Tiếng đọc hoặc ngâm thơ từ trong hậu đài:
“Nhân duyên đến, nhân duyên đi,
Người dưng trong mộng hẹn gì với nhau.
Lá giầu chẳng đợi quả cau,
Tự nhiên tan hợp thành màu nhân duyên”
Hồi kịch này kể lại sự gặp gỡ của 11 nhân vật với nhiều nghề nghiệp và số phận khác nhau trên một chuyến đò ngang.
* * * * *
Sân khấu mở ra với cảnh bờ sông tiêu tao, đầy lau sậy trắng, có một con đò đơn độc để ở góc sân khấu. Bầu trời mây trôi cuồn cuộn.
Nhà thơ: (ra, nhìn quanh): Bến sông đây rồi! Có phải đây là bến Đục, bến Mê không? Đúng rồi! Sang bên kia là bờ Trong, bến Giác... (chụm tay gọi) Đò ơi! Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò!
Có tiếng vọng khẽ như trông hang núi vọng ra: Đò ơi! Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò!
Cô lái đò: (đi ra, vừa đi vừa lấy khăn vuông quấn vào cổ rồi lấy mặt nạ ra đeo): Đợi một chút để đeo mặt nạ đã nào! (xởi lởi) Đò đây! Đò đây! Bác sang sông hả bác?
Nhà thơ: Vâng! Tôi sang sông! Đây có phải bến Đục không cô?
Cô lái đò: Không! Không phải bác ạ! Ngày xưa ở đây gọi là bến đò Cỏ Trâu. Qua đò này là đến chợ Phù Vân. Sau này người ta gọi đây là bến đò Giời Ơi!
Nhà thơ: Sao lại Giời Ơi? Tên nghe lạ nhỉ?
Cô lái đò: Cháu chả biết! Nghe nói vùng này đất nghịch, sáng sớm nghe tiếng kêu “giời ơi” đi ra thì đã thấy có người bị cắt cổ rồi!
Nhà thơ (sợ hãi): Có thường xuyên không cô? (làm cử chỉ bị cắt cổ) Tôi muốn nói là những người bị cắt cổ ấy!
Cô lái đò (cười): Cháu chả biết. Cháu chả thấy bao giờ! (băn khoăn) Sao bác sang sông có mỗi một mình? Mà sao bác lại không đeo mặt nạ vào? Khách sang sông đều đeo mặt nạ cả mà!
Nhà thơ: Mỗi một mình! Chỉ mỗi một mình thôi, cô ạ! Ai ai cũng là người khác! “Quạnh hiu ngay giữa đất trời. Còn hơn hiu quạnh giữa người thân thương”, số phận của tôi là như thế đấy! Chỉ mỗi một mình thôi! Chỉ mỗi một mình thì đeo mặt nạ làm gì?
Cô lái đò: Hay nhỉ? Thế thì bác phải đợi đấy. Cháu chả chở một mình bác sang sông đâu! (lấy một túm lạt giang ra ngồi đan mũ) Bác làm nghề gì hả bác?
Nhà thơ: Tôi nhìn về phía trước cô ạ! Tôi là một nhà thơ... (lúng túng). Nhưng thôi, tôi nghe cô, có lẽ cũng phải đeo chiếc mặt nạ này vào thật đấy! (lấy mặt nạ ra đeo). Nhà thơ, cô ạ, đấy không phải là nghề... Tôi chỉ nhìn về phía trước mà thôi...
Cô lái đò (láu lỉnh): Bác buồn cười thật đấy! Chắc bác phải tinh mắt lắm!
Nhà thơ (khổ sở): Đúng thế đấy! Tôi là nhà tiên tri thấu thị! Tôi nhìn ra những điều người ta chẳng thấy bao giờ. Những điều như thế khiến tôi bồn chồn lo lắng...
Cô lái đò: Cháu thì chẳng phải lo gì! Cứ biết ngày nào hay ngày ấy. Đàn bà chúng cháu chỉ cần cái trước mắt thôi bác ạ! Lo chi thêm mệt! Cháu chắng cần giàu, chẳng cần danh giá làm gì! Cháu chỉ cần có đủ ăn thôi...
Nhà thơ: Đấy là bí quyết của hạnh phúc và của tuổi thanh xuân đấy, cô ạ. Hãy giữ lấy điều ấy nhé! Điều ấy rất tốt... Ô kìa! Đã có mấy người sang đò kìa!
Một đôi thanh niên nam nữ đi ra, vừa đi vừa ôm hôn nhau.
Cô gái: Kìa anh! Đến bến đò rồi!
Chàng trai: Qua đò là về đến nhà. Kể từ khi anh rời nhà lên thành phố học và làm việc thế mà đã ngót 10 năm rồi đấy!
Cô gái: Anh đi học, đi làm thỉnh thoảng cũng về nhà chứ?
Chàng trai: Có! Thỉnh thoảng cũng về nhưng lại đi ngay. Anh xung khắc với cha anh. Cả hai cha con chả bao giờ nhìn thấy mặt nhau. Ông ấy rất giỏi giang, rất nổi tiếng, lại giàu có, dưới mắt ông ấy anh chỉ là thằng bất tài, là thằng ăn hại! Anh vừa yêu vừa ghét ông ấy! Anh không cần bất cứ thứ gì của ông ấy: cả danh tiếng, cả tiền bạc, cả sự nghiệp, cả nhà cửa đất dai. Anh sẽ tự mình làm lấy hết!
Cô gái: Thế anh cần gì?
Chàng trai (hôn cô gái): Anh chỉ cần em thôi. Có em là anh có hết, mặc dầu bây giờ anh có vẻ như con số không, anh như một tên cầu bơ cầu bất, như một tên khố rách áo ôm... Tuy nhiên, anh còn rất nhiều thời gian đang ở phía trước...
Cô gái (đẩy chàng trai ra): Thôi đi anh. Xuống đò đi anh! Đeo mặt nạ vào đi! (Họ đeo mặt nạ vào cho nhau, sau đó cô gái chụm tay gọi) Cô ơi! Cho chúng cháu sang đò với!
Cô lái đò: Cô cậu xuống dưới này đi! (niềm nở) cẩn thận không ngã!
Hai người ríu rít đi lại. Chàng trai lại hôn cô gái.
Cô gái: Thôi đi! Anh điên quá!
Chàng trai: Từ khi anh biết em, anh cứ như người điên! (kêu to) Trời ơi! Tôi điên đây! Tôi điên đây!
Nhà thơ (đùa): Bây giờ chú mới điên vớ vẩn thôi, chú em ạ! Bao giờ chú sang sông, chú vào chợ Phù Vân, chú cưới cô ấy, hai người có mấy mụn con, mang công mắc nợ, chú bắt đầu bỏ mặt nạ ra, lúc ấy chú mới điên thật sự!
Chàng trai (đùa): Này em, em có nghe chú ấy nói gì không? Hay ta không sang sông nữa. Ta chí ở đây mà yêu nhau thôi!
Cô gái: Anh này! Cứ hay đùa! Bên kia sông bố mẹ đang chờ ta đấy!
Chàng trai: Mặc họ chờ! Ngày rộng tháng dài, anh còn khối thời gian! (lại hôn cô gái). Anh yêu em! Ta còn trẻ, ta chẳng có gì phải lo!
Cô gái: (đẩy chàng trai ra, hai tay đấm yêu vào ngực chàng trai): Anh khôn lắm, em chắng dại! Đàn ông các anh còn có thời gian, còn con gái chúng em chỉ có một thì, anh yêu em rồi không lấy em thì chết!
Nhà thơ: Này cô gái! Có câu rằng “Tuổi son má đỏ môi hồng. Bước chân về đến nhà chồng là thôi”. Khi người ta còn trẻ hãy tiêu vung lên! Thiếu nữ sang sông là đi đứt đấy! Hết mơ với mộng! Thế là xong giác mộng đời!
Chàng trai (với nhà thơ): Chú có vẻ như người bi quan phải không?
Nhà thơ: Không! Sao lại bi quan! Tôi chỉ nhìn về phía trước mà thôi!
Ông giáo và nhà sư ra. Ông giáo tay xách cặp. Nhà sư vai đeo túi. Cả hai đều đeo mặt nạ.
Ông giáo: Bạch thầy! Mời thầy lên đò!
Nhà sư: Không dám. Ngài mặc tôi! Ngài lên trước đi. Nam mô A di đà Phật! (đứng lại, nhường cho ông giáo đi trước rồi quay đi, thoắt cái lại đã thấy thay một mặt nạ khác).
Cô lái đồ (với ông giáo): Chào thầy giáo! Hôm nay thầy giáo cũng phải sang sông dạy học ạ? Cháu tưởng thầy về hưu, thôi dạy rồi?
Ông giáo: Cũng định về hưu đấy cô ạ... nhưng buồn quá, cứ dùng dằng thương bọn học trò, cũng lại tiếc cái cảnh chợ Phù Vân nhộn nhịp nữa... về hưu cũng phải chuẩn bị đấy, cô ạ, bây giờ tôi mới hiểu ra...
Nhà thơ: Ở đời, rút lui ra khỏi danh lợi cũng phải biết cách, đâu phải dễ dàng! Khó đấy! Khó đấy!
Ông giáo (giật mình): Chú nói gì cơ?
Nhà thơ: Tôi nói ở trong trường danh lợi, tấn công thì dễ, rút lui thì khó. Thường vẫn thế mà! Bác đã đọc truyện “Tam Quốc” của Tàu bao giờ chưa? Tướng đoạn hậu bao giờ cũng phải là Triệu Tử Long chứ tướng đoạn hậu ấm ớ là thân bại danh liệt liền!
Ông giáo: Chú ạ! Đây là chú nói đến những người có danh lợi lớn chứ như tôi đây, một giáo viên quèn cò con thì phỏng có nghĩa lý gì!
Nhà thơ: Thế bác dạy học được bao lâu rồi?
Ông giáo: 40 năm chẵn! Trường tôi dạy học ngay ở cổng chợ Phù Vân!
Nhà thơ: 40 năm dạy học thì ân oán cũng chất cao gần bằng núi Tu Di rồi. Lợi thì không lớn nhưng danh thì lớn! Đúng là bác muốn bỏ cái mặt nạ này ra cũng chẳng dễ dàng gì thật! “Mấy ai bỏ được công danh. Mấy ai bỏ được lầu xanh trở về”...
Ông giáo: Cái anh này! Ít tuổi mà sao ác khẩu thế?
Nhà thơ: Đâu! Ác khẩu gì đâu? Tôi chỉ nhìn về phía trước thôi mà!
Hai mẹ con ra. Họ như ở một nơi xa đến. Người mẹ xách va-li, cầm ô, đeo mặt nạ. Đứa con trạc 10- 15 tuổi, hồn nhiên, không đeo mặt nạ, tay loay hoay với khối ru bik.
Người mẹ (bảo đứa bé): Cẩn thận đấy con!
Đứa bé: Được rồi! Mẹ kệ con! Mẹ không phải sợ!
Cô lái đò: (với người mẹ): Để cháu đỡ cho! (đỡ chiếc va-li)
Người mẹ: Cám ơn cô. Cô tử tế quá! Cô là người trong xóm Bến Sông này ư?
Cô lái đò: Vâng, cháu người trong xóm Bến Sông!
Người mẹ: Tôi cũng vốn là người vùng này đấy, nhưng tôi đi xa, mãi bây giờ mới về thăm quê được.
Cô lái đò (chợt nhận ra): Thôi chết, có phải cô là cô Kim Cương không?
Người mẹ: Không, Kim Cương là bà chị ở trên tôi.
Cô lái đò: Ôi, người vùng này cứ nói mãi về mấy chị em nhà cô, chúng cháu hậu sinh chỉ biết có thán phục thôi. Bên chợ Phù Vân họ bàn tán về mấy chị em nhà cô suốt ngày! Đi ra thiên hạ bay nhảy tiếng tăm tiền của lừng lẫy phải như thế chứ!
Người mẹ: Người ta cứ đồn thổi thế thôi cô ạ, họ cứ bảo mấy chị em chúng tôi là “Kim Cương bất hoại” mười phần may ra chỉ đúng một phần. Đã gọi là phải đi xa quê thì đâu có gì là hay, “sảy nhà ra thất nghiệp” cũng tủi phận trăm điều đấy cô ơi! (với đứa con) Này con! Phải cẩn thận đấy!
Đứa bé: Sao về quê nhà mà mẹ cứ luồn miệng dặn con phải cẩn thận là thế nào? Con chẳng sợ gì!
Người mẹ: Ừ, ừ... Đấy là mẹ dặn con thế thôi.
Nhà thơ: Không phải đâu chị ạ! Đấy là chị tự dặn lòng mình như thế chứ có phải dặn đứa bé đâu. (nghiêm túc) Quê hương là thứ luôn phải dè chừng có phải không nào? (chìa hai tay ra) Chị đưa tay đây! Chị hãy thư giãn một chút đi nào! Hít sâu vào... Thế... Thế... Thở ra... Lại hít sâu vào... Không có gì tốt bằng không khí đặc biệt ở quê hương nhà. “Bao nhiêu là thứ bùa mê. Cũng không bằng được nhà quê của mình”. Có đúng thế không nào?
Người mẹ: (làm theo hướng dẫn của nhà thơ, hít vào, thở ra, mỉm cười). Cám ơn anh... Đúng là mấy chục năm nay tôi chẳng bao giờ được hít thở thứ không khí trong lành như thế này. Thật tuyệt vời quá!
Ông giáo: Trong lành ư? Có thật thế không? Tôi chẳng thích thú gì thứ không khí dung tục nặng mùi ở đây. Nó làm tôi phát ốm! (tìm sự đồng lõa, quay sang nhà sư) Bạch thầy! Thầy có thấy thế không?
Nhà sư: Nam mô A di đà Phật! (lại loay hoay thay mặt nạ khác).
Có hai ông khách đi ra, mặc đồng phục giống nhau. Ngài béo, có vẻ như “sếp” tay xách cặp số. Còn người gày lủng củng vai đeo rất nhiều túi, lại xách một xắc du lịch to, còn bưng một chiếc hộp buộc băng đỏ nữa. Cả hai đều đeo mặt nạ.
Người béo: (bảo người gày): Này chú! Ta đã thu thuế xong ở bên tỉnh Bắc. Qua đò này là sang địa giới tỉnh Nam. Tôi tính ở bên tỉnh Nam, lượng tiền thu thuế có lẽ cũng phải gấp rưỡi, gấp đôi ở bên tỉnh Bắc. Chú nghĩ thế không?
Người gày: Vâng! Em cũng tính thế! Bên tỉnh Nam đất rộng, người đông, buôn bán nhiều, cũng sầm uất lắm!
Người béo: Qua đò này đến chợ Phù Vân... làm việc ở đấy cũng vất vả đây, chú ạ!
Người gày: Vâng, bác cứ yên tâm, rồi đâu vào đấy!
Người béo: Cô ơi! Cho chúng tôi sang đò với nào!
Cô lái đò: Vâng! Cháu mời các bác!
Người béo: (bảo người gày): Chú phải cẩn thận! Mấy cái túi với vật báu ở trên tay của chú đáng giá hơn cả sinh mạng chú đấy!
Người gày: (đặt chiếc hộp xuống, lau trán): Vâng, vâng, em biết, bác không phải dặn. (xua tay) Xin mời mọi người tránh ra, tránh ra! Tránh ra để cho chúng tôi xuống đò!
Người béo: Cẩn thận đấy! Cẩn thận mấy chiếc túi! Cẩn thận chiếc hộp không vỡ!
Người gày: Vâng! Vâng! Bác cứ mặc em!
Cô gái: (vẫn bị chàng trai ôm hôn, đẩy ra): Kìa anh! Anh ra giúp họ một tay đi nào!
Chàng trai: (cởi áo, đi lại): Để tôi giúp cho nào (ra xách hộ túi và bê chiếc hộp). Tưởng cái gì! Nhẹ như lông hồng! Có gì phải sợ!
Người gày: Anh cẩn thận cho! Anh cẩn thận cho một chút!
Người béo: (hài lòng): Hay quá! Thanh niên có khác. Hay lắm! Cứ là phải tiến lên phía trước mới là thanh niên... nhưng phải cẩn thận đấy nhé!
Người gày: Được rồi! Ổn cả rồi! (với cô lái đò) Xin cô cho xuống đò sang sông ngay đi!
Cô lái đò: Từ từ đã bác! Để đợi thêm vài người nữa đã. Chở ít người quá thì cháu lỗ vốn, không đủ tiền chợ!
Người gày: Cô cứ cho đò sang sông đi! Thiếu bao nhicu tôi bù cho tất. Cô đi ngay đi! Tôi không muốn thêm một người nào nữa. Chúng tôi có việc bên chợ Phù Vân nên cần kíp lắm!
Cô lái đò: Nếu thế thì bác phải bù cho cháu tiền đò gấp rưỡi đấy!
Người gày: Gấp rưỡi chứ gấp năm gấp mười tôi cũng bù tất. Cho đò sang sông ngay đi! Đừng chần chừ nữa!
Cô lái đò: Nào! Vậy xin các bác chuẩn bị lên đò an vị để cháu sang đò! (lấy cây sào chống đò, mọi người lục đục sắp xếp đồ đạc chuẩn bị lên đò).
Âm nhạc. Bắt đầu bài hát sang sông nhưng đột ngột dừng lại. Có tiếng gọi gay gắt từ trong vọng ra: “Đò! Đò!”
Người gày: (bực mình): Đò chi mà đò! Cứ đi đi! Đò chi mà đò!
Tiếng gọi: (lại gay gắt hơn): Đò! Đò! Đợi đã!
Người gày: (với cô lái đò): Mặc kệ họ! Cứ đi đi! (đứng lên lấy sào trên tay cô lái đò) Cứ mặc kệ họ!
Tiếng gọi: (gay gắt nữa): Đò! Đò! Đợi đã nào!
Cô lái đò: (phàn nàn): Đợi mãi mỏi mắt chẳng thấy người đâu. Đến khi sắp đi mới lại “đò, đò”!
Gã tướng cướp cao lớn khác thường, đeo mặt nạ dữ tợn, vai đeo túi, tay cầm cây côn nhị khúc bước ra.
Người gày: (với cô lái đò): Đi đi! Mặc kệ họ!
Cô lái đò: (lưỡng lự): Không được, không ổn rồi. Phải cho người ta sang sông không thì phiền lắm!
Tướng cướp: (lạnh lùng, chậm rãi): Khoan, khoan đã nào! Trời còn lâu mới tối! (đứng lại châm thuốc lá, hít một hơi rồi bỏ thuốc đi)
Cô lái đò: (vội vã): Từ từ! Mọi người từ từ! (quay lại nói với mọi người): Các bác thông cảm, phải cho thêm một người sang sông nữa đấy!
Người gày: Tôi bảo tôi sẽ trả tiền gấp rưỡi cho cô để cô đi ngay cơ mà! (đưa tiền nhưng cô lái đò không nhận)
Cô lái đò: (xua tay): Thôi thôi, cháu chịu thôi! Tiền chẳng ích gì! Các bác đi rồi, cháu còn ở lại bên bến sông này không khéo hết đường làm ăn!
Người béo: Anh ta là ai mà cô sợ thế?
Cô lái đò: Không phải sợ, bác ạ, mà cái sự nó phải như thế (kiên quyết). Đất có thổ công, sông có Hà Bá bác ạ!
Gã tướng cướp xô mọi người, mọi người ồ, à bất bình, gây ra một xáo động nhỏ.
Cô lái đò: (với tướng cướp): Ôi dào! Cái anh này! “Đi đâu mà vội mà vàng. Mà vấp phải đá mà quàng phải dây?”
Tướng cướp: (cười): Thời tiết thố đấy! Khó chịu lắm! “Trời chẳng nắng, trời chẳng mưa. Thoắt cái mà đã xế trưa mất rồi!”
Cô lái đò: Có giông có bão gì đâu mà thấy diều hâu xuống núi?
Tướng cướp: (cười): Có giông có bão gì đâu! “Có cỗ cưới, người ta mời. Ông lão sáu mươi lấy cô mười bảy” (nhìn mấy cái túi của người gày khiến anh ta phải cảnh giác giữ chặt lấy).
Người mẹ: (với ông giáo): Người với ngợm, trông ghê quá! Cứ như tướng cướp!
Ông giáo: Nói dại! Hắn là tướng cướp đấy! Đầu trâu mặt ngựa khét tiếng ở vùng này đấy...
Nhà sư: Nam mô A di đà Phật!
Nhà thơ: (với tướng cướp): Này ông anh! Có ông lão sáu mươi lấy cô mười bảy thật à? Hay quá nhỉ? Ở đâu ra thế?
Tướng cướp: (hách dịch, gạt nhà thơ ra, lấy chân đá vào mấy cái túi của người gày thăm dò): Hỏi để làm gì? Hỏi sinh sự à?
Nhà thơ: Cái anh này! Hỏi để làm gì! Hỏi để học tập làm theo chứ còn gì nữa! (đùa) Cái ông lão kia đến là tốt số! “Gái tơ cặp với bồ già! Như mai cổ thụ nở hoa bốn mùa!”. Thế mới gọi là uyên ương với lại hồ điệp chứ!
Ông giáo: Mạt pháp! Còn chưa đến lúc đấy thôi! Uyên ương hồ điệp cái gì. Già mà không biết tu thân rồi mua nghiệp chướng vào mình! (quay sang nhà sư) Có phải không thầy?
Nhà sư: Nam mô A di đà Phật.
Người gày: Thôi thôi! Sang sông đi. Sốt ruột quá! Mau lên không sắp trưa rồi! (xách mấy cái túi rồi đẩy mọi người để đi trước)
Cô lái đò: (cầm chèo): Vâng, vâng! Sang sông đây! Các bác lên đò đi nào! Dô hò dô! Nào chèo nào! Sang sông nào! Dô hò nào!
Mọi người hùa theo, lục tục cầm đồ đạc: “Nào chèo nào! Sang sông nào! Dô hò dô! Dô hò nào!”
Âm nhạc nổi lên. Bài hát sang sông cất lên. Một màn khói sương trùm trên sân khấu. Mọi người lên đò.
Lời hát:
“Nào chèo nào!
Dô hò dô...
Nào ta chèo vào,
Ta đi sang sông!
Nào chèo nào! Dô hồ dô!
Kìa sóng dập dồn,
Kìa sông mênh mông!
Này hỡi sông, hỡi sông, hỡi con sông dài...
Duyên nợ trần ai!
Đời người như sông, hỡi con sông dài, duyên nợ trần ai
Này hỡi sông, hỡi con sông dài
Đời người giấc mộng, duyên nợ trần ai
Nào chèo nào!
Dô hò dô...
Nào ta chèo nào, ta đi sang sông
Dòng sông mênh mông...
Trời mây mênh mông
Ta chèo nào,
Ta đi sang sông...”

Tiếng đọc hoặc ngâm thơ từ trong hậu đài:
“Phía trước không có trước,
Phía sau không có sau.
Kìa mênh mông bể khổ,
Quay lại thấy bến bờ...”
Hồi này của vở kịch kể lại diễn biến của 11 nhân vật trên đò khi đò sang sông. Các xung đột, bản ngã tính cách con người bộc lộ với bao nhiêu chuyện ái, ố, hỷ, nộ, vui buồn, tham si, sân hận.
* * * * *
Sân khấu mở ra với cảnh dòng sông dào dạt. Toàn bộ sân khấu như một con đò phẳng. Nắng mưa sấm chớp xuất hiện tùy theo diễn biến câu chuyện.
Ông giáo: (đọc hoặc ngâm thơ):
“Gót danh lợi bùn pha sắc xám,
Mặt phong trần nắng rám mùi dâu.
Nghĩ thân phù thế mà đau,
Bọt trong bể khổ, bèo dầu bến mê.
Mùi tục lụy lưỡi tê tân khổ,
Đường thế đồ gót rỗ kỳ khu.
Sóng cồn cửa bể nhấp nhô,
Chiếc thuyền bào ảnh lô xô mặt ghềnh...”
Nhà thơ: (vỗ tay): Thơ hay quá! Thơ của ai thế bác?
Ông giáo: Thơ này là của người xưa, của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều. Ông này sống ở thế kỷ 18.
Nhà thơ: Thơ hay quá! Cái ông công chức Nguyễn Gia Thiều này nói hộ tâm trạng của cả giới công chức tự cổ chí kim. Quanh đi quẩn lại cũng là miếng cơm manh áo cả thôi, bác nhỉ?
Ông giáo: Cũng không hẳn vậy. Nó còn là việc người đời tưởng nhầm ngộ nhận về chuyện “thế thiên hành đạo” nữa kia... Đi đến giữa sông, ê chề ở chợ Phù Vân, loanh quanh với các thứ lý tưởng phù du, gần hết cả cuộc đời mới chợt nhận ra đời người thật vô nghĩa lý!
Nhà thơ: (cười): Thế là bác già rồi! Có câu rằng: “Ai chán chợ Phù Vân nghĩa là biết mình đã mỏi”. (chỉ đôi thanh niên đang hôn nhau) Cứ như hai cô cậu kia kìa, đời họ lúc nào cũng tươi phơi phới!
