Chợ Bái năm ngày một phiên thường, mười ngày một phiên lớn, gọi là phiên chính. Những phiên chợ chính họp suốt từ sáng qua chiều, người ở các miền xa đến mua bán rất đông vui như đám hội. Vậy, đi chơi chợ Bái, còn là một cái thú của gái lịch trai thanh.
Cách chợ Bái già nửa ngày đường, về phương Nam, có một cái làng hẻo lánh kia gọi là Lữ Xá. Đất Lữ Xá ném đá giấu tay, thiên hạ vốn vẫn khiếp cái tiếng ấy. Từ xưa, vì lẽ xa xôi, vả lại đò giang cách trở, người Lữ Xá không có đi chợ Bái. Vậy, Lữ với Bái chẳng hề thông thương.
Tinh sương hôm hai mươi tháng Hai, ở Lữ Xá, có một người con gái dậy sớm, đốt ngọn đèn còn le lói, sửa lại cái đẫy lụa nặng trịch, ý chừng sắp đi chợ bán hàng.
Bà mẹ dậy theo, hỏi luôn, giọng thật là kín đáo :
- Hai cái gói ấy, mày đã nhớ kỹ chưa, hở Tý?
Tý, ả con gái, khe khẽ trả lời :
- Đã, con đã giắt cẩn thận trong người.
Bà mẹ, dáng thỏa thuê, lại âu yếm sửa lại cái mép khăn mỏ quạ cho Tý, và nói :
- Đi cho may mắn nhé. Ngày xưa, tao cũng phải buôn bán như mày vậy, có gì là vất vả lắm đâu, đừng có ngại.
Tý mỉm cười mà đáp :
- Con có ngại đâu. Gái kẻ Lữ thì phải thế chứ, u nhỉ. Thôi, con đi đây, muộn lắm rồi.
Bà mẹ đưa chân con gái ra khỏi cổng. Tý vác đẫy lụa lên vai, bước nhanh thoăn thoắt. Bà mẹ còn dặn với trước khi đóng cổng lại :
- Có đi thì có về.
Tý qua mấy ngõ nhỏ để ra đường cái. Một vài kẻ trong làng, đã sắp tuổi nâu sớm, ngó qua liếp cửa thấy bóng Tý, đều đưa lời theo :
- Có đi thì có về.
Tý chỉ mỉm cườỉ, không ứng tiếng gì cả.
Trời dần dần hửng nắng. Xuân ấm như hơi rơm nỏ. A gái tơ, đầy lưng một đẫy lụa, vẫn cắm cúi những bước nhẫn nại của riêng người đồng quê sống kiếp con tằm.
Khi đi qua cánh đồng làng bên, Tý nghe thoáng có mấy kẻ nông phu thầm nói với nhau :
- Nó mang thuốc mê đấy.
- À nhỉ, hôm nay đã được hai mươi tháng Hai rồi. Ta lại sắp được xem hội Lữ Xá. Nhưng chẳng biết ả đi tới đâu?
- Kệ, đâu thì đâu. Có điều chẳng ở vùng này. Mà đã không ở vùng này, thì ta thóc mách đến làm gì, kẻo mà vạ miệng.
Tý mỉm cười, vẫn chỉ mỉm một nụ cười kiêu ngạo. Ả là người kẻ Lữ. Mà kẻ Lữ vẫn được các làng lân cận ở bên này sông sợ như hùm beo. Không sợ kẻ Lữ, dễ chừng chỉ những người thiên hạ ở bên kia sông trở đi. Song từ bên kia sông trở đi, thì con gái Lữ Xá vẫn coi người thiên hạ như cái đóm, có lửa cháy hẳn hoi, chỉ búng ngón tay cũng đủ tắt.
Nghĩa là, Tý lên đường sáng hôm ấy, không phải chỉ mang đi có lụa là thức vốn hiền mà nhũn và ai xé cũng được cả. Vậy, ngoài lụa, còn có một thức gớm ghiếc hơn nữa, là thuốc mê. Trai thiên hạ, dẫu như ngọn lửa mạnh, Tý chỉ búng ngón tay cho thuốc mê xuống, lửa đủ tắt ngấm rồi.
Tý sang sông, đi về phương Bắc, rồi lại qua một khúc sông nữa, đi về phía chợ Bái. Tý là người kẻ Lữ độc nhất đi chợ Bái, bạn đường toàn những hạng mới làm quen. Vậy Tý giấu bặt quê quán mình. Á tùy cơ mà nói trạnh ra một cái làng hiền lành có tiếng. Vả, mặt Tý, giọng Tý cũng rất hiền lành. Rồi đến hàng của Tý lại càng hiền lành hơn nữa. Lụa, chỉ có lụa thôi. Thân em như tấm lụa đào, phất phơ giữa chợ biết vào tay ai? Lụa đấy, tay ai muốn xé mà chả được, mà nó chả để vên! Nó không phải là của dữ vía. Dữ vía, có chăng tại kẻ mua nó về làm dây thắt cổ. Ông thắt cổ thì ông chết, tại ông!
Khi Tý đến chợ, các mái lều đã ngả bóng về đông. Nhưng đi chợ trưa, cũng chẳng hết được khách. Một chút mật thơm, hớ hênh ra, ruồi bu đến từng đàn. Tý là một của lạ, lạc đến đồng đất người, lỏm loi, bé nhỏ, ai người ta thèm sợ!
Đã mấy lần, Tý lé mắt nhìn trộm mấy người đàn ông ghé qua hàng ả, giở tung các tấm lụa ra chỉ cốt để chòng ghẹo ả. Nhưng mấy người ấy, đều vào hàng già già, cơ chừng Tý không thích, nên Tý cười cứ nhạt như không.
Sau cùng, có một bọn ra dáng phong lưu, tình tứ, mà đều trai trẻ cả, đến hàng Tý, ỡm ờ. Tý thấy ghét nhất một cái mặt nhăn nhở của gã mặc áo đoạn, nhưng ghét bằng giọng cười say đắm, vừa cười vừa nói :
- Sao mà ông làm duyên nhiều thế? Chả bù với cái ông kia, đến hàng em cứ đứng lì lì thôi!
Cái ông kia, là một gã mặc áo the thâm, cùng đi với bọn thiếu niên đương đứng ám hàng ả Tý; nhưng mọi người đùa cợt bao nhiêu thì gã đó im lặng bấy nhiêu, chỉ thỉnh thoảng nhìn thẳng vào mắt Tý một cái rất chóng, và có cười thì chỉ hơi mỉm miệng.
Người áo đoạn nghe nhắc đến gã áo the, mới quay lại, mà làm như vừa sực nhớ ra, bô bô nói :
- À, cái thằng hai Giáp này thì biết cái gì, nó đi hầu tôi đấy, cô hàng lụa ạ.
Mọi người đều vỗ tay khoái lạc, cho câu nói cợt trên làm thú vị. Duy Giáp đỏ mặt, mà vẫn cố làm ra vẻ thản nhiên.
Tý cởi gói trầu, lẳng lặng chọn một miếng đưa lên miệng nhai một điệu ngon lành lắm. Một gã trong bọn thiếu niên nói chòng :
- Trầu này têm tối hôm qua hẳn?
Tý tức thì dẽ dàng ngâm nga luôn:
Trầu này têm tối hôm qua,
Giấu bác, giấu mẹ đem ra mời chàng.
Gã áo đoạn, thích chí, đon đả :
- Nào thế cô hàng mời ai đây?
Tý lại nâng gói trầu lên. Gói trầu còn năm miếng, thì bốn miếng màu lá xanh, chỉ có một miếng màu lá vàng. Ả chọn lấy miếng lá vàng, kèm với cau tươi vỏ tía, rồi nói ngọt lịm đi :
- Em mời ông chứ còn mời ai nữa, vì chỉ có ông mới mua được lụa của em thôi.
Gã áo đoạn cười ngất, toan nhặt lấy khẩu trầu ở trên bàn tay ngón nhỏ muôn muốt. Nhưng đột nhiên, gã áo the đã nhặt xong khẩu trầu trước gã áo đoạn. Mặt Tý bỗng biến đổi trong chớp mắt. Ả kêu lên :
- Ông Giáp không được ăn!
Đã chậm. Giáp đã cầm gọn, hình như rất chặt, khẩu trầu ở trong nắm tay. Gã bấy giờ mới cười hở hàm răng, mà nói với các bạn, giọng thách thức :
- Anh nào dám ăn miếng trầu này?
Tý cố len vào một câu :
- Em mời ông áo đoạn kia!
Một gã trai đọc liến láu:
Ăn trầu thì mở trầu ra,
Một là thuốc độc, hai là mặn vôi.
Giáp thản nhiên nói :
- Nếu thuốc độc, thì cô hàng là đồ tồi, còn như mặn vôi, thì nước cốt càng đỏ, chứ sao. Ta ăn đấy!
Vừa dứt lời, Giáp bỏ luôn khẩu trầu vào miệng nhai liền. Gã áo đoạn chỉ cười xòa, đứng nhìn chứ không nói được câu gì cả. Hình như gã sợ cả sự im lặng của Giáp, một sự im lặng thách thức rất mạnh, chẳng ai dám tranh giành.
Duy Tý không cười nữa, mà cũng chẳng nói gì với Giáp. Ả nhẹ nhàng trách gã áo đoạn :
- Thế là tại ông đấy nhá! Trầu của tôi có thuốc mê, mà ông chẳng được ăn, thì ông không mê tôi được, mà cái ông áo the kia kìa, ông ấy lại mê tôi.
Khi người ta điên, thì người ta cãi là không điên; khi người ta nói dối, người ta hay bảo là nói thật; vì vậy, khi miếng trầu có thuốc mê mà cô hàng bảo là có thuốc mê, thì không ai tin rằng nó có thuốc mê.
Người thứ nhất xua tay là Giáp. Giáp nói :
- Ta mà lại mê được cô hàng? Vô lý! Thôi, chào cô. Đấy, anh em có ai mê cô ấy thì ở lại mà mê, ta về đây.
Nói đoạn, Giáp lặng lẽ đi khỏi, với nét mặt tự tin ở lòng mình sắt đá lắm. Bọn bạn gã cũng theo chân, bỏ cô hàng tấm [1] ở lại với những khách hàng mới khác.
Bóng chiều nhòa dần. Quán chợ từng chiếc một, trống huếch theo nhau. Tý thu dọn lụa, buộc đẫy, xốc lên vai, về chợ. Nhưng ả không về đâu, bằng con đường cái đầy người lũ lượt kia. Ả trọ lại ở ngay phố chợ, và nói chệch ra rằng :
- Để mai tiện đường, đi chợ Trẩy.
Sự thật, cái hạn chưa được về Lữ Xá của Tý còn lâu. Công việc của ả trong những ngày xuất ngoại chỉ là làm một cô hàng tấm, bất cứ ở chợ nào, vậy ả còn phải ngủ trọ mãi.
Lạ nhà, lạ giường, lạ chiếu, người ta khó ngủ. Vậy, Tý trằn trọc mãi. Rồi như không thể câm ở trong lòng, ả lẩm bà lẩm bẩm :
- Chẳng may thì nó thế... Chẳng may thì nó thế... Mình có mời hắn đâu.
Phải, Tý không có ý mời Giáp ăn khẩu trầu lá màu vàng. Đó là tự Giáp muốn ăn. Giáp ăn khẩu trầu ấy, là Giáp sẽ mê Tý, vì trong lá trầu có bỏ thuốc. Giáp mê Tý, tức là trái lại câu gã đã khảng khái tuyên bố trước mọi người :
- Ta mà lại mê được cô hàng? Vô lý!
Nhưng trên đường về phủ Thoải, chiều hôm hai mươi tháng Hai, xuân không buồn, sao Giáp thấy ngẩn ngơ? Gã cho là do miếng trầu say. Biết đâu rằng miếng trầu say cũng vì bùa thuốc.
Sáng hôm sau, thơ thẩn nhìn cánh đồng bát ngát, Giáp tự dưng như thấy thoáng bóng một người. Gã tức mình, vung tay lên, lẩm bẩm :
- Vô lý! Thật là vô lý!
Mà vô lý thật. Ở phủ Thoải, còn ai không biết hai Giáp như sao nữa? Hai Giáp là một tay ngang tàng niên thiếu, không ưa thói huyên hoa [2] của bọn phong tình. Gã rất ghét những kẻ nào si dại vì đàn bà. Bởi vậy, ai cùng đi với Giáp mà tỏ sự mê gái ra trước mắt gã, thì thế nào gã cũng tìm cách ngăn cản rất kín đáo. Chẳng hạn như việc ăn tranh miếng trầu, ấy là Giáp muốn khuyên bạn đừng mắc vào cô hàng tấm lả lơi kia. Mọi người đã phải gọi Giáp là một cái cây khô, một ông sư già, hay một phiến bàn thạch.
Phiến bàn thạch muốn vỡ, ông sư già đã ngắm bướm, và cái cây khô bỗng nảy chồi. Ấy là Giáp từ sáng hôm hai mươi mốt. Gã có những trạng thái khác thường. Đương ngồi uống trà, gã bỗng nhớ đến một tấm áo người con gái, nhớ khắc khoải, nhớ say sưa, hình như nhớ một tấm áo gã đã mó đến, đã ấp lấy, đã dành để từ lâu mà rồi đánh mất. Đương ngủ, gã bỗng choàng tỉnh, quờ bàn tay, tưởng vương một món tóc ai. Đương đi giữa cánh đồng mông mênh, gã bỗng ngửi thấy một thứ hơi êm thấm lạ lùng, một thứ hơi như mưa, như nắng, lại như là tơ, như là lụa, như là đương ngồi gần cô hàng tấm mời miếng trầu vàng.
Than ôi cho Giáp vì Giáp nhớ... cô hàng tấm! Gã giận mình lắm lắm. Nhưng giận mình một nửa thì lại yêu mình gấp hai. Giáp tự thấy mình đáng được cô hàng tấm lắm. Miệng ả cười xinh tệ. Mắt ả nhìn đẹp tệ. Không, ả không xấu như lúc Giáp trông thấy ở chợ đâu. Chẳng tin, thì Giáp cứ thử tìm ả mà xem, xem rằng ả có... đáng yêu không!
Thế là Giáp nóng lòng sốt ruột đếm từng buổi đằng đẵng cho tới sáng hôm thứ năm, sau phiên chợ chính. Ấy là phiên chợ thường, thưa vắng lắm. Dù thế, Giáp cũng cứ đi, biết đâu lại chẳng gặp cô hàng tấm?
Chợ Bái, phiên thường, ít có hàng tơ lụa. Nhưng phiên chợ ngày hăm nhăm, Tý cũng cứ mang đẫy hàng tấm đến, ngồi ở cái lều cũ, chờ Giáp. Vì ả biết chắc rằng thế nào Giáp cũng phải mò đến, thuốc mê đã ngấm rồi.
Giáp đến có một mình, lủi thủi như con cò bợ, những bạn bè hôm nọ đều đâu mất cả. Có lẽ gã cất lẻn đi một mình, để làm cái việc chỉ có một mình mình hay. Vậy, Tý mỉm cười, ngước mắt đá đưa mà hỏi :
- Kìa ông, các ông bữa nọ đâu rồi mà ông đi lẻ loi thế này, có buồn không?
Giáp trả lời luôn, hữu ý :
- Buồn lắm, cô hàng ạ. Gớm, miếng trầu của cô, thế mà say.
Tý mừng rằng mình đã thành công được bước đầu. Nhưng ả thở dài một cách kín đáo. Ả nói :
- Thì tôi đã bảo trầu tôi têm lẫn thuốc mê, ông lai cứ không nghe. Thì mặc ông. Ông chết, chớ có oán tôi đấy nhé.
Giáp vô tình đáp :
- Chết thế nào được! Mà giả dụ tôi yêu cô, đến chết một đời, tôi cũng không hề ta thán. Người ta chỉ sợ không gặp được ai mắt xanh để mà yêu thôi.
Tý nhìn thẳng mắt Giáp, vừa đắm đuối, vừa não nùng, vừa thương tiếc. Ả nói :
- Gớm, chúng em quê mùa, đâu có hiểu được những lời nói xa xôi của “ngài”. Ngài yêu gì đến cái thứ em kia chứ!
Tý càng nói, giọng càng đằm thắm, hay như những vần thơ. Giáp càng nghe, càng như đi xa mãi ra ngoài bể khơi, đôi tiếng nhạn kêu mùa thu xanh, diễm tình bát ngát.
Hai người đi chầm chậm qua những cánh đồng dài. Trên gương mặt người thôn nữ lạ lùng kia những bóng vết buồn vui không nhất định, khi điềm đạm, khi sắc mắc, khi phận gái chữ tòng, khi nhất tiếu khuynh nhân quốc.
Giáp cũng có tâm trạng khác thường, lúc thì gã run lên vì một câu nói của người đẹp, lúc thì gã lạnh như băng. Nhưng tơ đứt rồi tơ lại vương, con nhện còn nhả dãi.
Giáp đã được biết rằng Tý không còn cha mẹ. Á không muốn nhờ vả họ hàng, nên lìa quê xuất ngoại để tự buôn xuôi bán ngược kiếm ăn. Gái quê như vậy lạ thường, song thật là một tấm gương can đảm, giá Giáp là phận gái, thì cũng nên soi vào gương ấy. Giáp lại là đàn ông. Đàn ông tất nhiên phục đàn bà can đảm, nghiêng đầu mà đón. Và theo lễ, phải mời về làm bạn tề gia.
Vậy, Giáp khẩn khoản được dùng lễ để rước người thục nữ hảo cầu.
Người thục nữ không phản đối, nhưng bảo :
- Hãy gượm!
Lệ làng Tý như thế này: “Gái kẻ Lữ phải làm cho thiên hạ yêu, nhưng không được mất tiết trinh vì đàn ông thiên hạ”.
Vả, “có đi thì có về”, đó là một mật lệnh uy nghiêm truyền cho gái kẻ Lữ không biết bao nhiêu đời kiếp. Trái với câu dặn đó, không hiểu sẽ ra làm sao, vì đã bao nhiêu đời kiếp, chưa từng có nghe thấy chuyện một người con gái kẻ Lữ ra đi mà chẳng trở về.
Vậy, muốn giữ riết lấy một người đàn ông đã cúi đầu trước sắc đẹp, giữ bằng một mối tình càng ngày càng phải thiết tha, điên dại mà không phải tính đến sự phối hợp, thì Tý nói :
- Hãy gượm!
Giáp cũng bằng lòng.
Từ đấy, cứ năm ngày một phiên chợ Bái họp, là hai người lại gặp nhau. Nhưng chẳng có sự sung sướng nào không tạo ra bằng ít nhiều đau khổ. Cái kén có luộc, mới kéo ra tơ. Sợi đay không tước, sao dệt thành vải. Muốn cưới một cô hàng tấm, nhất là cô hàng tấm tên là Tý, thì Giáp không thể chỉ đem tiền ra là được. Việc đời khó hơn thế nhiều. Vả, gái kẻ Lữ phải nhớ mà làm cho kẻ yêu mình chịu hết thảy những điều đau khổ.
Cái tâm niệm ấy, Tý đã phải học trước khi ra đi. “Em chỉ có một mình”, đó là lời Tý dối người, và cũng là dối ngay chính ả nữa. Sự thật, vẫn có một sợi dây vô hình nó trói buộc cô hàng tấm với những lệ làng hầu như thiêng liêng, những khoán ước đời đời không tháo được. Trong thời kỳ xuất ngoại, dù có đi xa đến nghìn dặm đường chăng nữa, người con gái vẫn chỉ là một “hình nhân múa rối” bị sai khiến bởi quyền phép Lữ Xá mà thôi. Tý têm thuốc mê vào miếng trầu, cũng do lệ làng; Tý làm cho trai ngoại say ả, cũng do lệ làng; Tý khiến người yêu ả đau khổ, cũng do lệ làng nốt. Tý không nỡ ư? Phải thẳng tay! Chẳng có một trường hợp nào có thể tha thứ cho người con gái làm sai lệ làng được. Tý đành hành động như một người mù quáng.
Vậy, đến ngày thứ mười của cuộc xuất ngoại, Tý không thể chung tình với Giáp nữa. Sự ngẫu nhiên đã đưa dắt người thiếu niên ấy vào trong phép bàn tay của gái kẻ Lữ, thì người ấy phải chịu tất cả những cái gì mà dân kẻ Lữ đã định cho. Kẻ Lữ định rằng: “Ít nhất, cũng phải có hai người đàn ông đánh nhau vì mối tình ấy, và hai người bạn thân sinh thù nhau vì mối tình ấy, và kẻ thắng sẽ khóc”.
Phiên chợ Bái ngày ba mươi tháng Hai, Giáp lại cất lẻn đi một mình, không đánh bạn với một đàn ông nào cả.
Nhưng những trai phủ Thoải, trong tiết xuân, cỏ thơm mơn mởn, nắng sáng hây hây, không thể không đi chơi chợ. Chợ Bái vui như hội, và chỉ có chợ Bái vui nhất vùng, chỉ có chợ Bái mới họp được nhiều các cô hàng kén chồng bằng lưng vốn và bằng sắc đẹp.
