôi đã cứu thoát những người thân yêu của tôi nhưng ở nơi xa ấy, ai là kẻ đang thương tiếc tôi? Con Zira chăng? Đúng, chỉ có con Zira. Nhưng những tình cảm nẩy nở giữa chúng tôi chẳng có tính cách Trái Đất mà cũng chẳng có tính cách của bất kỳ nơi nào trong vũ trụ. Buộc phải chia tay thôi. Chắc nó đã tìm lại được sự yên tĩnh với những đứa con vượn sau khi lấy con Cornelius. Còn giáo sư Antelle? Quỷ thần ơi, tôi không thể làm được gì hơn cho ông nhưng có vẻ như ông đã thích hợp để tồn tại ở đó. Chỉ đôi khi tôi mới rùng mình khi nghĩ sống trong điều kiện như ông mà không có sự giúp đỡ của con Zira thì có lẽ tôi cũng đã rơi xuống sự cùng cực đó rồi.

Chúng tôi lên đường đã hơn một năm tính theo thời gian riêng trên tàu. Con tàu đạt tới vận tốc xấp xỉ vận tốc ánh sáng nên đã vượt qua một quãng đường dài trong khoảng thời gian ngắn. Rồi chúng tôi bước vào thời kỳ giảm tốc kéo dài một năm. Trong thế giới thu nhỏ của chúng tôi, tôi say sưa không chán với hạnh phúc gia đình.
Nova chịu đựng cuộc hành trình khá tốt. Hình như tình mẹ con đã biến đổi cô: cô càng ngày càng biết suy nghĩ hơn. Cô say sưa ngắm nhìn con mình hàng giờ. Đối với cô, con tôi là một thầy giáo dạy tiếng giỏi hơn tôi rất nhiều. Cô phát âm hầu như rất chuẩn những từ nó phát âm. Cô vẫn chưa nói chuyện được với tôi nhưng chúng tôi thiết lập được một hệ thống tín hiệu đủ để hiểu nhau và luôn luôn gắn bó với nhau. Còn Sirius, với một tuổi rưỡi, nó là viên ngọc của vũ trụ. Nó bi bô và không ngừng đi lại mặc dù có trạng thái tăng trọng lượng. Tôi chỉ muốn mau chóng cho nó ra mắt loài người ở Trái Đất.
Một buổi sáng, tôi xúc động nhìn thấy Mặt Trời bắt đầu có kích thước đáng kể. Giờ đây, nó hiện ra trước chúng tôi như một quả bi-a màu vàng. Tôi chỉ cho Nova và Sirius và giải thích cho hai mẹ con thế giới mới sẽ như thế nào. Hai mẹ con tỏ ra hiểu. Hôm nay, Sirius nói năng lưu loát, cả Nova cũng vậy. Đúng là nhờ phép màu của tình mẹ con, phép màu mà tôi là người chuyển giao. Tôi đã không kéo được đám người trên hành tinh Soror ra khỏi sự u mê, nhưng tôi đã thành công hoàn toàn với Nova.
Mặt Trời mỗi lúc một to dần. Tôi dùng kính viễn vọng định vị các hành tinh và dễ dàng tìm ra sao Thiên vương, sao Thổ, sao Hỏa và... Trái Đất đây rồi!
Nước mắt dâng lên trong mắt tôi. Phải sống hơn một năm trên hành tinh của khỉ mới hiểu được sự xúc động của tôi. Sau bảy năm xa cách, tôi biết sẽ không gặp lại họ hàng cũng như bạn bè nhưng tôi vẫn nóng lòng gặp lại những con người thực.
Dán mắt vào cửa sổ, chúng tôi nhìn Trái Đất tiến lại gần. Giờ đây không cần tới kính viễn vọng để phân biệt các lục địa. Con tàu trở thành vệ tinh bay quanh Trái Đất. Tôi nhìn châu Úc, châu Mỹ lướt qua phía dưới. Và nước Pháp đây rồi.
Chúng tôi đáp xuống bằng chiếc xà lúp thứ hai. Tất cả các phép tính được thực hiện để chiếc xà lúp đáp xuống tổ quốc tôi và hy vọng là không xa Paris lắm.
* * * * *
Chúng tôi vào tầng khí quyển. Tôi cho các tên lửa hãm hoạt động. Nova nhìn tôi mỉm cười. Cô đã biết cười, biết khóc. Con tôi vươn tay ra và mở to đôi mắt ngỡ ngàng. Phía dưới chúng tôi là Paris. Tháp Eiffel vẫn đứng đó.
Tôi điều khiển con tàu rất chính xác. Kỳ diệu thay kỹ thuật! Sau bảy trăm năm xa Trái Đất, giờ đây tôi sắp đặt chân xuống sân bay Orly. Sân bay không thay đổi lắm. Con tàu sẽ đáp xuống một khu đất khá xa các tòa nhà. Nhất định người ta đã nhận ra con tàu và tôi chỉ có việc chờ. Không thấy có máy bay lên xuống. Sân bay đã bị bỏ rồi chăng? Không, kìa có một chiếc máy bay. Sao nó giống như in các máy bay lúc tôi ra đi đến thế!
Một chiếc ô-tô rời khu nhà chạy về phía chúng tôi. Tôi cho các tên lửa ngừng hoạt động, người càng lúc càng bồn chồn. Có biết bao chuyện tôi sắp kể cho những người anh em đồng loại. Có thể lúc đầu họ không tin tôi, nhưng tôi có những bằng chứng, có Nova, có Sirius.
Chiếc xe lớn dần. Đó là một chiếc xe tải nhỏ kiểu khá cổ, loại bốn bánh chạy bằng máy nổ. Tôi ghi nhận những chi tiết đó một cách máy móc, nghĩ bụng có lẽ chiếc xe được lôi ra từ một viện bảo tàng nào đó.
Tôi hình dung ngay ra một sự đón tiếp long trọng hơn. Nhưng sao ít người ra đón tôi thế, nếu tôi nhìn không nhầm thì tất cả chỉ có hai người. Tôi ngơ ngác, người ta không thể không biết. Lẽ nào biết rồi mà như vậy...!
Họ chỉ có hai người. Tôi nhìn họ không rõ lắm vì bị chói ánh Mặt Trời phản chiếu trên kính xe. Mà tấm kính mới bẩn làm sao! Một người lái xe và một người đi theo. Người này hình như mặc sắc phục sĩ quan. Tôi thấy ánh sáng phản chiếu trên các lon của người đó, nhất định người này phải là chỉ huy sân bay. Chắc những người khác sẽ theo sau.
Chiếc xe dừng lại cách chúng tôi khoảng năm mươi mét. Tôi bê con bước ra ngoài chiếc xà lúp. Nova theo sau với đôi chút lưỡng lự. Cô có vẻ sợ, nhưng tôi nghĩ cô sẽ quên ngay thôi.
Người lái xe bước xuống, nửa người bị đám cỏ che lấp, lưng quay lại phía tôi vì phải mở cửa cho người kia bước xuống. Tôi đã không nhầm: đó là một viên sĩ quan, nếu không cũng phải là một viên chỉ huy vì tôi thấy nhiều lon lấp lánh. Người đó nhảy xuống đất, bước mấy bước về phía chúng tôi và bước ra khỏi đám cỏ. Nova thét lên một tiếng, giằng lấy con từ tay tôi và chạy trốn vào chiếc xà lúp trong khi tôi như chôn chân xuống đất, không động đậy mà cũng không thốt ra được một tiếng.
Đó là một con khỉ đột.