Ông giáo: (quay nhìn, lắc đầu): Dục! Dục! Dục! Cũng là oan nghiệt mà thôi!
Nhà sư: Thiện tai! Thiện tai! (chậm rãi) Nam mô A di đà Phật! Dục tính là nhân tính đấy!
Ông giáo: Bạch thầy! Vậy xấu hay tốt?
Nhà sư: Đừng nghĩ thế nào là đúng là sai, không nghĩ thiện, không nghĩ ác, không nghĩ tốt, không nghĩ xấu. Sắc sắc không không, vừa không vừa có...
Nhà thơ: Bạch thầy, giữa dòng đời chảy xiết, nào đã ai hiểu đạo mà thầy giảng đạo?
Nhà sư: Không dám! Không dám! Nam mô A di đà Phật! (lại loay hoay thay mặt nạ khác)
Người mẹ: (với đứa con): Này con! Cẩn thận! Giữa dòng nước xiết không đùa được đâu!
Đứa bé: Con chẳng sợ! Sao mẹ cứ sợ? (vỗ tay reo) Nước trong quá, nhìn thấy cả những con cá thần tiên dưới đáy!
Tướng cướp: (cười): Làm gì có cá thần tiên hả con? Chỉ có ba ba với thuồng luồng thôi!
Nhà thơ: (với đứa bé): Đúng là cá thần tiên đấy, con ạ! Nhìn kìa! (chỉ tay) Có cả nàng tiên cá nữa đấy!
Tướng cướp: (vỗ vai nhà thơ, tìm cớ đi lại gần những chiếc túi của người gầy): Ông anh hay đùal Ông anh đến là mơ mộng. Sao lại phỉnh trẻ con như thế?
Nhà thơ: Sao lại phỉnh? Tôi chỉ muốn nó không phải già nua trước tuổi như chúng ta thôi!
Tướng cướp: (không bằng lòng): Hão huyền! Đúng là mộng tưởng hão huyền! (quay sang hỏi người béo và người gày): Những cái túi này đựng gì đấy hả các bác?
Người gày: (đẩy anh ta ra): Đi ra chỗ khác! Việc gì đến anh mà hỏi?
Tướng cướp: Hỏi chơi vậy thôi! Dạo này đạo tặc loạn lạc có nhiều nên tôi mới hỏi! (rút chiếc côn ra múa).
Người gày: (lấy từ trong cái xắc du lịch to ra một khẩu súng lắp vào rồi giương lên): Không lo! Có súng đây rồi, sợ gì đạo tặc!
Tướng cướp: (lảng ra xua tay): Chà! Chà! Vũ khí nóng thì chịu! Đừng chĩa súng thế! Đừng bắn ẩu nhé! Đúng là chuyên nghiệp có khác!
Đứa bé: (lại vỗ tay): Mẹ ơi! Nước trong quá, nhiều cá quá!
Ông giáo: Nước đục thì mới có cá, con ạ, còn nước trong ắt hẳn chẳng có cá đâu! Chắc con nhầm với con gì đấy!
Người mẹ: Này con, cẩn thận đấy! (với ông giáo) Cháu nó còn dại, bác ạ, có biết gì đâu!
Ông giáo: Cô ở xa về, chắc có nhiều tình cảm đối với quê nhà phải không?
Người me: Vâng, cám ơn bác hỏi, em về lần này cũng muốn làm việc công đức đối với quê hương. Em định hiến tiền làm một cây cầu để bắc qua sông cho quê mình gần với thành phố, cho văn minh hơn!
Người béo: Hay quá! Duyên kỳ ngộ! Tôi là người thu thuế, tôi là nhà thầu nổi tiếng vùng này. Tôi làm những công trình lớn. Hân hạnh làm quen với cô... (bắt tay người mẹ) Ý tưởng làm cầu của cô sẽ làm thay đổi vùng quê này đấy!
Người mẹ: Cám ơn bác. Em cũng mong thế! Được thế thì hạnh phúc quá!
Nhà thơ: (với người béo): Này bác! Bác là chủ nhà thầu thật ư?
Người béo: Vâng, tôi vốn là người có ước vọng “kinh bang tế thế”, tôi thu thuế, tôi là người tổ chức công việc xã hội bên ngoài...
Nhà thơ: (bắt tay): Hân hạnh làm quen với bác... Nhưng quả thực, tôi thấy ngài ngại thế nào... nói thật nhé, ở bác có điều gì rất đáng ngại, rất nguy hiểm... Trách nhiệm ư? Lương tâm ư? Không phải! Cá tính ư? Cũng không phải nốt! Thế là cái gì? Tôi không thể nhìn ra được đấy!
Người béo: (cười, lịch lãm, lõi đời): “Nhân vô thập toàn”, anh bạn ạ! Sao cứ đi xét nét mọi người cho khổ? Người đời thường vẫn nhầm về hình tướng... Tôi chỉ là người thu thuế, tôi không có cá tính, tôi là người anh em trong muôn vàn anh em giữa chúng ta thôi... (chìa tay ra bắt).
Nhà thơ: (lùi lại, lắc đầu, xua tay): Xin lỗi... Rất đáng ngờ... Rất khó hiểu, rất khó hiểu... Tôi không thể hiểu...
Ông giáo: Thôi thôi! “Dĩ hòa vi quý” (đẩy nhà thơ ra rồi nói với người béo): Này bác! Có cây cầu, chắc gì mọi việc ở đây đã tốt hơn xưa?
Người béo: Tốt chứ! Tôi vốn là người lạc quan. Tôi luôn hướng về những giá trị tiến bộ phía trước...
Nhà thơ: Có cây cầu là có đổi thay. Ở tỉnh Đông, từ khi có cầu, dân mất đất, đàn ông ra tỉnh đi làm cửu vạn, làm bồi, con gái ra tỉnh đi làm ca-ve, ma túy với HIV lan tràn, thế là không còn tỉnh Đông như ngày xưa nữa!
Người béo: Nói như chú thì chẳng bao giờ có văn mình cả, chúng ta cứ ăn lông ở lỗ mãi thôi ư?
Nhà thơ: Thế nào là văn minh, cái này cũng cần xem lại!
Người gày: (vẫn cầm súng, gạt nhà thơ ra): Ôi dào! Văn minh đơn giản là sướng, là tiện nghi! Sướng là văn minh, tiện nghi là văn minh! Ăn ngon, được tâng bốc, sex... có đúng không nào? (quay sang người thanh niên) Có phải thế không, có đúng không cậu?
Chàng trai: Ăn ngon: Ô kê! Được tâng bốc: Ô kê! Sex: Ô kê! Tiêu chuẩn văn minh của anh được đấy!
Ông giáo: Phải xem lại đấy! Con bò, con lợn cũng chỉ như vậy. Cũng từng ấy thứ...
Người gày: (chĩa súng vào tướng cướp): Ý kiến ông anh thế nào?
Tướng cướp: Này! Đừng có chĩa súng vào tôi! Tôi còn đang nghĩ... Đấy không biết có phải là tự do không cái đã?
Người gày: Đừng có hoang tưởng! Biết thân biết phận thì có tự do! (quay sang hỏi cô gái): Thế còn cô? Cô thấy thế nào?
Cô gái: Em không biết! Em cũng theo như mọi người thôi...
Người mẹ: Đừng theo mọi người em ạ! Phụ nữ chúng ta cứ theo mọi người thì chỉ trở thành những kẻ phụ thuộc mà thôi. Chị đã phải trả giá đắt cho điều ấy đây! Em còn trẻ, tự tin lên em!
Cô gái: Em không biết, chị ạ, em không biết sẽ phải làm gì. Em cứ làm theo bản năng của mình mà thôi!
Đứa bé: (kéo tay mẹ): Bản năng là gì hả mẹ?
Người mẹ: Mẹ không biết, con ạ, nhưng hình như
nó rất tốt đẹp! (quay sang cô gái) Có phải không cô?
Cô gái: Em không biết! Nó như là máu chảy ở trong người, nó thôi thúc không làm cho lúc nào yên... (bối rối) Thí dụ như bây giờ, bản năng của em trỗi dậy, tự dưng em rất thích nhảy múa chẳng hạn...
Chàng trai: Hay quá! Thế thì em múa đi! Có ai cấm đâu nào! (đứng ra hỏi mọi người) Mọi người có thích cô ấy múa bụng không nào?
Mọi người (tất cả lao xao, thích thú, vỗ tay): Đồng ý! Múa đi! Hay quá! Múa đi nào! Múa bụng
đi nào!
Cô gái: (mạnh dạn cởi áo): Thế em múa nhé! (trở nên khác hẳn, âm nhạc nổi lên, cô gái múa bụng. Chàng trai cũng múa theo. Tất cả chừng 5 phút đến 7 phút. Mọi người đứng vòng tròn vỗ tay theo).
Ông giáo: Tuổi trẻ! Đúng là tuổi trẻ!
Cô lái đò: Thôi thôi! Đò đã đến giữa sông rồi! Sóng to lắm! Dừng lại thôi! Mọi người phải cẩn thận đấy!
Chàng trai: (hôn cô gái): Em múa hay lắm! Cám ơn em!
Cô gái: Em chỉ thích làm theo bản năng của mình thôi mà. Em thích sẽ có nhiều con, rất nhiều con trai, rất nhiều con gái!
Ông giáo: Đúng là phụ nữ! Hoan hô! Hoan hô cô gái! Thế giới này được xây dựng bởi những người mẹ vô tư như thế!
Nhà thơ: (bâng quơ): Những người mẹ vô tư! Những người mẹ vô minh! Những người mẹ xinh xinh! Những người mẹ linh tinh! Những người mẹ hy sinh! Những người mẹ quang vinh!
Một làn khói cuồn cuộn xuất hiện trên sân khấu, sóng rất to, sấm chớp liên hồi. Âm nhạc dữ dội.
Cô lái đò: Cẩn thận! Mọi người cẩn thận!
Mọi người dồn lại, nắm tay nhau. Gã tướng cướp múa côn. Người gày chĩa súng về phía trước. Người mẹ ôm chặt đứa con. Trong làn khói cuồn cuộn bốc lên xuất hiện một con giải to lớn dữ tợn. Sấm chớp. Con giải múa may lăn lộn ở một góc sân khấu rồi biến mất. Tất cả diễn ra trong vài phút. Mọi người xôn xao: “Ghê quá! Sợ quá! Con rồng! Không phải con rồng! Con kỳ lân đấy! Con giải. Đúng con giải đấy!”. Người gày định bắn nhưng người béo gạt đi: “Đừng bắn”.
Cô lái đò: May quá! Nó đi rồi! Mọi người quay lại đò đi!
Ông giáo: Nghe nói con giải không hại người nhưng nó cũng không cứu người. Khiếp quá! (với cô lái đò) Nó có hiện lên thường xuyên không cô?
Cô lái đò: Không biết bác ạ! Cháu nghe nói cứ mỗi lần con giải nổi lên là có điềm xấu hoặc là điềm tốt trên khúc sông này.
Ông giáo: Liệu lần này là điềm xấu hay điềm tốt đây?
Người béo: Chắc là điềm tốt! Chắc nó biết là ở đây sắp có cây cầu!
Nhà thơ: Còn tôi, tôi lại nghĩ đây là điềm xấu!
Người mẹ: (với đứa bé): Con của mẹ, có sợ không con?
Đứa bé: Không! Con chẳng sợ! Con giải ấy thì ăn thua gì với các siêu nhân và người ngoài hành tinh trong chương trình game online. Con chẳng sợ! (mọi người cười)
Tướng cướp: (tán thưởng, xoa đầu đứa bé): Khá lắm! Đừng sợ! Không gì phải sợ!
Đứa bé: (hỏi người gày): Chú đựng cái gì trong này hả chú? Cho cháu xem với!
Người gày: Không được! Đây là bình nhốt quỷ! Không thể xem được!
Đứa bé: (nài nỉ): Cho cháu xem với!
Người gày: (đẩy đứa bé ra): Không được! Đây là đồ cổ mấy nghìn năm nay. Là linh khí, là báu vật bao đời để lại. Nó còn đáng giá gấp cả trăm lần sinh mạng của tao, xem làm sao được?
Nhà thơ: Nếu là đồ cổ lâu đời thì cũng nên cho mọi người xem để mở mang thêm kiến văn chứ! Có đúng không nào?
Tướng cướp: (gian hùng): Đúng thế đấy. Trên đời này chẳng có gì là quý. Chỉ có sinh mạng của mình là quý nhất thôi. Quý vật hơn quý người có ngày mất mạng!
Người béo: Ai bảo anh thế? Như thế có nghĩa là sao?
Tướng cướp: Đời nó bảo thế! Thường thiên hạ chỉ bàn đến chuyện giầu nghèo chứ ít ai bàn đến chuyện sinh tử! Như thế cũng nhầm!
Người mẹ: (bảo người gày): Chú nói đến đồ cổ khiến tôi cũng tò mò. Tôi đã đi năm châu bốn biển, thường tôi chỉ gặp đồ giả thì nhiều chứ còn đồ thật thì hiếm vô cùng!
Ông giáo: Nói đến đồ cổ quý giá tôi cũng chả tin “Người thường bàn chuyện ngu xưa. Mấy ai bàn chuyện bây giờ ngu hơn”...
Người gày: (hỏi người béo): Có nên cho họ xem để họ được mở mang đầu óc ra không anh?
Người béo: Tùy chú!
Người gày: (đeo súng vào vai rồi ra mở chiếc hộp): Thôi được! Các vị mở to mắt ra mà nhìn báu vật linh thiêng nhé! Tôi bảo đảm cả đời các vị chẳng nhìn thấy được vật báu như thế bao giờ!
Tướng cướp: Để xem xem đã!
Người gày: (lấy từ trong chiếc hộp ra một chiếc bình kỳ lạ): Lùi ra xa nào! Lùi ra xa nào! Vật báu này có từ mấy nghìn năm nay! Nó là cả truyền thống lịch sử của bao đời nay đây! Lùi xa nào! Lùi xa nào! (mở nắp bình cổ, chiếc bình tỏa hào quang lấp lánh, từ trong bình một luồng khí màu cuồn cuộn phun ra khiến mọi người hoảng sợ, lùi dạt cả ra).
Mọi người: (xôn xao): Đẹp quá! Lạ nhỉ! Hay quá! Độc đáo quá! Ở đâu ra thế? Kỳ lạ quá! v.v...
Người gày: (hãnh diện): Thưa các vị! Cái bình cổ này có từ thời cổ, nó có niên đại mấy nghìn năm nay, nó có giá trị vô cùng đặc biệt, nó chứa đựng tinh thần của các giá trị lịch sử bao đời. Chủ nhân của nó là người này, (quay sang người béo) quý vật gặp quý nhân. Ông ấy là người biết rõ giá trị của nó hơn ai hết!
Người béo: Chú nói quá! Do số phận thôi! Tôi là người có vận may làm chủ vật này. Đấy là định mệnh Trời cho, cũng là do nhờ phúc tổ tiên để lại...
Ông giáo: (xem xét chiếc bình): Cái bình này quý thật! Tôi biết nó. Chắc là phải mấy nghìn năm. Nó là báu vật trên đời hiếm có. (quay sang nhà sư) Có phải không thầy?
Nhà sư: (xem xét chiếc bình rồi lùi ra): Đúng là báu vật. Nam mô A di đà Phật! (làm lễ chắp tay, cung kính) Bần tăng thành tâm chiêm bái!
Đứa bé: (sờ vào chiếc bình): Cho cháu xem với!
Người gày: Không được! Đừng sờ vào đấy!
Người mẹ: Cẩn thận đấy con! (đứa bé đút tay vào bình, người mẹ vội vàng giữ tay con) Này con! Chết! Sao lại đút tay vào bình! Khéo không rút được tay ra thì khốn!
Đứa bé: (đột nhiên quằn quại): Ôi mẹ ơi! Con không làm sao rút được tay ra nữa rồi! (cuống quýt) Mẹ ơi! Mẹ ơi! Mẹ cứu con!
Người gày: Đồ quỷ! Nghịch hết chỗ nói!
Đứa bé: Mẹ ơi, chết con rồi! Hình như miệng của chiếc bình bé lại!
Người gày: (xem xét): Đúng rồi, hình như miệng của chiếc bình này đang co lại!
Ngứời béo: (xem xét): Nguy rồi! Chiếc bình này vốn gọi là bình nhốt quỷ. Ngày xưa, nghe nói người ta đã dùng chiếc bình này để nhốt âm binh. Chiếc bình này linh thiêng ghê lắm... Đã đút tay vào là không tài nào rút ra được nữa.
Mọi người xúm lại xem xét: “Làm sao bây giờ? Phải thể nào chứ? Phải cứu chiếc bình! Làm sao cứu được đứa bé bây giờ? v.v..”
Đứa bé: Mẹ ơi! Mẹ cứu con! Con chết mất! Mẹ ơi! Mẹ cứu con đi!
Ông giáo: Cháu xoay cổ tay xem nào!
Đứa bé: (lắc đầu): Không được! Chặt lắm! Cháu không làm sao rút tay ra được!
Người gày: Làm sao bây giờ? Chết thật! Cả một đống tiền, đống của ở đây...
Nhà thơ (đùa): Đút tay vào lịch sử thì phức tạp, lôi thôi ghê lắm, sẽ bị kẹt đấy còn lâu! Chỉ còn cách chặt tay đứa bé để cứu chiếc bình, sau đó lại đập vỡ bình cứu tay đứa bé!
Người gày: (với người mẹ): Chiếc bình này không thể bỏ được, giá trị của nó không thể lường hết! Làm sao bây giờ?
Người mẹ: (mếu máo): Xin các bác, tôi xin các bác... Các bác, các chú cứu con tôi với...
Mọi người: (xúm lại bàn tán): Phải cứu đứa bé! Phải cứu chiếc bình! Con người là quý! Phải cứu đứa bé, cái bình có quý cũng phải bỏ đi v.v...
Người gày: (với người béo): Thưa bác, làm sao bây giờ?
Người béo: Chiếc bình này không thể bỏ được! Không có nó, chúng ta không còn gì cả. Chú hành động đi!
Người gày: (chĩa súng vào người mẹ đang ôm đứa bé, lên cò súng, thái độ tàn nhẫn): Chiếc bình này rất quý! Con cô dại dột, “con dại cái mang”! Cô hãy tính sao thì tính!
Người mẹ: (sợ hãi, bối rối): Xin các bác, các chú hãy cứu con tôi! (cởi bỏ hoa tai, vòng vàng, nhẫn vàng, dây chuyền, tiền bạc) Đây! Đây! (với người béo) Lạy bác! Xin lạy các bác! Tôi xin các bác, cốt sao cứu được con tôi.
Người gày: Những thứ này thì ăn nhằm gì so với giá trị chiếc bình?
Tướng cướp (nhanh nhảu lấy cái túi vải của mình ra để đựng những thứ trên tay người mẹ): Để tôi! Để tôi! Chị đưa đây tôi! (quay ra mọi người, một tay vung côn) Người là quý nhất! Xin các vị góp tiền, góp của để cứu đứa bé! Nó là tương lai! Nó còn cuộc đời phía trước!
Gã tướng cướp lần lượt đi đến từng người một.
Tướng cướp: (với ông giáo): Mời thầy giáo! Xin thầy giáo giúp cho để cứu tính mạng đứa bé! Còn người còn của! Nó còn tương lai phía trước!
B: (mở cặp): Đây! Tôi có ít tiền với cuốn sách rất quý này đây (vội vã mở cặp đưa tiền và sách)!
Tướng cướp: (lấy tiền, trả lại sách): Sách thì chẳng làm gì được. Xin thầy giữ lấy để còn đi dạy học trò...
Ông giáo: Với tôi những cuốn sách này còn quý hơn cả tiền bạc! Nó ghi lại những kinh nghiệm của người xưa đây. Đây này! Toàn là những lời vàng ngọc! Thí dụ câu này, tôi đọc mọi người nghe nhé (mở sách ra đọc). “Tôi thường nói với nghệ sĩ (và tôi còn nói mãi) rằng cùng đích những xung đột trong vũ trụ và loài người chính là nghệ thuật trình diễn kịch và nhân loại chỉ có một nhiệm vụ là làm việc không ngừng để sáng tạo ra những con người cao thượng mà thôi!”. Đấy! Mọi người có thấy đúng không?
Tướng cướp: (gạt ông giáo ra): Chẳng đâu vào đâu! Hão huyền! Rất hay nhưng vô tích sự. Xin lỗi bác! Chữ nghĩa không phải chân lý... (với nhà sư) Bạch thầy! Xin thầy mở lượng từ bi!
Nhà sứ: (lúng túng cởi tràng hạt): Nam mô A di dà Phật! Bần tăng chỉ có vật này là quý... (đưa cho tướng cướp tràng hạt)
Tướng cướp: Bạch thầy! Vật này lúc này vô dụng. Thầy cứ giữ nó! Nó không giá trị với người trần thế! (trả lại tràng hạt)
Tướng cướp: (đến gần đôi thanh niên): Xin hai cô cậu... Thanh niên còn trẻ, hào hiệp lên nào!
Cô gái: (nhiệt tình mở xắc lấy ra hộp nhẫn và ví tiền): Vâng, đây... đây. Đây là tất cả... anh lấy hết đi, lấy hết cả đi!
Chàng trai: (ngăn lại): Chết! Đây là hộp nhẫn dành cho ngày cưới của hai chúng ta! Sao em làm thế?
Cô gái: Không sao anh ạ... Em không cần... Chúng ta không cần. Cứu một mạng người phúc đẳng hà sa...
Chàng trai: (hiểu ra, lại hôn cô gái): Cám ơn em! Anh yêu em!
Nhà thơ: (tán thưởng): Thật tuyệt vời! Tình yêu làm cho con người cao thượng! Chỉ có tình yêu làm được việc này...
Tướng cướp: (kéo chàng trai ra khỏi cô gái): Đấy là của cô ấy... Còn anh? Anh có cái gì?
Chàng trai: (ngơ ngác): Tôi có gì nhỉ? (lúng túng lục các túi nhưng không có gì rồi cởi đồng hồ): À... Tôi có thời gian... Với tôi, thời gian trước mắt của tôi còn nhiều, thời gian là thứ của cải vô tận, nó là quý nhất... Có phải không nào?
Tướng cướp: (xem xét chiếc đồng hồi): Thôi được! (lấy đồng hồ, quay sang nhà thơ): Thế còn bác?
Nhà thơ: Tôi không có gì. Tôi chỉ có thơ! (lùi lại, bối rối lấy ra tập thơ, đánh rơi xuống đất) Thơ là giá trị của tâm hồn tôi...
Tướng cướp: (nhặt tập thơ lên xem xét): Thật nực cười! Xin hãy giữ lấy cho mình. Đây là thứ xa xỉ bậc nhất, vô dụng bậc nhất, hão huyền bậc nhất! (cáu kỉnh giúi vào ngực nhà thơ)
Trên sân khấu có nhiều làn khói bốc lên mù mịt, sấm chớp vang rền. Con giải lại xuất hiện, hung dữ hơn trước, chồm về phía mọi người. Âm nhạc nổi lên có phần dữ dội.
Cô lái đò: Mọi người cẩn thận! Mọi người cẩn thận!
Mọi người co cụm lại sợ hãi. Con giải chồm về phía mọi người.
Ông giáo: (với tướng cướp): Nó đòi lễ vật! Kìal Hãy đưa cái này cho nó! (chỉ cái túi đựng tiền bạc) Hãy dâng tiền bạc của cải cho nó! Nó đang đòi đấy! Không chết hết cả bây giờ!
Tướng cướp: (giữ cái túi): Không được! Không thể thế được!
Ông giáo: Đưa đây cho tôi! (giằng lấy cái túi trên tay tướng cướp rồi tiến ra quỳ xuống dâng cho con giải, con giải đón lấy cái túi rồi mừng rỡ biến mất trong đám khói tan dần. Tất cả mọi người ngỡ ngàng, lặng đi).
Người gày: (chĩa súng vào ông giáo): Này ông! Sao ông làm thế?
Ông giáo: Biết làm sao được. Phải cứu lấy mọi người chứ. Nhiều khi phải biết bỏ của để chạy lấy người...
Người gày: Thật là ngu! Thật là ngu hết chỗ nói!
Tướng cướp: (đẩy người gày): Anh bảo ai ngu?
Người gày: Tôi bảo anh! Tôi bảo tất cả mọi người!
Tướng cướp đẩy người gày ra, múa chiếc côn nhị khúc rồi bổ mạnh vào chiếc bình, chiếc bình gốm vỡ. Âm nhạc nổi lên. Một sự hỗn loạn nhỏ trên sân khấu. Người béo giằng lấy súng trên tay người gày rồi chĩa vào tướng cướp. Người thanh niên đẩy tướng cướp ra, dang hai tay che đạn cho anh ta. Súng nổ. Người thanh niên ngã xuống.
Người mẹ: (ôm đứa con): Con tôi! Con tôi! Trời ơi! Con ơi! Con tôi được cứu thoát rồi!