Người thiếu niên thứ nhất đến hàng Tý trước, lại không là Giáp. Ấy là gã áo đoạn, dắt theo mấy tên bạn nháo nháo nhâng nhâng.
Họ xúm quanh Tý để đùa ghẹo, và riêng lòng ai cũng tấp tểnh được gửi vào lòng cô hàng, được mắt xanh của cô hàng biệt đãi, được một lời hò hẹn của cô hàng, được có một mối tình.
Tý đã rắp tâm gây ra cuộc bất hòa giữa những người đàn ông như đàn ruồi bu lại dĩa mật. Vậy, ả cười đon đả, lấy những câu chuyện đằm thắm ỡm ờ để lưu bọn ấy lại cho tới khi Giáp đến.
Và Giáp đã đến. Nhưng nét mặt gã đương hí hửng bỗng đổi ra xám ngắt. Gã vừa thoáng thấy Tý buông thả giọng nói điệu cười như một gái lẳng lơ nhất đời. Mà buông thả với ai? Rặt đàn ông phủ Thoải cả.
Giáp không phải là một kẻ có máu điên hồng hộc. Gã nắm hai bàn tay lại, cố giữ sát khí không lộ, rồi cứ lẳng lặng mà tiến đến gần. Ấy là một thứ ghen dè dặt. Gã không hỏi cô hàng tấm, cũng không hỏi gì bè bạn cả. Gã đứng nghênh ngang ở trước mắt Tý lẫn trước mắt những kẻ đàn ông mà gã đã hơi mệnh danh cho là tình địch.
Tý khoan thai cúi xuống và làm ra bộ thản nhiên. Ả nhìn đất. Đất có tình hay không, chẳng cần biết, nhưng biết chắc chắn là đất không có cám dỗ đàn bà ngoại tình. Và, người con gái nhìn xuống đất là người con gái đoan trang, khi ở nhà thì kính cha, khi xuất giá thì sợ chồng. Còn ở địa vị Tý, mà nhìn xuống đất, là sợ người yêu vậy.
Gã áo đoạn, hỏi Giáp :
- Anh cũng đến đây à?
Giáp lạnh lùng chắp tay ra đằng sau, không đáp. Gã nhìn thẳng vào trán Tý, xem Tý có ngửng đầu trông lên chăng.
Nhưng, đàn bà có những cái liếc thần tình lắm, những cái liếc chỉ trừ một kẻ được nhận là nhận thấy, ngoài ra dù một ông chồng chú ý rình vợ cũng không thể nào biết được.
Cái liếc ấy đánh vào mắt người đã được chọn sẵn. Vậy, Vị, anh chàng điển trai nhất trong bọn gã áo đoạn, đã bị cái liếc rất nhanh của Tý gọi ngầm và bảo ngầm như thế này :
- Em sẽ thuộc về anh.
Tức khắc, Vị tin chắc là chỉ mình mới có quyền bắt được người con gái nhìn xuống đất hay là ngước lên trời. Tý nhìn xuống đất đã lâu. Vị cần ả ngước lên trời, theo tiếng gọi của gã, để cho mọi người cùng biết hiển nhiên rằng “Tý đã thuộc về Vị rồi”.
- Kìa, cô hàng, có người muốn mua lụa, sao cô lại cứ cúi nhìn mặt đất mãi thế. Hay đó là triệu chứng báo rằng cái kẻ mua lụa của cô là để đem về thắt cổ. Thắt cổ treo người lên xà nhà thì mặt gục xuống nhìn đất mà lại. Hà hà hà hà hà. Vì cô, mà anh em tôi đây sẽ có người thắt cổ đấy, cô ạ.
Vị nói xong, đứng khoành hai cánh tay ra, nom có vẻ hùng dũng lắm.
Bấy giờ Tý mới nhẹ nhàng ngước trỏng lên, nhìn thoáng qua Giáp một cái buồn rầu, rồi hỏi :
- Thưa ông, chẳng hay ai mà lại chán đời sớm thế vậy, hả ông?
Vị trỏ luôn vào Giáp :
- Cái ông này đấy ạ, nguyên do là lúc ông ấy tới đây, ông ấy thực tỏ ra là một kẻ chán đời lắm lắm. Nhưng cô đừng bán lụa cho ông ấy đấy nhé. Chúng tôi lo số tiền phúng viếng lắm, cô ạ.
Cả bọn lấy làm sướng khoái về những câu chọc tức ấy, vỗ tay mà cười.
Giáp đi hai bước đến sát Vị, nhìn gã một cái, đoạn bảo :
- Chúng ta không nên chế giễu nhau ở trước một người đàn bà.
Vị ương ngạnh :
- Tôi thích thế ở trước một người đàn bà, thì anh bảo sao?
Giáp cười nửa miệng :
- Chốc nữa, ở dọc đường về, tôi sẽ nói cái việc tôi làm để trả lời anh.
Người áo đoạn hất hàm mà hỏi Giáp :
- Nghĩa là?
Vị dang hai cánh tay ra, như gạt tất cả mọi người một cách kiêu ngạo, rồi đường hoàng nói như là ông tướng :
- Ai muốn nói gì thì nói, cô hàng cũng không dám cười một tiếng. Là vì, tôi cấm cô hàng cười. Vả, tôi có thể bảo cô hàng phải kính trọng cả cái người bạn mà tôi chế giễu kia mà, hỡi anh em, anh em cứ tin ở tôi đây.
À, thì ra giả dụ Tý có kính trọng Giáp mà nhìn xuống đất, cũng chẳng qua là do cái hảo ý đối với bạn của Vị đã truyền cho Tý đấy thôi, chứ không phải là vì Tý đã yêu Giáp. À, thì ra chính Vị mới thật là người tình bậc nhất của Tý, Vị mới thật là người nói gì Tý cũng phải nghe. À, thì ra như thế. Song như thế thì không thể được. Giáp tức điên ruột lên rồi. Việc đời, buồn thay, không phải chỉ có một chiều thẳng ruột ngựa, không phải chỉ có một người đàn ông gọi là tri kỷ, và không phải chỉ có một người con gái chung thủy thôi! Vĩệc đời, giận chết đi được, lại có những đường ngoắt ngoéo, lại có hai người đàn ông, lại có cả những người con gái lá mặt lá trái nữa.
Giáp bèn nghiêm giọng mà bảo Vị :
- Tôi tưởng rằng nên đi chỗ khác.
Vị cười bướng bỉnh :
- Tôi nghĩ rằng riêng tôi nên ở lại đây.
Giáp thản nhiên nói :
- Nhớ rằng chỉ có một con đường về phủ Thoải, và tôi về trước hay anh về sau đều qua con đường ấy cả.
Vị vỗ hai cánh tay bắp thịt chắc nịch, giọng tự phụ :
- Và kẻ nào đều sẽ về phủ Thoải cả, không ai đi biệt mất đâu.
Tý vờ ngơ ngác và nói bằng một giọng mà Giáp nghe ra là sợ hãi :
- Chết chửa! Hẹn nhau thế để làm gì? Gớm các ông bí mật quá.
Giáp vội mỉm cười cho bớt tím mặt đi :
- Không, đây chúng tôi là bạn thân với nhau, hẹn cùng về một lúc vì cùng đi một con đường.
Nói xong, Giáp thênh thang bước ra xa, và đi khỏi, không thèm nhìn trở lại.
Gã áo đoạn bình phẩm :
- Thằng cha ấy lúc nào cũng lầm lầm, ghét lạ.
Tý xoay chiến lược :
- Ông chả nên nói xấu bạn khi ông ấy vừa đi khỏi.
Gã áo đoạn đỏ mặt lên, vội chữa :
- Không, chúng tôi là bạn thân của nhau, nói thế chứ nói nữa, cũng vẫn là chuyện đùa, chẳng hề gì cả.
Vị nặng tiếng mà hỏi Tý :
- Tại sao cô lại bênh nó?
Tý cười đáp :
- Tại ông ấy hiền lành để cho các ông bắt nạt tợn. Đàn bà chúng tôi bao giờ cũng thích người hiền lành.
Vị nhìn thẳng vào Tý mà nói :
- Thằng ấy mà hiền lành, chết chửa! Nó gan ăn người đấy, cô ạ. Nghĩa là nó thâm như cái áo the thâm của nó vậy.
Tý bật cười khanh khách :
- Vâng, áo the nhũn mà quý. Em chỉ thích lấy một ông chồng mặc áo the thôi.
Vị lại mặc áo nhiễu mềm, lót màu hồ thủy. Gã hờn oán những cái áo the thâm, gã hờn oán vẻ bí mật của Giáp, gã hờn oán người con gái khó hiểu ở đời.
Vừa bấy giờ, có mấy bà lão nhà quê tạt vào hàng Tý xem lụa, giở hết tấm này sang tấm khác. Tý chau đôi mày lá trúc lại, khẽ gắt lên với bọn Vị :
- Gớm, những cái ông này, cứ ám mãi. Các ông có vui lòng sang quán khác cho, để tôi còn bán hàng chứ. Đất có chút xíu, mà len bao nhiêu là người.
Một bà già vô tình vui miệng nói thêm vào :
- Các ông tạm rời ra kia, cho chúng tôi mượn chỗ tí đã, lát nữa các ông lại đến, cô ấy chưa về đâu.
Tý vẫn nguây nguẩy :
- Các ông ấy có thèm mua hàng của cháu đâu ạ, các ông ấy chỉ vớ vẩn; nói thì bảo ác, không nói thì các cụ lại cười cho.
Gã áo đoạn vội ra hiệu cho các bạn lảng ra nơi khác. Vị tấm tức bảo :
- Lại chỉ cái thằng Giáp đây. Chốc nữa xem, chơi thế thì ức thật.
Một kẻ nói :
- Cứ như đệ thấy, thì cô ả có vẻ xiêu về huynh nhiều hơn là về Giáp. Huynh chưa nên thất vọng.
Vị cười gằn :
- Sao lại thất vọng được! Nhưng phải triệt cái thằng Giáp đi, chứ cứ để nó đâm ngang chầy củ vào, chướng mắt lắm.
Trên đường về phủ Thoải, cỏ xanh ngan ngát. Cây mùa xuân chim vàng tí tót với những nhánh lá non mới nẩy. Đôi chút ánh hoàng hôn nghiêng chảy ở lưng đồi. Giáp ngồi nghỉ ở giữa quãng đường dài mà vắng, khuất rặng găng xum xoe thành bụi.
Bọn Vị đi ngang qua.
Giáp đứng lên, hai tay khoanh trước ngực, mặt nhìn vào bóng cành chi chít. Gã đón Vị và hỏi :
- Anh nhớ đường đấy nhỉ.
Vị không ngạc nhiên lắm. Gã cười sang sảng :
- Thì chỉ có một con đường, cả hai người đều phải đi qua. Tuy nhiên, trước hay sau, chẳng kể làm gì. Người ta chỉ kể kẻ nào còn đi qua con đường này nhiều lần nữa.
Giáp vẫn đứng không nhúc nhích :
- Vậy là anh hay là tôi?
Vị ngông nghênh :
- Tôi, giời cho, hơn anh nhiều thứ. Vậy chắc là tôi.
Giáp nhìn lên buổi chiều bàng bạc, thủng thẳng nói như kể lại một câu chuyện cũ :
- Tôi, giời cho, kém anh nhiều thứ. Nhưng đi đường dài, thì anh chóng mỏi chân trước; ở gần lửa, thì anh chóng nóng mặt trước; và bất hòa với ai thì anh hay đánh người ta trước. Vì ba điều ấv, anh là người tự mình không có một vài cái hơn tôi. Vậy, tôi sẽ làm cho tôi thắng ở trên con đường này.
Gã áo đoạn len vào, hỏi Giáp :
- Xưa nay, anh không hay nói. Bây giờ anh đầm ra nói nhiều, thành là thằng nói khoác.
Giáp lùi vào trong một bước và bảo :
-Tôi xin chuộc cái tội nói khoác bằng một bước lùi, nghĩa là đất của tôi còn hẹp lắm, nếu anh Vị đá tôi một cái, mà tôi ngã, thì đầu tôi sẽ ngâm xuống lạch.
Từ chỗ chân Giáp đứng, đo ra phía sau đến mép lạch, không dài hơn một sải tay.
Vị cau mặt, hỏi :
- Vậy bây giờ anh muốn gì?
Giáp lắc đầu :
- Tôi chả muốn gì với nét mặt khó chịu của anh cả. Ở đây, có một người cố giữ tư cách bàng quan hơn cả, là Thái. Vậy anh Thái cho tôi hỏi: Vị với tôi là thế nào?
Thái là người già nhất bọn, lúc ấy được hỏi đến, vội nói :
- Vị với anh là bạn từ thuở nhỏ.
- Thế cái tình của Vị từ trước đãi tôi vào hạng chí thân, có đáng ngờ không?
- Không đáng ngờ.
- Thế cái tình của tôi từ trước đãi Vị vào hạng chí thiết, cũng có đáng ngờ không?
- Không đáng ngờ.
Giáp nói với Vị :
- Không lẽ chỉ trong một buổi chiều mà chúng ta lại bị tổn thương về tình bạn đã hơn mười năm giời nay? Mà bị tổn thương chỉ vì một người con gái, càng nhục hơn nữa. Vậy, anh đừng đi chợ Bái nữa.
Vị quắc mắt hỏi :
- Mà anh thì vẫn đi?
Giáp thản nhiên giảng giải :
- Vì lẽ cô hàng tấm đã thuộc về cánh tay tôi trước anh.
- Có thật không?
- Thật! Mà tôi, thì tôi chắc yêu cô ta hơn anh yêu cô ta nhiều.
- Có thật không?
- Thật! Và cô ta sẽ không có một đường nào nữa để mà chạy đến anh. Và lối về nhà cô ta ngoài tôi, không ai biết và cũng chẳng có ai đi tới được.
- Thật như thế cả đấy, phải không, Giáp?
Vị sừng sộ hỏi thật to. Nhưng Giáp vẫn lạnh lùng khoanh hai tay, chậm chạp bảo :
- Thật như thế cả. Vậy, tốt hơn hết, lại vẹn cả đôi đường, là anh đừng đến chợ Bái nữa.
Vị hét lên :
- Ta cứ đến. Con hàng tấm sẽ ở trong tay ta, đừng có đứa nào bén mảng đến mà toi mạng.
Giáp cười, lúc ấy Giáp mới nhếch mép cười, để nói dằn từng tiếng một :
- Mỗi người đàn bà chỉ có một người đàn ông. Nếu có người đàn ông thứ hai thì người thứ hai là kẻ cướp, phải đánh.
Vị tiến lên một bước như bước cọp :
- Mày thách tao nhiều lần rồi...
Nhưng Giáp ngắt lời :
- Tôi đã bảo rằng anh có một điều kém tôi, là thích đánh trước. Thì ra bây giờ anh quyết đánh để thắng phải không? Anh là kẻ cướp, tôi phải đánh. Nhưng anh lại là bạn thân thiết của tôi, vậy tôi không đánh anh. Hỡi anh Vị của tôi, cái giao tình mười năm, chớ vì một buổi chiều xuân mà làm cho tan tác!
Vị thở ra, buông rời đôi nắm tay chặt :
- Ta cũng không lẽ vì một đứa con gái mà đánh bạn!
Mọi người đều can ngăn và hòa giải.
Giáp bước ra giữa đường, nhập với bọn Vị, và vẫn nói riêng cùng Vị :
- Tôi khẩn khoản xin anh thôi cái việc đi chợ Bái, thêm một lần này nữa, để cho vẹn cái tình ta, và để trên đường về phủ, ta vẫn còn cùng nhau hòa hảo bước.
Vị mím môi nhìn lạch nước bên đường. Lạch nước không có gì an ủi được gã. Nước dù chảy, không có nghĩa là quên đi.
Một cái xe ngựa nhong nhong đi về phủ; trên xe, một người đàn ông rầu ba chòm đen nhánh ngồi cầm cương; phía sau, ghế ngồi không có ai. Cái xe dù chạy qua, như dòng nước chảy, vẫn không có nghĩa là quên đi.
Vị bèn quay bảo Giáp :
- Không thể cùng đi một đường nữa. Không thể có hai người, từ chiều nay. Phải là tôi, chứ chẳng là anh.
Rồi Vị chạy vút lên, gọi người dong xe :
- Ông Tú, cho tôi đáp với.
Nói vừa dứt, Vị đã bíu được gọng sau xe, nhảy lên ngồi gọn lỏn ở ghế trống.
Thái, người nhiều tuổi hơn hết trong bọn, thở dài mà nói rằng :
- Từ đây, thiên hạ thêm một việc thù của hai kẻ mười năm kết nghĩa.
Giáp buồn rầu hứa :
- Tôi sẽ xin cố tránh.
Thái bỗng trở thành cương quyết :
- Tôi muốn, chiều nay về phủ, đặt một bữa rượu, gọi Vị đến, rồi đông đủ bọn ta, tôi xin làm minh chủ để anh em cùng thề rằng từ nay đừng ai bén mảng đến chợ Bái nữa.
Mọi người đều hoan nghênh :
- Phải như thế, chứ trong bọn ta mà lại để xảy ra chuyện tranh giành xâu xé nhau giữa Giáp và Vị, thì thật là một trò cười cho thiên hạ.
- Nhất là nguyên nhân chỉ tại một con hàng tấm cũng chẳng lấy gì làm tài sắc ở vùng này.
- Anh Giáp nghĩ sao?
Giáp hơi nghiêng đầu xuống, nhìn những vệt bánh xe hằn trên đường cát đỏ, mà đáp :
- Đành như thế.
Từ bấy giờ, Giáp không nói thêm gì nữa. Gã lẳng lặng vừa đi vừa nhìn những vệt bánh xe hằn trên đường cát đỏ. Những vệt xe ấy xuôi về phủ Thoải, nhưng nếu ngược lên, biết đâu những vệt bánh xe ấy không kéo dài cả đến nơi Tý, đêm nay, ngủ một mình nhưng lại mơ giấc mơ có hai chàng trai lạ.
Than ôi, khi lòng ta không có nỗi ghen tuông bứt rứt, thì thật đời ta chẳng còn gì! Khi lòng ta đã sạch quang những vết xe qua của cuộc phiêu lưu tình ái, thì đời ta chẳng còn đâu một mảnh trời xanh bóng mấy tiếng nhạn, thì đời ta chỉ trơ khối đất vô tri, thì đời ta... không biết đàn bà là gì cả.
Không! Không thể như thế được! Giáp có biết một người con gái tên là Tý, một người con gái không thể ghét ở đời.
Mà Tý vẫn đợi gã ở nơi mà gã đã biết, hẳn thế.
--------------------------------------------
[1] Hàng tấm: hàng bán vải lụa.
[2] Huyên hoa: huyên thuyên, ba hoa.

Khi rượu thề đã ráo chén, tiệc tan, ai về nhà người ấy, thì trời vẫn chưa khuya. Một ngọn đèn xanh, tại sao không thật đỏ. Một luồng gió xuân, tại sao không ấm lòng.
- Em ơi, xin vĩnh biệt!
Ôi thôi thôi, câu nói tê buốt lắm. “Em ơi, xin vĩnh biệt!” là vì tất cả, cả Vị, cả Giáp, đều đối mặt mà thề một lời rất thiêng liêng :
- Nhân danh bọn nghĩa hữu đất Thoải, không ai được dan díu với ả hàng tấm chợ Bái nữa.
Lời thề là trọng. Mất một người bạn tốt, khó thể tìm thấy người bạn tốt khác, chứ mất một người con gái, còn có thể tìm thấy người con gái khác trong thiên hạ. Vả, lúc nào làm một người chồng mà chả được, chỉ sợ không làm nên được một người chồng toàn vẹn danh dự thôi.
Một ngọn đèn xanh, vẫn còn le lói, một luồng gió xuân, vẫn còn phất phơ. Rượu dở chừng say, khó ngủ lắm. Vả, giời chưa khuya mấy. Vả, đường đi từ phủ Thoải sang chợ Bái cũng gần. Vả, ở cho ừọn nghĩa với bạn, thì cũng phải ở cho ra nghĩa với một người đàn bà, không có thì trẻ con nó biết nó cũng cười cho chứ. Rút cục lại, nghĩa là nên đi nói cho Tý biết rõ thế này :
- Em ơi, không phải anh ghen mà bỏ em đâu, nhưng đạo bằng hữu của anh chặt chẽ lắm, anh đã thề rồi. Vậy anh phải đến nói cho em rõ sự tình như thế, rồi... chúng ta xa nhau từ đây.
Phải, người quân tử xử việc phải phân minh như vậy. Giáp nên đi ngay đi, lừa lúc đêm tối này mà đi, lừa lúc Tý hãy còn ngủ đỗ lại ở chợ Bái, lừa lúc mọi người không thể biết. Chứ sáng mai, từ sáng mai, Giáp sẽ chịu sống một đời hiu quạnh, giữ một lời thề như cái ách, như cái vòng không tháo khoán, như một lưỡi gươm kề cổ mất rồi.