 
Jinn và Phyllis cùng ngửng đầu khỏi bản thảo và nhìn nhau một lúc không nói một lời. Cuối cùng, Jinn cô gượng cười nói :
- Một chuyện bịa khéo.
Phyllis vẫn mơ màng. Một số đoạn của câu chuyện làm cô cảm động và cô thấy câu chuyện có vẻ thật. Cô nói nhận xét đó với người yêu :
- Câu chuyện chứng tỏ ở chỗ nào trong vũ trụ cũng có những nhà thơ và những tay bốc phét.
Cô tiếp tục suy nghĩ. Phải suy nghĩ mới tin được. Cuối cùng, cô đành không tin với một tiếng thở dài :
- Jinn, anh nói đúng, em đồng ý với anh... Sao lại có những con người biết suy nghĩ, những con người thông thái, những con người có thần cảm nhỉ? Không, không thể như thế được, người viết chuyện này nhất định đã bốc phét.
- Anh hoàn toàn đồng ý với em. - Jinn nói cho qua chuyện - Đã đến lúc phải trở về rồi đấy.
Anh giương buồm hết cỡ cho bức xạ của ba mặt trời chiếu vào, sau đó điều khiển các cần lái bằng bốn tay uyển chuyển trong khi Phyllis lắc mạnh đôi tai mượt như nhung, lấy hộp phấn ra thoa nhẹ một lớp phấn hồng vào chiếc mõm vượn cái.
 

Trên hành tinh khỉ - Pierre Boulle
 
Đã mang vào thư viện
 
Chúc casau luôn vui