Cô gái: (quỳ xuống đỡ lấy chàng trai): Trời ơi! Anh! Tỉnh lại đi anh! Anh! Anh không được chết!
Ông giáo: (với cô gái): Bỏ mặt nạ ra cho anh ấy! Bỏ mặt nạ ra!
Cô gái gỡ mặt nạ chằng trai ra. Ngươi béo bỗng vất súng, sợ hãi, gạt mọi người ra, quỳ xuống đỡ lấy chàng trai.
Người béo: (ngạc nhiên, sợ hãi): Trời ơi! Con tôi! Con trai tôi! Tôi giết con tôi mất rồi! Con ơi! Sao con làm thế? Sao con lại đeo mặt nạ khiến cha không nhận ra con?
Chàng trai: (thều thào): Cha! Có phải cha không?
Người béo: (mừng rỡ, lay chàng trai dậy): Con ơi! Cha đây! Cha đây con! Tỉnh lại đi con! Cha của con đây!
Chàng trai: Cha! Cha đeo mặt nạ khiến con cũng không nhận ra được nữa...
Người béo: (gỡ mặt nạ vứt đi): Cha đây! Cha đây con! Cha của con đây! Sao con làm thế hả con?
Chàng trai: Cha! Con cứu người... Điều ấy là tốt, có phải không cha?
Người béo: Con... Cha xin lỗi con... Sao con dại khờ như thế? Trời ơi! Trời hỡi trời! Tôi có tội gì? Con ơi, con biết không, cha đã hại con mất rồi... Không có con, cha sống làm sao?
Chàng trai: (đẩy người béo ra): Cha lui ra đi... Con không cần cha... Tất cả những điều cha làm... Tất cả sự nghiệp của cha, của cải của cha... Vô nghĩa... Tất cả những thứ mà cha xây dựng... Con không cần nó... Con không cần nó, cha lui ra đi...
Người béo: Con ơi! Con có biết không... Tất cả những thứ mà cha làm ra đều giành cho con (kéo những cái túi lại gần), của con cả đấy! Của con cả đấy! Cha rất thương con, cha làm tất cả vì con, con có biết không?
Chàng trai: Cha! Đây là cuộc sống của cha, không phải của con... Con không cần nó... Cha đi đi, con không cần nó, con không yêu nó... (gạt những cái túi ra) Tất cả những thứ như thế nó đã giết con... Cha đi đi, con không cần nó...
Người béo: Con, con yêu của cha, vậy con cần gì, con cần gì ở cha? Con nói đi! Cha phải làm gì đây? Cha phải làm gì đây để cứu được con?
Chàng trai: Con không cần tiền bạc, không cần tình thương của cha, không cần gì hết, con chỉ cần có một điều...
Người béo: (đau khổ, giục giã): Con nói đi, con cần điều gì? Con cần điều gì cha cũng sẽ làm cho hết để cứu được con!
Chàng trai: Con... con cần có sự tôn trọng ở cha!
Người béo: (thất vọng, lảo đảo đứng lên, mọi người xung quanh đỡ lấy ông ta): Trời ơi! Con tôi! Sao con ngu dại thế con? (quay ra hỏi mọi người, như mê sảng) Thưa các ông, thưa các bà... (ngơ ngác) Con tôi... Nó nói cái gì! Nó nói cái gì! Đấy là cái gì?
Ông giáo: (đỡ lấy người béo): Bọn trẻ là thế, ông ạ... Bọn trẻ ngày nay là thế... Nó đòi chúng ta phải tôn trọng nó. Tôi cũng không hiểu thật rõ điều này... Thế ai tôn trọng chúng ta? Thật là nực cười... Đúng là quả báo! Chỉ có chúng ta sai lầm... Cả ông, cả tôi, tất cả chúng ta đều đã sai lầm... Ta càng anh hùng, ta càng cố công xây dựng, con cái sẽ càng căm ghét chúng ta mà thôi!
Nhà thơ: (lắc đầu): Những người cha khốn khổ! Những người cha vô minh! Những người cha hy sinh! Những người cha bất hạnh! Họ không biết rằng con cái sinh ra để chôn chúng ta, (giang hai tay ra) lẽ đời là thế...
Nhà sứ: Thiện tai! Thiện tai! Không thiện gặp tai! Nam mô A đi đà Phật! (lại vội vã thay mặt nạ khác)
Cô gái: (nức nở bên chàng trai): Anh! Anh tỉnh lại đi! Anh không được chết! Anh! Anh tỉnh lại đi! Kìa! Đò cập bến rồi! Phải cố lên anh! Anh còn bao nhiêu thời gian phía trước cơ mà?
Người béo lại đỡ chàng trai, luôn miệng lẩm bẩm: “Con, con tôi! Con tôi!” nhưng cô gái đẩy ông ta ra, không để ông ta đỡ chàng trai.
Người mẹ: (với đứa con): Đò cập bến rồi! Đến bờ rồi, đến bờ rồi! Con của mẹ, con có sợ không?
Đứa bé: (lắc đầu): Không, con không sợ! Con chỉ không hiểu những người lớn thôi...
Người mẹ: (quay sang tướng cướp) Cám ơn anh, cám ơn anh đã cứu con tôi!
Tướng cướp: Không... Không phải tại tôi... Ta phải cám ơn anh ấy (chỉ vào chàng trai)
Một màn khói mù mịt trùm trên sân khấu. Mọi người xúm lại nâng xác chàng trai trên một chiếc cáng, từ từ bước ra khỏi sân khấu. Âm nhạc nổi lên. Chớp lóe sáng. Sấm sét. Tiếng đọc kinh “Bát nhã” vang lên như của cả một dàn đồng ca lớn trầm hùng.
Làn khói tan đi. Chỉ còn nhà sư và cô lái đò đứng lại trên sân khấu. Dừng lại vài phút. Chuyển ánh sáng khác.
Cô lái đò: Bạch thầy! Đò cập bến rồi! Đến bờ rồi! Mọi người lên hết cả rồi! Mời thầy lên bờ...
Nhà sư: Cám ơn, cám ơn thí chủ! (đi lùi lại) Tôi nghĩ lại rồi, tôi không đi nữa, cho tôi quay về...
Cô lái đò: Bạch thầy! Về bên kia sông con không đi nữa...
Nhà sư: Không sao! Muốn đi là được! Ngày xưa từng có cả vị đại sư sang sông trên một cọng cỏ cơ mà... Nam mô A di đà Phật!
Cô lái đò: (chắp tay, cùng với nhà sư): Nam mô A di đà Phật!
Tiếng đọc kinh “Bát nhã” lại vang lên. Trời xanh bao la, không còn sấm sét nữa. Bỗng có một tiếng súng đơn độc nổ vang lên ở phía trong hậu đài sân khấu. Khói lại trùm lên sân khấu che lấp cô lái đò và nhà sư đang theo chiếc đò biến vào trong màn không hư ảo. 

Tiếng đọc hoặc ngâm thơ từ trong hậu đài:
“Cùng sang một chuyến đò ngang,
Kẻ thì sang bến, người đang trở về,
Lái đò lái mãi thành mê,
Sang về chẳng biết mình về hay sang...”
Hồi kịch này kể về câu chuyện của 20 năm sau trên bến đò xưa.
* * * * *
Sân khấu mở ra với cảnh một cây cầu bắc ngang trên nền sân khấu. Dưới cầu là một con đò úp ngược để ở góc sân khấu. Bên cạnh có đống sọ người. Bầu trời mây trôi cuồn cuộn. Ánh sáng khác hẳn hai hồi kịch trước.
Nhà thơ: (ra, râu bạc, tóc bạc, không đeo mặt nạ): Bến sông đây rồi! Không biết đây có phải bến đò Cỏ Trâu, bến đò Giời Ơi ngày trước hay không? Đúng rồi... (xem xét con đò) Con đò cũ còn đây... Lạ nhỉ? Kìa ai khắc dấu mạn thuyền... (quay lại chỉ tay) Kìa! Cây cầu đã bắc... (ngơ ngác) “Thương hải tang điền”, bãi bể nương dâu... Quang cảnh nay đã khác xưa! Hỡi ơi! Hỡi ơi... Đâu còn tiếng gọi đò xưa nữa?
Tiếng vang khẽ như từ trong hang núi vọng ra:
Đò ơi! Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò!
Nhà thơ: (bàng hoàng, giật mình, lùi lại): “Vẳng nghe tiếng ếch bên tai. Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò!” Chết thật! Không biết có phải là tiếng gọi đò ngày trước hay không? (chụm tay gọi) Đò ơi! Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò! (im lặng đáng sợ, không có tiếng đáp lại. Nhà thơ gọi lại lần nữa nhưng lần này như nói) Đò ơi! Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò!
Cô lái đò: (nay là một bà cụ già, tóc bạc, lưng còng, không đeo mặt nạ, lúi húi đi ra dọn hàng. “Hàng” của bà cụ là một nồi cháo đựng trong thúng và vài chiếc ghế gỗ như vẫn thường thấy ở chợ nhà quê): Đò đây! Đò đây! Ai gọi đò đấy? Nghe như tiếng ai quen quen quá nhì?
Nhà thơ: (mừng rỡ): Chào cụ! Cụ ơi... Đây có phải là bến đò Cỏ Trâu, bến đò Giời Ơi hay không hả cụ?
Bà cụ: Không... Ông ơi! Chả phải! Đấy là ngày trước! Bây giờ ở đây họ gọi là bãi Sọ Dừa... Thế ông là ai, ở đâu đến đây... Từ khi có cây cầu này, có ai đi đò nữa đâu mà lại gọi đò?
Nhà thơ: Cụ ơi... Tôi là khách sang sông trên bến đò này 20 năm trước... Quang cảnh đổi thay hết cả... Thế cụ có phải là người lái đò ngày trước hay không? Mà sao bây giờ lại đi gọi đây là bãi Sọ Dừa?
Bà cụ: (nghễnh ngãng, che tai): Ông hỏi cái gì? Hỏi gì mà hỏi... Lão già rồi, lẩm cẩm rồi, lú lẫn rồi... Lão chả biết đâu... Lão ngồi bán cháo ở chỗ này này, dưới chân cầu này... Năm ngoái, ông ạ, cũng có một ông hay hỏi như ông, ông ấy quẫn trí đã nhảy từ trên cầu xuống sông tự tử... Ôi dào! Thế là lại thêm một cái sọ dừa... (chỉ đống đầu lâu bên cạnh).
Nhà thơ: (lại gần đống sọ, hốt hoảng): Ôi giời! Toàn đầu lâu người... Có phải đầu lâu đấy không hả cụ?
Bà cụ: Chết chết... (xua tay) lão chả biết, lão chả biết đâu... (cầm một cái đầu lâu đưa cho nhà thơ) Ông ơi, ông tinh mắt, ông thử xem xem... Cái này, lão nhặt ở dưới sông lên... Thỉnh thoảng lại có một cái trôi dạt vào bờ... Có phải là sọ dừa không?
Nhà thơ: (cầm đầu lâu xem): Cái này... Cụ ơi... Không phải sọ dừa! Sọ dừa là cái kia cơ... Còn đây đích thị là đầu lâu người (xem xét cái sọ)... Đây này, mắt này, mũi này, lại có cả hàm răng nữa... Cụ ơi (khẳng định)... Đúng là đầu lâu người đây!
Bà cụ: Ôi dào... Đừng tin ở mắt nhìn... Lão chả tin đâu... Năm ngoái... Đây là lão nói chuyện cái ông nhảy xuống dưới sông tự vẫn ấy... lại bảo là cái sọ dừa... còn cái ông bảo sọ dừa lại bảo là cái đầu lâu... lẫn lộn hết rồi... Ông ấy lại bảo lắng nghe thì biết... chứ nhìn thì chẳng biết đâu...
Nhà thơ: Phải lắng nghe ư... (giật mình) Cụ ơi, ông ấy bảo sao? Ông ấy bảo phải lắng nghe hả cụ?
Bà cụ: Đúng đúng... Ông ấy bảo phải lắng nghe... Lão chả biết lắng nghe gì! Có thấy ai nói năng gì đâu mà nghe với ngóng...
Nhà thơ: Lắng nghe ư? (băn khoăn) Hay nhỉ? Nam mô A di đà Phật! Chắc phải lắng nghe... Chắc phải quán tường âm thanh từ trong đống sọ này đây... (lần lượt xem xét từng cái sọ, đưa lên tai nghe rồi bỏ xuống) Ừ... Ta phải lắng nghe... Cái này... không phải sọ dừa... Cái này... không phải đầu lâu... Ừ... mà sao giống nhau hết cả... Tất cả giống nhau như thế là sao? Giống nhau như đúc! Nào ai biết được cái nào vào với cái nào? Tất cả đều giống hệt nhau... Tất cả thảy đều trống rỗng... (quay sang bà cụ) Cụ ơi, tất cả đều giống hệt nhau, tất cả thảy đều trống rỗng... Có phải thế không hả cụ?
Bà cụ: Ừ... giống nhau... Cái ông năm ngoái cũng bảo là nó giống nhau hết cả!
Nhà thơ: Ừ giống nhau, giống nhau hết cả! Không thể phân biệt cái nào vào với cái nào! Cái nào giàu sang? Cái nào nghèo khó? Cái nào thông thái? Cái nào ngu đần? Nào! Hãy lắng nghe xem (cầm một cái sọ ghé lên tai)... Mi nói cái gì... Có phải mi nói thế không? (băn khoăn) Ừ... tôi cần một chút hèn yếu để tránh cạnh tranh... Tôi cần một chút trống rỗng để tránh căng thẳng... Tôi cần một chút dại ngu để tránh đối đầu... Tôi cần một chút ngây ngô để tránh ghen tuông... Tôi cần một chút mất mát cho lòng độ lượng... Tôi cần một chút nghèo khó để tránh xa nhau... (cầm một cái đầu lâu khác) Còn mi, chắc đây đã từng là một cái đầu thông minh sắc sảo lắm đây... Hãy lắng nghe xem, mi nói cái gì? Có phải mi nói thế không? (chậm rãi) Ừ... Tôi đã tính toán quá kỹ nên ít bạn bè... Tôi đã nghi ngờ quá nhiều nên trái tim tôi luôn đau khổ... Tôi đã âm mưu nên cuộc sống tôi chẳng bình an... Tôi đã lý lẽ quá nhiều nên thiếu lòng thương xót... Tôi đã xét nét quá nhiều nên đâu đâu cũng thấy màu đen... “Thương hải tang điền”, bãi bể nương dâu... Tất cả là lẽ vô thường... (ngâm nga):
Dưới bầu trời này
Mọi việc đều có lúc, mọi sự đều có thời
Một thời để chào đời, một thời để lìa thế
Một thời để kiếm tìm, một thời để đánh mất
Một thời để giữ lại, một thời để vứt đi
Một thời để trồng cây, một thời để đốn củi
Một thời để ôm hôn, một thời cho xa cách...
(Quay sang bà cụ) Cụ ơi! Tất cả là lẽ vô thường! Nam mô A di đà Phật! Kể từ ngày tôi sang sông trên bến sông này, thế mà thoắt cái đã 20 năm rồi đây!
Bà cụ: Ông ơi... Ông ngồi xuống đây... Mời ông mở hàng cho lão! Mời ông ăn cháo... Ông ăn đi... rồi lão kể chuyện sự tích bát cháo lú cho mà nghe...
Nhà thơ: (ngồi xuống, đón bát cháo): Vâng... tôi xin cụ. Đây là cháo gì hả cụ?
Bà cụ: Ông cứ ăn đi... ăn đi! Ngày xưa, ông ạ... Mỗi khi người ta chết đi để chuyển sang làm kiếp khác, tức là kiếp luân hồi ấy... ông có biết không?
Nhà thơ: Vâng, vâng... kiếp luân hồi! Chết đi đầu thai để sống một cuộc đời khác phải không? Tôi nghe người ta nói rằng chết đi là chết đi cái xác phàm. Linh hồn bất diệt. Cái xác phàm này giống như cái áo đang mặc trên người. Áo cũ thì phải thay áo. Chuyển kiếp luân hồi cũng giống như chuyện thay áo mà thôi, đúng không hả cụ?
Bà cụ: Đúng rồi! Khi chết, sang đò Âm phủ thì vào đến cửa Diêm Vương, ở đấy có đám quỷ dữ với đàn chó ngao canh giữ...
Nhà thơ: Sợ lắm... đúng không hả cụ?
Bà cụ: Ừ, sợ lắm... Đến đấy quỷ sứ vẫn bắt mỗi người phải ăn một bát cháo lú để cho quên đi hết thảy mọi chuyện trên cõi nhân gian rồi mới được đi đầu thai sang làm kiếp khác...
Nhà thơ: Cháo lú ư? Giống như cái bát cháo này hả cụ? (chìa bát cháo ra)
Bà cụ: Ừ... giống y như thế...
Nhà thơ: Kể cũng buồn cười... Thế rồi ra sao hả cụ?
Bà cụ: Ra sao ư? Bấy giờ mới có một ông, khi sống làm nghề nuồi chó vẫn hay thương chó. Chết xuống Âm phủ thì bọn chó ngao mới cảm ơn đức của ông với loài của chúng nên mới bàn với nhau ăn hộ bát cháo lú ấy...
Nhà thơ: Chắc là rắc rối ghê lắm phải không?
Bà cụ: Ừ... rắc rối ghê lắm! Ông kia đến khi đầu thai trở lại làm người sống ở trên trần, ông ấy nhớ hết, thấy gì ông ấy cũng chẳng bằng lòng. Gặp người già cả, ông ấy cũng bảo là bạn ngày xưa nhưng chẳng ai tin! Mọi người cứ bảo ông ta gàn dở, chẳng ai dám gần ông ấy. Ông ấy sống khổ sống sở, cuối cùng đành phải tự tử. Lần này, bọn chó ngao thương tình đành phải cho ông ấy ăn bát cháo lú để giống như mọi người đời...
Nhà thơ: Ô, cụ ơi... câu chuyện của cụ hay quá... Tôi hiểu ra rồi cụ ạ... Bát cháo của cụ bữa nay ngon tuyệt, nó làm cho tôi ngộ ra được rất nhiều điều... Cuộc sống vẫn cứ vô minh, vô thường như thế... Cũng là một lẽ tự nhiên...
Âm nhạc bắt đầu cất lên khe khẽ để dẫn tới kết thúc vở kịch.
Bà cụ: Này ông, ông thính tai tinh mắt... ông thấy có phải ở trên cầu kia... (chỉ tay) người ta đang đi rầm rập đấy không... (lắc đầu) Khổ! Đã bảo cứ chen lấn nhau rồi nhỡ có ngày lại lăn xuống sông mất xác...
Nhà thơ: (đỡ bà cụ dậy): Cuộc sống vô minh, vô thường... để tôi đỡ cụ... Cụ ơi, để tôi đỡ cụ...
Nhà thơ nói hết câu thì đỡ bà cụ đi vào góc trong sân khấu, nhường chỗ cho các vũ công đi ra, vừa đi vừa hát giống như một ban nhạc Pop bài hát sang sông như ở hồi thứ nhất.
Lời hát:
“Nào chèo nào!
Dô hò dô...
Nào ta chèo nào,
Ta đi sang sông!
Nào chèo nào! Dô hò dô!
Kìa sóng dập dồn,
Kìa sông mênh mông!
Này hỡi sông, hỡi sông, hỡi con sông dài...
Duyên nợ trần ai!
Đời người như sông, hỡi con sông dài, duyên nợ trần ai
Này hỡi sông, hỡi con sông dài
Đời người giấc mộng, duyên nợ trần ai
Nào chèo nào!
Dô hò dô...
Nào ta chèo nào, ta đi sang sông
Dòng sông mênh mông...
Trời mây mênh mông
Ta chèo nào,
Ta đi sang sông...”
 

Claudio Magris (sinh năm 1939) là một học giả đương đại sáng giá, được coi là người viết tiểu luận văn học hàng đầu ở Ý. Tôi có duyên đã được ông giới thiệu, đề cử và bảo vệ tôi trước Ban giám khảo giải thưởng Nonino gồm 11 vị học giả và nhà văn danh tiếng thế giới do nhà văn V.S. Naipaul (giải Nobel văn học 2001) đứng làm chủ tịch. Chính Claudio Magris là người đã thay mặt Ban giám khảo này đứng ra trao giải Nonino Risit D’Aur Prize năm 2008 cho tôi trong một bữa tiệc có tới hơn 600 khách mời vào ngày 26 tháng 1 năm 2008 tại thành phố Udine miền Bắc nước Ý.
Trong một tiểu luận văn học, Claudio Magris có đề cập đến lịch sử nụ cười. Tôi thích một số ý tưởng trong bài viết này của ông:
- Nụ cười là dấu hiệu để ta phân biệt giữa thú vật và con người. Thiên nhiên biết khóc, thú vật biết đau đớn nhưng không biết cười. Để có thể cười phải cần đến sự suy ngẫm. Tiếng cười chỉ có khi nào người ta đạt tới một sự trưởng thành tâm linh chan hòa.
- Nụ cười có sức mạnh đương đầu với sự phi lý khắc nghiệt của cuộc sống và cái chết, thường nảy sinh ra từ nỗi tuyệt vọng, từ ý thức chán ngán và kiên quyết trước sự ác. Nụ cười trực thuộc con bởi con người là một sinh vật khốn khổ và dằn vặt nhất, vô vọng và có số phận phù du.
- Trong những vở kịch hợp lý, trấn an và có hậu thì thường tác giả của nó không biết cười. Viết một vở kịch có nhiều kịch tính, u buồn không khó lắm nhưng viết ra một vở kịch hài hước và làm cho những kẻ không biết cười cười lên là cực khó. Tiếng cười là một sự hòa giải tối cao, bởi nó không hòa giải được nên nó đã chuyển nhượng vào một sự suy ngẫm khác tiếp ngay theo đó.
Mùa hè năm nay, tôi viết vở kịch “Nhà Ôsin” trong một hoàn cảnh trớ trêu dở khóc dở cười: chưa bao giờ tôi chán nản tuyệt vọng về cuộc sống mà tôi có trách nhiệm dự phần và chịu đựng nhiều đến thế. Tôi bó tay, thúc thủ, không làm được gì ngoài việc ngồi im, chờ đợi các sự kiện dẫn đến trạng thái “cùng tắc biến, biến tắc thông”. Tôi viết vở kịch này như một người buộc phải ngồi chơi cờ tướng. Hắn không còn có cách nào khác buộc phải tìm ra nụ cười để biến nước cờ bí thành nụ cười chiếu tướng, tìm ra tiếng cười thú vị và thoải mái trong một trận thế mà biết rằng chắc chắn sẽ thua.
Tiếp nhận vở kịch này, ai cười cùng tôi, người ấy có mặt trong số phận tôi, người ấy chứng kiến, dự phần trong vở kịch đời, vở kịch mà Tạo hóa đạo diễn. Chúng ta không còn cách nào khác cả cười cùng Định mệnh.

NHÂN VẬT
1. Đại tá: Vui tính, hóm hỉnh, trải đời, rộng lượng.
Ông không phải là một người được học hành nhiều nhưng lại có sự thông thái hiền triết. Toàn thân ông toát ra tinh thần hài hước, từ lời nói, nụ cười, ánh mắt, đến cả cách ăn mặc. Để lại ấn tượng cảm thông cho người xem.
2. Oanh Bé: Trong trẻo, đẹp đẽ, mong manh, tựa như thiên thần. Vô tư trong đời sống, trong tình dục, trong cuộc đời. Để lại ấn tượng bâng khuâng cho người xem.
3. Oanh Nhớn: Mạnh mẽ, hiểu biết, nóng nảy, bặt thiệp. Như một chiếc bóng khổng lồ; bao trùm và tạo ảnh hưởng đến xung quanh.
4. Thủy Trần: Vô vị, nhạt nhẽo, mặc cảm, có rất nhiều điều lộn xộn ở trong tính cách, loại người như cô sẽ phải chịu đựng những tác động của các thói đời nhiều nhất. Trong vở kịch, cô gần như người chứng kiến, tham gia vở kịch từ đầu đến cuối nhưng vẫn không phải là nhân vật chính.
5. Bà Tơ: Vô duyên nhưng tận tụy, cái gì cũng biết, cái gì cũng đều không biết.
6. Phú: Bản năng, không hoa mỹ, không thất vọng, lấc cấc nữa. Nhưng đấy là vẻ đẹp của tuổi trẻ.
7. Mê-lu-za: Mới lớn, hứa hẹn là một lực điền hảo hạng. Trong sáng và nguy hiểm. Và non nớt. Và hy sinh.

Sân khấu mở ra với quang cảnh phòng khách nhà Ôsin [1]. Bàn ghế, đồ đạc sang trọng, rất có “gu” và dễ chịu.