Giáp lặng lẽ tránh phố phủ, đi vòng đường bờ ruộng mà lẻn sang nhà ông Bá Bủng, mượn một con ngựa tốt. Gã cưỡi ngựa phóng đi trên đường đêm lờ mờ ánh sao, sang chợ Bái, tìm đến dãy hàng cơm.
Tý đã đứng dưới gốc bàng, như chờ Giáp tự nghìn đời, đôi con mắt lấp lánh hơn hết những vì sao sáng.
Đợi Giáp xuống ngựa, Tý mới ê ủ nói :
- Em biết thế nào anh cũng đến.
Đoạn, ả dẫn Giáp vào trong quán. Giáp buộc ngựa vào gốc bàng, theo Tý, chưa biết nên nói thế nào cho dứt khoát.
Tý bảo nhà hàng pha cho một ấm trà mạn nóng. Trong quán cũng vắng người. Vả cũng chẳng ai biết ai, và chẳng ai buồn để ý đến ai. Những người buôn xuôi bán ngược thường ít nghe chuyện tâm sự, họ chỉ mải tính toán vốn lời thôi.
Tý kéo Giáp ngồi xuống một tấm ghế tràng kỷ. Lẩn thứ nhất, Giáp được ngồi trong một chỗ yên ấm nhất, bên cạnh Tý. Gã ngắm dưới đèn, đôi mắt xanh càng xanh. Tý cúi mặt nói :
- Em chỉ sợ anh không hiểu được cái việc ban ngày. Đầu đuôi như thế nào, để em kể rõ cho anh nghe. À, hình như anh vừa uống rượu xong phải không? Anh buồn lắm sao?
Rượu, thì ra Giáp vẫn còn hơi rượu. Cái nghề rượu say càng ngồi ngựa lại càng thấm thía. Nhưng mà rượu nào có phải là rượu tình rượu ái, đây chính là rượu thề. Rượu thề chưa ráo mép, biết làm thế nào, trời hỡi trời!
Giáp bèn tức tối nói :
- Anh tới đây, vội vã như thế này, là để từ biệt em. Từ mai, đến mãi mãi, chúng ta sẽ không gặp nhau nữa.
Tý làm bộ thất sắc, ngơ ngác hỏi :
- Anh nói gì? Anh nói gì? Ngày mai sao? Em làm sao mà không thể gặp được anh nữa?
Giáp vẫn chỉ nhớ chén rượu thề. Gã ngồi nhích xa một chút, nhìn mái nhà, làm mặt lạnh, nói bằng cái giọng vững như đanh đóng cột :
- Tôi đến chào cô một tiếng cho đỡ ân hận. Tôi phải ở với bạn tôi, mà xa cô. Thôi, cô lấy ai ở đâu thì cô cứ lấy.
Nói xong, gã đứng phắt lên, định ra về.
Nhưng Tý níu cánh tay mà bảo :
- Ừ, thì anh về. Nhưng anh hãy cho em mời anh chén nước cuối cùng này đã. Vâng, anh xơi nước đi, rồi anh bỏ em cũng được. Em sẽ cắt tóc đi tu.
Dứt lời, Tý cởi luôn tấm khăn vuông, và để lại nói nho nhỏ bên tai Giáp :
- Tóc em dài lắm, anh có muốn giữ một ít không, em cắt luôn cho anh nhé? Ngày mai thì em cạo trọc... Để em đi tìm con dao.
Giáp vội bảo :
- Thong thả.
Tý nhìn Giáp não nùng, cất tiếng :
- Kìa, anh xơi nước đi.
Giáp uống xong chén trà mạn, dịu dịu trong lòng, mới nghĩ: Ta ngồi nán lại một khắc nữa, cũng không hề gì.
Bấy giờ Tý mới dẽ dàng mà kể :
- Cái người bạn anh, thật là không tốt. Em nói ra thì bảo là nói xấu, mà không nói ra, thì anh ngờ oan cho em, em biết lấy nước sông nào mà rửa cho sạch cái vết nhơ ấy được! Anh ơi, nó dọa em rằng: nếu em không bỏ anh đi, thì nó... giết cả đôi anh ạ. Gớm, sao mà nó khỏe thế, anh nhỉ, nó đứng với anh thì nuốt cả anh đi.
Giáp trừng mắt, nói :
- Em tưởng anh sợ nó à?
Tý làm vẻ thơ ngây, dớ dẩn :
- Ấy, em cứ ngỡ anh không làm gì được nó, cho nên em đành phải để nó quấy rầy mãi ở hàng em. May mà anh lại đến. Thôi, anh ạ, để em thu xếp chong chóng, rồi anh cưới em cho xong đi, không có nhiều điều phiền lắm!
Tý chít tấm khăn vuông lại.
Giáp đáp lửng lơ :
- Ừ, để anh liệu.
Tý bóp vào cánh tay Giáp một cái, mà bảo :
- Thôi, anh về đi, kẻo khuya.
Giáp vừa đứng lên vừa nói :
- Nhưng anh không thể đến chợ Bái này được nữa đâu.
Tý lẳng lặng không trả lời. Hai người ra khỏi quán. Giáp cởi cương ngựa ở gốc cây, dắt đi dăm bước. Tý vẫn lẳng lặng theo bên. Khỏi con đường nhỏ, ra đường cái, Giáp lên yên, và cúi xuống nói :
- Em ơi...
Nhưng Giáp thấy không phải là lúc nói được câu “Em ơi, xin vĩnh biệt” nữa.
Ngay bấy giờ, Tý đứng sát lại, ngả đầu vào đùi người ngồi trên ngựa, tay cầm lấy tay gã, và khe khẽ :
- Dạ.
- Anh về nhé.
- Ngày kia, anh lên chợ Bùi, em ở đấy.
- Nhưng tối mới đi được.
- Vâng, độ sâm sẩm tối, anh ở nhà đi. Em sẽ đợi anh ở ngay quán cơm cạnh chợ, anh nhớ nhé. Em sẽ cho anh một cái này.
Tý gỡ tay ra, đứng nhích một chút, xa con ngựa. Giáp giật cương, ngựa lên bước. Giáp nhìn thấy Tý ngửa lên mỉm cười...
Khi ngựa về đến phủ, qua một khóm gạo mọc lẫn với giậu ruối vườn chùa, thì đến nhà ông Bá Bủng, chợt Giáp nghe có tiếng hỏi mà không thấy người :
- Giáp đấy hử?
Giáp bỗng rùng mình, không dám đáp. Gã chỉ sợ sự đi lén lút của mình đến tai những bạn đã uống rượu thề, thì nhục.
Qua một ngày, rồi lại một ngày nữa. Sâm sẩm tối hôm ấy, anh em còn gặp Giáp ở cổng phủ nói chuyện đánh tổ tôm với thầy Đề. Và Vị còn đùa một câu thân mật :
- Từ mai, chúng ta họp tổ tôm ngày hai buổi, hẳn là chẳng ai còn lo thiếu Giáp hay thiếu Vị nữa.
Nhưng ngày mai thì lâu quá, còn dài dặc cả một đêm chưa qua. Mà, sau khi hàng phủ lên đèn chừng một khắc, thì con ngựa tốt của ông Bá Bủng đã không còn ở trong tàu.
Giáp y hẹn đi tìm Tý.
Ngựa chạy chừng nhai giập bã trầu, bỗng Giáp nghe phía sau cũng có tiếng vó ngựa của ai lộp cộp, mỗi lúc một thêm gần.
Rùng mình, Giáp chợt nghĩ đến những chuyện phục thù ghê gớm, và nhớ lại tiếng hỏi bí mật hồi đêm qua ở vườn chùa. Biết đâu rằng kẻ trên mình ngựa phía sau kia lại không là Vị! Giáp cắn chặt môi, thầm nhủ :
- Con ngựa của mình là ngựa hay, nếu mình ra roi hết sức, có lẽ ngựa sau theo không thể kịp. Như vậy, mình có thể gặp Tý bảo ả nên về quán nghỉ, chờ dịp khác sẽ nói chuyện nhiều. Đoạn, mình ẩn vào một nơi kín đáo, chờ cho ngựa sau vô tình vượt qua, thì mình quay trở về, tất nhiên chẳng ai trông thấy mặt mình được.
Nghĩ sao, làm luôn như thế. Chỉ một thoáng, Giáp đã thấy tiếng ngựa phía sau thưa và tắt dần, nghĩa là xa hẳn. Gã yên trí khi đến đích rất có đủ thì giờ nói cho Tý hiểu trường hợp không thể đứng với nhau lâu, rồi còn kịp lánh vào một nơi khuất nẻo nữa.
Giáp đến chợ Bùi, thấy Tý cũng đợi sẵn như lần trước. Duy, ả có mang ở tay một cái nón dứa, chẳng hiểu mang làm gì và mang cho ai.
Giáp không xuống ngựa. Gã nói hấp tấp :
- Tối nay, không thể ở lâu được. Khi nào gặp nữa, sẽ nói tường. Anh phải quay về ngay, em cũng phải vào quán mà ngủ, chớ đứng đây làm gì. Có một đứa đang theo anh, nó gần đến.
Tý làm bộ kinh ngạc, nói :
- Chết chửa, nhưng anh thì anh làm thế nào, nếu trở về mà gặp nó? Anh có một mình thôi.
Giáp quay đầu ngựa lại, khẽ bảo :
- Không sợ, nó chả làm gì nổi anh. Thôi, em vào ngay đi.
Tý đưa với cho Giáp cái nón dứa :
- Vậy anh cầm lấy cái này, của em làm quà cho anh. Quai em khâu đấy.
Quai nón bằng lụa màu ngà, do chính tay giai nhân khâu để cho người thiếu niên sung sướng đội lên đầu, quai mắc vào hàm. Ôi, sao mà không nhận cho được?
Tuy nhiên, chẳng ai đội nón ban đêm, khi trời không mưa.
Giáp bèn đeo nón lủng lẳng ở cánh tay trái, rồi lập tức chào Tý, đánh ngựa về đường cũ. Khỏi bãi chợ, có một lối rẽ tắt vòng thúng mà Giáp đã biết rõ từ trước là nếu đi tránh sang đó chừng một khắc lại có thể ra đường cái trở về phủ được. Vậy Giáp theo lối ấy.
Tý nhìn theo bóng Giáp chìm vào trong đêm tối, khẽ ngước lên nhìn trời thẳm, rồi lẩm bẩm :
- Cầu cho hai kẻ chạm trán nhau, cầu cho cái nón gây ra điều mà ta muốn.
Quả nhiên hai con ngựa chạm trán nhau thật. Chuyện ấy xảy ra như thế này: Người ở ngựa sau chính là Vị, nhưng ngựa Vị chạy tồi hơn; biết rằng không thể đuổi kịp, mà đuổi nửa chỉ vô ích, Vị bèn kìm ngựa lại ở giữa đường, núp vào trong lùm cây, đợi Giáp trở về tới nơi, thì xổ ra.
Ngựa Giáp phi như bay, đã đến sát sạt chỗ Vị ẩn. Vị cho ngựa chồm ra, và thét to :
- Giáp, đứng lại!
Giáp vờ như không nghe tiếng gì cả, cứ ra roi, chạy biến qua, Vị cũng chẳng lép. Gã lập tức đánh ngựa theo ngang ngựa kia, và hỏi :
- Giáp đi đâu về? Tại sao lại có cái nón? Lúc đi, làm gì có nón?
Bấy giờ Giáp mới kịp nhớ ra rằng mình đã khờ mà mang cái nón về. Cái nón có thể là một tang vật hiển nhiên, vứt đi cũng đã chậm.
Hai ngựa vẫn chỉ hơn nhau có một cái đầu. Giáp vẫn không chịu nói gì cả. Vị không thể chờ hơn được nữa, phải hỏi :
- Nón của ả hàng tấm? Này, Giáp, đã hai đêm anh bội lời thề, tôi biết cả, liệu đấy. Giờ thì mượn anh cái nón một đêm...
Vị vươn tay ra toan giật lấy cái nón. Nhưng, vút một roi mạnh, Giáp đã khiến ngựa mình lên hơn đầu ngựa Vị cả bốn vó. Giáp tự nhiên sướng khoái, cất tiếng cười ha hả. Tiếng cười vang trong đêm, giữa đồng vắng, càng rõ rệt càng như trêu tức Vị hơn.
Vị cố thúc ngựa mình cho không rời ngựa Giáp rồi hét :
- Anh trốn cũng không được nữa. Đầu phủ, đã có những người, vì anh mà thề, nay sẵn sàng vì tôi mà đứng đón anh.
- Lấy gì làm bằng chứng rằng tôi đi tìm đứa con gái?
- Đi đêm, mà lại đi bằng ngựa, là hai điều đáng ngờ.
- Đi đêm, mà lại đi bằng ngựa, vẫn không phải là cớ đi tìm một người con gái. Tôi thiếu gì việc riêng phải đi ngựa ban đêm! Anh không được ngờ vô lý!
- Thế, cái nón chẳng phải là của đứa con gái ấy sao?
- À, cái nón!
Giáp đã toan chối bay chối biến, nhưng sự tự phụ của lòng thanh xuân, với tính kiêu hãnh của người mang vật kỷ niệm ái tình, làm cho gã lại đường hoàng nhận :
- Cái nón của một người biếu tôi đấy, anh định làm gì?
- Tôi vẫn muốn còn anh, vậy tôi xin anh ném cái nón kia xuống ruộng.
- Để anh nhặt hẳn?
- Nếu tôi muốn, thì tôi sẽ có một cái khác cũng người ta biếu, hà tất phải nhặt nón của anh là kẻ đã phụ lời thề!
- Ta phụ lời thề là tại lời thề không đáng giữ.
Vị đánh một roi ngựa đen đét, cho ngựa gấp lên, cho người ngang nhau. Mặt rõ mặt, Vị rít giọng mà hỏi :
- Tại sao lời thề không đáng giữ?
- Có ba điều không đáng giữ lời thề, một là mày đã dọa giết tao, hai là đã thề rồi mà mày còn ngờ, mày còn đi rình tao, ba là mày không đủ sức theo tao đến đích mà lại đứng chắn lối về ở giữa quãng, tao không thể biết, như thế là mày hèn. Tao không thèm giữ lời thề với kẻ hèn.
- Tao không dọa giết mày, vậy một điều thừa, mày có lẻn đi một cách đáng ngờ, tao mới phải rình, nếu tao không rình, cũng có người trong anh em rình mày, vậy hai điều thừa; duy điều thứ ba tao xin nhận, vì bởi ngựa của tao yếu. Nhưng tao hèn có một điều nhỏ mọn ấy, trong khi chính mày đã có nhiều tội lớn lao mà tao không thèm kể.
- Tao chỉ cần hỏi: mày muốn gì?
- Tao chỉ muốn mày vứt cái nón kia xuống đất cho ngựa nó xéo lên kì nát ra.
- Im! Cái nón ấy là vàng của tao!
- Mày nhất định thế?
- Nhất định!
- Nhưng thôi, tao bất tất kể tội của mày ở đây làm gì.
- Tao chẳng có tội gì mà kể.
- Đó là việc sau. Bây giờ, tao vẫn xin nhận cái hèn thứ ba là không theo mày tới đích. Làm một thằng hèn như vậy, chả nên nhân lúc đón gặp mày ở giữa quãng đây mà kể tội mày. Vậy đêm nay, mày sẽ được hoàn toàn tự do, không ai trông thấy mày lúc về phủ cả. Muốn được thế, mày nên gò ngựa đi chậm lại, cho tao về trước, xua bọn anh em đang chờ mày kia cho họ giải tán hết đi.
- Mày không nhân sự được về trước mà làm điều gì ám muội chứ?
- Nếu tao định làm gì, thì tao đã làm ngay ở đây, nơi chỉ có tao với mày giữa đêm khuya, mà mày không khỏe bằng tao được.
- Vậy tao để cho mày về trước. Tao nhường mày, vì tao là kẻ thắng.
- Mày thắng? Hay chính tao mới phải!
Ôi, chén rượu thề bữa nọ đã ráo miệng rồi, không ai còn nhớ nữa! Vậy mà kẻ thiếu niên vẫn chẳng quên được người gái đẹp, làm thế nào!
Một con ngựa, không thể thắng hai bộ yên cương. Một nàng Mị, chỉ có một Sơn Tinh chiếm. Kẻ đàn ông thứ hai mà đến, thì chỉ là bộ cương yên thừa, không thắng vào đâu được. Vậy, Thủy Tinh đã thâm thù Sơn Tinh.
Ít nhất phải có hai người bạn thân thù nhau vì mối tình ấy: đó là việc mà Tý đã làm xong. Nhưng còn một câu nữa: Phải có hai người đàn ông đánh nhau.
Trong khi Giáp tự phụ về con ngựa hay, tự đắc về người tình đã thuộc quyền sở hữu, thì gã không sợ gì ai cả. Vả, thuốc mê nào đã phai!
Luôn tối sau, Giáp lại mạo muội đi tìm Tý, vì Giáp tin rằng Tý hãy còn nán lại chợ Bùi để đợi gã. Duy, muốn đề phòng cẩn thận để cái thân được còn mà giữ lấy cái nón bằng vàng, Giáp giắt trong mình một lưỡi dao. Nếu đời không có thép, dễ chừng vàng sẽ không là của quý.
Đi chưa được mấy nỗi, con ngựa không dưng bỗng hí lên mấy tiếng, nghe ghé lạnh như tiếng chim lợn kêu trên nóc nhà bệnh nhân. Rồi, nhanh như chớp, một bóng người từ trong bụi nhảy xổ ra, cướp ngay được cương ngựa, cố gò cho ngựa phải đứng lại.
Giáp rút phắt lưỡi dao vung lên, quát :
- Bỏ tay, không có ta đâm chết.
Nhưng người kia cười ha hả mà rằng :
- Ta tới đây, không phải để dùng đến thép sắc. Ta chỉ có hai bàn tay không. Mi có giỏi thì cất dao đi đã.
Nói dứt, người ấy vỗ hai bàn tay trắng vào nhau, tỏ ra không có cầm gì.
Giáp đành cài dao vào thắt lưng, cũng vỗ hai bàn tay cho người kia thấy rõ.
Người ấy lại bảo :
- Xuống ngựa! Khi nào việc xong, ngựa vẫn là của mi, mi vẫn được cưỡi nó mà về. Ta đây, không phải kẻ đi cướp ngựa.
Giáp cũng hăng hái nhảy xuống đất.
Bấy giờ người lạ mặt mới dõng dạc nói :
- Ta đến đây là để đánh mi cho mi chừa sự hò hẹn với ả hàng tấm. Nếu mi bị ta hạ một cách nhục nhã, thì từ giờ nên thôi, đừng mơ tưởng đến Tý làm gì nửa mà có hại.
Giáp quắc mắt nói :
- À, mi giỏi đấy nhỉ. Tao chắc rằng Tý cũng bảo rằng tao phải đánh chết những ké nào dám láo với tao và động đến tình tao.
Thế là họ quần thảo. Nhưng Giáp không đủ sức đánh lại kẻ thù. Gã xung tiết lên, rút luôn dao ở thắt lưng ra, ngầm thích vào bả vai kẻ thù một nhát.
Bị đâm bất ngờ, người lạ mặt nhảy ra xa, ôm vai mà kêu :
- Đồ hèn nhát!
Dưới ánh sao, máu đỏ tràn trề.
Giáp nóng bừng da thịt. Gã xông xáo toan chém thêm nhát nữa, nhưng người lạ mặt giơ cao tay hàng. Giáp vẫn lăm lăm con dao mà hỏi :
- Ai xui mày đón đánh tao?
Người lạ mặt cười gằn :
- Tao là tình địch của mi, biết thế thôi, hỏi làm gì lắm.
Giáp lắc đầu, nói :
- Tao chẳng tin như thế. Ít nhất cũng có bàn tay của thằng Vị dúng ngầm vào.
Người lạ mặt bỗng than :
- Ta tiếc không phải là người ấy, nếu ta là hắn, thì đêm nay ở đây phải một mất một còn. Chỉ có một lưỡi dao, nhưng chưa chắc ai là kẻ dùng được, ai không dùng được.
- Mày cướp đi.
- Cái việc tao làm, là chỉ đánh bằng tay không. Tay không mà đánh không nổi, thì tao thôi, chứ tao không cướp dao mày.
Giáp quẳng con dao xuống lạch nước, mà rằng :
- Ta chính là người có lỗi.
Người lạ mặt nói :
- Bây giờ, thì tôi lại khuyên ông quay về. Tôi có bổn phận đứng chắn con đường này, không thể để ngựa ông đi qua được.
- Đáng lẽ ta cứ đi, vì đường tới người đàn bà kia không có một sức mạnh gì ngăn trở được. Nhưng đêm nay ta có một lỗi là đã đâm một người lạ mặt một cách hèn nhát quá, vậy để chuộc cái lỗi ấy, ta xin tạm quay về. Song le, ta muốn biết tên...