Nhà Ôsin là một ngôi nhà thân thiện và có ý thức văn minh. Giống như nhiều ngôi nhà khác ở Việt Nam, dấu vết của các tôn giáo như đạo Phật, đạo Nho, đạo Lão, đạo Kitô vẫn như phảng phất đâu đây và âm thầm giữ gìn phần tâm linh cho gia chủ thường là vô thần bởi thiếu hiểu biết. Người Việt hướng đến tôn giáo phần đông để thủ lợi hoặc để xin xỏ các đấng siêu nhiên phù hộ độ trì nhiều hơn là nghiền ngẫm triết lý kinh kệ nhằm rèn dũa nội tâm cho mình. Một phần khác nữa tôn giáo cũng hay bày đặt lễ hội vốn là thứ mà người Việt ưa thích nhất. Nó hợp với tính cách hay nghịch dại, ưa ngao du và bày đặt của họ. Người Việt là một dân tộc hồn nhiên, có sức sống tuyệt vời. Nhiều người vẫn coi cần cù, lương thiện, chịu thương khó là đặc tính của người Việt nhưng hình như không hắn thế, bởi nếu không thì lịch sử của họ đã không như bây giờ.
Nhà Ôsin với không gian mở có sự lịch lãm đáng kể vì nó ở Thủ đô. Trong bối cảnh vở kịch, đây là ngôi nhà của một ông chủ gia trưởng, khôn ngoan với một bày Ôsin giúp việc ít học đông đúc. Nó vui vẻ và không bi kịch. Nó đã trải qua quá nhiều bi kịch. Hiện nó đang thỏa hiệp, hòa giải với tất cả. Đương nhiên nó không bao giờ hòa giải được nên nó nhượng bộ để tiếp tục âm thầm chờ đợi suy ngẫm về các diễn biến tiếp theo. Khi nào suy ngẫm xong, lúc ấy là lúc vở kịch ắt không phải chỉ là hai hồi với một bối cảnh duy nhất để diễn thế này.
Thủy Trần xách va-li ra, loay hoay tìm chỗ đặt va-li ở bậc cửa.
Thủy Trần: Hello! Thank you! Xin chào... Nhà có ai không?
Bà Tơ: (đi ra): Dào ôi! Hello với chẳng Hello! Nói tiếng Việt đi! Cô ơi, cô hỏi ai nào?
Thủy Trần: (chống tay): Hỏi ai? Tôi hỏi Thục Oanh, bạn của tôi, cô ấy mời tôi đến chơi nhà này. Cô Thục Oanh có nhà hay không?
Bà Tơ: Xin lỗi, cô đừng hỏi xách mé như thế. Cô phải nói rõ là cô hỏi cô Oanh Nhớn hay là Oanh Bé, vì nhà này có tới những hai Thục Oanh cơ đấy!
Thủy Trần: Oanh Nhớn, Oanh Bé gì tôi không biết nhưng người mời tôi đến đây đích thị không phải là người vớ vẩn được, có phải không nào?
Bà Tơ: Cô ạ, cái ấy thì cô nói đúng! Ở nhà này không ai là vớ vẩn cả. Bọn vớ vấn, thưa cô - có mà sống sót nổi được với Đại tá à, chúng chạy mất dép đi ấy chứ!
Thủy Trần: Đại tá, bà muốn nói đến đại tá nào thế?
Đại tá ra, áo phông, quần ngố, vui tính.
Đại tá: Tôi đây! Tôi đây! Thưa cô, tôi là Đại tá về hưu, tôi là chủ hộ của ngôi nhà này, là chủ tịch Hội đồng quản trị... (hát) “Hà nội ơi! Một trái tim hồng...” Cô ơi, một trái tim hồng bất khuất đôi khi cũng đau âm ỉ ở đâu đấy nhưng rồi không sao, trước sau gì nó cũng vẫn là một trái tim hồng... (dang tay ra) Tôi bị đẩy lên làm thần tượng, khổ thế đấy, người ta gọi đây là ngôi nhà Đại tá... Thưa cô, tôi đang được hân hạnh nói chuyện với ai đây?
Thủy Trần: Thưa cụ, tôi là Trần thị Thu Thủy, nhưng tôi vẫn thích người ta gọi là Thủy Trần. Tôi ở Sài Gòn đến đây theo lời mời của Thục Oanh bạn tôi...
Bà Tơ: Thưa cụ, tức là cô ấy muốn nói đến cô Oanh Bé nhà ta đây ạ!
Đại tá: Thôi bà im ngay đi, tôi đang còn minh mẫn, tôi không cần phiên dịch tiếng Việt. Sao nhà này lại có lệ lũ Ôsin nhà quê cứ hay đi chọc ngoáy vào chuyện của chủ nhà là thế nào hử?
Bà Tơ: (làu bàu, không vui): Nhà quê! Nhà quê! Ông cứ coi thường nhà quê mãi đi! Thế ông chẳng từ nhà quê đi ra Thủ đô là gì?
Đại tá: (cáu): Xin bà xéo vào bếp rồi bà bảo con Mê-lu-za pha trà mang ra đây! (đẩy bà Tơ đi) Bà mà chậm chân là tôi tẩn cho một trận bây giờ!
Bà Tơ: Vào thì vào! Vào thì vào...
Bà Tơ vào vẻ không bằng lòng.
Thủy Trần: (chờ bà Tơ đi khuất): Thưa cụ, bà ấy là ai thế? Có phải họ hàng người thân gì không?
Đại tá: Bà ấy tên là bà Tơ. Tơ đây là tơ hồng, tức là một thứ dây leo nhằng nhịt rất vô tích sự mọc ở bờ rào. Về danh nghĩa, bà ta là dì của vợ thằng con giai cả tôi, tức là chồng của con Oanh Nhớn đang mở công ty tận bên Ba Lan. Thực ra, bà ta không có chuyên môn, vô nghề nghiệp, tôi nuôi bà ta như nuôi Ôsin nhưng bà ta lại có tham vọng làm quản lý cái nhà này! Thực là hoang đường, đúng là hoang đường... Cái nhà này, thưa cô, ngoài tôi ra, tôi xin nói thật với cô là không ai có thể quản lý được nó, dù có là thiên tài đi học ở Harvard hay Sorboune gì về cũng thế!
Thủy Trần: Thưa cụ, vậy thế cụ là Đại tá, là người quản lý ở nhà này ư?
Đại tá: Không! Sao lại quản lý? Cô khinh tôi quá. Tôi là biểu tượng của ngôi nhà này... Còn quản lý, tôi nói thật nhé, trên đời này không ai quản lý được ai, không ai quản lý được một cái gì! Cô đã đọc Lão Tử chưa? Chưa phải không? Lão Tử nói rằng muốn có thì phải buông ra. Tôi đã đọc Lão Tử cách đây 20 năm, đấy đúng là đạo của bậc đế vương và của người già! Tôi thấy không thể chê vào đâu được!
Thủy Trần: Thưa cụ, thế Thục Oanh đi đâu hả cụ?
Đại tá: Cô hỏi thế thì tôi cũng chịu! Tôi không thể hiểu con cháu nhà này chúng nó đi những đâu! Đi khắp thế giới, cô ạ. Thằng hai nhà tôi là tổng giám đốc ở bên chợ Vòm Maxcơva. Thằng cả ở Ba Lan và Cộng hòa Séc, chuyên buôn bán máy móc nông nghiệp. Thằng ba ở Huston tận bên Texas... vân vân và vân vân...
Thủy Trần: Không... Thưa cụ, cụ không phải kể lể dài dòng như thế. Tôi chỉ muốn hỏi Thục Oanh thôi, vì tôi ra Hà Nội là theo lời mời của cô ấy!
Mê-lu-za bưng trà ra.
Đại tá: (hỏi Mê-lu-za): Này Mê-lu-za! Mày có biết cô Thục Oanh đi đâu hay không?
Mê-lu-za: (khoanh tay, chào Thủy Trần, ngoan đạo): Thưa cụ, cô Thục Oanh đi với cậu John từ sớm, nghe nói đi vẽ kết nối gì đấy ở ngoài công viên, chụp ảnh lấy tiền để làm từ thiện.
Đại tá: Lại nối vòng tay lớn đây mà! Cô uống trà đi! (ngửi cốc trà, nhăn mặt). Mê-lu-za! Mày lấy thứ trà cho chó này ở đâu ra thế? Mày định đầu độc tao à? Thứ trà này... (với Thủy Trần) Cô ơi, xin cô đừng uống. Nó là độc dược một trăm phần trăm đấy..
Mê-lu-za: Khổ thân con! Ông ơi, đấy là trà xanh không độ Tuyết Sơn, cô Thục Oanh vẫn pha mời khách quý đấy!
Đại tá: Mê-lu-za! Mày đừng có bẫy tao! Ôsin nhà này toàn quân lừa bịp. Tao chưa thấy cô Thục Oanh nhà mình uống trà bao giờ. Tao còn lạ gì nó! Nó chỉ uống cà phê, ca cao, cocktail, cùng lắm là đến sôda... Mày hãy cất ngay cái thứ trà thổ tả của mày đi và lấy cho cô đây... Xin lỗi cô... Cô tên là gì... Lúc nãy cô nói tên là gì nhưng tôi quên mất...
Thủy Trần: Dạ thưa cụ, tôi tên là Thủy Trần...
Đại tá: Cô Thủy Trần... Cái tên nghe thích đấy! Trần đây là trần như nhộng có phải không nào? Cô Thủy Trần, thực sự là tôi muốn mời cô một ly Scotch hay Whisky dòng 20 tuổi trở đi hơn là uống các thứ chè cháo khốn nạn mà chúng nó sao tẩm lung tung ở ngoài thị trường rồi dán đủ các loại nhãn mác lên trên đó... uống thứ trà đó có ngày chết toi!
Thủy Trần: Vâng, thưa cụ... Nếu được thì cụ cho tôi xin cụ một ly đúp Whisky dòng từ 20 đến 25 tuổi...
Đại tá: Hay lắm! Mê-lu-za! Mày vào tủ rượu của ông lấy chai John vàng có vẽ hình thằng người chống gậy và hai cái ly đặc biệt ra đây! Cô ở Sài Gòn ra, tôi biết là cô sành điệu. So với người Sài Gòn thì người Hà Nội không biết sống. Người Hà Nội dị mọ, nhăn nhó, hẹp hòi, bần tiện, dối trá, càng ngày càng tệ hại...
Thủy Trần: Thưa cụ, “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”... Ở các nơi khác, làm sao có thể bì được với người Hà Nội!
Đại tá: Cũng có thể như thế thật đấy. Bằng chứng là tất cả mọi người ở các nơi đều đổ xô về Hà Nội (hát) “Một trái tim hồng... Hà Nội ơi một trái tim hồng”. Mê-lu-za! (bảo Mê-lu-za vừa đi ra đang loay hoay rót rượu nhưng không rót được) Mày đưa chai rượu đây tao! Cái thá mày mà biết rót rượu cho ông à... Còn phải học lâu con ạ! Chai rượu này có bi nên phải dốc ngược đít lên mới rót được nó... Nào! Nào! (mời Thủy Trần) Xin mời cô! Tôi xin chúc cô một ngày đẹp trời, vui vẻ và thủ lợi!
Thủy Trần: Vâng... Tôi cám ơn cụ. Tôi xin chúc cụ mạnh khỏe sống lâu!
Đại tá: Cám ơn cô... Khỏe thì khỏe nhưng khỏe vừa vừa thôi. Già mà còn khỏe là nguy hiểm lắm, là chắng có đạo lý ráo trọi gì đâu. Kinh nghiệm sống cộng với dục vọng nghĩa là hung thần! Cô ơi, ở nhà này chỉ có tôi với hai mươi đứa Osin lớn bé, tôi khỏe quá, nhiều khi tôi khỏe quá cũng là cái hại nhỡn tiễn...
Thưa cụ, ở thế hệ cụ với thế hệ cha tôi, toàn là những con người phi phàm, chúng tôi hậu sinh không sao theo nổi..
Đại tá: Do rèn luyện cả! Do rèn luyện cả! Thời trẻ chúng tôi suốt ngày đánh nhau, đi bộ rạc cả người, không phụ nữ, không rượu chè, không cờ bạc... Xin lỗi cô, thế ông cụ thân sinh ra cô có phải là cựu quân nhân không?
Thủy Trần: Thưa cụ, cha tôi tên là Trần Đình Tài, trước là chủ nhiệm hậu cần của Đoàn 569...
Đại tá (đánh hơi): Trần Đình Tài à? Cái tên nghe quen quen? Có phải răng vẩu không, có phải mắt gián nhấm không, có phải quê Nam Định không?
Thủy Trần: Thưa cụ, tôi cũng không biết đích xác... Cha tôi như người sống bí mật ấy, khó hiểu lắm, tôi rất ít gặp...
Đại tá: Chà chà! Đúng là dân hậu cần... Trần Đình Tài! Trần Đình Tài! Trần Đình Tài là tay khét tiếng đấy... Bây giờ tôi nhớ ra rồi. Tòa án quân sự còn phải mấy lần bó tay cơ mà! Cảnh cáo toàn Bộ Quốc phòng mà lão vẫn thoát! Giỏi! Giỏi! Thế bây giờ lão ấy làm gì?
Thủy Trần: Thưa cụ, cha tôi ở trong Hội golf Việt Nam, cũng làm gì đấy về chuyện hậu cần...
Đại tá: Thế còn cô, cô có phải là dân business không?
Thủy Trần: Thưa cụ... (lúng túng, loanh quanh) tôi vẫn ở loanh quanh mấy cái resort... Thục Oanh cũng hay vào chơi chỗ tôi... Thưa cụ, cụ có hay đi nghỉ xả hơi hay không?
Đại tá: Nói thật với cô, tôi đã bảo người Hà Nội chúng tôi không biết sống mà! Từ bé đến lớn tôi chưa hề bao giờ được nghỉ ngơi tới lấy một ngày... Công việc, công việc... toàn là thứ công việc vô hình. Mê-lu-za! (che tai) Mày thử vào nhà trong xem chúng nó léo xéo gì ở trong đấy rồi chạy ra đây bảo ông!
Mê-lu-za: Thưa ông, vâng ạ! (vào)
Thủy Trần: Thưa cụ, tôi nghe Thục Oanh nói ở nhà ta, các anh các chị đều là những người thành đạt, tài giỏi, nghe nói đang định thành lập tập đoàn kinh tế có đúng hay không?
Đại tá: Tôi không biết cô ạ... Ở nhà này, cái gì cũng đều có thể cả... Như con Oanh Nhớn nhà tôi lấy thằng Bình Bọt là thằng con cả tôi. Con Oanh Nhớn trước đây vốn là Osin trong nhà, một chữ tiếng Anh bẻ đôi không biết. Thằng Bình Bọt ở Ba Lan về, chuyên buôn bán máy móc nông nghiệp, tuần sau nằng nặc đòi cưới con bé Ôsin làm vợ, không thì nhảy lầu tự tử. Cô bảo thế có chết tôi không? Ấy thế mà bây giờ con Oanh Nhớn đường đường đứng ở trong top 100 các quý bà thành đạt ở châu Á đấy! Đi đâu nó cũng xây chùa Một cột... Ở Ba Lan, ở Cộng hòa Séc, ở Mông Cổ... chỗ nào cũng chùa Một cột... Tôi bảo nó chùa Một cột vốn là Vưu vật, nguyên khí quốc gia, đừng có tầm thường mà xây lung tung trên khắp thế giới như thế nhưng nó có nghe tôi đâu... Mà mỗi cái chùa Một cột đâu có ít tiền...
Thủy Trần: Thưa cụ, cụ chưa ở nước ngoài nên cụ không biết, chứ hồn dân tộc đối với người Việt xa quê là thứ thiêng liêng ghê lắm!
Đại tá: Hồn dân tộc, tôi chẳng biết thế hệ các cô duy vật duy tâm thế nào, chứ tôi ngờ rằng nó cũng lẫn lộn lủng củng lắm. Tôi chẳng tin hồn dân tộc chỉ độc có một cây cột tròn tròn dài dài... Tối chỉ tin có mỗi một mình mình mà thôi...
Thủy Trần: Thưa cụ, cụ nói hệt như cha tôi... Thế hệ các cụ khác hẳn chúng tôi. Ở thế hệ chúng tôi, thường phải làm việc theo nhóm, luôn luôn coi trọng marketing và PR!
Đại tá (làm động tác vòng hai tay): Nối vòng tay lớn! Nối vòng tay lớn... Mỗi thời một kiểu! Tôi biết rồi, tôi hiểu rồi...
Thủy Trần: Thưa cụ, lúc nãy tôi nghe nói Thục Oanh đi chơi với John, không hiểu đấy có phải là người yêu mới của cô ấy không?
Đại tá: Tôi cũng không biết! Chắc cũng lại nối vòng tay lớn gì đây! Cậu John này - sao cô lại nói là người yêu mới, như thế có nghĩa là con Thục Oanh đã có người yêu cũ rồi à?
Mê-lu-za ra.
Mê-lu-za: Ông ơi, ông! Trong nhà đang đánh nhau loạn xị! Anh Cổn lái xe lại đang đánh nhau với chị Liên Chi Hồ Điệp!
Đại tá: (buột miệng) Mẹ chúng nó! Lại đánh nhau! Lại nồi da nấu thịt! (quay sang Thủy Trần) Xin lỗi cô! Cô cứ uống rượu một mình đi nhé! Tôi phải vào trong dẹp loạn, lát nữa mới ra uống tiếp với cô. Mê-lu-za! Mày đi theo ông... rồi mày đi bảo chúng nó dọn cho cô Thủy Trần đây một phòng ngủ đặc biệt ở gần bể bơi để lát nữa cô ấy còn trần như nhộng!
Đại tá và Mê-lu-za vào.
Thủy Trần: (lắc đầu, quay người) Đặc biệt! Đúng là ngôi nhà đặc biệt! Đúng là Thủ đô một trái tim hồng! Mời khách đến, cho uống rượu suông! Không ai đón tiếp! Đúng là phong cách của người Tràng An lịch sự!
Bà Tơ ra.
Bà Tơ: Cô ơi, giữa lịch sự và chân thành thì cũng nên chọn chân thành vì nó chẳng phải bận lòng gì cả!
Thủy Trần: Tôi không hiểu, xin lỗi bà... Thực sự tôi không hiểu về các kinh nghiệm của những bà già.
Bà Tơ: Rồi cô cũng sẽ già thôi, lo gì mà lo! Ở tuổi cô, tôi cứ nghĩ bụng rằng đến bao giờ mình mới 50 tuổi nhỉ, thế là tôi đánh mất toi không biết bao nhiêu là thời gian!
Thủy Trần: Bọn trẻ chúng tôi bây giờ chẳng chịu mất cái gì dễ dàng đâu bà ạ!
Bà Tơ: Dào ôi, hồi trẻ chúng tôi cũng nghĩ thế đấy. Với phụ nữ, thường cái dễ đánh mất nhất là phẩm hạnh, ấy thế mà khối người còn không biết đấy!
Thủy Trần (sốt ruột): Bà Tơ này, ta nói chuyện khác đi, bà có biết gì về cậu John, bạn trai của Thục Oanh hay không?
Bà Tơ: Cô hỏi thế là đúng người đúng việc đấy... Tôi mang tiếng là Ôsin nhà này nhưng thực ra gần như là vú già và người quản lý của Thục Oanh. Cậu John, nói trắng phớ ra là một anh chàng thất nghiệp kiết xác ở Mỹ sang đây làm nghiên cứu nghiên cò, theo tôi là không có tiền, chỉ được mỗi cái khỏe mạnh giống tốt...
Thủy Trần: (bật tay) Number one! Thế là nhất còn gì!
Bà Tơ: Tôi cũng thấy thế... Cậu John này được cái vui tính đáo để, lại rất hợp với Đại tá nữa...
Thủy Trần: Bà Tơ này, tôi thấy bà không đến nỗi phải phàn nàn gì khi ở ngôi nhà này phải không?
Bà Tơ: Vâng, vâng... không có gì đáng phàn nàn, nhất là với một người đàn bà độc thân không nơi nương tựa như tôi... tôi vốn quê ở mãi trong Hà Tĩnh, hồi nhỏ tôi sa ngã và tôi đánh mất đứa con duy nhất của tôi ở đấy. Ở nhà ông Đại tá đây tôi không có gì phải phàn nàn mà nếu có phàn nàn gì thì tôi chỉ phàn nàn một chút về chuyện của Đại tá với con bé Liên Chi Hồ Điệp mà thôi!
Thủy Trần: Khổ thân bà! Thế Liên Chi Hồ Điệp là ai thế?
Bà Tơ: Nó là vốn là Ôsin nhà này nhưng nó biết tiếng Anh, biết vi tính, biết lái xe, nó tốt nghiệp đại học ngoại thương cơ nữa. Đại tá nghiêm là thế mà trước nó Đại tá cũng nhũn như con chi chi. Nó biết vanh vách rất nhiều nên bọn Ôsin nhà này gọi nó là Liên Chi Hồ Điệp chứ thực ra tên thật của nó là Liên Thối... tức là Liên thối tai.
Thủy Trần: Tôi hiểu rồi... tôi hiểu rồi. Thế Đại tá dung túng cho con bé à?
Bà Tơ: Không, không! Cô chẳng hiểu gì về Đại tá cả! Cụ ấy nghiêm khắc lắm. Cụ ấy chẳng dung túng ai, ngay cả đối với bản thân mình! Khổ thế đấy!
Thủy Trần: Thế thì bà có gì phải lo?
Bà Tơ: Cô là đàn bà, tôi cũng là đàn bà, nhiều khi đàn bà chúng ta hay bị tổn thương khi tình cảm bị coi thường... Ông Đại tá không thể hiểu được tình cảm của tôi đối với ông ấy... Cô ơi (xúc động dữ dội)... tôi đối với Đại tá như một người con, một người em, một người vợ, một người mẹ chứ không đơn thuần là một Ôsin giúp việc...
Đại tá ra.
Đại tá: Hừ! Đồ dây tơ hồng lằng nhằng... Tôi lạy bà! Tôi xin bà làm đúng phận sự của bà, lĩnh đủ lương rồi xéo! Sao nhà này lại có lệ lũ Ôsin nhà quê cứ đòi can thiệp vào việc của chủ nhà là thế nào hử? (đi đi lại lại, hung dữ). Ai cho bà quyền làm con, làm vợ và làm mẹ tôi? Bà xem nhiều phim tình cảm Hàn Quốc quá đấy! Hoang đường! Quá thể là hoang đường!
Bà Tơ (ngượng): Ông Đại tá... (lúng túng) ông không hiểu được tôi, ông không hiểu lòng tôi...
Đại tá: Hừ! Tôi có điên mới đi hiểu lòng bà! Bà là cái quái gì mà tôi phải hiểu... Bà là chỉ là một mụ già Ôsin giúp việc quê mùa... Bà làm tôi chết điếng và ngượng chín người với cô Thủy Trần đây! Cô ấy là khách mời của ngôi nhà này...
Thủy Trần: Không, không... (xua tay) Xin cụ cứ tự nhiên... Xin cụ cứ tự nhiên...
Có tiếng chuông bấm.
Đại tá (chưa hết giận): Nào, đồ gái già trắc nết... Lau mặt đi rồi đi ra mở cửa xem ai kia kìa. Nhanh chân lên!
Bà Tơ ra mở cửa, xấu hổ, khổ sở. Xuất hiện Phú, gầy guộc, đen nhẻm, quyết liệt, đắc thắng. Bà Tơ hơi lùi lại, có phần ngạc nhiên.
Phú: Chào cả nhà! Xin hỏi đây có phải là nhà Đại tá, nhà cô Thục Oanh hay không?
Đại tá: Chào cậu! Mời cậu vào nhà! Cậu là ai? Ở đâu ra thế?
Phú (cởi ba lô để ở bậc cửa, gần va-li của Thủy Trần): Thưa cụ, tôi tên là Phú. Tôi ở trong Rú Rào - Hà Tĩnh, tôi ra đây để dự festival những người lao động giỏi... Thưa cụ, tôi muốn gặp Thục Oanh!
Đại tá: Mời anh ngồi! Xin giới thiệu (quay sang Thủy Trần) Đây là cô Thủy Trần, cũng là bạn của Thục Oanh. Chúng tôi đang uống rượu “sếch” và tán phét để chờ nó về... Anh có muốn làm một ly John vàng cho nó ấm bụng hay không?
Phú: Vâng! Tôi xin cụ... Gì thì gì, rượu là một thứ đàn ông không nên bỏ qua. “Trai vô tửu như kỳ vô phong”. Ngày xưa nghe đồn cụ Tú Xương nói: “Một trà một rượu một đàn bà. Ba cái lăng nhăng nó hại ta. Trừ được cái nào hay cái ấy. Tốt nhất là ta giữ cả ba!” Chí lý, đúng là chí lý!
Đại tá: Anh có vẻ là người vui tính đấy... Ngồi xuống đi! (bắt tay Phú rồi quay sang bảo bà Tơ từ nãy đến giờ vẫn loay hoay quan sát Phú với vẻ bất thường) Bà vào bếp, bảo con Mê-lu-za mang ra đây thêm một cái ly đặc biệt rồi bà đi xem bếp núc thế nào...
Bà Tơ vào, vừa đi vừa ngoái lại nhìn Phú. Mê-lu-za mang ly ra, chào Phú, ngoan đạo, lễ phép đứng hầu.