- Tôi là tình địch của ông, biết thế thôi, hỏi tên làm gì nữa.
- Có thể gặp nhau mai kia chăng?
- Nếu cần, thì tự tôi sẽ tìm ông, thì dù ông không muốn, không hẹn, tôi cũng cứ đến.
- Được!
Dứt lời, Giáp nhảy lên ngựa, quay về phủ.
Ngựa vừa chạy được mấy bước, bỗng có tiếng gọi theo :
- Hãy quay lại đầy, tôi bảo.
Giáp dừng ngựa lại, chờ người lạ mặt chạy tới, người ấy hỏi :
- Thật chỉ vì một người đàn bà mà hai người đàn ông quyết hại nhau được ư?
Giáp ngạc nhiên, nói :
- Sao lại hỏi vậy? Mà thật như vậy, thì cũng không biết làm thế nào. Tôi yêu người con gái kia lắm.
- Chẳng nên vì một người con gái mà làm tan nghĩa bạn hơn mười năm trời.
- A, thằng Vị? Nhưng chính nó, nó cũng không còn tấm lòng bạn tốt đối cùng tôi.
- Ai đã bảo với ông như thế?
- Nhiều sự hiển nhiên làm chứng.
- Chưa chắc. Theo tôi biết, thì Vị còn nghĩ đến nghĩa bạn về ông nhiều lắm. Vị sai tôi đi...
- Đấy, tôi đã biết thể nào cũng chỉ là Vị đã sai ông đi hại tôi.
- Không! Vị sai tôi đi, mà lại cấm tôi dùng khí giới, chỉ được đi chân tay không.
- Hừ, thiếu gì những đoạn cây, hòn đá ở ngoài đường.
- Tôi nhận đi chân tay không thì chỉ dám dùng chân tay không. Ông nhớ cho rằng, nếu tôi muốn, thì mũi dao của ông đã ở trong tay tôi rồi, và máu tất sẽ đổ trên mình ông ngay.
- Nói cũng có lý.
- Vị không muốn can thiệp thẳng với ông nữa, là vì đã trót thề, là vì không muốn thiên hạ được thêm một chuyện đau xót về nghĩa bạn. Nhưng cần phải làm thế nào cho ông đừng theo đuổi người con gái nữa. Việc ấy Vị giao phó cho tôi, để tôi dùng võ lực mà ngăn cấm ông đến triệt để. Hay đâu ông lại giắt dao trong mình.
- Tôi đã quẳng nó đi rồi.
- Nhưng tôi nghĩ bất tất phải dùng võ lực nữa. Tôi nghe ông là người hằng thờ lẽ phải. Vậy tôi dám khuyên ông dứt bỏ mối tình không tốt kia đi, một khi ông đã được biết Vị còn nghĩ vì ông là một người cố tri nhiều lắm. Ta không nên bỏ bạn chỉ vì một người con gái, lại cũng không nên vì một người con gái mà làm cho đau lòng bạn. Đôi bạn giao du mà đồng thời yêu một người con gái, đã là trái đạo, huống hồ ông với Vị lại thù nhau hại nhau chỉ vì một người con gái, thì điều đó tôi dám lạm cho là một điều thương tổn đến nhân nghĩa vô chừng.
Khi người lạ mặt nói dứt tiếng, thì Giáp phóng ngựa đi ngay. Gã không còn can đảm nghe nhiều hơn thế nữa.
Những vì sao lạnh, không rơi, nhưng vẳng nghe như có những giọt ẩm tí tách trong không trung, điểm điểm lên nền tịch mịch.
Giáp cúi đầu.
Buồn teo tiếng ngựa, nó đập mau như đường mưa lúc canh ba. Ngựa buồn về phủ Thoải, nơi người bạn hơn tuổi nhất là Thái đã họp anh em để tuyên thệ cho đừng ai vì sắc đẹp nhất thời mà chia rẽ nghĩa bạn dài lâu. Vậy mà có một người dám ở khác đi, là Giáp. Ngồi trên lưng ngựa, Giáp bỗng để rơi hai giọt nước mắt, thẹn cho một đời trai.
Và kẻ thắng sẽ khóc: lời nguyền của Tý đã toại vậy.
Tháng Ba, loài chim kêu năm tiếng một, theo với mùa vải chín, đã về đậu trên những cây gạo đầy hoa đỏ ối, sớm sớm kêu dài.
Từ sáng hôm mùng ba, Giáp nghe tiếng loài chim ấy hót, cứ tưởng là nó cũng như lòng mình đang đau xót mà rền rĩ: Hết, hết, hết, hết, hê-ê-ết...
Chao ôi, có mối tình nào lại là mối tình hết được hay chăng? Giáp ra vào ngẩn ngơ, đôi mép ria đã lấm tấm xanh, can tràng làm bãi chiến cho nghĩa bạn và cho tình gái có một đêm mà gần già quách một đời người vậy.
Ấy là Giáp sờ mép mà tưởng ra như thế, chứ sự thật, gã còn trẻ lắm. Không trẻ, sao gã lại được nghe mẹ già, sáng hôm mùng bốn, hỏi con như thế này :
- Anh ốm đấy ư? Gớm, trông sắc mặt biến hẳn đi, để tôi luộc cho quả trứng mà đánh cảm. Giời nắng mới này là độc lắm đây.
Giáp ngậm ngùi thưa với mẹ :
- Con mệt xoàng thôi, cũng chả cần đánh cảm. Để yên cho con nằm một buổi là mạnh ngay, có hề gì đâu.
Phải, không hề gì cả, nhưng mà sầu. Giáp khổ và ươn như một con tôm lên cạn, thỉnh thoảng nhảy tanh tách một cái, nhưng cái nguồn yêu đương trước đấy được thảnh thơi ngao du đã không còn.
Mẹ già không hiểu tâm sự người con trai vốn xưa nay lạnh ngắt về việc vợ con. Vậy mẹ già lại cứ săn sóc đến. Mẹ già hỏi :
- Anh có nóng không, anh có ho không, anh có rét không?
Mẹ già đặt tay lên trán, đặt tay lên ngực, và đặt tay lên bàn chân con trai quý báu. Đoạn, mẹ già nói :
- Không nóng, không ho, cũng không rét. À, hay là anh đầy ở dạ?
Giáp muốn gào lên thật to :
- Không nóng, không ho, cũng không rét, mà cũng chẳng đầy ở dạ, chẳng làm sao hết cả. Mẹ ơi, xin mẹ cứ hỏi cái loài chim kêu năm tiếng ở trên cành cây gạo kia kìa.
Đã hẳn, tâm sự của Giáp chỉ ở trong năm tiếng: Hết, hết, hết, hết, hê-ê-ết...
Nhưng Giáp không dám nói với mẹ. Giáp nằm dài ở trên giường, nghĩ đến ngày hôm sau đã là mùng năm. Mùng năm, thì có phiên chợ Bái, có Tý ở đấy, mà không thể có Giáp, trời hỡi trời! Đầy phủ, rặt những người còn hơi rượu thề trong miệng cả. Họ ác lắm, họ đều có thể tàn nhẫn thét :
- Hết, phải hết tất cả đi!
Vậy, Giáp không thể lọt ra khỏi phố phủ, suốt ngày hôm mùng năm được.
Giáp có một đứa em gái, nghe nói thoáng rằng nó sẽ sang chợ Bái, sáng hôm mùng năm, để mua ít gà con về nuôi. Giáp mừng quá, vì nó có thể là sứ giả cho Giáp nhắn nhe một đôi lời. Giáp gọi em vào mà bảo :
- Mày sang chợ Bái, cho tao nhắn việc này, nhưng mà phải kín đấy, biết chưa?
Cô em vốn vẫn cho anh là người nghiêm, ít khi trò chuyện, nay được anh nhờ một việc, cũng chẳng cần biết việc ấy ra sao, xin hết sức giúp ngay. Giáp cũng chắc em mình còn tuổi trẻ con, có biết cái chuyện riêng kia, cũng chẳng hề gì cả. Vả cô em vẫn sợ anh, anh đã dặn giữ kín, thì cho vàng cũng chẳng dám hớt lẻo cùng ai.
Vậy, Giáp dặn :
- Mày vào dãy hàng tấm, tìm cái cô hàng có một nốt ruồi ở giữa má bên trái, hỏi xem đúng tên là Tý, thì nói với cô ấy rằng tao ốm không đi được, mà cũng không biết đến bao giờ mới khỏi, hễ tao khỏi sẽ có tin sau.
Cô em xin làm đúng như vậy. Giáp bắt em nhắc lại những lời trên, đủ ba lượt cho chắc chắn nhớ kỹ.
Vì thế, tự dưng cô em thấy việc của anh quan trọng và to lớn khác thường.
Giáp lại đe :
- Mày mà bép xép ra với ai, tao biết, thì tao đánh chết.
Giá Giáp đừng dặn thêm câu sau, có lẽ cô em cũng mặc không đem chuyện đi hớt với ai hết. Nhưng Giáp làm ra bí mật tợn, thành cô em nghĩ rằng nên nói với mẹ, có khi mẹ còn biết mà nói cho nghe thêm một vài điều về cô hàng tấm tên là Tý nữa kìa.
Bà mẹ nghe con gái thủ thỉ kể cái việc nhắn nhe của Giáp, thì sửng sốt như một đời người chưa từng biết một điều lạ như thế vậy. À, thì ra cái thằng con trai xưa nay lầm lầm lì lì, cái thằng nói đến đàn bà con gái là mặt cứ lạnh và khô như đất, cái thằng khó tính ấy ai ngờ lại... ốm tương tư vì một cô hàng tấm! Vậy thế nào người mẹ già cũng phải biết mặt biết người cô hàng tấm, và dò xét xem rằng sự thể ra làm sao.
Sáng hôm mùng năm, bà mẹ già kia cùng đi với con gái sang chợ Bái, nhưng lại nói thác ra rằng sang làng bên có chút việc riêng, để cho Giáp không ngờ gì hết.
Giáp ở nhà, mời bạn đến đánh cờ, mà ván nào Giáp cũng thua ở những nước rất thấp, nghĩa là Giáp rối ruột lạ lùng. Có khi, mắt gã hoa cả lên, tai ù đầu nặng.
Đó là tại những người ra đi. Người em gái không được nói như là Giáp đã dặn. Người mẹ già nói thay, mà nói sai lạc cả. Đầu tiên, đứng ngắm chán Tý rồi, bà cụ mới đến gần, ngồi xuống vờ xem lụa, mà lân la hỏi :
- Cô là người ở đâu ra đây nhỉ?
Tý đời nào lại nói thật :
- Tôi ở kẻ Ninh.
- Cô đã sang phủ Thoải lần nào chưa, bên phủ, cũng nhiều người ưa lụa kẻ Ninh đấy, cô ạ.
- Tôi ít khi có dịp sang đấy. Chắc cụ ở bên ấy phải không?
- Phải.
- Cụ mua cho cháu ít lụa mộc này đi.
- Để bao giờ tôi cưới dâu thì tôi mua của cô thật nhiều, cô ạ. Dâu tôi cũng ở bên này đấy, cô ạ. Hôm nay, tôi cho cháu nó đi xem mặt chị nó mà.
- Người ở chợ, bán hàng gì, hở cụ?
- Bán nón, cô ạ.
- Có xinh không cụ?
- Cũng khá, hiền lành, trắng trẻo.
- Thế là quý lắm rồi.
- Còn cô, cô đã ở riêng chưa đấy?
- Cháu thì vất vả lắm.
- Sao lại vất vả? Cô còn trẻ chán. Này, tính tôi hay lẩn thẩn, hay là để tôi làm mối cho một đám này nhé.
- Bẩm, cảm ơn cụ, chứ cháu đã có người dạm rồi.
- Liệu có phải ở bên tôi chăng?
- Không ạ.
- Con trai tôi cũng có biết một người bán lụa như cô vậy, nhưng tôi đã hỏi đám kia rồi, tôi không cho nó đi lại với người bán lụa nữa. Vậy mà cô ả cứ lén lút quyến dỗ nó. Hôm nay, nhân tiện, tôi cũng định đi tìm cô ả để nói cho cô ả rõ hết sự thể mà buông tha con trai tôi ra.
- Ai thế hở cụ?
- Cứ biết là một nguời bán lụa.
- Thế ngộ con cụ không bằng lòng cái đám bán nón thì sao?
- Mặc chứ. Tôi chỉ biết cưới đứa con dâu mà tôi đã kén. Cho nên độ rầy tôi không có cho con trai tôi đi lại với ả bán lụa nữa. Nếu cái cô ả ấy còn bén mảng để mê hoặc con trai tôi, thì tôi sẽ tìm hết cách làm cho cô ả phải bị nhục mà rời bỏ con tôi ra, chứ lại.
- Cụ ghê quá. Cháu chỉ sợ đôi bên cùng găng, thì chỉ ông con trai cụ sẽ khổ.
- Ai mà khổ suốt đời! Nó buồn vài ba tháng, rồi thôi chứ. Tôi chả lo. Hiện bây giờ nó đương ốm.
- Mà cụ nhất định không cho họ gặp nhau?
- Không.
- Thế thì hỏng mất, cụ ạ.
- Thế nghĩa là phúc cho nhà tôi đấy, cô ạ. Nhà tôi không thể cưới một đứa con dâu sắc xảo đến nỗi đàn ông mê lăn mê lóc được. Không! Con tôi ốm, thì rồi thuốc men, nó sẽ khỏi. Nó không được gần cái đứa mà nó say như điếu đổ, nhưng nó sẽ có vợ lành con ngoan. Gia đình tôi sẽ không có sự rối loạn. Tôi được dâu hiền, con gái tôi được chị dâu thảo.
- Nếu người bán lụa van xin cụ thương lấy người ta, thì cụ bảo sao?
- Tôi cũng van xin cô ta thương tôi là người già cả. Nhưng tôi chắc chả ai phải van xin ai. Tôi đã nói với cô tạ rồi.
- Thì cô ta trả lời ra sao?
- Cô thử đoán xem.
- Cháu chắc cô ta không chịu bỏ ông con trai cụ.
- Ấy thế mà cô ta chịu đấy.
- Khó lắm, cụ ạ.
- Cô ta chịu, vui lòng chịu, là vì cô ta còn có thể lấy người khác được, mà lại làm nổi mấy việc khó ở đời.
- Nhưng chính mình sẽ đau đớn, thiệt thòi.
- Có làm gì những điều nhỏ mọn ấy, đau đớn rồi cũng khuây, thiệt thòi chút ít thì rồi cũng có những cái khác đền bù lại. Tôi đã sáu mươi tuổi trời, tôi biết hết. Những người trẻ tuổi hay làm to chuyện quá! Không sao đâu, cô ạ.
- Thế mấy việc khó mà cô hàng lụa phải đau đớn thiệt thòi để làm được, là những việc như thế nào, hả cụ?
- Để cho người con gái đã dạm hỏi rồi không mang tiếng trầu lỗi cau héo, để cho người đàn ông đỡ thất hiếu, để cho người mẹ được yên hưởng cái sung sướng mà bà ta muốn từ đã lâu.
- Có như vậy thôi, mà phải bắt một người con gái mất hết mọi điều vui vẻ, thật cũng hơi ức, cụ ạ.
- Nhưng tôi biết người ấy bằng lòng, tôi sẽ nhớ ơn người ấy mãi. Người ấy, từ ngày mai, sẽ không bao giờ đến chợ Bái nữa. Con trai tôi sẽ tưởng là cô ta đã thôi nghề bán lụa và đi đâu mất. Sự thật thì cô ta vẫn có mặt ở các phiên chợ khác, nhưng giấu kín không cho con trai tôi tìm thấy ở đâu. Vả phần tôi thì tôi cũng kiếm cách cho con tôi quên đi chứ lại.
- Cụ sắp đặt đến thế, ai còn biết làm thế nào cưỡng với ý cụ được. Đành là người con gái phải chịu. Cụ về, nên nhớ cầu cho người ta được bình an ở nơi xa.
- Tôi sẽ không quên điều ấy. Thôi, tôi đi cô nhé.
Người mẹ già dắt con gái ra nơi khác, mà nói bằng giọng rất cương quyết :
- Tao trông nó thì không có vẻ làm dâu nhà mình được, nên tao phải nói ra như thế để nó sợ mà thôi quyến rũ anh mày. Gái hàng tấm buôn xuôi bán ngược ấy là gớm lắm, không trừ ngay đi, có khi nó làm cho anh mày đến tàn đến hại. Được cái con này cũng biết điều. Bây giờ mày thử lảng vảng về qua hàng nó xem nó có nhắn anh mày câu gì chăng, để tao xét câu ấy mới biết chắc là nó bằng lòng nghe tao hay là còn cưỡng lại.
Cô con gái vâng lời mẹ trở lại qua hàng Tý, thì quả nhiên Tý săn đón hỏi ngay :
- Em có phải là em gái anh Giáp không?
- Phải. Chị có nhắn gì thì nhắn, anh tôi dặn riêng tôi thế.
- Tôi cũng chả cần nhắn gì nữa cả. Chỉ nhờ em mang về biếu anh quả cam này để anh xơi cho mát ruột, và nói giúp với anh rằng tôi sẽ phải về quê ngoại ở xa đây lắm lắm, không biết đến bao giờ mới được gặp nhau.
Cô gái nhỏ đem quả cam ra khoe với mẹ. Bà mẹ túm tỉm cười mà nói :
- Được, nó nghe lời ta, mọi sự sẽ yên ổn, không nghe lời ta, mọi sự mới khó khăn. Mang về cho anh mày quả cam ấy cũng là để tạ ơn cô ả đã biết theo ý mẹ con mình, chứ đáng lẽ thì tao quẳng đi, không ai là đầy tớ chúng.
Tuy nhiên, nếu bà mẹ ấy biết rằng trước khi trao quả cam cho cô bé, Tý đã tiêm vào ruột cam một mũi tăm nhỏ và nhọn, đầu tăm có dính chút ít chất bột trắng như vôi, nếu biết rõ thế, thì hẳn bà cụ đã quẳng ngay quả cam đi vậy.
Một quả cam biếu bởi người con gái mình yêu, thì chua cũng ngon mà ủng cũng ngon, huống chi là cam ngọt, Giáp càng nên ăn như ăn yến hấp đường phèn, cho nó sướng. Gã ăn hết quả cam, thấy tỉnh thần khác hẳn, nhìn ra bên ngoài cái gì cũng nhuốm màu tươi vẻ đẹp cả, nhất là hình ảnh Tý chập chờn qua trí nhớ càng tươi đẹp hơn bội phần.
Ôi, đó chỉ tại bà mẹ già không biết rằng có những quả cam người ta chẳng chủ ý biếu mình để mình xơi cho mát ruột đâu. Vả đã không cho Giáp có suốt đời một người con gái, thì sao còn cho Giáp làm gì cái trái cam của người con gái ấy. Dầu không thuốc mê, cũng còn hơi hướm. Nhổ cỏ thì phải nhổ cả rễ. Chỉ một sợi tóc còn vương sót cũng đủ nhớ lại và còn thèm cả một cuộc tình xưa.
Trái cam rất có mãnh lực làm tăng độ yêu say trong lòng Giáp. Gã nhớ Tý hơn hết bao giờ. Nắm vỏ cam đã vứt ra sân, gã lại nhặt lên, bóp nát ra để còn được thấy chút mùi thơm chưa kiệt.
Bấy giờ có một ông đồ già đến chơi, nhìn vẻ ngẩn ngơ ở mặt Giáp, và cái sắc long lanh trong cặp mắt gã, thì kinh ngạc hỏi bà mẹ Giáp xem vì đâu.
Bà cụ cũng không thể biết gì ngoài người hàng tấm mà chắc chắn đã bỏ đi xa rồi. Vậy bà cụ kết luận rằng chẳng qua Giáp nhớ ngơ nhớ ngẩn cũng chỉ ba bảy hai mươi mốt ngày là hết.
Nhưng ông đồ già quắc mắt nói :
- Bệnh này không phải thường. Sao bà cứ để cho anh ấy vân vê cái vỏ cam mãi mãi như là một thằng hóa dại vậy. Lúc nào cũng vân vê thế hay sao?
Bà mẹ Giáp thở dài, đáp :
- Suốt từ lúc ăn quả cam xong là cứ thế.
Ông đồ già càng hỏi kỹ :
- Cam mua ở đâu?
- Của nó cho đấy chứ.
- Ai cho?
- Cái con hàng tấm nhân tình anh ấy, chứ ai.
- Nó ở đâu?
- Ở bên chợ Bái.
- Này khéo, không có bị đánh thuốc mê rồi. Một đời tôi đã được thấy mấy lần ở vùng ta có con trai bị gái thiên hạ đánh thuốc mê gớm lắm.
Giáp nghe câu nói của ông đồ già, bỗng cười sằng sặc, ném mảnh vỏ cam vào mặt ông ta, cao tiếng mà cãi :
- Láo! Nó việc gì phải đánh thuốc mê tôi. Tôi yêu nó, tôi còn yêu nó mãi, tôi sẽ cưới nó làm vợ. Nó việc gì phải đánh thuốc mê tôi.