Đại tá (rót rượu): Nào! Chức mừng anh! Người lao động giỏi... Quả thực, tôi không hiểu khái niệm người lao động giỏi ngày nay có ý nghĩa gì? Cô Thủy Trần, cô có hiểu gì không?
Thủy Trần: Thưa cụ, tôi cũng không hiểu.
Phú: Thưa cụ và cô, sáu năm trước khi chưa gặp Thục Oanh thì tôi cũng chẳng hiểu gì! Tôi thề như thế! Khi ấy, tôi là một thằng cầu bơ cầu bất... Tôi lớn lên không có một nghề ngỗng gì. Quê tôi chó ăn đá, gà ăn sỏi... không ai dạy cho tôi điều gì và tôi thấy cũng chẳng có gì đáng học...
Đại tá: Có câu rằng: “Đẻ con ra mà không dạy cho nó một nghề tức là dạy nó nghề ăn trộm!”
Phú: Thưa cụ, đúng quá! Nghề thực sự sáu năm về trước của tôi là nghề ăn trộm. Tôi móc túi, đột vòm, đi xin đểu... nghĩa là làm toàn công việc chẳng ra quái gì...
Đại tá: Tôi rất lạ vì thấy anh gọi những trò trộm cắp bất hảo ấy là công việc... (cảnh giác) Thế anh gặp con Thục Oanh nhà tôi trong hoàn cảnh nào?
Phú: Thưa cụ và cô, cuộc gặp gỡ của tôi với Thục Oanh đúng là duyên kỳ ngộ, đúng là định mệnh! Gặp cô ấy, tôi mới có được như ngày hôm nay. Cô ấy là Quan Âm Bồ Tát, cũng là tiên nữ giáng trần...
Đại tá (ngờ vực): Cũng lạ nhỉ? Là bố nó, như tôi biết thì con Thục Oanh nhà tôi là một con bé lười chảy thây, hỗn láo và vô tích sự!
Thủy Trần: Tôi là bạn Thục Oanh, tôi có thể đứng ra làm chứng cho điều ấy đấy!
Phú: Thưa cụ và cô, cụ và cô nói thế nào chứ! Đối với tôi, cô ấy thực sự là đấng cứu tinh! Sáu năm trước, tôi gặp cô ấy trong lúc tôi tuyệt vọng nhất. Đêm ấy ở trong Rú Rào trời mưa, tôi nghĩ bụng: “Phú Điên ơi, mày đang ở dưới đáy xã hội, sống cũng như chết, khác gì con sâu cái kiến. Thôi thì đi kết liễu cuộc đời của mày cho xong!” Tôi định lao người xuống vực sâu tự tử thì Thục Oanh xuất hiện. Xe ô-tô cô ấy bị thủng lốp. Cô ấy bảo tôi: “Chết thì dễ nhưng sống mới khó”. Cô ấy làm tôi sáng mắt. Cô ấy đã cho tôi làm đàn ông! Cô ấy còn cho tôi 500 đô-la nữa. Với 500 đô-la làm vốn, sau sáu năm lao động kiên trì cật lực, nay tôi đã có 20 héc ta đầm nước hồ ao để thả tôm hùm và tôm giống cùng với 50 héc ta đất để trồng rừng. Trong tay tôi có 200 công nhân nông nghiệp. Tôi được phong là người lao động giỏi. Hiện nay tôi là tỷ phú... Thưa cụ và cô, bây giờ đi ra đường (xin lỗi cụ và cô) tôi chẳng sợ thằng nào!
Đại tá: Được đấy! Đúng là một anh hùng thời đại! Đúng là chuyện cổ tích thời nay (rót rượu) Xin chúc mừng anh, người lao động giỏi! Anh làm tôi thấy tin tưởng vào lớp thanh niên ngày nay!
Phú (nâng ly rượu): Cám ơn cụ! Chúc mừng sức khỏe của cụ và cô.
Mọi người uống rượu.
Đại tá (vui vẻ): Chúng ta càng sống chúng ta càng thấy rằng Tạo hóa vốn rất huyền vi, “nhất ẩm nhất trác giai do định mệnh”, một chén cơm một hớp nước cũng do định mệnh... Nếu như con Thục Oanh nhà tôi lại có nhân duyên gặp gỡ, hơn nữa nó bỗng cái tạo được số phận đen đủi của anh thì thú quá! Thật đúng là chuyện thần kỳ. Thế sáu năm vừa qua anh làm những gì?
Phú: Dạ! Thưa cụ và cô, tôi như người đi trên mây. Tôi sống một ngày bằng hai mươi năm. Tôi lao vào công việc, tôi tính toán, tôi cộng trừ nhân chia, tôi bóp cổ người khác và bóp cổ tôi, tôi làm mọi việc bằng một trăm người khác cộng lại. Bây giờ, thưa cụ và cô, tôi đã thành công, tôi đã thành tỷ phú... Bây giờ đi ra đường tôi chẳng sợ thằng nào!
Đại tá: Đừng vội mừng, anh chàng mới giàu xổi ạ, bắt đầu từ nay trở đi anh mới bắt đầu thấy khó sống đấy!
Phú: Thưa cụ, tôi cũng biết thế, chính vì thế tôi mới lặn lội từ trong Rú Rào ra đây, cốt để gặp Thục Oanh và để cầu hôn cô ấy. Tôi cần một người đàn bà, một người nội trợ, một người quản lý. Tôi cần một gia đình hạnh phúc, tôi cần một người làm cho cuộc đời tôi có ý nghĩa hơn lên, biến những con tôm hùm và tốm giống của tôi thành thơ ca nhạc họa, biến những cánh rừng bát ngát của tôi thành vườn thượng uyển. Tôi muốn có những đứa con được đi học ở Harvard, ở Sorboune, sở hữu những câu lạc bộ bóng đá lừng danh thế giới. Tôi muốn thế hệ chúng nó đi ra đường chẳng sợ thằng nào!
Đại tá: Cái anh chàng này! Anh làm cho tôi thấy thú quá. Anh là người có lý tưởng đấy. Anh làm cho tôi nhớ lại tuổi 20 yêu dấu ngày xưa... Nhưng tôi thấy hình như anh đang nhầm lẫn gì ở đâu đấy. Cô Thủy Trần, cô có thấy anh ta đang nhầm lẫn gì đó không?
Thủy Trần: Thưa cụ, có phải ở chỗ cầu hôn gì đó phải không ạ?
Đại tá: Chính xác! Cô thông minh đấy! Đúng là ở chỗ anh ta định cầu hôn con bé Thục Oanh... Anh Phú này, tôi muốn nói thực với anh rằng anh đang lẫn lộn...
Phú: Dạ thưa cụ, xin cụ cứ gọi tôi là Phú Điên cho thân mật!
Đại tá: Anh Phú Điên này, dù anh có điên thật hay điên nửa chừng thì mặc xác anh... Nhưng tôi thấy có điều bất cập ở đây. Có phải mơ ước của anh là một gia đình hạnh phúc hay không?
Phú: Thưa cụ, đúng là như thế, đấy là lẽ sống của tôi, là ý nghĩa của cuộc đời tôi. Mọi người đều như thế cả. Tôi cũng phải được như thế chứ?
Đại tá: Vậy thì hãy lắng nghe ta, con trai ta... Có câu này: “Ở đâu có một gia đình hạnh phúc thì nghĩa là ở đấy ắt hẳn có bóng dáng một người đàn bà quên mình”. Câu ấy cũng đáng để cho anh suy nghĩ đấy!
Phú: Thưa cụ, cụ nói hay quá! Chính vì thế mà tôi mới lặn lội từ ở Rú Rào Hà Tĩnh ra đây để gặp Thục Oanh cầu hôn cô ấy...
Đại tá: Cái chết của anh chính là chỗ ấy.
Phú: Thưa cụ, tại sao lại chết?
Thủy Trần: Chết là cái chắc (cười). Chết bất đắc kỳ tử! Chết không kịp ngáp!
Phú: (bất ngờ, ngạc nhiên) Chết cái gì cơ? Chết có gì mà sợ! Tôi yêu Thục Oanh cơ mà! Tôi không sợ chết!
Đại tá: Anh Phú Điên này, trong cuộc sống có nhiều thứ giống như tình yêu nhưng không phải tình yêu. Anh yêu Thục Oanh, được rồi... nhưng hôn nhân lại là chuyện khác... Tình yêu thì bay lên trời trên hai đôi cánh. Hôn nhân thì cắt cánh phăng đi... Hôn nhân giết chết tình yêu!
Phú: Thưa cụ, nếu không có Thục Oanh thì cuộc sống của tôi đâu có ý nghĩa gì... Tôi trở thành người lao động giỏi làm gì? Tôi nuôi tôm hùm, nuôi cá sâu với thả tôm giống làm gì? Tôi trồng rừng, nuôi gấu với vượn bạc má làm gì? Không, không thể thế được!
Đại tá: Anh Phú Điên! Anh mà cứ đi tìm ý nghĩa cuộc sống thì anh điên thật chứ không phải điên nửa chừng như thế này đâu... Cuộc sống làm gì có ý nghĩa hả giời? Chúng ta cứ loay hoay, làm đủ mọi trò khỉ rồi gán cho nó các giá trị hão huyền... Chết là ở đấy! Phải sống cho đến tuổi ta rồi thì mới tỉnh ngộ ra. Tỉnh ngộ ra là chết, là đi tong, là xong cuộc đời...
Phú: Thưa cụ, cụ nói thế nào chứ tôi không hiểu.
Đại tá: Không hiểu thì mặc xác anh... (che tai). Mê-lu-za! Lại có tiếng léo xéo gì ở ngoài cổng kia kìa! Mày đi xem có chuyện gì thế rồi chạy vào đây bảo ông!
Mê-lu-za: (lễ phép) Vâng ạ... (chạy vào)
Đại tá (chỉ theo Mê-lu-za): Này anh Phú Điên, anh có nhìn thấy con bé Mô-lu-za vừa chạy đi kia không?
Phú: Thưa cụ, con bé Ôsin ấy ạ?
Đại tá: Đúng rồi! Nếu tôi là anh, tôi sẽ cầu hôn con bé lực điền hảo hạng ấy. Ngực và mông của nó rắn chắc như đanh... Nó chẳng mơ mộng hão huyền gì hết. Văn hóa của nó lớp 2. Niềm vui đến với nó thật dễ dàng. Nỗi buồn đi qua nó cũng nhanh như cắt. Nó chính là hạng đàn bà quên mình cho một gia đình hạnh phúc. Nó sẽ đẻ ra cho anh một đống con trai con gái mà đứa nào cũng khỏe như gấu cho xem!
Phú: Tôi xin cụ... Cụ đừng đùa tôi! Sao cụ lại đùa ác thế? Hạng như con bé ấy ở trong Rú Rào quê tôi có đầy. Tôi lấy chúng nó làm gì? Tôi phải lấy Thục Oanh mới thỏa được chí của tôi!
Đại tá: Thế thì anh sẽ phải trả giá đắt đấy!
Phú: Thưa cụ, đắt cũng được! Đắt xắt ra miếng! Tôi còn trẻ, tôi chẳng sợ phải trả giá... bây giờ tôi là tỉ phú... nói thật với cụ, đi ra đường tôi chẳng sợ thằng nào!
Mê-lu-za chạy vào.
Mê-lu-za: Thưa ông, ở ngoài kia, bên hàng xóm nó cứ vứt rác sang cổng nhà ta! Bên nhà mình đang cãi nhau ầm ĩ với nhà chúng nó!
Đại tá: Sao lại cãi nhau? Cãi nhau thì ăn thua gì? Mày vào huy động tất cả 20 đứa Ôsin nhà mình ra đây, tất cả đồng loạt vứt rác sang nhà chúng nó... Chúng nó vứt một thì ta vứt mười, xem ra sao nào?...
Phú: Hay quá! Cụ giống hệt tôi! Ở trong Rú Rào, nếu người ta phá rừng một thì tôi phá rừng mười, người ta ô nhiễm môi trường một thì tôi ô nhiễm môi trường mười... Có thế mới được, thời nay phải thế mới được!
Đại tá (với Thủy Trần và Phú): Xin lỗi cô với cậu... tôi phải ra xem mọi chuyện thế nào... Mê-lu-za! Mày đi theo ông rồi gọi tất cả chúng nó ra đây. Ta sẽ cho bên nhà hàng xóm biết tay!
Đại tá và Mê-lu-za vào, còn lại Thủy Trần và Phú.
Phú: Ông cụ hay quá, cô có thấy không? Hy vọng tôi sẽ được ông cụ chấp nhận, tương lai tôi sẽ là một thành viên trong gia đình này!
Thủy Trần (nâng ly rượu). Chúc mừng anh! Tôi thấy anh rất tự tin phải không?
Phú: Thưa cô, vâng. Tôi rất tự tin. Nói thật với cô, tôi đã nói rồi, tôi còn nói nữa, rằng đi ra đường tôi chẳng sợ thằng nào!
Thủy Trần: Này anh Phú! Tôi chơi với Thục Oanh tôi biết, để lọt vào trái tim cô ấy, để trở thành một thành viên trong nhà Đại tá không phải dễ dàng đâu. Nhà này ai cũng có máu điên, tính nết rất thất thường, đồng bóng mà thù dai lắm!
Phú: Cám ơn cô! Tôi chẳng sợ, họ điên một thì tôi điên mười. Tôi phải điên thế nào thì người ta mới gọi tôi là Phú Điên chứ! Tôi chỉ hơi ngạc nhiên là Đại tá nghe tôi cầu hôn Thục Oanh mà không thấy cụ tỏ thái độ gì... Ở trong Rú Rào quê tôi, nếu tôi mới chớm ngỏ lời cầu hôn với một cô gái nào thì cả nhà cô ấy phải ngất lịm đi ấy chứ!
Thủy Trần: Ở tuổi Đại tá thì chẳng có gì làm cho cụ phải ngạc nhiên nữa, đó là thứ nhất. Thứ hai là có thể Đại tá đã từng phải nghe quá nhiều lời cầu hôn con gái của mình. Thứ ba là ông cụ biết chắc rằng anh không thể lọt vào mắt xanh của Thục Oanh được!
Phú: Lọt vào mắt xanh ư? Lọt vào mắt xanh thì ăn thua gì. Tôi còn lọt vào sâu hơn ấy chứ, bởi thế tôi mới dám tự tin thế này, chứ tôi biết rằng cầu hôn một người như Thục Oanh đâu phải là dễ dàng gì.
Thủy Trần: Cái gì cũng có cái dễ cái khó. Nhiều khi cái anh tưởng khó nhưng dễ vô cùng. Vấn đề ở chỗ phải có chìa khóa để mở nó ra đúng lúc mà thôi...
Bà Tơ ra nhưng thập thò không dám vào, đứng nép quan sát Phú.
Phú (với Thủy Trần): Cô là bạn Thục Oanh, tôi cũng muốn cô ủng hộ dự định của tôi, thật tình tôi muốn nói là nếu như cô có cái chùm chìa khóa ấy thì hay quá!
Thủy Trần: Được thôi, nhưng cái gì cũng có giá của nó đấy.
Phú: Tôi hiểu, tôi hiểu... tôi là nhà kinh doanh mà! Cô Thủy Trần này, tôi hơi tò mò một chút thậm chí còn hơi lỗ mãng nữa, xin lỗi cô, tôi muốn hỏi cô làm nghề gì và cô có phải là người có tiền hay không?
Thủy Trần: Anh đã hỏi lỗ mãng như thế thì tôi cũng xin nói trắng phớ ra... số phận tôi hẩm hiu, tôi làm gì cũng thất bại. Tôi không có chuyên môn, không có nghề nghiệp... thật sự tôi cũng muốn làm việc gì đấy về kinh doanh nhưng không đủ vốn... lúc nào cũng không đủ vốn... thực khổ cho tôi...
Phú (xua tay): Ố ồ ồ, đấy là chuyện khác... nhưng nhìn cách cô ăn vận hay uống rượu thì tôi thấy cô cung chẳng phải là người thiếu thốn, ý tôi muốn nói là bần hàn...
Thủy Trần (thở dài): Vâng... Tôi luôn luôn giữ được phong thái của tôi cũng giống như người ta phải giữ sĩ diện... vì thực ra đây là công việc... tôi luôn có mặt trong các bữa tiệc sang trọng, các buổi khai mạc triển lãm, những lúc đấu giá từ thiện hoặc cắt băng khánh thành... Anh biết đấy, trong giới nhà giàu người ta vẫn cần tới những người bạn, ý tôi muốn nói là một dạng tùy nữ gì đấy để làm nổi bật họ lên. Họ cần người hóng chuyện và đưa chuyện. Họ cần người đưa thư, người đại diện, người buôn dưa lê, người bàn mưu kế và người đòi nợ. Tôi chính là một người kiểu như thế đấy.
Phú: Vậy chính cô là người tôi cần lúc này. Nếu tôi lấy được Thục Oanh, trở thành con rể của Đại tá thì tôi xin hứa với cô là cô sẽ có đủ vốn để làm cái gì đó về kinh doanh... ý tôi muốn nói là kinh doanh nhỏ thôi... như mở quán cháo lòng chân gà nướng hay gội đầu mát xa thư giãn chẳng hạn...
Thủy Trần (nóng mặt, bị xúc phạm dữ dội, đứng phắt dậy). Anh nói cái gì? Hạng tôi mà mở quán cháo lòng với café thư giãn ư? Anh điên à? Tôi nói thật nhé, còn lâu anh mới đặt chân được vào buồng ngủ của Thục Oanh, còn lâu anh mới gia nhập được vào thế giới thượng lưu, còn lâu anh mới có thể ngồi bàn công việc với các VIP thực sự... thật đúng là đồ mọi rợ Rú Rào! Đồ điên! (ra lấy va-li).
Phú (bối rối): Tôi xin lỗi, thật tình tôi xin lỗi cô... tôi là Phú Điên mà lại! Sáu năm trước, vốn liếng của tôi chỉ có 500 đô-la. Thực ra vốn liếng của một người kinh doanh thực sự không phải là tiền. Các cụ nói có chí làm quan có gan làm giàu là rất đúng. Trượng phu không sợ không có tài, chỉ sợ không có chí mà thôi... Cái chí là quan trọng nhất...
Thủy Trần: Cái lý thuyết làm giàu ấy của anh cổ lỗ rồi, bây giờ không ai còn dùng nữa. Xin lỗi anh, tôi phải vào trong kia tự đi tìm lấy phòng nghỉ của mình... Tôi thấy một rồi. Cái nhà này! Thật khốn nạn! Mời người ta đến mà không ai ra tiếp, không ai đi dọn phòng cho khách. Thật bất lịch sự! Thế này mà gọi là người Tràng An, là thủ đô thanh lịch đây... (đùng đùng xách va-li vào)
Bà Tơ ra.
Bà Tơ (từ nãy đứng thập thò, nay ra hẳn, nói theo Thủy Trần): Cô ơi, cô rẽ theo hành lang bên phải. Đại tá bảo xếp phòng cho cô ở gần bể bơi, chỗ có hai chậu cây vạn tuế đấy ạ...
Thủy Trần (ngoái lại): Được rồi, tôi biết rồi! Tôi thuộc nhà này như lòng bàn tay, tôi có lạ gì... (vào hẳn).
Còn lại Phú và bà Tơ
Phú: Thật chán quá... Cô ấy đúng là nóng tính... (vò đầu) phiền quá, đúng là phiền quá!
Bà Tơ: Cậu ơi, xin cậu đừng lo... cái cô Thủy Trần ấy, hạng gái ấy có gì mà lo... một năm sáu tháng cô ấy ăn cơm ở nhà này, cặp kè với cô Thục Oanh để bòn tiền. Đồ gái vô tích sự, có gì mà cậu phải lo!
Phú: Bà ơi, bà không biết đấy thôi. Anh hùng chết bởi mỹ nhân và cũng chết bởi rất nhiều thứ vớ vẩn khác nữa. Không khéo tôi bị hỏng việc chỉ vì con mèo hoang này đây. Tôi ở Rú Rào Hà Tĩnh ra đây đâu phải để chơi rong Hà Nội.
Bà Tơ: Cậu Phú... tôi xin lỗi cậu... tôi muốn hỏi thăm... vậy cậu ở Rú Rào thế thì cha mẹ cậu cũng người ở trong đấy hay sao? Cha mẹ cậu làm nghề gì? Tôi cũng là người quê quán ở trong ấy đấy!
Phú (ngạc nhiên): Thế vậy ư? Thế mà trông bà khác hẳn những người ở trong quê tôi. Bà ăn trắng mặc trơn, chứ người quê tôi ai cũng đen nhẻm... Tôi sinh ra cũng là một thằng bé con đen nhẻm! Tôi không cha, không mẹ. Nghe nói mẹ tôi đã vứt tôi ở trước của quán bia hơi Hải Xồm giữa trưa nắng gắt, gió Lào nóng như thiêu như dốt. Những người uống bia trông thấy tôi để trong một vỏ hộp bia, họ cho tôi uống bia (lạy giời), chính vì thế mà tôi đã được cứu sống, mặc dù lúc ấy tôi mới có bốn tháng tuổi.
Bà Tơ: Khổ thân cậu... chắc mẹ cậu đã phải đau lòng lắm khi để cậu ở lại đấy, vì nếu giữ cậu lại thì có lẽ đã chết cả hai mẹ con rồi! Thế cậu không oán, không giận mẹ cậu chứ?
Phú: Nào tôi có biết bà ấy là ai đâu mà oán giận? Mà có oán giận thì ích gì đâu? Dân bia rượu có cái luật là không giận nhau lâu quá hai trận nhậu bởi nếu không thì lấy ai làm bạn nhậu nữa.
Bà Tơ: Chắc cậu đã có một tuổi thơ khốn khổ ghê lắm phải không, thật tội nghiệp cậu...
Phú: Cũng chẳng khốn khổ hơn những người khác là bao đâu bà ạ. Bà bảo ở trong cái đất chó ăn đá gà ăn sỏi ấy thì nếu như phải nuốt thêm ít sắt thép hay cay đắng nữa vào dạ dày thì mùi mẽ gì đâu? Tôi quen rồi!
Bà Tơ: Cậu Phú... cậu thật cứng cỏi khác người (bối rối). Cậu Phú này... Có phải ở sau lưng, chỗ bả vai trái của cậu có một cái bớt đỏ hình chữ S hay không? Có phải dưới rốn của cậu có cái nốt ruồi đen đen bằng hạt ngô hay không?
Phú: Cái bà này! Bà biết xem tướng hay sao? Bà nói đúng quá! Cái nốt ruồi dưới rốn đầy lông lá, người ta vẫn nói đây là tướng quý, nhất định tôi sẽ trở thành người giàu sang có được vợ đẹp con khôn. Còn cái bớt đỏ, bây giờ bà nói tôi mới biết đấy.
Bà Tơ: Cậu Phú... cậu cởi áo ra cho tôi xem có đúng không nào? (lại gần, cởi khuy áo Phú. Phú trật áo ra)
Bà Tơ (nhận ra cái bớt, ôm lấy Phú, cảm động): Trời! Cái bớt! Cái bớt đây này! Đúng rồi... con ơi... con ơi... mẹ của con đây... con ơi con... Cái thằng Nhím Xù của mẹ, cái thằng cún con đái dầm của mẹ... thằng Tí Quậy của mẹ... Hai mươi năm nay mẹ đi tìm con mà tìm không thấy...
Phú (hoảng hốt, đẩy bà Tơ ra): Này này, cái bà này... bà là ai? Sao bà làm thế?
Bà Tơ: Mẹ đây! Con ơi! Cún con ơi! Nhím Xù ơi... mẹ có lỗi với con... mẹ xin lỗi con... con yêu của mẹ... con của mẹ ơí...
Đại tá ra.
Đại tá (ngạc nhiên): Sao thế này? Sao thế? Hai người có chuyện gì thế? Hai người đã biết nhau à? Sao lại lâm ly thống thiết thế kia?
Phú: Thưa cụ, thật lạ lùng... cái bà này (chỉ bà Tơ) bỗng dưng lại đi nhận tôi làm con của bà ấy... Nhím Xù ơi! Tí Quậy ơi! Dưa bở ơi! Ba ba ơi! Thuồng luồng ơi! Thật tôi chẳng hiểu ra làm sao cả!
Bà Tơ: Cụ ơi (níu tay Đại tá mếu máo)... Đây chính là thằng Cún con, cái thằng Nhím Xù mà tôi đã phải bỏ nó trong sân nhà thờ mà tôi có lần đã bẩm với cụ...
Đại tá: A ha! Cái thằng con mà bà đã trót dại đẻ ra chứ gì? Cái thằng con sinh ra trong hoan lạc của tình yêu và mơ mộng chứ gì? Cái thằng mà bà đã định đổ vạ nhờ Chúa cưu mang nuôi dưỡng chứ gì?
Bà Tơ: Vâng, vâng... thưa cụ... Hồi ấy tôi 16 tuổi, mà tôi có biết gì đâu... (quay sang Phú) Con ơi! Nhím Xù của mẹ ơi! Cún con của mẹ ơi! Con yêu của mẹ ơi...