Ông đồ già quát lại :
- Thằng này điên mất rồi, bà phải giam nó vào buồng, không có thì nó đập phá hết.
Nhưng Giáp chẳng đập phá gì, chỉ thẫn thờ quay vào, đứng nhìn những mạng nhện ngang dọc trên mái nhà bụi bặm, rồi gã hát, giọng buồn và não như lời kẻ đại tuyệt vọng ở đời.
Ông đồ lân la vào gần Giáp, dò hỏi :
- Anh gặp nó như thế nào, phải cứ thật kể rõ cho tôi biết, để tôi còn liệu phương cứu chữa. Mặt anh ngây lắm rồi đấy.
Giáp quay lại, vớ cái phất trần mà vụt ông đồ, đuổi ông ta chạy.
Thấy con trai tự dưng biến chứng, bà mẹ hu hu lên khóc.
Còn ông đồ già, tức lắm, nhất định đi tìm bọn bạn trẻ của Giáp, để hỏi cho ra chuyện. Chỉ một chốc, cái tin Giáp điên vì tình đã nổi lên truyền khắp trong phố phủ.
Vị hăng hái nói :
- Tôi xin đi tìm kỳ được con bé tinh quái kia, bắt nó phải chữa cho Giáp lành.
Nhưng Thái gạt đi mà rằng :
- Anh cũng lại một tuồng như là Giáp, trị thế nào nổi con ranh ấy. Phải có một bậc lão đại như cụ đồ.
Nhưng cụ đồ vỗ ngực nói :
- Thân danh và tuổi tác ta như thế này lại đi trị một đứa con gái cho các anh sao! Đó là một điều ta không nên làm. Ta chỉ biết làm cái việc giải thuốc mê cho Giáp.
Thái hỏi :
- Muốn giải thuốc mê thì phải làm như thế nào?
Cụ đồ kể một câu chuyện hai mươi năm cũ :
- Hơn hai chục năm về trước, ta cũng đã được chứng kiến một vụ trai làng bị thuốc mê của gái ngoại. Bấy giờ có cụ Chánh là tay giang hồ lão luyện, lại là chú của cái ông con trai bị mê kia, hồi còn trôi giạt đó đây, có được hiểu biết về thói tục của một làng hay cho con gái đi đánh thuốc mê người thiên hạ. Vậy cụ Chánh lập cách chữa được cho cháu mình. Người gái ngoại bị lỡ việc, tự tử mà chết. Nay muốn chữa cho Giáp, ta cũng sẽ theo cách ấy. Chỉ trong ít bữa nữa, mà dễ chừng chỉ nay hay mai đó thôi, Giáp tất sẽ trốn đi tìm người con gái.
Vị đập bàn mà dằn giọng nói :
- Tôi sẽ theo hút cho kỳ được, xem rằng Giáp lần mò đến đâu, để giữ cho Giáp không sa được vào tay đứa hàng tấm ấy.
Cụ đồ điềm nhiên lắc đầu, khẽ bảo :
- Không làm như thế được, làm thế vừa hỏng việc mà có khi nguy đến tính mệnh một đôi người. Hãy cứ nghe ta dặn. Bây giờ cần nhất là phải giữ riết không cho Giáp có cơ hội nào tốt mà ra lọt cái phố phủ này được, giữ cả ngày lẫn đêm. Ta chắc chỉ vài hôm thôi, đến cái hạn không thể không gặp được Giáp, mà Giáp không hề thấy tự dẫn đến một nơi nào đó, tất đứa con gái kia phải tự tìm đến đây.
Thái kinh ngạc hỏi :
- Nó lại dám đến đây kia à?
Cụ đồ cười cái cười từng trải :
- Nó dám đến, một là vì không ngờ rằng có người biết rõ công việc bí mật của nó, hai là vì thời hạn cấp bách, không cả gan tìm tới đây, không được. Vả, cái thứ con gái ấy là cái thứ con gái giết người như ngóe được, kia mà.
Vị có vẻ không tin lời cụ đồ là đúng, mói hỏi :
- Cái con bé ấy mà có thể làm chết được chúng ta sao?
Cụ đồ không trả lời vào câu hỏi :
- Đợi nó đến là một việc, mà chữa cho Giáp hết mê là một việc, nhưng chung cục của hai việc phải gặp nhau vừa vặn, để việc nọ giải cứu cho việc kia. Phép của ta học được nó như thế. Bây giờ ta phải đi kiếm ít thuốc để tẩy sơ sơ tạng phủ cho Giáp đã. Các anh em thì nên cắt nhau mà canh giữ Giáp cho thật nghiêm, nhất là đừng lộ cho Giáp biết việc làm của bọn mình ra làm sao cả.
Sự dự đoán của cụ đồ thật là rõ rệt: đã hai đêm, Giáp lẻn trốn ra ngoài, nhưng đều bị bọn anh em chặn lại bắt trở về cả. Vì thuốc mê trong người Giáp đã nhạt dần, nên khi bị anh em nhắc lại lời thề trong bữa rượu cũ, thì Giáp biết xấu hổ về việc mình chỉ toan đi tìm Tý; mà Giáp cũng không tỏ ý kháng cự ai mỗi khi bị ngăn cản lại.
Ngày mười một tháng Ba, quả nhiên Tý lần mò đến tận phủ Thoải thật. Bọn người có biết việc làm ngấm ngầm của Tý, dù trông thấy Tý, cùng không lộ ra một điều gì khiến ả có thể chột dạ hết. Ả bình tĩnh với cái can đảm gái kẻ Lữ, dò hỏi được nhà Giáp, và đi lảng vảng ngoài cổng, chỉ mong thấy bóng Giáp hiện ra.
Lờ vờ thế nào lại trúng lúc bà mẹ Giáp mở cổng chừng ra phố làm gì. Bà cụ trông ngay thấy Tý, thì chau đôi lông mày lại, tiến đến gần, sẽ hỏi :
- Cô còn tới đây làm gì nữa? Cô nên thương tôi, mà đừng cho con tôi gặp được cô nữa. Cô nên biết rằng con tôi đương dở điên dở dại, nếu không ngăn giữ, sẽ thành ra bất hiếu bất mục ngay.
Tý mỉm cười, thong thả nói rằng :
- Thưa cụ, tại có một người hôm qua ở chợ Bái hẹn cháu đem lụa đến cho người ta ở phủ này, nên cháu mới sang. Và nhân thể, cháu muốn tạt qua trước là thăm cụ sau thăm anh Giáp cháu xem rằng đau ốm thế nào. Thưa cụ, cháu thiết nghĩ một khắc thăm nom không phải là kẻ này dỗ kịp được người kia làm điều tội lỗi. Vả chăng, đứa con gái yếu đuối này dám đâu cứ làm điều tội lỗi, khi đã được cụ khuyên răn trước. Cháu chỉ xin phép cụ vào chào anh Giáp một câu, trước khi cháu cắt tóc ở chùa.
- A di đà Phật! Đời cô còn trẻ chán.
- Thưa cụ, nếu cháu không ở chùa, thì cháu đau đến chết, mà anh Giáp chắc cũng không được rảnh lòng vui theo duyên mới. Cháu nghĩ như thế là chm đấy chứ cụ nhỉ.
- Phải, cô nghĩ rất phải.
- Thế thì cụ nỡ hẹp gì với kẻ đã nguội lòng trần này mà không cho bước vào trong cổng.
- Việc ấy không vui vẻ một chút nào cho tôi cả. Tôi chỉ vui vẻ được khi con trai tôi chẳng hề còn nhìn thấy cô.
- Cứ rộng lượng cho kẻ khổ sở này được nhìn thấy anh Giáp một thoáng thôi vậy.
- Chỉ một thoáng, cũng đủ cho cô xui giục con trai tôi trốn theo cô.
- Cụ làm như cháu có phép quỷ thuật!
- Ôi dào, cô đừng nói nhiều, vô ích. Cô đi khỏi đây, tức là làm ơn cho tôi. Sau này có dịp gì, tôi sẽ báo ơn cô, không dám phụ cô đâu, cô nên vui vẻ mà nghĩ lại.
- Cháu đã nghĩ nhiều rồi, nếu không, đời nào cháu chịu buông tha anh Giáp.
- Vâng thì cô đã buông tha hãy gắng buông tha cho trót. Cái cửa nọ đã đóng chặt rồi.
- Nghĩa là cháu không thể vào được nữa?
- Không bao giờ nữa cả. Nào, tôi xin tiễn chân cô. Ta cùng ra đường cái.
Tý cười nhạt hỏi :
- Vậy cụ cho biết anh Giáp hiện giờ còn mệt nhiều không.
Bà cụ vừa đi vừa rảo cho Tý phải theo, vừa đáp :
- Không mệt nữa, nhưng hình như còn nhớ cô lắm. Cô sắp đi tu, há chẳng biết là người ta cần phải xóa bỏ và quên đi nhiều điều sao? Vậy cứ để yên cho nó, cô ạ.
Tý cúi đầu khẽ nói :
- Vâng, cháu lại xin tuân lời cụ một lần này nữa, thật là quá sức cháu lắm lắm, cụ ạ.
Bà cụ già vỗ vai Tý mà bảo :
- Quên hết đi! Thôi, cô về nhé.
- Vâng, kính chào cụ, từ đây...
Nhưng Tý chưa chịu đi vội, ả đứng núp sau mấy gốc cây, nhìn hút theo xem bà cụ có về nhà chăng. Thì bà cụ về nhà thật, về để canh giữ không cho Tý có thể lừa một lúc nào lẻn vào thăm Giáp được.
Tý bỗng cười gằn một tiếng, như thách bà cụ già liệu sức mà đương đầu với một đứa con gái không phải sẽ tu hành và chưa chắc là yếu đuối.
Trong khi ấy, cả bà cụ già lẫn Tý đều là hai nhân vật quan trọng cho cuộc thăm dò động tĩnh của bọn cụ đồ. Còn chuyện giữa hai người đã được tường thuật lại với những người cần phải biết.
Thái hốt hoảng nói :
- Thế là nó bỏ đi mất rồi. Biết vậy, ta dặn trước bà cụ cứ để cho nó vào lọt trong nhà.
Cụ đồ ta chỉ cười, vẻ khoái chí.
Vị cũng có mặt ở đấy, hỏi cụ đồ :
- Sao cụ điềm nhiên không cho việc này là quan hệ?
Bấy giờ cụ đồ ta mới chậm rãi nói :
- Ta cho đó là một việc rất may, vì nếu để cho đứa con gái ấy lọt vào từ lúc ta chưa kịp biết, thì có khi tính mệnh của Giáp không còn phương nào cứu chữa nổi.
Cả bọn đều nhao nhao hỏi :
- Nguy đến tính mệnh được cơ à?
Cụ đồ bí mật, đáp :
- Ấy, cái giống ấy nó nguy hiểm như vậy đó.
Thái lại hỏi :
- Nhưng làm thế nào cho nó lại gặp được Giáp? Hay là chính Giáp sẽ trốn ra với nó?
Cụ đồ nói :
- Chính nó sẽ tìm vào chứ. Ta đoán chỉ nội đêm nay, nó đã ở bên giường của Giáp rồi. Nó cũng chẳng tài gì lắm đâu, các anh chớ lấy làm khiếp vội. Chỉ tại ngày giờ cấp bách, nó phải liều một may một rủi đấy thôi.
- Nhưng ta còn phải làm những gì, trong đêm nay?
- Cũng chẳng có gì là vất vả. Ta vẫn cứ ngồi ở nhà ta, vì đứa con gái ấy không thể ra ngoài chiếc lưới vô hình mà ta đã giăng kia được. Chỉ cần làm sao cho trước khi nó gặp Giáp, nó có uống một hớp nước. Chẳng lẽ bây giờ lại cho người ra mời nó vào với Giáp, để mà mời nó uống nước cho tiện? Nhưng mà nào có tiện! Một đứa con gái như thế, đã dám vào tử địa, tất cũng tinh ý không chịu uống chén nước ở trong cái nhà phần nhiều người đều ghét nó. Vậy, điều cần nhất phải cho một kẻ dò xem nó có vào một hàng quán nào để nghỉ chân chăng. Nếu nó có ở một hàng quán nào, thì chúng ta có nhiều sự may mắn lắm.
Bọn Thái, Vị đều nói :
- Chúng tôi, nó chắc thuộc mặt cả, không muốn gặp nó, e lỡ việc.
Cụ đồ đứng ngay lên mà rằng :
- Việc này lại phải đến ta làm, mới xong.
Bọn Thái đều hỏi :
- Cụ định ăn miếng trả miếng chăng? Nhưng thuốc độc, hay thuốc mê, hở cụ?
Cụ đồ cười mà bảo :
- Ta vì nóng cứu một người, sắp phải làm một việc hơi tổn âm đức. Sao các anh lại ngờ ta làm một việc tổn âm đức thứ hai nữa thế? Không, ta không bỏ thuốc độc, cũng không bỏ thuốc mê. Ta là người nội đêm nay phải trừ thuốc mê và có lẽ cả thuốc độc nữa. Cái việc hơi tổn âm đức cho ta là: phép giải thuốc mê của đứa con gái ấy, phải làm thế nào cho người đàn ông hóa tân lang trong đêm tân hôn, thì hơi thuốc mới hả hết được. Vậy, muốn cho Giáp chung chăn gối với đứa con gái, mà không bị khó khăn, thì phải dùng thuốc ngủ. Ta muốn đánh thuốc ngủ nó. Việc tuy hơi tàn nhẫn, nhưng sau này, chính ta sẽ cố sức kết cho đôi ấy thành ra một lứa nhân duyên, để hoa khỏi tủi, trăng khỏi sầu. Ấy là ta không phải ân hận.
Thái lại hỏi :
- Nhưng nó gục ngay ở trong quán cơm mà ngủ thì sao?
Cụ đồ nói :
- Ngủ thế nào được chóng vậy. Thuốc ngủ này hơi chậm. Mà nó thì ta tin rằng nó không trọ ở hàng cơm tối nay đâu. Nó chỉ lảng vảng chờ hành sự xong là trốn thẳng nội đêm đi phương khác. Vậy, ta nhờ anh sang nhà Giáp chơi, và làm thế nào ép cho Giáp phải đánh cờ với anh suốt từ nửa canh một cho đến hết canh hai.
- Cờ thì có thể kéo lâu như thế được.
- Tốt lắm. Mà đánh ở ngoài hàng hiên. Buồng ngủ của Giáp, nghĩa là cả gian nhà ngang, thì đừng thắp đèn. Nhà có mấy người nên cho đi nghỉ sớm. Trong lúc đánh cờ, anh phải gây lấy cái không khí thật là mê mải, thật là chăm chú, để cho Giáp chỉ biết có bàn cờ mà thôi, không biết có Tý lẻn vào bao giờ cả. Còn anh, dù có thấy động, cũng làm như là không biết gì hết. Ta đã trù tính cho khi hai mắt đứa con gái nhắm nghiền lại vì buồn ngủ quá, chỉ vào cái khoảng nó còn ngấp nghé ở sau vườn nhà Giáp cho đến khi nó vào lọt để ẩn ở trong buồng ngủ của Giáp là cùng, và không thể sớm hơn cái khoảng đã tính ấy đâu. Vậy nếu có ngủ từ ở sau vườn, cũng rất tiện cho ta, là cứ việc khiêng nó vào trong gian nhà ngang, dễ lắm.
Thái xin làm đúng như lời chỉ dẫn.
Đoạn, cụ đồ ra đi.

May mắn sao, cụ đã gặp người con gái có nốt ruồi giữa má ấy ở một hàng cơm gần cổng phủ. Bấy giờ trời đã ngả chiều. Chẳng biết lấy ở đâu ra được mấy quả dừa non, ăm ắp nước, cụ đồ xách đến nhà hàng, mượn dao đập lấy nước uống. Nếu ai tinh ý sẽ thấy một quả hình như bị dùi sẵn rồi.
Nếu Tý không ở hàng cơm, thì tất cụ đồ phải bày kế khác. Mà nếu Tý không thích uống nước dừa, tất cụ đồ cũng phải tìm mưu khác. Vậy mà Tý thấy cụ đồ mời ả cùng với mụ chủ hàng cơm mỗi người một bát nước dừa trong vắt, thì Tý lại uống một cách khao khát lắm. Nhưng, bát của Tý chính đã rót ra bởi quả dừa dùi sẵn, một quả dừa chỉ có non một bát nước mà thôi. Tý tuyệt nhiên không nghi ngờ gì ông già vui tính và chất phác.
Buổi hoàng hôn đã qua rồi. Cũng qua đi, người con gái lạ. Nhưng không ai biết ả về đâu. Có người thấy ả đi về con đường sang chợ Bái, mà ả không đi thẳng, ả rẽ ngang xuống cánh đồng ngô, lá ngô cao ngập đầu người.
Chiều sẫm màu và chiều tắt không một bài ai vãn. Tý mong đêm tối, lòng mừng vì ngày chóng hết, như mong đến giờ hẹn của một tình nhân. Mà chính Tý nóng đi tìm để gặp tận mặt một tình nhân thật.
Lúc tối mịt, Tý đã ở sau vườn nhà Giáp. Những điều dự đoán của cụ đồ không sai một mẩy. Và những việc sắp đặt của cụ đều đâu vào đấy cả. Ngoài hiên, dưới giàn hoa lý, đôi ngọn đèn con vừa đủ sáng một khoảng nho nhỏ, Giáp và Thái ngồi mê mải với cuộc cờ. Đêm hiu hiu vừa đủ mát, giải hết cái khô háo của một ngày nắng khan vừa qua.
Tất cả những người khác đều như đã ngủ yên hết, không vẳng thấy một tiếng chó sủa ở quanh sân.
Tý lừa đứng ở một nơi thuận tiện có thể nhìn bao quát vị trí khắp khu nhà ấy. Ả đảo mắt mấy lượt, rồi tuy không đủ ánh sáng, ả cũng thừa nhận ra là chỉ còn cửa gian nhà ngang vẫn rộng mở, chắc đợi chủ nhân đang chăm chú vì những nước cờ khó giải.
Tý mừng thầm, vì biết chắc dễ lọt vào gian nhà ngang ấy lắm, mà Giáp tất chỉ ngủ ở trong gian nhà ấy, chứ không thể ở chỗ khác được. Ả nhè nhẹ vượt qua hàng rào, vào vườn, tạt qua bóng tối mà lẻn đứng ở sau một tấm liếp. Bấy giờ Thái và Giáp không hề nhìn ra quá bàn cờ, người nào cũng bận lòng bận mắt với những xe pháo mã tốt cả. Tý lập tức, đi vút nhanh như một chiếc lá rụng trong hơi gió thoảng, vào thoát trong nhà tối om om.
Thái có nghe thấy một tiếng động và có liếc nhanh thấy một bóng người, nhưng gã không kêu ầm lên là nhà có trộm, gã chỉ hơi mỉm cười càng nức lòng dồn cho Giáp gặp một nước cờ hơi bí.
Ngoài Thái là kẻ hơi biết sự lẻn vào rất mau chóng của Tý, còn có cụ đồ già. Cụ đã rình theo người con gái như đi rình một tay thích khách. Vậy, khi Tý lọt vào đến giường ngủ của Giáp chừng một miếng trầu nhai giập, thì cụ cũng đi tới ngoài cổng, gọi Giáp mở cửa để cụ vào xem đánh cờ. Tiếng hỏi nhau ồn lên.
Ở trong nhà, Tý bực mình và sốt ruột lắm. Ả oán thầm những kẻ đánh cờ, chẳng biết rằng vui thú gì mà họ mê mải vậy. Ả chỉ muốn họ bỏ về ngay tức khắc, cho Giáp thảnh thơi vào gặp ả. Chính một nước cờ cao hơn hết những nước cờ khác đương chờ Giáp cúi đầu tuyệt vọng mà xin thua, sao Giáp cứ đi thua những nước cờ nhỏ mọn kia vậy! Mà quái lạ, sao Tý sớm buồn ngủ thế. Tý ríu cả mắt lại rồi. Ả vội cấu tay, véo chân, làm đủ các cách cho tỉnh ngủ, nhưng vẫn buồn ngủ rũ người ra mới kỳ chứ. Giáp thì vẫn chan chát từng quân cờ ở bên ngoài. Bỗng, sau cùng, Tý hắt hơi một cái rất mạnh. À, như vậy may ra có thể tỉnh hẳn lại được. Nhưng không khéo họ biết mất. Ngờ đâu, ở ngoài, cụ đồ cũng hắt hơi luôn hai tiếng. Tý mừng quá, thoát nạn. Nhưng ả tự nhiên cứ ngả mình nằm xuống giường, không sức nào cưỡng nổi, và cũng không muốn cưỡng lại nữa. Ả bắt đầu vào trong giấc mộng để mơ thấy, chỉ còn mơ thấy mà thôi, người tình mà ả đợi từ lâu không thể không gặp được.
Chừng nhai giập bã trầu nữa, cụ đồ bỗng cười mà bảo :
- Thôi, anh Giáp thắng rồi, đây này, ta gỡ cho anh quân này thì anh sướng nhé.