Phú (đẩy bà Tơ ra): Cái bà này! Tên tôi là Phú Điên! Sao lại cứ Nhím Xù với lại Tí Quậy ở đây? Tôi lớn lên, được nuôi dạy ở quán bia hơi Hải Xồm. Người ta uống sữa còn tôi uống bia Vạn Lực! Tôi chẳng có cha mẹ nào hết!
Bà Tơ (níu áo Đại tá): Cụ ơi! Đây là con tôi! Tôi là mẹ nó! Cụ ơi, xin cụ nói giùm một câu... nó có một cái bớt đỏ hình chữ S ở sau lưng đấy...
Đại tá: Chà, chuyện này cũng rắc rối đây, không thể kết luận hồ đồ được. Tốt nhất là đi thử ADN xem. Thời đại khoa học kỹ thuật cơ mà! Thôi được rồi! Bà hãy đưa cậu Phú vào nghỉ trong kia, xếp cho cậu ấy một phòng hạng nhất rồi chờ con bé Thục Oanh nó về xem làm sao đã... (quay sang Phú) Cậu Phú, mời cậu hãy nghỉ lại đây... (bảo bà Tơ) Bà lau mặt đi rồi dẫn cậu ấy lên phòng đặc biệt trong kia, sau đó dẫn nhau mà đi thử ADN... Mọi việc rồi sẽ xét sau!
Phú: Cám ơn cụ... Thực chất tôi đến đây là để cầu hôn Thục Oanh, còn việc người ta tự dưng đi nhận mẹ con với tôi thì thật bất ngờ... Thưa cụ, bây giờ tôi là tỉ phú, ai cũng nhận tôi là người thân thì thôi tôi chết...
Đại tá: Không sao... Anh cũng nên có một bà mẹ cho nó giống với mọi người... còn việc nhận ai là mẹ lại là chuyện khác. Cái bà dây tơ hồng lằng nhằng này, bà ấy đã có lúc cùng còn định nhận tôi là Nhím Xù với Cún con của bà ấy nữa kia đấy chứ... Thôi hai người cứ vào trong kia mà nghỉ!
Phú: Cám ơn cụ... cám ơn cụ...
Bà Tơ và Phú vào, Mê-lu-za ra.
Mê-lu-za: Cụ ơi, cô Oanh Nhớn điện ở sân bay là cô ấy đang ở trên đường về nhà nhưng cô ấy sẽ nghỉ ở khách sạn chứ nhất quyết không về nghỉ ở nhà ta.
Đại tá: Hết chuyện Oanh Bé, chưa thấy Oanh Bé đâu, bây giờ lại đến chuyện của Oanh Nhớn ở nước ngoài về... Với con Oanh Nhớn này, không thể coi thường được. Mê-lu-za! Mày vào trong buồng ông, xem trong tủ quần áo của ông ở ngăn bên phải, lấy cho ông khẩu súng trường, khẩu súng lục với hai viên đạn ra đây...
Mê-lu-za: Ông ơi, cháu sợ lắm... Có việc gì mà ông phải dùng đến súng?
Đại tá: Mày là Ôsin! Ông là chủ nhà! Ông bảo cái gì thì mày phải nghe cái ấy. Đừng có cãi ông! Khẩu súng đấy là kỷ niệm chiến trường của ông đấy con ạ... Nó đã nằm im trong tủ mấy chục năm nay nhưng bây giờ, trong tâm thế này, ở thời điểm này, có lẽ cũng nên cho nó nổ một vài phát thật đinh tai nhức óc, có phải không nào?
Mê-lu-za (lễ phép): Thưa ông, vâng ạ... Nếu ông đã nói như thế thì chắc là phải đúng! (vào)
Đại tá (một mình): Ôi cuộc sống... ta đi trong vô minh, ta đi trong hỗn độn... Một ngày mới lại về... (hát) Hà Nội ơi! Hà Nội ơi, một trái tim hồng... Hà Nội ơi! Hà Nội ơi, một trái tim hồng...
Âm nhạc nổi lên vui vẻ và rộn ràng.

Cảnh vẫn như cũ nhưng là vào sáng hôm sau, nếu có thay đổi thì chỉ là ở vài vật dụng lặt vặt: mấy cái lọ hoa, vài chiếc ghế. Ngày thường nối tiếp ngày thường, ít khi ta nhận ra được những đổi thay ở ta và ở cảnh vật: thế là bỗng dưng cứ thế ta dần già đi.
Thủy Trần ngồi ở đi-văng. Cô đã được ngủ một giấc dài, tắm táp, ăn sáng và thay quần áo mới. Mê-lu-za vào, bưng tách cà phê. Mùi cà phê thơm lừng làm ta có cảm giác yêu đời, muốn sống, chia sẻ và dâng hiến.
Mê-lu-za: Thưa cô, cà phê sáng của cô đây ạ!
Thủy Trần: Ừ, để đấy cho cô... Cháu tên là gì nhỉ, hôm qua Đại tá nói tên mà cô quên mất.
Mê-lu-za: Thưa cô, tên cháu là Mê-lu-za.
Thủy Trần: Cái tên nghe hay quá! Thế ai đặt tên cho cháu mà hay thế?
Mê-lu-za: Thưa cô, đấy là tên thánh của cháu do bà cố Bằng đặt cho lấy theo tên của bà thánh Mê-lu-za lòng lành. Đấy là vì ngày trước cháu làm Ôsin cho nhà bà cố Bằng theo đạo Thiên Chúa, chứ còn ở quê cháu tên là Hĩm Nhớn.
Thủy Trần: Sao cháu đang làm Ôsin cho nhà bà cố Bằng lại chuyển sang làm Ôsin ở nhà Đại tá?
Mê-lu-za: Thưa cô, cháu làm Ôsin ở nhà bà cố Bằng từ 8 đến 16 tuổi thì bà cố Bằng bảo cháu: “Này Mê-lu-za, mày lớn đến nhanh. Bà thấy ánh mắt của đám đàn ông nhà này nhìn mày làm bà run hết cả người. Sa tăng đang lởn vởn ở ngoài cửa kìa rồi con ạ. Thôi thôi, mày phải đi nơi khác không mày gieo hoạ cho nhà này mất!” Thế là bà cố Bằng bán cháu cho nhà cụ Đại tá lấy tám triệu để lấy tiền cúng vào nhà thờ xá tội cho linh hồn cháu.
Thủy Trần: Cháu thì có tội lỗi gì?
Mê-lu-za: Chết! Có tội to chứ ạ! Không có tiền là tội. Con gái ưa nhìn cũng là tột. Thật thà chất phác thì tội còn to hơn nữa!
Thủy Trần: Cháu đúng là người ngoan đạo. Thế nhà cháu ai cũng theo đạo cả à?
Mê-lu-za: Thưa cô không phải. Cháu theo đạo từ khi đi làm Ôsin cho nhà bà cố Bằng. Bà cố Bằng bảo: “Theo đạo lấy gạo mà ăn”. Thế là cháu theo đạo. Từ khi đi làm Ôsin cho nhà cụ Đại tá, cụ Đại tá bảo: “Ở nhà tao không có đạo điếc gì cả”. Thế là cháu lại bỏ đạo!
Thủy Trần: Đại tá là người thế nào?
Mê-lu-za: Thưa cô, cụ ấy tốt lắm ạ. Có điều khi tắm xong cụ ấy cứ hay cởi truồng đi từ gác một lên mãi tầng trên làm ai cũng ngượng. Mọi người ngượng mà cụ ấy chả ngượng tí gì!
Thủy Trần: Sao kỳ vậy?
Mê-lu-za: Thưa cô, cụ Đại tá bảo: “Tao là chủ nhà này, tao muốn làm gì thì làm, còn chúng mày ngượng thì chúng mày quay mặt đi là xong”. Thưa cô, chỉ mỗi cái tội ấy thôi, còn thì cụ vui tính mà tốt lắm ạ!
Thủy Trần (cười, lảng sang chuyện khác): Thôi thôi, cô cháu ta không nói chuyện ấy nữa... Cháu thử vào xem cô Thục Oanh đã dậy hay chưa... Nếu cô ấy dậy rồi thì bảo cô ấy ra đây với cô!
Thục Oanh (Oanh Bé) ra, váy trắng tinh khôi, xinh đẹp, mong manh và cảm động. Oanh Bé xuất hiện như có một luồng ánh sáng kỳ diệu. Oanh Bé bưng tách cà phê và mang theo mấy cái bánh nướng.
Oanh Bé (tươi cười): Ra đây! Ra đây... Tớ xin lỗi mình... (hôn Thủy Trần) Hôm qua tớ về nhà muộn quá. John cứ bắt tớ nhảy đầm mãi tới 3 giờ sáng. John còn bắt tớ học một điệu nhảy mới. Tớ nhảy cho mình xem nhé... (nhạc nổi lên, Oanh Bé đi một điệu valse rất điệu nghệ, và quyến rũ) Mình ơi mình... Mình thấy có tuyệt vời không?
Thủy Trần: Tuyệt vời! Tuyệt vời!
Oanh Bé: Mình ơi mình, tớ xin lỗi mình... Hôm qua tớ về thì mình đã đi ngủ rồi... Thế nào, mọi sự của mình có tốt hay không?
Thủy Trần: Chả có gì là tốt! Số tớ thế đấy! (lấy giấy tờ trong ví) Tớ vội vội vàng vàng ra đây vì mình cứ gọi điện giục tớ. Tớ không kịp rứt tiền ra nữa, tớ phải đi vay tiền để mua vé máy bay ra đây. Khổ thế đây! Vé đây này! Bây giờ thì tớ chẳng có xu nào ở trong túi để mà tiêu vặt... Mình có thể thanh toán cho tớ mấy cái vé này không?
Oanh Bé (cầm giấy tờ Thủy Trần đưa, xem qua rồi đưa cho Mê-lu-za): Mê-lu-za, mày cầm cái này lên đưa cho Đại tá bảo cụ xem, ký vào rồi mày đến chỗ chị Liên Chi Hồ Điệp lấy tiền đưa cho cô Thủy Trần (quay sang Thủy Trần). Mình ơi, ở nhà tớ có những nguyên tắc tài chính rất khó chịu, ngay tớ cũng chịu không làm gì được. Yên tâm đi, rồi minh sẽ có tiền tiêu...
Mê-lu-za cầm giấy tờ, lễ phép đi vào.
Thủy Trần: Mình ơi! Hôm qua tớ gặp người yêu cũ của mình ở Rú Rào Hà Tĩnh ra đây, hắn làm cho tớ buồn cười ghê quá!
Oanh Bé (ngạc nhiên): Người yêu cũ nào? Sao lại ở Rú Rào nào kia? Lạ nhỉ? Thế tên hắn là gì? Người ngợm ra sao?
Thủy Trần (cười). Hắn buồn cười lắm! Hắn bảo hắn tên là Phú Điên... Người ngợm thì đen nhẻm, trông như một thằng tù sổng...
Oanh Bé: Lạ nhỉ? Tớ có quen người nào như thế đâu nào?
Thủy Trần: Hắn bảo hắn quen mình sáu năm về trước. Mình còn là ân nhân của hắn, hắn bảo mình là Quan Âm Bồ Tát là người thay đổi cuộc đời của hắn!
Oanh Bé: Điên thật! Đúng là đồ điên! Tớ chẳng quen ai như thế cả!
Thủy Trần: Mình cố nghĩ lại đi! Hắn bảo hắn ra Thủ đô lần này là để cầu hôn với mình. Đại tá đã xếp hắn nghỉ trên phòng khách. Mình phải thế nào với hắn thì hắn mới cầu hôn chứ?
Oanh Bé: Cầu hôn? Đúng là nực cười. Đúng là đồ điên! Tớ còn chẳng biết hắn là ai cơ nữa!
Thủy Trần: Ở trong ký ức của mình không có tí ti gì hình bóng của hắn à? Lạ nhỉ?
Oanh Bé: Không hề! Tớ có biết hắn là ai đâu. Nếu tớ biết thì tớ phải nhớ chứ? Tớ chẳng biết có Phú Điên với Phú không điên nào hết...
Thủy Trần: Mình cố nhớ lại đi... Hắn nói là sáu năm về trước ở trong Rú Rào - Hà Tĩnh... Mình là cứu tinh của hắn. Mình còn cho hắn 500 đô-la làm vốn cơ mà!
Oanh Bé (sực nhớ ra, vỗ trán): Thôi chết! Tớ nhớ ra rồi... (cười) Sao? Hắn ra đây thật à? Chẳng nhẽ sự đời lại oái oăm đến thế hay sao?
Thủy Trần: Oái oăm ư? Như thế nào nào? (đến gần Oanh Bé) Mình kể cho tớ nghe đi... Tớ tò mò quá... Hai người yêu nhau à? Tình yêu sét đánh à?
Oanh Bé: Nào đâu có phải tình yêu tình báo gì đâu... Những kỷ niệm với hắn vừa sợ vừa thích vô cùng... Lần ấy, ô-tô tớ hỏng, tớ mới tập lái ô-tô được vài ba tháng. Mình bảo một cô gái 16 tuổi thì biết gì nào? Trời lại mưa tầm mưa tã... Tớ sống dở chết dở ở trên đỉnh đèo...
Thủy Trần: Thế mình gặp hắn à? Hay quá nhỉ? Ly kỳ quá nhỉ? Chuyện thế nào nào?
Oanh Bé: Ừ... trời tối mù tối mịt... Ở trên đỉnh đèo... chỉ có đom đóm với những tiếng nổ lép bép của đám cháy rừng đằng xa... Bỗng dưng hắn xông vào tớ... Hắn hiếp dâm tớ! Đúng thế! Đúng là hắn hiếp dâm tớ! Rất là tàn bạo, rất là phũ phàng...
Thủy Trần: Chết! Thế mình làm sao? Giời ơi! Thế mình có kêu lên không? Thế mình có gọi cứu hộ đến không?
Oanh Bé: Còn làm sao nữa... hắn xông vào tớ, tớ đành phải dạng chân ra... Cứu hộ thì sáng hôm sau mới tới!
Thủy Trần: Khổ! Tàn nhẫn quá! Thế mình dứt khoát không kêu lên à?
Oanh Bé: Kêu có ích gì... Có ai nghe thấy gì đâu... Hắn lại khỏe nữa...
Thủy Trần: Hắn có đánh mình không? Hắn có hung dữ không? Mình kể đi nào... Tớ tò mò ghê quá...
Oanh Bé: Hắn không đánh, nhưng hắn cứ như một con sói đói. Hắn ôm chầm lấy tớ, chân tay ghì chặt. Hắn như một tên chết đói tình dục đã 100 năm!
Thủy Trần: Trời ơi! Chết đói tình dục đã 100 năm! Thế mình mặc kệ hắn à?
Oanh Bé: Không phải mặc kệ... Tớ chẳng biết nữa... Chắc tớ cũng có phần nào đồng lõa. Hắn cứ hiếp đi hiếp lại tớ đến suốt cả đêm hôm ấy...
Thủy Trần: Suốt cả đêm! Hay nhỉ! Thế mình cũng chịu được à?
Oanh Bé: Thế mình bảo làm sao được... Được cái ở trong chuyện ấy thường là phụ nữ chúng mình vẫn dai sức hơn, kiểu gì thì đàn ông cũng phải thua mình. Đến sáng hôm sau, cu cậu chẳng còn tí ti sức lực nào nữa, chỉ đẩy một cái là ngã lăn quay... Lúc ấy tớ mới lên giọng khuyên răn, tớ bảo: “Sao anh không đi mà nuôi tôm hùm hay làm một việc gì đấy?” Tớ nói như thế chỉ vì buổi trưa hôm trước tớ ăn tôm hùm. Thế là hắn lăn ra khóc, hắn bảo hắn sẽ làm lại cuộc đời, hắn sẽ nuôi tôm, hắn sẽ tu tỉnh, hắn sẽ xây dựng, hắn sẽ vun trồng và làm nhiều trò khỉ khác nữa...
Thủy Trần: Thế mà hắn làm được rồi đấy. Hắn bảo bây giờ hắn giàu lắm, bây giờ hắn là tỉ phú. Hắn nuôi tôm hùm, tôm giống, cá sấu với vượn bạc má...
Oanh Bé: Thế à? Thế thì hay nhỉ? Tớ không thể hình dung ra đấy. Đúng là một chuyện cổ tích thời nay.
Thủy Trần: Đại tá cũng nói thế đấy!
Oanh Bé: Thật là kỳ diệu có phải không nào? Tớ không ngờ đấy!
Thủy Trần: Bây giờ hắn đến để cầu hôn mình. Thế mình có định gặp hắn không? Mình sẽ nói với hắn thế nào?
Oanh Bé: Gặp hắn sao được? Tớ đang có John, John đang yêu tớ. Chúng tớ sẽ đăng ký kết hôn trong vài ngày tới rồi đi Mỹ sống.
Thủy Trần: Thế mình bỏ đất này mà đi à? Mình nghĩ kỹ chưa?
Oanh Bé: Nghĩ kỹ rồi. Lấy chồng thì cũng phải tuân theo quy luật tự nhiên nghĩa là phải tìm cho được một con giống tốt. Nhất định một thanh niên Mỹ phải tốt giống hơn thanh niên Việt. Đấy là chưa kể những điều kiện sinh hoạt khác nữa. Lấy chồng thì phải theo chồng... Tớ sẽ đi Mỹ và sống ở đấy, thỉnh thoảng mới về đây thôi...
Thủy Trần: Như thế, tức là mình đã có kế hoạch chắc chắn với anh chàng John Sơn Tinh người Mỹ kia rồi phải không?
Oanh Bé: Thực ra, tớ cũng chẳng biết thế nào là chắc chắn cả. Có điều, theo như tớ biết thì đồng đô-la vẫn là đồng tiền mạnh nhất thế giới mà chúng ta không nên chỉ vì những ý thích nhỏ nhặt vớ vẩn mà quên đi giá trị thực sự của cuộc đời mình. Đại tá vẫn nhắc nhở con cháu như thế!
Thủy Trần: Thật là thật tội nghiệp cho anh chàng Thủy Tinh đen nhẻm ở trong Rú Rào. Thế mà anh ta vẫn coi mình là ý nghĩa cuộc sống của anh ta đây. Anh ta trông chờ ở tất cả hạnh phúc đối với mình!
Oanh Bé: Thì cứ để anh ta trông chờ... Cứ để cho nó như một kỷ niệm đẹp của anh ta về tớ. Thường người ta càng ảo tưởng người ta càng dễ làm điều tốt cho người khác... Hãy để anh ta trở thành anh hùng trên mảnh đất quê hương của anh ta có tốt hay không?
Thủy Trần: Tớ không ngờ mình có thể lại nghĩ sâu xa đến thế, tớ phục mình thật đấy!
Oanh Bé: Việc này tớ phải nhờ mình đấy. Tớ phải nhờ mình gặp hắn, đừng để hắn mất hy vọng nhưng cũng đừng để hắn hy vọng điều gì. Tớ rất sợ những kẻ cực đoan si tình quá. Vớ vẩn chết oan như bỡn. Nạn khủng bố vẫn xuất phát từ những tư tưởng cực đoan manh động kiểu như thế đấy.
Thủy Trần: Thôi được rồi, tớ hiểu! Vậy mình nhất định không gặp hắn à? Mình nhất định không để hắn có chút hy vọng gì phải không?
Oanh Bé: Không! Dứt khoát là không! Tớ phải đi với John. Đấy là định mệnh của tớ! Bây giờ John như một cậu bé mới lớn, hoàn toàn không kiên nhẫn, lúc nào cũng nôn nóng bồn chồn. Đây là lúc tớ muốn đòi hỏi gì anh ta cũng được, anh ta cũng đều chiều tớ. Tớ đang như một người thuần phục mãnh sư, không khinh suất được lấy một giây, không lơi lỏng được lấy một giây. Tớ đang có cả một kế hoạch chi tiết lâu dài với John. Mình ơi, mình hiểu tớ không?
Thủy Trần: Thôi được rồi, tớ hiểu... Nhưng tớ nghe nói bà Thục Oanh chị dâu của mình mới ở Đông Âu trở về, mình cũng sẽ không gặp ư?
Oanh Bé: Cái bà Oanh Nhớn ấy à? Đấy là một con mụ yêu tinh ăn thịt người, tớ gặp mụ ấy làm gì, mụ ấy về sẽ mang tai hoạ đến cho nhà này, mụ ấy sẽ làm đảo lộn cuộc sống mọi người. Tớ sợ lắm!
Thủy Trần: Liệu lần này mụ ấy về đây để làm gì nhỉ?
Oanh Bé: Chịu! Tớ không biết rõ mục đích nhưng chắc chắn không phải là điều tốt đẹp gì đâu! Mụ ấy cứ như điềm xấu của cái nhà này! (có tiếng chuông reo phần nào sốt ruột). Thôi chết! John đến đấy! Tớ phải đi đây (hôn Thủy Trần). Tớ xin lỗi mình... để tớ xong việc với John thì tớ mới có thời giờ dành cho mình được. Tớ đi nhé! Có thể tớ đi luôn đấy! Có thể tớ không gặp mình nữa đâu... (hướng về phía khán giả) Xin chào! Xin chào mọi người! Bye bye, bye bye!
Oanh Bé bay lên như thiên thần, đẹp đẽ và cảm động trong tiếng nhạc êm ả và ánh sáng muôn màu, thậm chí để lại sự nuối tiếc ngẩn ngơ cho những người xem đa cảm.
Thủy Trần: Trời ơi! Cái con ranh con thiên thần sống trong nhung lụa này, thế là đã bay đi mất, đã bay về trời... Xong việc với John... Trời ơi... Vậy nghĩa là đến đời vạn kiếp con ranh con này sẽ không bao giờ thoát ra được nữa. Làm sao thoát nổi một thằng Mỹ trẻ trung và dâm đãng chứ... Thật đáng đời! Thật chán quá... Có lẽ mình lại phải lộn lại Sài Gòn mất thôi vì ở đây còn có ai là bạn bè nữa đâu, còn có ai chịu tiếp mình nữa đâu...
Ánh sáng trở lại bình thường.
Oanh Nhớn xô cửa bước vào, hầm hầm tức giận.
Oanh Nhớn: Nhà với cửa! Mọi người đi đâu hết cả? Sao để tôi bấm chuông gọi mãi mà không ai ra mở cửa? (vứt túi xuống đi-văng) Đại tá đâu? Lũ Ôsin đâu? Sao lại để thế này? Sao không có kỷ cương trật tự gì à?
Thủy Trần: Chào chị! (dè dặt) Chị hỏi ai? Sao lại làm ầm lên thế?
Oanh Nhớn: Chào cô! (chăm chú nhìn, xét nét) Cô là Ôsin ở nhà này à? (bực dọc) Sao nhà này lại có lệ để cho Ôsin chễm chệ ngồi uống cà phê ở trên ghế bành phòng khách thế này? “Vắng chủ nhà gà vọc niêu tôm”! Thực quá thể, ngày càng quá thể!
Thủy Trần: Này, chị là ai, chị nói cái gì? Chị có biết tôi là ai không mà chị hỗn thế?
Oanh Nhớn: Tôi không cần biết cô là ai! Thế cô có biết tôi là ai không cái đã?
Thủy Trần: Chắc chị là Oanh Nhớn, từng là Ôsin ở ngôi nhà này, tôi còn lạ gì. Chị chài được con trai Đại tá. Chắng qua chị cũng chỉ là người gặp thời, gặp vận cho nên được thế lên mặt mà thôi!
Oanh Nhớn: À... Vậy là cô đã biết rõ về tôi. Thế thì tôi đoán ngay ra được cô là ai rồi... Cái giọng điệu ấy là giọng điệu của con Oanh Bé em gái chồng tôi. Rất là hỗn láo! Chắc cô với nó cũng là một giuộc với nhau chứ gì?
Thủy Trần: Bất chấp mọi thủ đoạn mánh khóe để mà ngoi lên là tính cách của chị. Tôi thấy cũng đáng nể mặt chị, phải không nào?
Oanh Nhớn: Tùy cô thôi! Tôi cũng chẳng cần ai nể mặt tôi... Nhưng cô em ạ, chị nói thật cho cô em biết, đàn bà chúng ta chẳng có nhiều cơ hội lắm đâu, đừng có hão huyền nhiều về con người em ạ, nhất là khi trong túi ta chẳng có xu nào mà thời gian cứ trôi dần đi... Chị đã từng trải qua hoàn cảnh tương tự như em nên chị bảo cho mà biết...
Thủy Trần: Tôi thấy chị quả là ghê gớm lợi hại. Không trách gì mà Thục Oanh nó bảo chị là yêu tinh ở ngôi nhà này!
Oanh Nhớn: Con ranh con! Nó nói thế vì chẳng qua nó chỉ là một cô công chúa sống trong nhung lụa mới nứt mắt ra, nó chưa hiểu gì về sự đời, chưa biết gì về thế giới tê buốt rộng lớn ngoài kia. Cô là bạn nó, chắc cô quá hiểu về những trò phù phiếm trẻ con của nó. Tôi không thèm chấp cái cô công chúa bé con non nớt ấy...