Sự thật, thì gỡ được quân ấy, ván cờ hòa. Mà hình như còn có cơ thắng, Thái cũng xóa đi, cười mà xin hòa, không đánh nữa.
Giáp rót nước mời hai người uống.
Cụ đồ khoan thai vuốt chòm râu phơ phất khẽ hỏi :
- Anh Giáp dạo này mê đánh cờ, quên được cả người đẹp đấy nhỉ.
Giáp bỗng buồn rầu đáp :
- Thưa cụ, quên làm sao được. Chẳng qua cái hẹn đã sai, thì ngồi gõ nhảm con cờ, cho cái hoa đèn rơi, tin lành hết, đấy mà thôi, cụ ạ.
Thái bật cười :
- Anh này thất tình đâm ra là thi sĩ.
Cụ đồ vẫn trầm mặc nói :
- Chỉ có thi sĩ hay làm cho người ta thất tình chứ nỗi thất tình đâu có làm thành thi sĩ được. Nhưng này anh Giáp, đừng tuyệt vọng vội. Ngư phủ vẫn còn lối vào nguồn dào.
Long lanh đôi mắt sáng ngời, Giáp vớ lấy cụ đồ như vớ được những vết chân người yêu trên bãi cát vắng, mà hỏi tức tốc :
- Thưa cụ, làm thế nào?
Cụ đồ bí mật nói :
- Anh cứ theo tôi. Nhưng anh nên nhớ rằng dù anh gặp được người đẹp rồi, thì anh cũng không được quên rằng mẹ anh ngày nào cũng khóc vì anh đó.
Giáp thở dài mà thưa :
- Tôi vẫn biết mẹ tôi đau vì tôi lắm.
- Anh lại cũng không được quên rằng bạn anh ngày nào cũng khổ vì anh đó.
- Tôi vẫn biết bạn tôi cũng đau vì tôi lắm.
- Anh lại cũng không được quên câu chuyện này: Có một người con gái bỏ thuốc mê cho anh, để anh say ả như say thuốc lào. Anh sẽ chết, nếu không có ai khám phá ra.
- Không lẽ Tý nỡ làm hại tôi? Không! Chỉ tại tôi đã yêu Tý ghê gớm quá, mà yêu nhau đến thế, dù có chết, tôi cũng thỏa rồi.
- Vậy nếu được gần ả đêm nay mà sau khi ấy thì anh phải chết, anh có vui lòng không?
- Tôi rất vui lòng.
- Nào, thì chúng ta cùng đi. Nhưng Giáp, anh luôn luôn phải nhớ rằng mẹ anh khóc, và còn khóc nữa vì anh, bạn anh khổ, và còn khổ nữa vì anh. Nhớ đấy nhé!
- Tôi vẫn biết mẹ tôi khóc vì tôi, bạn tôi khổ vì tôi, tôi biết lắm. Nhưng cụ cứ giúp tôi gặp được người tôi yêu, dù chết tôi cũng phải gặp, vì không gặp thì tôi cũng chết.
Cụ đồ cầm ngọn đèn lên, đi trước, cho Giáp và Thái theo. Giáp ngạc nhiên không hiểu tại sao cụ đồ lại dẫn vào trong buồng ngủ của mình. Ở đấy, một sự lạ nổi bật lên cùng một lúc với giọng cười ghê rợn của ông già hết sức bí mật. Giáp tưởng mình mê ngủ. Nhưng cụ đồ đã hỏi :
- Anh có nhận ra ai đây chăng?
Giáp trố mắt nói :
- Tý! Sao lại Tý?
- Đấy, người mà anh đợi đã đến tìm anh.
- Tôi không hiểu.
- Nhưng vì đi xa mệt, nên ả ngủ thiếp đi. Mẹ anh bảo đặt luôn ả vào trong này. Khi người ta yêu nhau, thì hà tất phải bày vẽ cưới xin, anh Giáp nhỉ?
Dứt lời, cụ đồ vờ làm cho ngọn đèn tắt. Gian nhà tối om. Giáp vội chạy đi châm lửa. Thái cũng tị hiềm, bỏ ra đứng ở ngoài sân trăng nhạt.
Khi đèn châm lên rồi, thì cụ đồ bảo Giáp :
- Đêm nay, anh thỏa nguyện nhé. Nhưng chớ có phũ tay, cánh hoa vốn yếu.
Giáp hơi thẹn, cúi đầu. Nhưng gã cúi đầu chỉ để nhìn trộm cái mặt hây hây của người yêu muôn phần vời gọi.
Cụ đồ ra và khép cửa lại. Giáp cũng theo ra, tiễn khách khỏi cổng. Đoạn, gài cổng cẩn thận, gã trở vào giường mình, trong lòng hoang mang không hiểu rõ một tí gì, nhưng cái hoang mang bị bại dưới sức quyến rũ mãnh liệt của giấc ngủ giai nhân. Gã chẳng cần gì hiểu tại sao cả. Chỉ có một người con gái dễ dàng ở dưới tay gã. Và lẽ chính là chỉ như cụ đồ đã dự đoán: sức thuốc mê đã gặp thứ hơi hướm mà nó khắc khoải đòi hỏi bấy lâu.
Vì vậy, khi cụ đồ trở về với Thái, thì cụ nói nhỏ với Thái :
- Đêm nay con uyên với con ương gặp nhau, trong khoảng ba đào ghê gớm, hẳn sức thuốc mê phải tan rã hết vào nơi tan rã, Giáp sẽ tỉnh. Cái phép chữa có thế đấy thôi.
Thái tò mò hỏi :
- Nhưng giá là một người con gái khác có được không?
Cụ đồ lắc đầu nói :
- Không được. Vì lẽ cái hơi hướm của người con gái khác không phải là thứ hơi hướm đã hấp luyện vào trong bột thuốc mê.
Thái lại hỏi :
- Nhưng người con gái cần gặp Giáp làm gì mà phải dấn mình vào trong sự nguy hiểm thế?
Cụ đồ móc túi, lấy ra một gói giấy nho nhỏ tỏ vẻ hết sức kinh sợ mà rằng :
- Nếu Giáp gặp người con gái trước khi ả ngủ say, thì Giáp tất chết, không cứu nổi. Đây là gói thuốc độc mà ta nhân lúc vờ làm tắt đèn, lục khám trong mình người con gái, lấy ngay ra được. Phải lấy ngay, chứ cứ để ở trong mình ả, thì khi ả tỉnh rồi, dù đã thất thân với Giáp, mà có khi dù đã yêu thật Giáp nữa, ả cũng dùng nó mà giết Giáp ngay.
- Tại làm sao phải giết?
- Chắc do một mệnh lệnh bí mật nào đó sai khiến. Ta cũng không hiểu rõ. Giá cụ Chánh còn, tất cụ biết ngay. Thôi, để đợi tình hình sáng mai mới có thể dần dà khám phá ra điều bí ẩn được.
Khi mặt trời sáng hôm sau vừa lên khỏi bóng đỉnh núi xa, thì giấc ngủ của Tý thật tình. Ả thấy Giáp ở bên cạnh mình, mà ả thì không còn là người xử nữ chưa chồng nữa. Thoáng một cái, Tý liền hiểu hết tình trạng xảy ra như thế nào cho mình rồi.
Vờ như chưa thật tỉnh hẳn, Tý lần tìm gói thuốc độc. Nhưng nó đã bị lấy mất từ bao giờ. Tý cố giữ cho khỏi nấc lên một tiếng uất giận. Đoạn, ả ngồi lên, nhìn Giáp mà mỉm cười, nụ cười hiền lành, ngoan ngoãn.
Giáp bấy giờ thật không còn ở trong vòng khoán của người con gái quái lạ nữa. Gã đã đủ lý trí để thấy cơn mê đằng đẵng vừa qua thật là đau xót thật là tội lỗi. Ái tình làm cho người ta có thể chết được, nào có gì là lạ, khi đánh đổi cái chết được lấy cái đòi được một giấc êm ấm bên nhau! Khi người đàn bà không giữ được một chút tiếc rẻ, thì trăm ngàn bùa bả cũng thất bại vì người đàn ông thỏa mãn rồi.
Huống chi, ở Giáp, còn tiếng khóc của bà mẹ, còn lời trách móc của bạn bè, còn cặp mắt trang nghiêm mà khôn khéo của cụ đồ già là bậc lão thành từng trải. Giáp mê làm sao được Tý nữa! Giáp cũng không thể chết một cách như thế được. Ôi, chết vì một đứa con gái thì nhục lắm. Tất cả đàn ông đều thóa mạ, tất cả đàn bà đều đàm tiếu và lấy làm câu chuyện răn đời. Nhục thật! Nhục không thể rửa bằng sông, bằng biển, nhục tràn khắp một trời xanh!
Giáp bèn nghiêm sắc mặt, đề phòng con quỷ cái xem nó sắp sửa làm gì đây.
Tý vẫn tươi như không, vuốt mái tóc xõa ở trước trán Giáp mà hỏi :
- Anh tỉnh ngủ chưa? À mà anh tỉnh rồi, qua một đêm như đêm vừa qua, thì anh tỉnh rồi còn gì nữa. Em là đứa con gái yếu đuối, phó thân cho anh, chẳng tiếc gì, là tin rằng anh chỉ biết có em thôi. Vậy mà anh chóng chán thật. Anh lạnh quá. Trán anh lạnh, cổ anh lạnh, ngực anh lạnh, tay anh lạnh, chân anh cũng lạnh.
Giáp rùng mình, gỡ tay Tý ra, khẽ nói :
- Để cho tôi nằm yên.
Tý lẳng lặng với cái ấm nhỏ đựng nước, mở nắp ngó xem còn nước hay không. Sự thật là ả ngó xem có còn nguyên thứ nước mà ả đã pha sẵn thuốc độc vào từ lúc chưa ngủ gục. Vậy, cái khôn ngoan của cụ đồ vẫn là quá chậm. Ả chưa phải là kẻ đã chịu thất bại hoàn toàn. Ả rót nước ra chén, cầm như sắp uống đến nơi. Nhưng ả đời nào lại uống chén nước ấy. Ả nói :
- Nước lạnh quá, anh.
Giáp vô tình bảo :
- À, cho tôi một ngụm, ráo quá, lạnh cũng được, lạnh càng mát.
Run run tay, Tý đưa chén nước cho Giáp. Giáp cầm lấy chén, toan uống, nhưng chợt nghĩ đến miếng trầu và quả cam, thì không muốn uống nữa, bèn lại để xuống.
Tý thở ra một cái, lạnh hẳn người.
Giáp ngồi hẳn lên, nhìn thẳng vào Tý, và hỏi một cách đột ngột :
- Cô định làm cho tôi chết phải không?
Tý điềm tỉnh nói :
- Em vẫn biết anh sẽ hỏi em câu ấy. Nhưng hỏi thế là thừa. Bây giờ thì anh muốn nghĩ về em thế nào mà chả được. Anh ơi, em yếu đuối qua một đêm rồi, bây giờ không phải là anh sẽ chết, mà chính em sẽ chết.
Nói xong, thì Tý ứa nước mắt ra.
Giáp vẫn lạnh lùng, nói :
- Vì cô, mà tôi làm cho mẹ tôi ngày nào cũng khóc, vậy cô khóc bây giờ cũng không át được tiếng khóc của mẹ tôi đã mấy hôm nay.
Tý nức nở :
- Nhưng thật lòng em xót lắm.
- Vì cô, mà tôi gây thù gây oán với bạn hữu của tôi, vì cô mà tôi làm cho các bạn tôi đau lòng, thế thì lòng cô dù xót bây giờ cũng không thấm đâu với những tấm lòng đau của bạn tôi đã khổ vì tôi.
- Anh tàn nhẫn quá. Anh làm hại một đời em.
- Không! Chính cô đã làm hại tôi nhiều. Tôi không có ý chòng ghẹo cô, vậy mà cô đang tâm bỏ thuốc mê cho tôi để tôi gây ra biết bao là việc có thể coi như cái nhục nghìn đời. Nếu không có người sớm khám phá ra giúp tôi, thì tôi tất sẽ chết bởi tay cô. Như thế, cô là một người con gái có nọc như rắn độc, cô là một tội nhân, không ai có thể gần.
- Liệu thật như anh nói chăng?
- Sao lại không? Nhớ rằng hiện nay tôi là một thằng rất tỉnh. Người ta sẽ bắt cô trong chốc lát. Nhưng thôi, tôi sẽ thả cho cô đi khỏi bởi vì cái hình phạt ghê gớm nhất đã là cái hình phạt mà tôi gửi cô từ đêm qua.
Tý nghiến răng lại, vồ lấy Giáp mà hỏi :
- Có thật mày trả thù tao, không thương tiếc?
Giáp ẩy Tý ra, gắt lên :
- Thật hay không, cô đã biết, bất tất nói nhiều. Cô không nên ở đây lâu. Trời chưa sáng rõ, tôi sẽ mở cổng cho cô đi khỏi đây trước khi mọi người biết chuyện.
Tý lẳng lặng đứng lên. Rồi nhanh như chớp ả cầm chén nước, một tay nắm lấy cổ Giáp, một tay cố đổ cho nước ộc vào miệng gã. Nhưng Giáp nhanh mắt, tránh được sang bên, chén nước đổ xuống giường.
Lập tức, Giáp ôm xốc Tý lên, hắt cái chén cho rơi vỡ xuống đất, rồi bóp cổ Tý kêu ằng ặc. Tý ứa nước mắt, không kêu van, chỉ cố nói nghẹn ngào mấy tiếng :
- Mày giết một đứa con gái như con ngóe, người ta sẽ rủa sả mày.
Giáp nới tay ra, hỏi :
- Nhưng tao tha mày, để mày lại tìm cách giết kỳ được tao ư?
Tý không đáp, nằm thở hổn hển, rồi quằn quại ở trong cơn đau đớn, nước mắt tràn trề, dường như bị dằn vặt cả về tinh thần lẫn thể xác.
Giáp xoa hai bàn tay, đứng sững mà nhìn Tý nằm như thế trong một chốc. Đoạn, gã nói :
- Mày nên ra khỏi ngay. Mẹ tao không muốn trông thấy mày đâu. Còn mày, mẹ tao sẽ còn khóc nữa, và bạn tao sẽ còn khổ nữa. Thôi, mày nên biết điều mà bước đi.
Tý uể oải ngồi dậy, vớ cái ấm còn sót ít nước mà đập tan ở trên mặt đất. Ả vừa khóc vừa nói :
- Anh Giáp! Anh có biết đâu làm không nên việc thì quyền sống chết của em không tự có nữa. Vậy em phải liều. Nhưng bây giờ thì thật em rất lấy làm hối hận về sự chỉ toan giết anh. Sao em đã không chọn lấy một kẻ đàn ông đáng giết, mà em lại chọn ngay anh. Em đã biết rồi. Anh là con một trong dòng họ, anh còn mẹ già phải thờ, anh còn em gái nhỏ phải nuôi, anh lại có những bạn bè hết lòng với anh để cứu đỡ anh ra khỏi tai nạn. Thế thì em giết anh làm sao cho được. Em đã thua rồi. Em vừa đập nốt ấm thuốc độc cuối cùng, em không còn gì nữa cả. Em chỉ sót có một chiếc thân tàn mà nay mai chắc không qua khỏi cái chết của một kẻ theo dõi kia. Anh đừng rủa ả em, tội nghiệp.
Giáp động lòng ái ngại trước cái hình hài thiểu não của Tý. Gã khe khẽ hỏi :
- Một kẻ theo dõi kia, là ai?
Tý lắc đầu đáp :
- Là ai, thì anh không thể biết được. Đáng lẽ anh ngộ độc, thì chỉ ba ngày sau là anh sẽ chết, chết như một người trúng phong thôi. Nhưng ba ngày nữa, anh không chết, em sẽ không dám về làng. Và đến cái ngày em phải về mà không thấy về ấy, tất sẽ có một kẻ theo dõi, thì... em không thoát được, anh ạ.
- Nhưng nhà tôi có thù gì với nhà cô?
- Không, không có gì hết cả. Anh đừng hỏi nữa, anh đừng nhắc đến một điều gì nữa. Em run sợ lắm rồi. Không còn bao nhiêu đâu.
- Cô đừng sợ. Đã vậy, tôi để cô ở tạm lại đây, và chính tôi sẽ canh giữ cho cô cẩn mật.
- Vẫn chẳng đủ cho em được vững lòng. Ở đời, có một sức mạnh gì làm cho người ta không sợ chết, hở anh?
-Tôi không biết.
Bỗng, ở bên ngoài, lúc ấy trời đã sáng hẳn, có tiếng người nói vào :
- Anh Giáp đã biết từ lâu sao lại chối?
Giáp vùng ra mở cửa. Người vừa nói tức là cụ đồ.
Cụ bước vào, tóc râu thơ thới trong buổi rạng sương quang quẻ. Cúi đầu chào Tý, cụ kéo ghế ngồi, và quài tay ra hiệu cho Giáp lại khép cửa lại.
Ngửng lên nhìn, nhận ra chính là ông già đã cho ả uống nước dừa, Tý cười khàn khàn mà nói :
- Kìa, lại cụ. Cụ vừa mới làm một việc giàu âm đức nhỉ! Cụ nỡ đánh lừa một đứa con gái yếu đuối hơn ai.
Cụ đồ không hề lộ sắc giận. Cụ hỉ hả nói :
- Bây giờ cô yếu đuối, nhưng trước kia thì cô dữ và mạnh lắm. Tôi vẫn phục can đảm của cô. Nào tôi có muốn gây chuyện với kẻ đầu xanh yếm thắm làm cái gì, nhưng một mạng người quý lắm cô ạ, nhất là một mạng người như Giáp. Nếu cô yêu Giáp, chắc cô cũng thấy rằng Giáp là một kẻ đáng quý ở đời lắm chứ!
Tý vẫn lấy giọng sắt đanh :
- Cụ cứu được một mạng người, nhưng lại làm chết một mạng người khác, cụ không biết sao?
Cụ đồ thản nhiên, vẫn cứ thản nhiên nói :
- Chết thế nào được, nếu người ta không muốn. Tôi quyết rằng chẳng ai giết nổi cô, nếu cô có một sức mạnh như Giáp đã từng biết.
Giáp ngơ ngác hỏi :
- Thưa, là cái gì?
- Cái sức mạnh ái tình. Anh đã chẳng từng yêu đến khinh cả cái chết là gì, sao anh không bảo cô ấy.
Giáp ngượng nghịu nói :
- Tôi lòng nào khuyên cô ấy yêu bằng một cái tình mê.
Nhưng cụ đồ nói với cả hai người :
- Anh Giáp không nên bỏ cô này, một ngày cũng là đầu mối của trăm năm. Nếu anh không còn chút tình gì nữa, thì anh cũng tồi như quân ăn cắp. Còn cô này, phận gái chỉ gối tay cho một người chồng, người ấy là Giáp, thì sao cô không yêu Giáp cho hết cả lòng mình. Với tấm ái tình tha thiết ấy, cô ắt có đủ sức mạnh chấp cả cái chết mà người nào đó sắp mang tới cho cô.
Giáp cung kính nói :
- Lời cụ dạy rất hay. Nhưng tôi chưa kịp nghĩ đến như thế là bởi còn e lệnh mẹ già không chuẩn. Tôi khó thể làm trái lời mẹ được.
Cụ đồ đứng lên, vỗ vai Giáp mà bảo :
- Đừng lo, mẹ anh, đã có ta đây giảng giải điều hơn lẽ thiệt. Chỉ sợ cái lòng kẻ đàn ông sau khi đã thỏa mãn rồi đấy mà thôi.
Giáp nhìn Tý, khe khẽ nói :
- Biết đâu chỉ chiều nay đã nhớ chút hương qua. Biết đâu chẳng hãy còn một chút thuốc mê sót lại.
Tý ngó Giáp, đôi mắt vừa đẹp vừa sầu :
- Anh bạc miệng lắm! Biết đâu, sao lại biết đâu?
Cụ đồ cười ha hả :
- Nói thế đấy thôi, chứ thử chia nhau đi, xem có nhớ nhau nẫu ruột.
Tý cất tiếng thở dài. Ả cũng thử lấy một cái hình bóng che đỡ cho kín đáo cái hình bóng mình, chứ chiếc thân vẫn hầu như bơ vơ, lúc nào cũng còn phải run sợ một hình bóng khác sắp theo đuổi đến nơi, chắc gì thoát được.
Vì lệ làng Lữ Xá rằng: Người con gái sai đi, mà đúng hẹn không trở về, tất là không làm xong việc. Sẽ có một kẻ khác đi tìm để đánh thuốc độc người con gái ấy. Nếu không, làng sẽ nhộn.
Vậy, ngày rằm tháng Ba là ngày Lữ Xá bắt đầu mở hội đình đám hàng năm, là ngày Tý phải về trình bày rõ rệt công việc mình đã làm, thì Tý mất tích.
Sáng hôm mười sáu, sau một hồi trống họp tập các quan viên kỳ mục, người ta đem cái án “Tý không làm nên việc” ra xử.
Đó là một trường hợp đã bao nhiêu năm mới xảy ra một lần. Việc khác thường nên sự bàn tán rườm rà lắm. Thân nhân kẻ có tội không được họp mặt ngoài đình. Bà mẹ Tý chỉ nằm ở xó nhà mà khóc rưng rức, và chỉ còn biết khóc để tỏ tấm lòng thương con thôi.
Mặc dầu sự bàn tán nhiều người lắm miệng vẫn hay phiền phức, dân làng sau cùng cũng chỉ cứ theo như lệ định nghìn năm cũ mà ưng chuẩn việc phái một người đàn ông đi đánh thuốc độc cho người con gái đã phản làng. Nếu không thi hành được đúng như thế, thì họ tin rằng bà Thành hoàng làng họ sẽ nổi giận mà làm cho động khắp dân cư.
Cứ theo tục truyền, thì ngày xưa, có một người đàn bà đem lòng yêu dấu một người đàn ông mà người đàn ông không hề chuyển lòng để yêu trả lại. Người đàn bà làm ra một thứ thuốc mê khiến cho người đàn ông ăn phải, mất cả lý trí, chỉ biết nghe theo sức quyến rũ mù quáng của người đàn bà. Sau đó, hai người ăn ở với nhau được ít lâu, thì người đàn ông tỉnh dần mà đổi ý không yêu người đàn bà như lúc mới nữa. Cuối cùng, người đàn ông lại bỏ mà đi. Người đàn bà lấy thế làm một điều tuyệt vọng lớn lao và một sự nhục nhã ghê gớm ở đời, mới quyết chí trả thù kẻ bội bạc. Người đàn bà làm ra một thứ thuốc độc, kẻ ăn phải sẽ suy dần tạng phủ trong ba hôm rồi chết đi như một kẻ bị trúng phong. Người đàn ông bị thứ thuốc độc ấy mà đoản mệnh. Thù riêng đã trả, người đàn bà cười ngất một hồi, rồi hóa ra điên, đi lang thang ngoài bờ bãi cả ngày lẫn đêm. Sau một đêm kia, người đàn bà tự dưng chết ở trên một cái gò, mối đùn lên thành đống, lại có tiếng là hóa ra thần thiêng. Dân làng sau phải thờ cúng, và lấy làm Thành hoàng. Đó là một chuyện mê tín cũng như những làng chuyên thờ ăn mày, ăn cướp, vân vân... Duy sự mê tín ấy lâu đời hóa thành khoán lệ không thể bỏ, nên hằng năm, mỗi kỳ đình đám lại phải diễn lại tích cũ một lần. Dân làng chọn lấy một người gái đẹp, giả làm người đi buôn bán mang hai thứ thuốc mê và thuốc độc, đến các chợ thật xa, để bùa bả đàn ông thiên hạ. Thời hạn vừa đi vừa về là hai mươi nhăm ngày, vì cớ ngày xưa, người đàn ông yêu người đàn bà có hai mươi nhăm tháng. Người con gái đầu độc xong người trai ngoại, phải trở về đúng ngày rằm tháng Ba để lễ tạ thần, nhưng phải về với một đời xử nữ còn nguyên vẹn, có như thế, người con gái ấy mới dễ lấy chồng ở làng mình. Nếu người con gái không về, tức là bội phản, hay là hỏng việc đều bị làng tuyên án và sai một người đàn ông đi đầu độc, lấy kỳ được mảnh khăn của người con gái đem về lễ tạ thần làng. Sự mê tín tai hại này truyền không biêt đã bao nhiêu đời, đã làm chết bao nhiêu những kẻ đàn ông ham sắc trong thiên hạ.
Khi các bô lão xướng lên việc tuyển một người đi tìm Tý, thì có một gã thiếu niên chạy ra xin đảm nhận việc đó.
Mọi người đều nhận ra là Cưỡng, một tay vũ dũng ở kẻ Lữ, vốn mong manh định cưới Tý sau khi Tý đi đánh thuốc mê về. Lệ làng ấy, ai cưới được vợ là gái đi đánh thuốc mê thiên hạ đều là kẻ vẻ vang danh giá cả. Vậy, hai nhà đã đính ước cùng nhau cho đôi trẻ kết duyên.
Chẳng may việc đã xảy ra ngoài ý của người ta xếp đặt. Tý không về. Cưỡng nghi hoặc thầm hỏi :
- Tý không về, hẳn có cớ gì đây.
Đã đành. Một là Tý lỡ việc mà chết, hai là Tý không làm nổi việc khó mà không dám về, ba là Tý bị kẻ đàn ông nào đó làm cho mê, nghĩa là trái lại.
Sự đời mà như điều thứ nhất, chỉ đáng tiếc, nếu như điều thứ hai, thì đáng thương, còn ngã ra đến điều thứ ba, thật là cay đắng. Một cái thằng đàn ông thiên hạ, là cái thằng như thế nào mà lại dám cướp mất vị hôn thê của Cưỡng? Thế nào Cưỡng cũng phải thân hành đi tóm cho kỳ được Tý, và cả cái thằng lếu láo kia nữa, để xem mặt mũi họ ra làm sao, trước mặt mũi mình.
Dân Lữ Xá vốn biết từ trước rằng Tý lấy chợ Bái làm cái đích đi về buôn bán. Vậy, Cưỡng đến Bái trước tiên, để dò hỏi dần dà.
Khi Cưỡng biết Tý đã về ở phủ Thoải, thì đã sang ngày mười tám tháng Ba.
Mà Tý thì từ hôm rằm, không hôm nào dám ra khỏi cổng. Ả giữ riết Giáp quanh quẩn trong gian nhà cửa không dám mở. Lúc nào, Giáp cũng thấy Tý lo sợ một cái bóng dáng xa xôi mờ ảo, hầu như chỉ có ở trong tưởng tượng của một người con gái yếu đuối thôi. Giáp mới nghe theo lời cụ đồ, cố sức yêu Tý để cho Tý có cái vui yêu sống. Nhưng trong cánh tay tình ái bao che, Tý vẫn thảng thốt rùng mình, đôi mắt không thường một màu xanh lặng lẽ.
Giáp lại tỏ ra cho Tý biết gã có một khí lực mạnh mẽ phi thường, đủ bênh vực được tính mệnh Tý nếu thật có một kẻ nào định tâm sát hại. Tý cũng sẵn sàng ngả mình trông cậy, nhưng lòng riêng vẫn lo xa, vì ả biết rõ kẻ sẽ đến không phải đến để thắng bằng võ lực đường hoàng. Một chút thuốc bột thì bỏ vào đâu mà chẳng được, và cần gì phải thách thức ai. Sự ngầm lén ấy chỉ trong nháy mắt, đề phòng không biết thế nào cho xuể được. Chẳng lẽ Tý lại nhịn cả ăn lẫn uống!
Cái lối đã lo sợ càng hay ngóng đợi. Người sợ giông tố hay nhìn chân trời, mà kẻ lo bị ám hại thì hay ngắm những ai lạ mặt lại qua. Tý ngồi ở trong nhà, không thể không nhìn ra ngoài cổng, chốc chốc lại giật mình, chốc chốc lại mừng rỡ. Vì, vẫn chẳng ai là bóng dáng người làng Lữ Xá hết.
Đến buổi trưa ngày mười tám, thì Cưỡng tìm đến tận phủ Thoải, qua lại ở cổng nhà Giáp, xét xem tình hình.
Tý đương ngồi ở trong nhà ngang, nhìn qua liếp cửa, bỗng rú lên một tiếng khẽ. May mà Giáp không có đó. Ả ôm ngực, tính toán một lúc. Việc Cưỡng tìm đến đã gieo vào lòng Tý những nỗi bồi hồi khác hẳn mấy hôm về trước. Sự lo sợ thay đổi ra một phương diện khác. Trên mặt Tý, cái sắc xám ngắt đã hơi lẫn đôi chút gợn đỏ ở đôi má đầy. Ả không ngờ người được sai đi hại ả, lại chính là Cưỡng. Tâm cơ người đàn bà khôn khéo vốn không bỏ qua một cơ hội có thể lợi dụng nào. Huống chi sự sống đòi hỏi gắt gao, một sự sống xanh tươi thèm khát của đời thiếu nữ hai mươi tuổi, càng khiến Tý phải tìm hết cách chống lại với cái chết thê thảm, cái chết hoài phí, cái chết oan uổng mà hạng người tàn nhẫn sắp phó cho Tý với một chút thuốc bột như là bụi. Ôi, cả một cuộc sống mông mênh bị thu tan vào trong vài hạt bụi, có lẽ nào Tý phải chịu ư?
Tý đã nghĩ ra rồi. Tý quyết tâm mình lại phải tự cứu mình. Cưỡng dẫn đến chính là một dịp may hơn rủi.
Tý bèn lẻn ra ngoài cổng. Con đường nhỏ, buổi trưa, vắng ngắt. Dăm mười cành lá tre rơi. Ả đi đến sau lưng Cưỡng, mới khe khẽ ghé sát vào mà nói :
- Anh, anh cứu em với.
Cưỡng giật mình, nhận thấy Tý, mặt ngẩn ra vì đượm một màu bàng hoàng đột ngột.
Tý đánh ngang một đuôi con mắt hẹn hò mênh mông. Đó là thứ hẹn hò mà người anh hùng dám đi nghìn dặm đường giặc cướp, đó là thứ hẹn hò mà tên đao phủ muốn dừng tay. Rồi ả nói luôn :
- Anh cứu em. Đêm nay, hãy đợi em cách đây một cánh đồng, bên chùa Lĩnh, lối đường xuôi.
Dặn có thế, rồi Tý rảo bước, lại vào trong nhà Giáp mất, không cho Cưỡng kịp nói một câu gì.
Cưỡng bực tức về nỗi sao mình chậm miệng. Nhưng dù có được đứng lâu với Tý, Cưỡng cũng không thể tức khắc cho ả bị thuốc độc ngay được. Vậy cứ thong thả mà làm, nhất là Tý lại nói: “Anh cứu em”. Sao lại cứu? Ít nhất, cũng có một ẩn tình gì mà Tý không kịp nói ra, âu là Cưỡng chịu khó dò hỏi xem, rồi sẽ hạ thủ, mới khỏi có điều ân hận sau này.
Cưỡng theo lời dặn của Tý đi xuống đường xuôi, nghĩa là trái với đường sang chợ Bái. Ý của Tý là phòng sự Giáp đuổi theo khi sớm biết Tý cất lẻn ra khỏi nhà. Cưỡng vượt hết một cánh đồng dài thì đến ngôi chùa Lĩnh. Thời gian chờ đợi thật là đằng đẵng, không gian ngóng trông thật là mịt mờ. Chiều xuống. Hồi chuông thu không làm cho tê tái lòng kẻ sắp đầu độc một vị hôn thê. Cưỡng thấy thấm đượm nỗi chua cay ở trong cõi lòng, lúc quay về cô độc.
Khi trăng soi xuống những cây thông cây đại ở quanh chùa, thì bên chùa Lĩnh, Cưỡng đã thảnh thơi như một người nhàn tản, ngắm cảnh đêm xuân sang hạ, trăng sáng, trời trong. Bộ điệu gã ung dung ai biết đâu trong lần áo mỏng thênh thang, lại có giấu một liều thuốc độc, và một con dao bén.
Liều thuốc độc để giết người. Con dao bén để cứu người. Và chỉ có một người cần đến hai món ấy, là Tý. Vậy thì không hiểu rằng Cưỡng sẽ giết Tý hay là cứu Tý.
Dân làng truyền: giết đứa con gái ấy. Cưỡng cũng tưởng chỉ có thế mà thôi, và gã sẽ đủ can đảm làm xong việc ấy. Nhưng khi gặp Tý thì Tý lại kêu: anh cứu em. Cưỡng thành ra không có quyền định đoạt gì hết, hay sao? Phải nhất định mới được!
Quá nửa đêm, Tý mới hớt hơ hớt hải đến chùa Lĩnh. Ả ôm chầm luôn lấy Cưỡng, tấm tức khóc mà rằng :
- Anh đi giết em đấy phải không? Thì em đây, sẵn sàng cho anh làm theo ý muốn. Anh có mang nước đấy không, anh có mang theo một quả gì không? Anh không mang gì cả ả? Mà nuốt cả gói thuốc cũng được chứ sao. Anh đưa đây. Anh cứ đưa đây cho em.
Vừa nói Tý vừa lần vào túi áo Cưỡng. Nhưng đời nào Cưỡng lại để cho Tý chết chóng thế vậy. Gã gạt tay Tý ra và bảo :
- Hãy gượm. Rồi cô cũng phải chết, nhưng...
Tý gục đầu xuống vai Cưỡng :
- Không nhưng gì nữa cả. Anh cứ cho em uống ngay bây giờ. Ba ngày sau em mới chết. Ta còn được sống với nhau những ba ngày nữa kia mà.
Cưỡng thở dài một tiếng, nói :
- Cô hằn học với tôi làm gì. Đây là mệnh lệnh của dân làng, làng sai tôi thì tôi phải theo, chứ bản tâm tôi cũng không nỡ hại cô, nếu cô... chưa làm sao cả.
Tý vờ giật mình, ngơ ngác hỏi :
- Làm sao, làm sao? Em chẳng làm sao cả. Anh để yên, em kể cho mà nghe.
Lòng người thanh niên còn say sưa vì những màu men trinh bạch kia, bỗng khấp khởi muốn được biết rõ ràng về sự Tý... chưa làm sao cả. Gã nhìn ngắm thân thể người thiếu nữ, ở dưới ánh trăng đậm đà, rồi hỏi :
- Vậy đầu đuôi những gì, cô thử kể cho tôi nghe xem. Tôi không thể chịu được, nếu...
Tóm được chỗ yếu của lòng Cưỡng, Tý cứ khoan hòa mà bảo :
- Anh ngồi xuống gốc cây này, cho đỡ mỏi. Câu chuyện thì dài. Vậy anh phải nghe cho thật bình tĩnh. Em ra đi thế nào, thì lúc này đây, ở bên anh, vẫn nguyên như vậy. Người con gái kẻ Lữ, sắp lấy chồng, như em, mà lại bị người chồng chưa cưới ấy không tin rằng còn trong sạch nữa, thì mặt mũi nào mà sống, hở anh?
Cưỡng thấy mình không đáng có gì là chua xót nữa. Gã an ủi Tý :
- Không, anh có ngờ Tý như thế đâu. Anh biết Tý lắm chứ. Nhưng anh muốn hiểu vì sao em hỏng việc.
Tý biết tài lung lạc của mình không đến nỗi chỉ là hơi gió thoảng. Ả ngồi nhích lại sát Cưỡng, nói như ở trong buồng riêng :
- Lạnh quá, anh nhỉ.
Cưỡng cầm lấy tay Tý, nâng niu :
- Em nói đi.
Với giọng buồn rầu, Tý ngùi ngùi kể :
- Em bỏ thuốc mê cho một người ở chợ Bái, hắn đã sắp sa vào tròng để cho em bỏ nốt thuốc độc, thì có kẻ phá đám. Việc hỏng là tại lệ làng hạn ngày xa quá, và bắt buộc phải khiến cho người đàn ông đau khổ nhiều lần và nhiều chuyện. Nếu hạn đánh thuốc độc sớm hơn mấy ngày, và đừng phải bày vẽ lắm sự lôi thôi, thì hắn đã chết rồi, em đã về với anh toàn vẹn.
Cưỡng thấy Tý ngừng lại, thì hỏi luôn :
- Sao nữa? Em không bỏ được thuốc độc, thì thôi à? Nhưng sao em lại vào ở trong nhà cái thằng cha ấy. Em nói mau lên. Anh có thể đến giết cái thằng cha ấy ngay bây giờ được.
Tý nắm chặt cánh tay Cưỡng mà rằng :
- Gớm, làm gì mà cứ ghen hão vậy. Đồng đất nước người, dù sao thì cũng phải giữ mình là quý. Vả hắn cũng có tội gì đâu! Hắn đang mê mẩn, thì một thằng bạn của hắn vì khuyên hắn bỏ em không được, mới đâm hắn một nhát dao, thành ra hắn bị thương nằm bẹp ở xó nhà. Em đành vờ đến thăm, và khôn khéo làm cho hắn phải lưu giữ em ở lại. Ai ngờ nhà hắn lúc nào cũng đầy những bạn. Họ canh giữ em cẩn thận lắm, không cho em vào bên giường thằng cha kia một mình bao giờ, và cũng không cho em đưa tận tay cho hắn một vật gì cả. Thế là đến hạn hắn phải chết thì hắn không chết. Em muốn về nói dối là hắn chết rồi, nhưng sợ dân làng dò biết cũng khốn, mới không về nữa. Em nấn ná ở đây, là có ý đợi anh, vì tin rằng thế nào anh cũng phải đi tìm em kỳ được.
Cưỡng kiêu hãnh nói :
- Cố nhiên anh phải đi tìm em, để hỏi cho ra nhẽ. Nếu có thế nào thì mỗi đứa... một nhát, là xong!
Tý ôm lấy Cưỡng mà rên khe khẽ :
- Trời ơi, anh nói làm em sợ quá. Đấy, việc xảy ra chỉ có như thế mà thôi, anh thương em thì em sống, mà anh không thương thì em chết.
Cưỡng vỗ về Tý :
- Anh vẫn thương em. Nhưng hiện anh đi đây là phải mang cho em một liều thuốc độc, để lấy mảnh khăn của em về làm lễ tạ thần. Làng đã kết án cho em là gái bội phản. Anh cũng ngỡ em đã bội phản thật, nên anh mới nhận lời đi. Anh ghen lắm, em ạ.
Tý nhìn Cưỡng, say sưa :
- Em vẫn biết thế. Nhưng anh đừng ghen em, tội nghiệp. Anh đi là phải, đi để mà cứu em. Chứ người khác đi, thì em tất chết.
- Anh cứu em bằng cách nào cho được?
- Anh vứt gói thuốc độc kia đi. Anh ơi, tại sao loài người không thù hằn gì nhau cả, lại vì một sự mê tín không đâu mà đi giết hại lẫn nhau! Em không bỏ được thuốc độc cho người đàn ông kia, cũng may, vì giết người ta vô lý như thế, em chắc em sẽ hối hận suốt đời.
Cưỡng thở dài mà bảo :
- Các cụ nào có nghĩ gì như thế cho anh, chính anh cũng không nỡ đang tâm hại người như vậy.
- Thế mà anh đang tâm nhận lời đi hại em!
- Vì lúc ấy anh ghen, anh ghen gớm lắm, em ạ. Nhưng em không làm sao cả, thì đời nào anh lại làm cho em chết!
- Cái ghen của anh là cái ghen tồi. Nhưng xét ra cũng có lợi, vì đã đưa anh tới đây, để mang em đi. Anh muốn mang em đi đâu, tùy ý, em cũng xin theo anh cả. Chân trời, góc biển, em theo anh kỳ cùng.
Cưỡng ngước mắt nhìn lên cao không. Mảnh trăng vòi vọi soi xuống cõi đời không biết đâu là bờ bến. Mảnh trăng ấy có khác gì cái mặt ngơ ngác của gã, khi nghe Tý nhất quyết theo đi. Ừ đi, nhưng đi đâu mới được? Ở đâu là nơi đôi chim xiêu dạt sẽ dựng được một cái tổ kín đáo và ấm no!
Tý thấy Cưỡng trầm ngâm, thì phủi tay mà nói :
- Hay là thôi vậy. Anh có ngại từ đây em làm vướng cẳng, thì anh cứ đưa cái liều thuốc độc ấy cho em. Trong ba ngày, em chết đi, anh chôn em ở...
Nhưng Cưỡng đã vội bịt miệng Tý lại, rồi khảng khái hứa lời hứa rất anh hùng :
- Đường đường một thằng đàn ông như ta, há lại sợ không nuôi nổi em sao, há lại sợ tay trắng không làm nên cơ nghiệp hay sao, mà há lại đi giết chết một đứa đàn bà hay sao! Không, như thế là hèn lắm. Anh vứt quách ngay gói thuốc này đi cho rảnh mắt, và cho em hiểu lòng anh.
Dứt lời, Cưỡng lấy gói thuốc ra, mở giấy, tung ra cho bay tan tác theo chiều gió tạt về phía sau. Thế là hết sạch cả thuốc độc.
Tý vội vã gục xuống lòng Cưỡng mà mừng rỡ nói :
- Em có người chồng như anh cũng hả một đời!
Cưỡng thở dài bảo :
- Từ đây, chúng ta sẽ khổ. Em cũng không thể về làng, mà anh cũng không thể về làng được nữa. Chúng ta sẽ đi thật xa, kiếm công việc làm ăn buôn bán mà nuôi nhau. Hai họ thuộc về chúng ta, bị mất chúng ta, tất sẽ nổi giận mà phá tan cái lệ hằng năm đi đánh thuốc mê thiên hạ. Gây ra cái việc này, để cho thiên hạ đỡ chết oan mỗi năm một nhân mạng, thì dù anh có khổ đến đâu, anh cũng chẳng than phiền. Huống chi lại có em bên cạnh.