Thủy Trần: Tôi là bạn của Thục Oanh thật nhưng tôi cũng hiểu về cô ấy một phần nào thôi. Ở đây tôi không phải là người nhà chị, tôi chỉ là khách, tôi không muốn vì chuyện trong nhà của chị mà lại can hệ làm phiền rắc rối đến tôi, có thế thôi... nhất là chị lại ở xa, chị không phải thường xuyên ở đây...
Oanh Nhớn: Cô nhầm! Tôi ở xa nhưng tôi biết hết. Tôi là chị dâu cả - xét về danh nghĩa thì trước sau gì vợ chồng tôi cũng sẽ thừa kế ngôi nhà này. Tôi về lần này là để giải quyết dứt điểm chuyện này. Con Oanh Bé và bạn bè của nó sẽ không có chỗ ở nhà này nữa!
Thủy Trần: Tôi nghe vợ chồng chị ở nước ngoài giàu có lắm cơ mà? Sao còn nghĩ đến chuyện nhà cửa đất đai ở đây làm gì?
Oanh Nhớn: Chuyện này nó sâu xa lắm! Cô biết tôi vốn xuất thân hàn vi ở đây, tôi đã phải làm Ôsin hầu hạ mọi người. Tôi đã từng bị khổ nhục, đã từng phải đi đổ bô cho con Oanh Bé. Tôi đã bị họ lăng mạ, họ sỉ nhục. Tôi đã từng ước ao được làm chủ ngôi nhà này và rốt cuộc tôi đã trở thành chủ nhân của nó. Ngôi nhà này chính là cuộc đời tôi, nó chứng kiến tôi từ một con bé Ôsin hèn hạ rồi trở thành một bà lớn trong nhà, chặng đường đi ấy không phải dễ dàng, nó đầy cay đắng. Mỗi phân vuông trong ngôi nhà này đều thấm những giọt mồ hôi, giọt máu và giọt nước mắt đau đớn của tôi, nó cũng chứng kiến cả những tiếng cười hả hê hạnh phúc của cuộc đời tôi... Cô thấy đấy, ngôi nhà này quan trọng với tôi biết chừng nào. Nó là đất phát tích sự nghiệp của cuộc đời tôi, riêng đối với tôi nó là đất Thánh. Cô đã hiểu chưa?
Thủy Trần: Tại sao chị ở nước ngoài về, chị lại không về nhà ngay mà về khách sạn để ở?
Oanh Nhớn: Có gì đầu! Đơn giản vì tôi có tiền... Ở đấy mới xứng với địa vị của tôi. Tôi ở khách sạn với giá 1.000 đô-la một tối. Hơn nữa, tôi không muốn ở đây để bị những tình cảm ngày xưa chi phối... Nó có thể làm ảnh hưởng tới những quyết định của tôi trong nhiều công việc.
Thủy Trần: Tôi muốn hỏi chị, vậy làm cách nào mà chị từ một Ôsin giúp việc, từ một người ở trong nhà lại bỗng dưng trở nên danh giá thành đạt như bây giờ. Chắc chị phải có bí quyết gì chứ phải không?
Oanh Nhớn: Đương nhiên rồi, không dễ dàng gì đâu em gái ạ. Điều quan trọng nhất là ở cách nhìn, chỉ có thế thôi, nhưng để có cách nhìn ấy người ta đã phải trả giá bằng cả cuộc đời, thậm chí bằng rất nhiều cuộc đời kia nữa, nếu chị nói ra em cũng chẳng hiểu ra ngay được đâu.
Thủy Trần: Quả thật, tôi hơi bất ngờ vì chị nói về cách nhìn, vậy thì cách nhìn đấy là gì?
Oanh Nhớn: Cách nhìn con người nói chung, tức là cái mà các cô khi đi học người ta vẫn gọi là thế giới quan hay nhân sinh quan gì gì ấy, tôi không phải là người được học hành nhiều - tôi muốn, nói là phải nhìn ra cái lõi bên trong của mỗi một người.
Thủy Trần: Thật chịu chị, thật sự tôi không hiểu được!
Oanh Nhớn: Nếu không hiểu thì mãi mãi cô đừng hão huyền mơ tưởng về sự đổi đời hay là vươn lên địa vị nọ kia ở trong xã hội, cô em gàn dở ạ!
Thủy Trần: Vậy xin chị có thể... (nải nỉ, ngại ngần) chị có thể nói rõ bí quyết ấy, tức là cách nhìn của chị về con người ta cho riêng tôi không?
Oanh Nhớn (cười): Nhìn cô kìa... Nhìn cô kìa... Cô đã trở nên khiêm tốn và thật thà hơn nhiều so với con người thật của cô rồi đấy. Cách đây ít phút cô giả dối lắm, lúc ấy cô là con người khác, cô chỉ là bóng của cô hoặc của lũ bạn bè cô kiểu như con Oanh Bé mà thôi. Hãy đứng trên mặt đất bằng đôi chân của mình, cô em ạ, người xưa đã từng nói như thế đấy!
Thủy Trần (nhẫn nhục): Ở địa vị chị bây giờ thì chị nói gì cũng đều được cả...
Oanh Nhớn: Không dễ thế đâu, cô em ạ. Chị đã phải trả giá đắt bằng cuộc đời mình. Thôi, chỗ chị em... trước lạ sau quen, chị cũng thương em... chị cũng thương tình nên chị bảo cho mà biết. Muốn vươn lên, muốn thành đạt, muốn có tiền thì đừng hoa mắt mà nhìn vẻ bề ngoài của con người ta. Em hãy nhìn họ như nhìn một con vật lông lá trần truồng không hơn không kém: Nó tục tằn dục vọng, nó cá nhân tư hữu, nó hèn mọn cô độc, nó bất tài ốm yếu... em phải luyện cho mình sao cho mặt dầy, mày dạn, em đừng xúc động trước bất cứ một hành vi biểu hiện nào của con người (họ giả vờ cả đấy)... chỉ có thế thôi, em làm được thế thì em sẽ trở thành một người thượng lưu ở trong xã hội bây giờ!
Thủy Trần: Thật thế ư? Thế thì đấy không phải là nhân sinh quan - đấy chỉ là cách nhìn của một con vật với những con vật khác mà thôi...
Oanh Nhớn: Đúng rồi, em thông minh đấy! Chị thấy em hiểu ra vấn đề rồi đấy! Cái chết ở chỗ chúng ta cứ tưởng bở mình là con người. Mọi bi kịch đều tự ở đấy mà ra cả đấy. Hiện nay những con vật nó đang thắng thế, chúng đang ở thế thượng phong, chúng ngồi chễm chệ trên cao, chúng ta chẳng làm gì được!
Thủy Trần: Chị có lý... Có thể chị nói có lý...
Bà Tơ và Phú ra, Phú khoác ba lô, đi nhanh.
Bà Tơ đi sau.
Bà Tơ (tay cầm tờ giấy): Con ơi, con ơi, đi chậm thôi! Đi chầm chậm thôi! Con ơi, Nhím Xù ơi, Tí Quậy ơi...
Phú: Nào nào... Tôi là Phú Điên! Nhím Xù cái gì, Tí Quậy cái gì... (quay ra Oanh Nhớn và Thủy Trần) Xin chào các vị. Xin chúc các vị buổi sáng tốt lành!
Bà Tơ (với Oanh Nhớn, cúi đầu lễ phép): Chào bà lớn, thưa bà, bà mới về nhà... Xin bà tha lỗi... (kéo tay Phú) Con ơi, con ơi... đây là bà lớn Thục Oanh, bà lớn mới ở nước ngoài về đấy. Con chào bà lớn đi con...
Oanh Nhớn: Chào bà Tơ... Chào cậu... Hóa ra cậu là con trai của bà Tơ à? Lạ nhỉ... (quay sang bà Tơ) Trước đây, tôi có nghe thấy bà nói có con cái gì đâu?
Bà Tơ: Thưa bà lớn, đây chính là con trai tôi lưu lạc mới tìm thấy được... (giơ tờ giấy ra) Chúng tôi có cả giấy chứng nhận ADN ở bên pháp y xác nhận...
Phú (lùi lại, xua tay): Đừng tin! Đừng tin! Bà ấy nói bậy đấy! Tôi... tôi chẳng có mẹ con gì cả... Xin bà đừng có lằng nhằng. Đây không phải là mẹ tôi! Bà ấy có giấy chứng nhận ADN thì tôi cũng lại có giấy chứng nhận không phải ADN (lấy giãy ở túi áo ra). Đây này! Giấy tờ đây này! Mọi người xem đi! Có đúng không nào?
Thủy Trần (giật lấy hai tờ giấy xem xét): Sao lại có hai giấy xác nhận khác nhau thế này? Cái thì nói đúng, cái thì nói sai. Thế là thế nào? Thế là tại sao?
Phú: Đúng như thế đấy... Hai giấy xác nhận khác nhau. Tôi xin nói thật là tôi chẳng có mẹ con gì cả với người đàn bà này (chỉ bà Tơ). Có thế thôi. Có thể tôi cũng có một người mẹ thật ở đâu đó nhưng mẹ tôi quyết không phải là một bà già Ôsin thế này! Tôi nói điều ấy là sự thật đấy, là chân lý đấy!
Bà Tơ (nức nở): Trời ơi! Sao lại như thế hả con? Trời cao đất dày ơi! Lạy trời lạy Phật xét soi! Trên đời này không có công lý gì sao? Sao lại bất công như thế? Không có sai đúng phải trái gì sao??(quỵ xuống)
Thủy Trần (đỡ bà Tơ dậy): Bà ơi, bà đứng lên đi, thật tội nghiệp bà... Lẽ phải bao giờ cũng sẽ thuộc về kẻ mạnh. Khi người ta đã không nhận bà là mẹ đẻ người ta thì thật rất khó cho bà, bà đừng có vật nài vô ích. Chân lý, sự thật không đứng về phía bà đâu!
Bà Tơ: Vì sao... (bấu víu lấy Thủy Trần) Cô ơi, vì sao, vì sao lại thế hả cô?
Thủy Trần: Vì sao? Còn vì sao nữa... Vì bà là mụ Ôsin, đơn giản vì bà là mụ Ôsin khố rách áo ôm! Có thế mà thôi! Ôsin thì không được quyền quyết định điều gì... nhất là ở đây, trong nhà người ta chứ không phải là nhà của bà, bà chỉ là người phụ thuộc, bà có hiểu không?
Bà Tơ (lau nước mắt): Cô ơi, cô ơi, tôi hiểu.. tôi hiểu ra rồi...
Phú: Được rồi! Bà hiểu như thế thì cũng được rồi! Rắc rối quá đi! Nói thật, tôi cũng chẳng hẹp hòi gì cả... Ở trong Rú Rào tôi là tỷ phú, tôi có 200 công nhân nông nghiệp, xin lỗi các ông các bà, tôi đi ra đường chẳng sợ thằng nào! Thôi được rồi! Bà Tơ, bà hãy nghe tôi nói đây... Tôi sẽ rộng lòng làm phúc cho bà... Nếu như bà muốn thì tôi sẽ nhận bà làm Ôsin cho tôi, bà sẽ là người công nhân nông nghiệp, là người đầy tớ thứ 201 của tôi! Bà sẽ vào trong Rú Rào để ở... còn riêng với tôi, tôi bảo cho bà biết rằng - nếu bà vẫn có ý định để làm mẹ tôi thì tôi sẽ tống cổ bà cút đi ngay tức khắc! Thỏa thuận như thế có được không nào?
Bà Tơ (chắp tay vái lạy rối rít): Lạy cậu, lạy cậu... Nhím Xù ơi! Cún Con ơi... Tôi xin lạy cậu, tôi cám ơn cậu nghìn lần vạn lần, tôi sẽ xin làm Ôsin cho cậu... được rồi, tôi sẽ xin làm con ở, tôi sẽ xin làm con hầu, miễn là làm sao tôi được nhìn thấy cậu hàng ngày là được, thế là thỏa ý tôi rồi... nếu được như thế thì chết tôi cũng thỏa lòng...
Phú (gỡ tay bà Tơ ra): Được rồi, được rồi! Thế là kết thúc có hậu phải không? Bà hài lòng chưa? Thật là rắc rối quá chừng! Thật là phiền phức quá chừng!
Thủy Trần (với bà Tơ): Bà lau nước mắt đi... người ta đã nhận bà làm Ôsin rồi đấy, như vậy bà phải vui lên mới được. Bà cười lên đi, bà cười xem nào?
Bà Tơ: Vâng, vâng! Tôi cười, tôi cười... (cười mếu máo) Cám ơn cậu, cám ơn cô... Cô ơi, cô ơi... đời tôi hạnh phúc quá chừng. Tôi được nhận làm Ôsin cho con trai tôi, thế là tôi chết tôi cũng thỏa rồi... Cô ơi, cô ơi! Bây giờ tôi chết được rồi! Bây giờ tôi chết nhắm mắt được rồi! Tôi sung sướng quá! Tôi sung sướng quá trời ơi...
Phú (sốt ruột): Thôi nào! Mục đích tôi ra Thủ đô lần này là để cầu hôn, là đi tìm vợ cho mình chứ không phải đi tuyển Ôsin hay để đi nhận người quen, nhận họ nhận hàng... thật rắc rối quá... bây giờ tôi muốn gặp Thục Oanh của tôi. Đấy là tình yêu của tôi, đấy là lý tưởng của tôi... Tôi chỉ cần thế mà thôi!
Thủy Trần: Anh Phú, anh sẽ không bao giờ còn được gặp Oanh Bé nữa đâu, cô ấy không còn ở đây nữa... Cô ấy nhắn tôi nói lại với anh như vậy!
Phú: Sao? Sao không ở đây? Sao cô ấy không ở đây? Đây chính là nhà cô ấy cơ mà?
Thủy Trần: Cô ấy đi rồi, cô ấy đã bay đi Mỹ, cô ấy sẽ không còn ở đây nữa đâu, vĩnh viễn không còn ở đây nữa đâu... Anh phải đi khỏi đây thôi!
Phú: Sao? Sao lại thế? Tôi không thể hiểu... Thế là thế nào? Tôi phải đi à? Tại sao lại thế?
Oanh Nhớn từ nãy đến giờ vẫn khoanh tay đứng một góc nhìn mọi người theo dõi diễn biến câu chuyện, bất ngờ tham gia câu chuyện.
Oanh Nhớn (cầm chuông rung): Nào, nào! Xin mời các vị yên lặng! Tôi là bà chủ của ngôi nhà này! Các vị là khách, các vị cần phải hiểu rằng, các vị chỉ là người dưng nước lã ở ngôi nhà này... (đi lại, đài các, rung chuông) Tôi xin mời các vị lắng nghe... Từ nãy tôi đã lắng nghe các vị... Các vị đến đây với toàn hệ lụy rắc rối ở trong cuộc đời các vị... Đấy đều không phải là chuyện của ngôi nhà này phải có trách nhiệm đứng ra giải quyết. Xin lỗi các vị! Xin mời các vị ra đường! Chúng tôi ở đây, chúng tôi là chủ của ngôi nhà này, chúng tôi còn có những chuyện riêng của chúng tôi sẽ phải đứng ra giải quyết... Xin lỗi các vị, với tư cách là bà chủ chính thức của ngôi nhà này, tôi xin mời các vị đi ra khỏi đây, tôi yêu cầu các vị ra khỏi đây ngay lập tức... (đến gần Thủy Trần, dồn Thủy Trần) Thưa cô, xin cô ra khỏi nhà tôi! Xin cô thông cảm! Tôi đã nói rồi, con Oanh Bé và bè bạn của nó sẽ không có chỗ ở trong ngôi nhà này! Xin mời ra khỏi đây ngay (rung chuông) đừng để tôi phải ra gọi cảnh sát ngoài kia... (đến gần bà Tơ) Còn bà, bà đã hết hạn hợp đồng làm Ôsin cho nhà chúng tôi từ nửa năm nay... Xin bà cũng đi ra ngay khỏi ngôi nhà này (rung chuông). Xin bà đi ngay, bà không còn có chỗ trú chân ở đây. Đừng để tôi gọi cảnh sát ngoài kia... (rung chuông, quay sang dồn Phú) Còn anh nửa, anh là một khách không mời mà đến, nhà tôi không có trách nhiệm phải đón tiếp anh... Xin anh ra khỏi nhà này. Còn như anh muốn đi tìm người yêu, đi tìm lý tưởng của cuộc đời anh thì mời anh hãy đi tìm chỗ khác, ở đây không phải là chỗ của anh đi tìm... Ở đây không có Thục Oanh nào hết, không có Oanh Bé nào hết... Xin lỗi anh, anh đừng để tôi phải gọi cảnh sát ngoài kia... (tiếp tục rung chuông)
Phú: Này, này... Từ từ, từ từ... Tôi nói thật nhé, tôi xin nói thật...Tôi nói với chị là đi ra đường thì tôi chẳng sợ thằng nào.
Oanh Nhớn: Cám ơn anh! Mời anh đi ra khỏi đây! (hai tay xua đuổi mọi người) Ra khỏi đây ngay! Đây là công việc của tôi trong chuyến đi này. Tôi phải đứng ra dọn dẹp tất cả cái đám đầy tớ Ôsin và những hệ lụy của nó trong ngôi nhà này... Nào! Nào (rung chuông, hung dữ). Đi ra khỏi đây! Đi ra khỏi đây! (đẩy mọi người lùi dần ra)
Thủy Trần, Bà Tơ, Phú (bị đẩy lùi ra sân khấu): Được rồi, được rồi, từ từ đã nào! Để chúng tôi đi! Đồ yêu tinh! Thế này mà gọi là người Tràng An lịch sự à! Thế này mà gọi là Thủ đô thanh lịch à...
Mọi người bị Oanh Nhớn đẩy ra khỏi sân khấu. Oanh Nhớn đóng sầm cửa lạ¡. Mọi người ra hết, còn lại một mình Oanh Nhớn đứng tựa vào cửa. Ánh sáng sân khấu chuyển sang màu khác. Âm nhạc dè dặt và chờ đợi.
Oanh Nhớn (với thói quen trước đây là một Ôsin) đi lại sửa sang lại các tấm rèm, lau chùi bàn ghế và các vật dụng.
Oanh Nhớn: May quá! Thế là xong. Tất cả cái đống lộn xộn và phức tạp ấy đã khỏi đây. Kinh khủng! Thật là kinh khủng cái đám Ôsin và các hệ lụy của nó! Không thể tưởng tượng nổi! May quá! Bây giờ mới phải đến lúc bắt tay vào công việc quan trọng nhất đây! (ngồi xuống ghế, mở chiếc cặp, lấy giấy tờ ra bày lên mặt bàn, chợt phát hiện ra Mê-lu-za đang thập thò ở cửa). Nào! Ai đấy... Ai thập thò ở ngoài kia?
Mê-lu-za (bối rối): Dạ thưa, dạ thưa, có Đại tá đến!
Oanh Nhớn: Thì mời Đại tá vào đây! Bảo cụ là cô Oanh Nhớn đang chờ cụ ấy.
Mê-lu-za: Dạ vâng (vào).
Nhạc hành khúc dè dặt nổi lên với tiếng kèn đồng. Cửa mở ra. Đại tá ra, đeo súng lục, vác súng trường. Mê-lu-za đi theo. Đại tá nhún nhẩy bước theo tiếng nhạc hành khúc. Ông đi hai vòng ở trên sân khấu rồi dừng lại.
Oanh Nhớn (ngồi im theo dõi Đại tá đi, khi Đại tá dừng lại thì bèn đứng lên):
Xin chào bô, xin chào Đại tá!
Đại tá: Nào! Chào cô, tôi đang chờ cô đây! Chắc cô về đây là để mang theo tối hậu thư cho tôi chứ gì?
Oanh Nhớn: Thưa bố, thưa Đại tá... Nếu như Đại tá đã biết như thế thì con cũng không khách khí làm gì... (giơ tay) Thưa bố, thưa Đại tá... Đây là giấy ủy nhiệm của toàn bộ các con cháu trong nhà cử con đứng ra làm đại diện quyền lợi của họ về việc kế thừa sự nghiệp cũng như tài sản của Đại tá! Xin chuyển để Đại tá xem... (hai tay nâng tờ giấy, giơ ra trước mặt trịnh trọng. Đại tá đứng im, Mê-lu-za ra cầm tờ giấy)
Oanh Nhớn: Thưa bố, thưa Đại tá... Còn đây là toàn bộ hợp đồng ký với các công ty nước ngoài về việc cho thuê và nhượng quyền sở hữu về ngôi nhà này trong vòng 50 năm tới. Các điều khoản thực thi và quyền lợi của người có nhà và người được quyền thuê nhà đều đã ký kết ở đây đầy đủ (lại trịnh trọng giơ ra tờ giấy, Đại tá đứng im, Mê-lu-za ra cầm tờ giấy)
Oanh Nhớn: Thưa bố, thưa Đại tá... Còn đây là tối hậu thư của toàn bộ các con cháu gửi tới Đại tá xin cụ rời khỏi nhà này đến chỗ ở khác để nhường ngôi nhà này cho công ty nước ngoài đến nhận bàn giao khai thác sử dụng... (lại trịnh trọng giơ ra tờ giấy, Đại tá đứng im, Mê-lu-za ra cầm tờ giấy)
Oanh Nhớn: Thưa bố, thưa Đại tá... Trong thời gian ngắn nhất xin bố rời khỏi nhà này để con bàn giao cho công ty nước ngoài theo đúng thỏa thuận hợp đồng!
Đại tá: Có thế thôi à? Vậy đây là toàn bộ tối hạu thư của các anh các chị gửi cho lão già này ư?
Oanh Nhớn: Vâng... Thưa bố, thưa Đại tá... Mọi việc chỉ có vậy thôi. Con cháu trong nhà đã ủy quyền nhượng lại cho công ty nước ngoài khai thác ngôi nhà này trong vòng 50 năm tới. Mọi việc đã ký kết rồi. Con về lần này là để bàn giao giải quyết dứt khoát ngôi nhà... Thưa bố, thưa Đại tá, nếu người không hỏi gì nữa thì con xin phép về bên khách sạn...
Đại tá: Được rồi... Thôi cô xéo đi! Ta hiểu ra rồi! Thôi cô xéo đi cho khuất mắt ta! (kiềm chế) Xéo đi! Xéo đi ngay, xéo đi không ta nổi giận lại bắn cho cô một phát bây giờ!
Oanh Nhớn: Cám ơn bố, cám ơn Đại tá... (vội vã cầm cặp đi ra, Mê-lu-za đi theo đóng cửa lại).
Còn lại Đại tá và Mê-lu-za.
Đại tá bỏ súng bỏ mũ, bỏ thắt lưng, rồi ra ngồi ở ghế. Mê-lu-za rón rén đặt các tờ giấy trước mặt Đại tá.
Mê-lu-za: Thưa ông, để con lấy nước cho ông uống nhé!
Đại tá: Thôi! Cứ để mặc ông!
Mê-lu-za: Thế con lấy rượu cho ông uống nhé!
Đại tá: Không, ông không uống rượu.
Mê-lu-za: Thưa ông, thế ông cháu mình sẽ phải đi ra khỏi nhà này có phải không ông?
Đại tá: Phải đi đấy, con ạ... Ông không còn chỗ dung thân ở ngôi nhà này nữa đâu!
Mê-lu-za: Thế ông đi đâu hả ông?
Đại tá: Ông cũng chưa biết, con ạ. Đất trời mênh mông, đi đâu chả được!
Mê-lu-za: Ông ơi ông, thế con cũng phải đi à?
Đại tá: Ừ, chắc con cũng phải đi thôi, Mê-lu-za ạ... Ông không ở đây thì mày làm sao ở được.
Mê-lu-za: Trời ơi! Con biết đi đâu bây giờ hả ông?
Đại tá: Này Mê-lu-za, ông bảo điều này con phải lắng nghe cho kỹ... Nếu như con muốn... Cái này ông nói rất thật lòng, nếu như con muốn thì con đi đâu ông sẽ đi theo đấy, có được không con?
Mê-lu-za: Thế ông đi theo con ạ? Sao lại buồn cười như thế?
Đại tá: Ừ, buồn cười thế đấy... Sự đời oái oăm thế đấy... Nếu mày cho ông đi theo thì ông hạnh phúc, ông sung sướng lắm... Ông sẽ bỏ hết để đi theo mày... Mày có hiểu không?
Mê-lu-za: Thế ông sẽ bỏ nhà bỏ cửa, bỏ các anh các chị để đi theo con thật à?
Đại tá: Ừ, nếu mày đồng ý thì ông bỏ hết! Ông chẳng thiết gì nhà cửa, ông chẳng thiết gì đất đai, con cháu!
Mê-lu-za: Eo ôi, thế thì buồn cười lắm nhỉ? Ông đi theo con làm gì?
Đại tá: Còn làm gì nữa? Ông con mình sẽ ở bên nhau, cái gì rồi cũng có thể xảy ra... Sao lại buồn cười?
Mê-lu-za: Ông ơi, thế ông có mang theo súng không ông?
Đại tá: Không, ông chẳng mang theo gì hết! Chỉ có trái tim ông thôi, con ạ.