Tý sung sướng, nép vào người Cưỡng như một con chim nhờ bóng che chở của vòm lá xanh ngày mùa hạ. Ánh trăng nhàn nhạt rải trên cánh đồng ngô lá reo xao xác. Tý yên lặng hưởng những phút thanh sạch mà tâm hồn đôi lứa được hòa vào với thiên nhiên mát mẻ, nhường gột rửa hết được những tội lỗi đã qua.
Tý đã quên bẵng Giáp. Không phải quên trong sự tàn nhẫn của người đàn bà độc ác, mà quên vì lẽ sống bắt buộc. Tý đã quằn quại trong sự đo đắn cân nhắc mãi. Và cuối cùng, đành theo Cưỡng. Theo Cưỡng, mới bảo toàn được một đời thanh xuân yên ấm, mới không bị cái ám ảnh ghê rợn của gói thuốc độc nó đòi mệnh hoài. Còn như ở lại với Giáp, thì cái chết ngấp nghé luôn luôn ở đầu môi, ngọn lưỡi, một đời mong manh như tơ bay trước gió. Có người con gái hai mươi tuổi nào lại muốn ngày tháng chìm mình vào trong hơi thở run sợ và lo buồn mãi đâu!
Tuy nhiên, người đi vui không thể hiểu được nỗi lòng của kẻ ở hồn đơn bóng lạnh. Vả, Giáp vẫn không thể hiểu vì sao tự dưng đương đêm Tý lại trốn đi. Tý trốn đi vì sợ kẻ thù đến, hay đã ước hẹn với ai rồi? Một người con gái đương ở trong cảnh ái tình êm ấm, mà bỏ đi, há chẳng vì có một cảnh êm ấm hơn nó chờ đợi sao?
Ấy là nỗi khắc khoải của Giáp sau khi tỉnh giấc, tìm không thấy Tý. Xét cửa ngõ, Giáp biết Tý trốn, chứ chẳng phải do có người đến bắt. Giáp suy nghĩ một hồi, thì gà bắt đầu gáy tan canh. Gã không thể nhẫn nại đợi cho thực sáng, vội mặc khăn áo, sang tìm cụ đồ.
Cụ đồ đương yên giấc, nghe người nhà gọi dậy, nói Giáp tìm có việc cần, thì choàng dậy ngay. Cụ chạy ra tận cổng, hỏi Giáp đột ngột :
- Việc cô ả quái dị phải không? Ta vẫn biết thế nào cũng còn lôi thôi nữa, nhưng việc lôi thôi đêm nay như thế nào?
- Nó trốn đi mất, chứ không phải là bị bắt.
- Liệu có kẻ rủ rê chăng?
- Không thể biết.
- Nhưng ta đoán ít nhất hôm qua cũng có một kẻ lạ mặt đến phủ này. Thế rồi hoặc kẻ lạ mặt ấy rủ ả đi, hoặc vì ả sợ kẻ lạ mặt ấy mà phải trốn biệt.
- Cụ bàn có lý lắm. Duy tôi muốn biết rõ xem nó đi về phương nào.
- Cái đó cũng không khó. Anh muốn theo tìm sao? Nhưng theo tìm để làm gì nữa?
Giọng của Giáp trở nên buồn rầu :
- Để làm gì nữa! Xin cụ đừng hỏi kẻ tuổi trẻ này câu đó. Chính cụ đã khuyên tôi nên thiết tha yêu Tý bằng hết sức mình, để cho Tý được vững lòng sống vượt qua những nỗi lo âu về tai nạn. Bây giờ cụ lại hỏi tôi tìm làm gì nữa, thế ra cụ không hiểu được rằng chẳng có ai là kẻ đùa bỡn với ái tình ư?
Cụ đồ ho sù sụ mấy tiếng, đoạn mới nói :
- Ta già rồi. Người già không có đuổi theo tai nạn. Nhưng anh còn đầy bầu máu trẻ, anh không sợ gì tai nạn cả và nhất là chẳng nên sợ tai nạn, thì âu là ta cũng cứ chỉ đường cho anh đuổi theo. Hồi nọ, cô ả ấy từ con đường nào mà tới nhỉ?
- Bẩm, tôi gặp nó ở vùng chợ Bái và rồi ở các miền lân cận đấy. Vậy, khi tới đây, tất nó phải qua con đường mé trên này.
- Bây giờ anh phải theo con đường mé dưới. Giá cô ả ấy ngu hơn một chút, thì tất lại quay về đường cũ. Nhưng ta biết ả ranh mãnh và tinh khôn lắm, chẳng đời nào ả lại về con đường ấy nữa, ả cần đi xa làng cũ, xa cả đây, xa tất cả những nơi đã có lưu tung tích lại. Vậy, nếu ta đoán không lẫn vì tuổi tác, nhất quyết là ả theo con đường xuôi.
Giáp tất tả xin đi ngay lập tức.
Nhưng cụ đồ lại gọi mà bảo :
- Cứ thong thả. Anh nên lấy một con ngựa mà đi thì hơn. Anh cho ngựa phi nước đại, chừng khi mặt trời lên, thì dù đã tới đâu anh cũng cho ngựa quay lại và đi nước kiệu. Nếu lần đi không gặp thì lần về tất gặp. Ta chắc ả chưa ra quá cái khoảng anh quay ngựa lại, ta chắc ả không vào trú ẩn ở các làng hai bên cánh đồng làm gì. Ả cần theo đường cái đến một thị trấn nào đó, và ả sẽ ung dung đi vì không sợ có ai theo đuổi cả. Người đuổi theo chỉ là anh mà thôi. Anh thì chẳng bao giờ nghĩ đến sự đi tìm ở đường xuôi cả, nếu ta không mách. Và, sau hết, ả không sợ anh đâu. Liệu đấy!
Giáp nhất nhất xin theo như cụ đồ đã dặn.
Gã lại đến lão Bá Bủng để mượn con ngựa hay. Dọc đường, trời tối, thỉnh thoảng cũng gặp một bóng người dưới ánh trăng, nhưng đều không phải là Tý.
Qua chùa Lĩnh, Giáp đã toan xuống ngựa, vào dò xét, xem ngộ Tý có còn ẩn núp quanh đấy chăng. Nhưng không thấy cụ đồ nói gì về chùa Lĩnh, nên Giáp nghĩ thoáng qua, rồi cứ phóng ngựa thẳng đi.
Cưỡng với Tý, lúc ấy, đã không còn ngồi ở bên chùa nữa. Trong chùa, nhà sư già đã dậy tụng kinh buổi sớm, tiếng mõ đều đều.
Khi nhìn thấy ánh mặt trời le lói vầng mây, Giáp cho quay ngựa lại, đi nước kiệu. Nhưng cứ như thế để về đến phủ, Giáp không gặp Tý, cũng không gặp một người nào khả nghi.
Gã lại đến tìm cụ đồ, thuật cho cụ nghe tình hình cuộc theo đuổi ấy.
Cụ đồ ngẫm nghĩ một lát, rồi nói :
- Anh không trông thấy người mà anh tìm, nhưng người ấy tất trông thấy anh. Bây giờ lại theo đuổi nữa là làm một việc điên rồ, vô ích, không nên. Ta lại đoán rằng: Nếu ả con gái trốn đi một mình, thì anh đã gặp ả rồi. Nhưng không gặp, là bởi ả cùng đi với một người khác. Thôi, anh ạ, tha cho họ.
Giáp lắc đầu nói :
- Tôi cũng có thể tha cho họ được. Nhưng đã biết họ đi những hai người mà thôi, để về ngồi rũ với gian nhà không, lạnh ngắt, thì cứ nghĩ vẩn vơ cũng đủ nát lòng.
Cụ đồ cười mà bảo :
- Chẳng sợ nát lòng đầu. Chỉ sợ anh không còn gan ruột để tối nay hay tối mai thừa tiếp một người tình địch.
Giáp ngơ ngác hỏi :
- Lại có kẻ tình địch dám đến tìm tôi, khi tôi tha tìm nó?
Cụ đồ gật gù với cái nhìn lý thú :
- Sao lại không! Nếu kẻ ấy có một lòng ghen và một khí ức khá mạnh, tất nó tìm anh. Anh nên phải đề phòng.
- Tại sao nó không gọi tôi lại, khi thấy tôi phóng ngựa qua đường?
- Vì nó không muốn cho ả con gái biết nó nổi lòng ghen với anh. Vậy, nó sẽ quay lại đây tìm anh, để chỉ có một anh và một nó.
- Được, để tôi xem nó như thế nào.
Cách ngày hôm ấy, đến mãi trưa hôm sau, Giáp mới thấy người lạ mặt đến hỏi mình tận nhà. Ấy là Cưỡng.
Giáp ra tiếp, nói phủ đầu luôn :
-Tôi đợi ông đã hai ngày rồi. Tôi cứ tưởng ông đến về đêm kia đấy, nên đêm qua tôi vẫn ngỏ cửa chờ ông.
Cưỡng mỉm cười, đáp :
- Đa tạ sự trân trọng đón tiếp của ông. Riêng tôi, không có đến cần tiền cần bạc cần ngựa cần người gì mà phải lẻn vào ban đêm. Tôi chỉ cần nói chuyện, vậy cứ thanh thiên bạch nhật ta gặp nhau chẳng rõ rệt sao!
- Vậy xin cho nghe chuyện.
- Tôi muốn mời ông ra cánh đồng. Ở đấy, đất rộng mà trời thoáng. Ta đi tản bộ hỏi chuyện có vẻ được phóng túng hơn. Ông nghĩ sao?
Giáp toan từ chối, song lại nghĩ nếu từ chối thì hóa ra hơi sợ hãi. Không có gì nhục bằng sự chó cậy gần nhà, gà cậy gần chuồng. Vậy chi bằng cứ thử đi xem ra làm sao? Vả hắn đã dám đến tận nhà, sao Giáp không dám ra khỏi ngõ.
Hai người vừa đi vừa nói chuyện.
Cưỡng cười mỉm miệng, để nói :
- Đêm trước, ông phóng ngựa đi tìm Tý, nhưng Tý đã bị tôi giữ chặt ở một nơi bí mật rồi. Tôi không tiện ra chào ông bấy giờ, là tại Tý thấy ông mà sợ biến hẳn sắc mặt. Vậy tôi giả làm như không nhận ra ông là ai, để cho Tý đỡ khổ. Hiện tôi đi đây, Tý không được biết.
Giáp lạnh lùng hỏi :
- Để cho Tý đỡ khổ! Thì ra ông cũng yêu Tý lắm đấy nhỉ.
Cưỡng nghiêng khuôn mặt rắn thêm vài nét kiêu kỳ, mà nói :
- Vì yêu Tý, tôi mới tới đây hôm nay. Tôi xin phép ông để kể về ông một tội: ông đã chiếm đoạt người vợ chưa cưới của tôi, và phá tan hết trinh tiết nó.
Giáp vẫn không đổi sắc mặt :
- Tôi không được biết về sự Tý có một người như ông. Hiện Tý đương là vợ tôi, mà ông đến quyến rũ nó đi. Ông chính là kẻ phải cúi đầu.
Cưỡng đứng đừng lại, giọng to hơn chút ít :
- Tôi cho ông là một khối nhục ghê gớm của tôi, không thể cùng nhau gặp một cách hòa hảo được.
Giáp trừng mắt lên :
-Tôi cũng vậy.
- Tý là của riêng thuộc về tôi, kẻ nào chạm đến tất bị trừng phạt. Tôi sắp đem Tý đi rõ xa, nhưng cần quay lại để cảnh cáo cho ông biết là không nên theo đuổi nữa. Theo đuổi như thế, thêm bận cho tôi và có hại cho ông chẳng ít.
- Ông càng đem Tý đi xa bao nhiêu, tôi càng theo đuổi kỳ cùng tới đó.
- Để làm gì?
- Cướp lại Tý.
- Nhưng Tý đã quên ông rồi.
- Tội ấy ở ông. Và nhục ấy tôi phải rửa. Có lẽ tôi rửa ở ngay cánh đồng này.
- Tôi cũng chỉ cốt tìm ông để hỏi về cái tội đã dám lạm làm chồng người con gái đáng lẽ trước sau chỉ thuộc trong cánh tay tôi. Việc hỏi tội cũng ở ngay cánh đồng này.
Giáp bỗng thở ra, đôi mắt xa vời, mà nói :
- Hình như người con gái ấy sinh ra đời chỉ để làm một bãi chiến trường luôn luôn có tiếng gươm đao xô xát. Đành vậy, ta là kẻ đã yêu nàng như yêu lửa trong đêm tối. Lửa ấy không thể tắt được, và không ai được lấy đi để cho tăm tối đời ta. Này, kẻ kia, ta phải đánh bại ngươi để giữ lấy lửa của mình.
Cưỡng vỗ những bắp tay, ung dung nói :
- Nếu ta bại. Còn như ta thắng, thì lửa ấy ta sẽ đem đi để thắp sáng trưng đèn đuốc trong cái nhà mới mẻ của vợ chồng ta. Ta hát, ta cười, vì nhà ta đẹp, đời ái tình của ta sung sướng. Còn ngươi, ngươi sẽ gục ở trong bóng tối, không có gì hết, cả đến một sợi tóc nhỏ của mái đầu xưa.
Giáp cười nhạt, bảo :
- Ngươi chẳng sung sướng vì ái tình một chút nào. Người đàn bà đã lừa dối ngươi từ khi còn con gái. Bây giờ nó quay về với ngươi, rồi một ngày kia, vì đã làm cái việc ấy rồi, nó lại làm lại cái việc lừa dối để cho ngươi đứt ruột. Bấy giờ, hẳn lửa trong nhà ngươi bị rủa sả, vì đã đốt cháy ái tình ngươi, mà chẳng soi sáng được lòng người đàn bà.
Cưỡng chau mày hỏi :
- Nhưng ngươi, thì ngươi sung sướng hơn ta được cái gì? Ta có biết cái việc người con gái ngả vào tay ngươi, vì người ấy đã ngả vào tay ta, sự ngả không còn bỡ ngỡ. Nghĩa là, nó đã làm nhục ngươi vì ta rồi. Lòng ngươi sẽ u sầu, mắt ngươi sẽ ngờ vực, những chăn gối gương lược của nó để lại, mà ngươi hằng gìn giữ, sẽ đượm mùi ô uế. Ngươi là kẻ đàn ông bất lực, còn trong tuổi thanh xuân hăng hái, mà không giữ nổi một đứa đàn bà.
Giáp hét lên :
- Vậy thì chính ngươi là kẻ thù, ta phải rửa nhục!
Cưởng cũng nghiến răng nói :
- Cái nhục của ngươi không bằng của ta. Phải giết ngươi, họa chăng ta mới hả mà yên sống được.
- Nhưng ta tức không có Tý ở đây.
- Ta cũng tức không có Tý ở đây.
- Không có Tý nhìn bằng đôi mắt xanh, thì sự chết của người không có nghĩa.
- Không có Tý cười một cái cười chôn ngươi và đón ta, thì sự chết của ngươi cũng không có nghĩa.
- Vậy ta không muốn đánh ngươi vội.
- Ta lại muốn đánh ngươi ngay.
- Nhưng không có Tý.
- Thì đi tìm. Tìm cũng dễ.
- Ở đâu?
- Chùa Lĩnh.
- Ngươi dùng ngựa được chứ?
- Cũng khá.
- Ta sẽ mượn hai con ngựa, chúng ta cùng đi cho nhanh. Ngày nay, ta khát máu lắm rồi.
- Ta cũng không muốn thêm một ngày ở đời còn những hai người đàn ông của Tý.
Giáp lập tức mượn hai con ngựa, trao cho Cưỡng một. Hai gã thanh niên bừng bừng nộ khí đều ra roi cho ngựa chạy như một cuộc quần thi.
Nhưng trước khi họ đến chùa Lĩnh, thì từ lâu, cụ đồ đã chống chiếc gậy trúc đến rồi.
Rẽ vào con đường nhỏ, sau chùa, đi qua một đống gò cây cối um tùm, cụ đồ tới một cái đền nhỏ bỏ hoang, hương tàn bụi phủ. Ở đấy, cụ gặp Tý đang nóng lòng ngồi chờ Cưỡng về. Tý trông thấy cụ đồ, thì rú lên, sợ hãi. Nhưng cụ đồ xua tay êm ả, nói với ả rằng :
- Cô cứ bình tĩnh nghe tôi kể chuyện. Tôi là lão đi kể chuyện hai gã thanh niên. Thường ở đời, vẫn có hai người con trai thù ghét nhau chỉ vì một cô con gái. Vừa lúc nãy, có hai kẻ đi tìm nhau để chực giết nhau, vì họ cho rằng ở đời không thể cùng một lúc cùng sống hai người đàn ông của cánh tay một người đàn bà. Hà... hà... Cô có lấy thế làm thú không?
Tý chau đôi mày lá trúc, khẽ đáp :
- Cháu nào muốn thế!
Cụ đồ trừng mắt nhìn Tý, nói :
- Vậy mà chính cô đã gây ra không biết bao lần. Người con gái có tài, có sắc, là để giúp cho sức sống của đàn ông thêm phần mãnh liệt, chứ có phải chỉ để hí lộng những sức sống mãnh liệt ấy đâu! Cô là một người đầy tội lỗi...
Tý van lơn :
- Cụ đừng nói thế! Cháu thật từ bước đầu vẫn bị ép buộc mà thành ra tàn ác ở đời.
Cụ đồ như không nghe thấy, chỉ nói :
- Một con ngựa, thế tất không thắng được hai cỗ yên. Nay có những hai cỗ yên, là thừa. Hai gã thanh niên sắp tới đây, để chết bớt một gã ở trước mặt cô. Vì đời còn cô sống, thì chỉ được sống có một trong hai gã ấy. Vậy, trong hai gã ấy, cô yêu ai mà cô ghét ai? Đó thật là điều khó xử. Nhưng lão muốn rằng khôn ngoan như cô tất phải biết xử một cách dễ dàng. Cô nghĩ kỹ xem.
Nói xong, cụ đồ chào Tý, bước ra khỏi đền, khỏi gò cây, khỏi con đường nhỏ, tới tam quan chùa Lĩnh, thì vừa gặp Giáp và Cưỡng đi ngựa tới.
Cụ đồ chỉ tay vào phía lùm cây xa, mà bảo :
- Các anh nên vào ngay, phần thưởng đương chờ đó.
Cưỡng đi trước, Giáp theo sau. Nét mặt mỗi người một sắc ganh đua đặc biệt. Đến cửa đền hoang thì họ cùng xuống buộc ngựa vào thân cây. Rồi họ theo nhau vào đền. Bỗng Cưỡng kêu lên :
- Trời ơi! Ai giết mất Tý rồi!
Tý nằm lăn trên bệ gạch, mặt xám ngắt, ngực đầy máu, một mũi dao đâm ở phía bên tim. Nhưng ả chưa nhắm mắt, chưa chết. Ả mở to mắt nhìn hai người, rên rỉ mà nói :
- Em tự tử. Em có nhiều điều đáng chết. Việc trọng đại của làng mình, mà làm không xong; đem tài sắc dùng vào những chuyện chẳng ra gì, để di hại cho thiên hạ; thân con gái mà đi theo đàn ông, bỏ cả gia đình; tội đáng chết mà không chịu chết; đã phụ người chồng chưa cưới, thất thân với trai ngoại, lại không giữ được tiết với một người, mà gối tay cho người thứ hai, khiến cho đôi bên toan chém giết nhau. Em nghĩ rằng: hai người cùng mạnh, tất phải một người chết, mà bất cứ người nào chết, em cũng chẳng mặt mũi đâu yên hưởng sự ân ái với người còn lại. Vậy thà rằng em chết, để cho hai anh sống. Cái thân em ví còn, cũng chỉ đến làm trò cười thiên hạ, và di hại cho đàn ông thôi, sao nên tiếc rẻ!
Tý lại nói riêng với Giáp :
- Anh Giáp, em không thể ở cùng anh, vì đây, người chồng chưa cưới của em đã đến. Vậy anh tha thứ cho em nhé!
Và nói riêng với Cưỡng :
- Anh Cưỡng, em không thể ở cùng anh, vì tự xét không còn gì đáng dành cho anh nữa. Sau khi em chết, anh lột tấm khăn đem về làng, gọi là có tang chứng để anh còn được chung sống với cha mẹ anh em trên đất ấy. Và thương em, thì hằng năm, anh nên cố tìm cách trừ bỏ cái tục mê tín bắt gái làng phải đi bỏ thuốc mê kia đi.
Dứt lời, Tý thở dốc lên, máu trào ra ở vết thương, quằn quại mà nhắm mắt.
Giáp lạnh lùng bảo Cưỡng :
- Anh đâm cho tôi một nhát.
Nhưng Cưỡng lắc đầu.
 

Thuốc mê - Thâm Tâm
 
Truyện đã đưa vào thư viện
 
Cảm ơn và chúc casau luôn vui