Mê-lu-za: Không, thế thì con chẳng cho ông đi theo đâu! Giá trị của ông gắn với cây súng này, với ngôi nhà này, với mọi vật ở đây... Ông bỏ hết đi thì ông còn giá trị gì?
Đại tá (cười lớn): A ha... Đúng là trò đời! Đúng là một tấn trò đời! (cười lớn hơn) Bỏ cả giang sơn theo người đẹp... Hay đâu người đẹp thích giang sơn... Mê-lu-za! Mê-lu-za... Ông thật chịu mày! Ông thật chịu mày... Mày hiểu cuộc sống hơn là ông tưởng...
Mê-lu-za: Ông ơi, thôi con lạy ông, con phải đi đây... Con phải đi đây kẻo cô Oanh Nhớn lại về thì con sợ lắm... Con không ở lại nữa đâu. Con chào ông, con lạy ông, có gì ông tha cho con, ông tha cho con...
Đại tá: Ừ, ừ... (xúc động thật sự) Con đi đi, ông không tiễn đâu, nếu không ở được thì con đi đi... Có gì con tha cho ông, con tha cho ông...
Mê-lu-za: Ông tha cho con!
Đại tá: Con tha cho ông!
Mê-lu-za: Ông tha cho con!
Đại tá: Con tha cho ông!
Hai người cứ lạy nhau như thế cho đến khi Mê-lu-za ra.
Đại tá (quay lại) Đúng là trò đời! Thật đúng là tấn trò đời! (cầm lấy khẩu súng trường giương lên trời) Nào! Cũng đến lúc phải nổ một phát cho thật đinh tai nhức óc... Ngôi nhà Ôsin! Ngôi nhà Ôsin thân yêu...
Màn từ từ kéo lại Một phát súng nổ. Nhạc nổi lên với bài hát “Hà Nội ơi, một trái tim hồng” rộn rã, vui vẻ và cảm động.

“Còn lại tình yêu” được viết vào tháng 6 năm 1988, lần đầu tiên được công bố trên Tạp chí Sông Hương, sau này được in lại trong “Tuyển tập kịch Nguyễn Huy Thiệp” do Nhà xuất bản Trẻ và Công ty văn hóa Phương Nam phối hợp xuất bản vào năm 2003. Trải qua 20 năm (1988-2008) tác giả đã phải sửa đi sửa lại tới sáu lần vở kịch này theo đề nghị của nhiều đạo diễn khác nhau nhưng rốt cuộc vẫn chưa có dịp nào được dàn dựng trên sân khấu.
Mỗi tác phẩm đều có số phận riêng của nó. Có lẽ đây cũng là một tác phẩm có số phận khác thường. Vở kịch không ngừng ám ảnh tác giả. Đây là lần chỉnh sửa gần nhất (lần thứ 7) cho hợp với những chuyển biến ở trong xã hội hiện tại. Tất cả rồi sẽ qua đi, chỉ có tình yêu còn lại. Đây cũng là thông điệp mà tác giả muốn chuyển tới các bạn đọc có lòng say mê đối với sân khấu kịch nước nhà.

NHÂN VẬT
1. Nguyễn Thái Học
2. Lê thị Minh
3. Đào Xuân Khải
4. Nguyễn văn Lễ (Đội Lễ)
5. Nguyễn văn Tảo
6. Thiếu tướng
7. Trung úy
8. Thư ký
9. Bảo Tâm
10. Dật Công
11. Hải Vân
12. Hoàng Trọng Phu
Một số diễn viên phụ:
- cai đội (4-6 người)
- vú già (1 người)
- đại biểu phụ nữ (2-4 người)
- lính khố đỏ
- cảnh vệ công an (1 người)
- hộ lý (2 người)
- mật thám (3 người)
- người hầu của Hoàng Trọng Phu (hai người)...
- những bóng ma Việt Nam Quốc Dân Đảng

TRANG TRÍ
- 3 cảnh (hồi 1, 2 và 5) lấy bối cảnh văn phòng Bộ Công an.
- 1 cảnh là nội thất một gia đình tư sản Hà Nộỉ khoảng năm 1930 (hồi 3).
- 1 cảnh là nội thất Hỏa Lò Hà Nội năm 1930 (hồi 4)

Bộ Công an
Trung úy đang làm việc.
Thiếu tướng đi vào.
Trung úy (đứng dậy): Chào Thiếu tướng! Khuya rồi, Thiếu tướng vẫn chưa nghỉ ư?
Thiếu tướng: Chưa, cũng còn một số công việc ở trong chuyên án còn chưa làm xong... Bây giờ là mấy giờ rồi?
Trung úy (pha nước): Thưa Thiếu tướng, bây giờ là 10 giờ đêm, tôi thấy Thiếu tướng có vẻ mệt mỏi... Chuyên án kéo dài, mọi việc lại phức tạp...
Thiếu tướng (xua tay) Không... không phải thế! Cái gì mà chẳng phức tạp? Chuyên án đến nay đã kết thúc rồi. Đường dây buôn bán ma túy đã đu75oc phanh phui. Tôi cũng không ngờ quy mô của nó lại lớn đến thế! Tôi rất hài lòng vì công việc có kết quả tốt.
Trung úy: Vâng, thưa Thiếu tướng. Vậy Thiếu tướng cho phép chúng tôi kết thúc chuyên án, hoàn chỉnh hồ sơ để chuyển sang khởi tố được chưa?
Thiếu tướng: Được, cơ bản là được. Tuy nhiên tôi vẫn áy náy vô cùng về cái bức thư lạ lùng mà chúng ta khám được ở trong nhà lão già quái gở ấy. Đây là điều tôi vẫn còn thấy băn khoăn.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, có phải là bức thư của Nguyễn Thái Học không?
Thiếu tướng: Đúng rồi! Thư của Nguyễn Thái Học! Bóng ma Việt Nam Quốc Dân Đảng vẫn đang quanh quẩn đâu đây. Bức thư ấy đây này... (mở hồ sơ trên bàn, lấy ra một chiếc ống sơn, sau đó lấy trong ống sơn ra một tờ giấy dó nhỏ bằng bàn tay, hai tay nâng niu). Anh còn nhớ khi chúng ta khám nhà lão già quái gở ấy, lão ta đã lúng túng thế nào khi chúng ta tìm được bức thư... Tôi để ý rất rõ (khẳng định). Không! Không phải là lão lúng túng mà rõ ràng là lão sợ hãi, lão rất sợ hãi! Vì sao lại thế?
Trung úy: Đúng rồi, thưa Thiếu tướng, lão rất sợ hãi. Tôí cũng không hiểu vì sao lão già lại sợ hãi đến thế! Vì điều gì vậy? Với lão già quái gở ấy thì còn điều gì nữa khiến lão phải sợ hãi thế?
Thiếu tướng: Ừ, đúng thế...Tôi là người chơi đồ cổ nên có thói quen bất cứ thứ gì liên quan đến lịch sử là tôi chú ý. Đấy là một lẽ. Bức thư cổ này làm cho tôi rất đỗi bất ngờ. Tôi đã gửi bức thư này đi kiểm tra. Hôm nay, khi bên phòng kỹ thuật báo cho tôi biết bức thư này đúng là đã được viết ra cách đây 78 năm, tôi lại càng suy nghĩ tợn... Đấy là hai lẽ. Người ta đã xác định chất giấy, nét mực... Rất có thể chính Nguyễn Thái Học đã viết bức thư này. Linh tính không đánh lừa tôi...
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, đây là một bức thư bình thường... Có thể bức thư rơi vào tay lão già một cách ngẫu nhiên thì sao? (băn khoăn). Nhưng tại sao lão già lại sợ hãi đến thế? Tôi cũng không sao hiểu nổi!
Thiếu tướng: Đấy! Đấy chính là điều cũng khiến tôi mất ngủ. Tôi suy nghĩ, suy nghĩ mãi. Tôi tin bức thư rơi vào tay lão già không phải ngẫu nhiên (đi đi, lại lại). Đúng! Không phải ngẫu nhiên... Không phải ngẫu nhiên! Nhất định phải có lý do của nó! Nhất định như thế!
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, thực ra tất cả những điều ấy không có ý nghĩa gì. Lão già bị bắt vì tội tổ chức đường dây buôn lậu ma túy, chứng cứ rõ ràng, nhân chứng vật chứng đầy đủ, lão già đã nhận tội. Hơn nữa, thưa Thiếu tướng, với một lão già đã gần kề miệng lỗ, tôi tin lão già không sống được lâu nữa đâu nên ta để ý làm gì!
Thiếu tướng: Đúng rồi... Không có ý nghĩa gì... Rất logic! Nhưng anh có phải là một sĩ quan nghiên cứu không, anh không thấy đây là bức thư của Nguyễn Thái Học à? Chính Nguyễn Thái Học đã viết bức thư này! Không hiểu sao tôi vẫn thấy bóng ma của Việt Nam Quốc Dân Đảng quanh quất đâu đây! Có lẽ chúng ta phải đánh giá lại về họ. Đấy là món nợ chúng ta phải trả.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, tôi không hiểu... Thứ nhất là...
Thiếu tướng: Thứ nhất là vì sao lão già lại lo sợ, hoảng hốt khi chúng ta hỏi về bức thư có phải hay không? Thứ hai nữa, vì sao lão già lại giữ gìn bức thư cẩn thận đến thế? Bức thư gửi cho ai? Còn thứ ba nữa... Thứ ba là vì sao lão già lại có bức thư này? Còn thứ tư, anh biết không, cái này mới thật đặc biệt, cái này mới thật khiến tôi xúc động... Nguyễn Thái Học, anh có biết Nguyễn Thái Học là ai không đã?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, tôi biết, Nguyễn Thái Học là người lãnh đạo khởi nghĩa Yên Bái năm 1930 dưới thời thuộc Pháp. Ở Hà Nội có một phố mang tên ông ấy.
Thiếu tướng: Đúng rồi! Nguyễn Thái Học là người lãnh đạo khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Ông ta bị xử tử hình khi mới 28 tuổi, 28 tuổi - anh biết không, đấy gần như là độ tuổi đẹp nhất của một đời người. Trong sáng, lãng mạn, chắc hẳn có chút viển vông... Thật là tuyệt diệu! Tôi đã cho tập hợp tất cả những tài liệu về ông ta và mang đến đây (đưa tập hồ sơ dày cho Trung úy).
Trung úy (đỡ lấy tập hồ sơ): Thưa Thiếu tướng, tôi vẫn không hiểu... Thứ nhất là... Tôi muốn nói là chuyên án của chúng ta không liên quan gì đến Việt Nam Quốc Dân Đảng cả mà chỉ là một chuyên án hình sự đơn thuần mà thôi...
Thiếu tướng (ngắt lời): Anh nói gì vậy? Anh không nghĩ đến Nguyễn Thái Học sao?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng... ý tôi không hẳn như thế. Nguyền Thái Học là một nhân vật lịch sử, một anh hùng, tên tuổi của Nguyễn Thái Học đã ổn định rồi... Nó là dĩ vãng. Những bóng ma Việt Nam Quốc Dân Đảng cũng là dĩ vãng. Tôi không hiểu Nguyễn Thái Học liên quan gì đến chuyên án của chúng ta, đến cái lão già buôn bán ma túy khốn kiếp gần kề miệng lỗ?
Thiếu tướng: Anh nói rất đúng (suy nghĩ)... chẳng có liên quan gì cả! Đúng là mua việc vào mình! (chợt tỉnh). Nhưng thôi! Anh cứ mặc kệ tôi! Tôi vẫn thấy áy náy vô cùng về chuyện này. Tôi chưa cho kết thúc chuyên án này đâu! Ít ra, tôi cũng muốn giữ lão già lại. Chỉ một mình lão già ấy thôi...
Trung úy (mỉm cười): Tùy Thiếu tướng, chúng tôi bao giờ cũng chấp hành mệnh lệnh Thiếu tướng.
Thiếu tướng: Cám ơn anh! Thế này nhé! Chuyên án buôn lậu ma túy thế là xong, có thể khởi tố được, tôi không phản dối. Nhưng bức thư của Nguyễn Thái Học, đấy thực sự là một chuyên án khác (nhanh nhẹn, tác phong thay đổi). Tôi vẫn thấy những bóng ma của Việt Nam Quốc Dân Đảng quanh quẩn đâu đây. Tôi linh cảm thấy đây là một chuyên án đặc biệt. Mặc kệ tôi! Bây giờ Trung úy, anh hãy giúp tôi đưa lão già đến đây. Từ khi biết đích xác đây là một bức thư được viết ra cách đây 78 năm, tôi sốt ruột nôn nóng quá chừng. Linh cảm của tôi không phải chỉ là linh cảm của một người say mê đồ cổ. Tính chất của chuyên án này là rất khác thường. Gọi cho tôi thêm một thư ký vào đây, tôi muốn đích thân hỏi cung lão già ấy...
Trung úy (nghiêm chỉnh): Tuân lệnh Thiếu tướng! (Trung úy ấn chuông, ở cửa xuất hiện một cảnh vệ).
Trung úy (với cảnh vệ): Mời cho tôi một thư ký. Sau đó đưa phạm nhân Nguyễn văn Tảo vào!
Cảnh vệ: Rõ! (đi ra).
Trung úy (nhường chỗ): Mời Thiếu tướng! Xin Thiếu tướng cho phép tôi tham gia hỏi cung.
Thiếu tướng: Cám ơn! Cám ơn anh! Chúng ta sẽ cùng làm việc. Anh biết không? Từ khi được biết bức thư này, có thể, có thể thôi, do chính tay Nguyễn Thái Học viết ra, lòng tôi run lên vì cảm động. Nếu đúng là Nguyễn Thái Học thì lão già này không thoát được tay tôi đâu, nó phải có cái gì ẩn chứa ở đằng sau số phận của gia đình lão ấy...
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, Thiếu tướng cho phép tôi xem lại bức thư được không?
Thiếu tướng đưa bức thư ra. Âm nhạc nổi lên... Những bóng ma của Việt Nam Quốc Dân Đảng xuất hiện âm thầm phía sau sân khấu với tiếng hô khe khẽ: “Không thành công cũng thành nhân. Không thành công cũng thành người!”
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, đây là nội dung bức thư, tôi xin đọc nguyên văn (đọc, trên nền âm nhạc, chậm rãi):
“Thưa cô! Trưa ngày mai chúng sẽ tử hình, chúng sẽ chặt cổ, bêu đầu tôi. Ước nguyện của tôi là mong cô được sống cuộc đời hạnh phúc. Cô xứng đáng như thế, bởi cô có một trái tim cao thượng. Ký tên: Nguyễn Thái Học. Ngày 16 tháng 6 năm 1930”.
Âm nhạc dừng, sau đó từ trong hậu đài, nội dung bức thư lại được đọc lại một lần nữa.
“Thưa cô! Trưa ngày mai chúng sẽ tử hình, chúng sẽ chặt cổ, bêu đầu tôi. Ước nguyện của tôi là mong cô được sống cuộc đời hạnh phúc. Cô xứng đáng như thế, bởi cô có một trái tim cao thượng. Ký tên: Nguyễn Thái Học. Ngày 16 tháng 6 năm 1930”.
Thiếu tướng: Thế nào? Anh có thấy tôi quyết định mở ra chuyên án là chính xác không? Tôi có nhầm lẫn gì ở đâu đấy không?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, hoàn toàn chính xác... Tôi rất xúc động. Thật tình, tôi rất xúc động. Nội dung bức thư quả thật lạ lùng (xem xét bức thư). Nét chữ mực tím, rất cứng cỏi... Đúng là nét chữ chân phương ở đầu thế kỷ 20, đây là thời mà chữ Quốc ngữ mới chỉ bắt đầu phổ biến. Thưa Thiếu tướng! Nếu đúng Nguyễn Thái Học là người viết bức thư này thì đây thật là một vật báu có một không hai.
Nữ thư ký vào, dừng ở cửa.
Thư ký: Báo cáo Thiếu tướng. Tôi, thiếu úy Vũ Kim Dung có mặt theo lệnh Thiếu tướng.
Thiếu tướng: Mời cô vào! Cô hãy ghi biên bản cuộc hỏi cung này. Tôi tin là sẽ thú vị. Hãy ghi âm lại!
Thư ký: Rõ!
Nữ thư ký ngồi vào bàn, chuẩn bị ghi chép. Cảnh vệ dẫn phạm nhân vào. Đấy là Tảo, một lão già cao lớn, khá phong trần nhưng không còn khỏe. Lão già mặc quần áo tù, đội mũ che hai tai.
Trung úy: Ông Nguyễn văn Tảo! Mời ông ngồi!
Tảo (ho): Khổ thật! Khổ quá... Nửa đêm các ông còn dựng dậy hỏi cung. Tôi già rồi, sắp chết rồi. Có điều gì tôi đã khai hết để chết đi cho nó thanh thản, các ông còn hỏi gì nữa? Cả đường dây buôn bán ma túy từ Lai Châu, Sơn La đến Sài Gòn các ông đã tóm được ráo còn gì!
Thiêu tưởng: Ông Tảo, còn đấy! Đêm nay tôi muốn hỏi ông những điều khác kia!
Tào: Được, thưa ông, có gì ông cứ hỏi di. Tôi già rồi, sắp chết rồi, tôi chẳng còn cần gì nữa... Tôi muốn xin các ông một thứ gì uống có được hay không?
Trung úy: Ông muốn uống gì? Nước trắng được không?
Tảo (nhìn quanh): Ở đây thiếu gì thứ uống. Các ông thiếu gì rượu ngoại! Cho tôi một ly đúp Whisky đi! Như thế tôi sẽ tỉnh táo ra nhiều.
Trung úy ra rót rượu.
Lão già nốc ngay một hơi hết cốc.
Thiếu tướng: Ông Tảo! Ông hãy nói về gia đình ông đi. Bố ông làm gì? Mẹ ông làm gì? Thời trẻ ông sống ở đâu?
Tảo: Thưa ông, trước năm 1945, bố tôi là cai đội, làm việc cho Sở Mật thám Pháp, mẹ tôi buôn bán ở chợ Đồng Xuân...
Thiếu tướng (gõ bàn): Được... Bố ông là cai đội, bố ông đã bị Cách mạng tử hình vào hồi cải cách ruộng đất. Theo suy nghĩ của ông, bố ông là người thế nào?
Tảo: Thưa ông, bố tôi là người tốt nhất trần đời. Nói thật, tôi vẫn rất tự hào về ông ấy dù cho các ông có coi ông ấy là kẻ thù gì đi chăng nữa.
Thiếu tướng: Gia đình ông trước năm 1945 sinh sống thế nào?
Tảo: Thưa các ông, trước năm 1945 gia đình tôi là gia đình lương thiện. Chúng tôi sống rất hạnh phúc... Nói thật, chúng tôi chỉ trở nên hư hỏng từ khi bắt đầu có cuộc cách mạng ở ta mà thôi. Thưa ông, cho tôi xin phép kể từ ngày gia đình tôi theo cách mạng...
Thiếu tướng (nghiêm nghị): Ông nghe đây! Ông hãy tuần tự kể từ khi ông sinh ra cho đến năm 1945, tức là cái thời kỳ mà ông cho là mình lương thiện ấy!
Tảo (nghĩ ngợi, chậm rãi): Thưa các ông, các ông định hành hạ tôi bằng cách kể lại thời thơ ấu ư? Không, không đâu, tôi chẳng dại... Tôi chẳng nhớ gì hết! Tôi không nhớ, tôi không nhớ gì!
Trung úy lấy hồ sơ, giở đọc.
Trung úy: Ông Tảo! Ông nghe nhé! Đây là những
ghi chép lưu trong hồ sơ lý lịch của ông: Nguyễn văn Tảo, tức Cả Tảo, tức Tảo Chột, sinh ngày 13 tháng 8 năm 1922, có một số giấy tờ ghi năm sinh là năm 1923 tại thôn Giai Lộ, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Xuất thân gia đình địa chủ phản động. Bố đẻ là cai Đội Lễ, trước đã từng là Đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng, có nhiều nợ máu đối với nhân dân. Năm 1930, Đội Lễ làm cai đội ở nhà tù Hỏa Lò. Năm 1945 đến năm 1954, làm việc cho Sở Mật thám Pháp ở Hà Nội, Lào Cai, Thái Nguyên và Sài Gòn. Năm 1956 bị xử tử trong cuộc Cải cách ruộng đất. Nguyễn văn Tảo ở với bố, chịu sự giáo dục của Đội Lễ. Nguyễn văn Tảo tham gia vào đường dây buôn bán ma túy, trở thành một trong những tên cầm đầu khét tiếng. Có đúng thế không nào?
Tảo: Thưa ông... đúng... các ông đúng là mật thám, cái gì các ông cũng biết. Như vậy các ông còn hỏi làm gì?
Thiếu tướng: Khoảng năm 1930 khi bố ông làm cai đội ở nhà tù Hỏa Lò, ông ta có hay nhắc lại những kỷ niệm gì ở đó với ông hay không?
Tào (nghĩ ngợi): Thưa các ông, thực ra cũng chẳng có kỷ niệm gì. Hồi ấy tôi còn bé, thỉnh thoảng bố tôi cũng cho tôi vào trong nhà tù Hỏa Lò để chơi. Nhà tôi giàu, tôi rất diện. Thường thì con cái nhà giàu như chúng tôi bấy giờ đều rất sung sướng...
Thiếu tướng: Được rồi, ấn tượng của ông về nhà tù Hỏa Lò hồi đó thế nào?
Tảo: Thưa các ông, riêng về nhà tù thì tôi thấy ngày xưa tốt đẹp hơn bây giờ... Nhà tù Hỏa Lò ngày xưa toàn những con người tử tế...
Trung úy: Thôi đi! Khi bố ông làm cai đội ở nhà tù Hỏa Lò, ông có thấy bố ông nói gì về cuộc khởi nghĩa Yên Bái không?
Tảo: Dạ biết chứ. Ai sống thời ấy mà không biết nó. Cuộc khởi nghĩa ấy do các ông Nguyễn Thái Học với Nguyễn Khắc Nhu chủ trương. Có điều hồi ấy người ta không gọi là khởi nghĩa mà gọi là giặc cỏ... Dân chúng theo họ đông lắm. Ai cũng cho họ là anh hùng. Bố tôi cũng biết rất rõ về những người ấy, ông ấy cũng còn là Đảng viên Quốc Dân Đảng nữa...
Thiếu tướng: Bố ông có biết gì về ông Nguyễn Thái Học hay không?
Tảo: Dạ có. Tôi chắc là ông ấy biết. Ông Nguyễn Thái Học bấy giờ là thần tượng của mọi người. Thnnh niên ai cũng mê ông ta cả. Tôi còn bé tí nhưng tôi cũng mê ông ta... Cả nhà tôi đều mê ông ta... Bố tôi còn có ảnh của ông ta treo ở nhà...
Trung úy: Ông không bịa đấy chứ?
Tảo (phản ứng): Sao lại bịa? Ông khinh tôi quá! Hồi ấy, tôi còn được nhìn thấy ông Nguyễn Thái Học nữa. Tôi xin thề... Bố tôi thì còn được gặp ông ta ít nhất ba lần. Hình như bố tôi còn được giao việc trông nom ông ta, như bây giờ người ta gọi là quản giáo ấy...Tôi xin thề là thế!
Thiếu tướng: Thôi được! Tôi tin ông! Ông không phải thề. Ông nhìn thấy Nguyễn Thái Học như thế nào? Kỷ niệm về ông ta ra sao?
Tảo: Dạ thưa, tôi chỉ nhìn thấy từ xa. Còn kỷ niệm thì kỷ niệm nào của tuổi ấu thơ chẳng là tươi đẹp? Bố tối kể rằng, bố tôi đã từng trực tiếp gặp mặt tiếp chuyện Nguyễn Thái Học hình như là ba lần. Bố tôi nói lần đầu gặp Nguyễn Thái Học là ở nhà cậu ruột tôi tên là Trần văn Định bấy giờ làm đốc tờ ở nhà thương Đồn Thủy. Lần thứ hai bố tôi gặp Nguyễn Thái Học ở nhà ông Lê Hải Vân dưới phố Hàng Bạc. Sau này khi ông Nguyễn Thái Học bị bắt bố tôi có gặp một lần nữa, trước hôm ông ấy bị xử tử hình. Đó là ngày 16 tháng 6 năm 1930, tôi vẫn còn nhớ như in vì hôm ấy cả Hà Nội như là có tang...
Thiếu tướng (lấy ra bức thư): Ông Tảo! Có phải Nguyễn Thái Học đã viết bức thư này và nhờ bố ông chuyển cho người quen hay không?
Tảo (đờ đẫn): Bức thư... bức thư nào (lo sợ, ôm đầu). Không! Không! Tôi không biết bức thư nào cả... Các ông để cho tôi yên. Bố tôi đã chết từ lâu lắm rồi. Hãy để cho ông ấy yên...
Thiếu tướng: Ông Tảo, ông bình tĩnh lại đi (lại gần Tảo, cầm chiếc ly lên). Trung úy, lấy cho ông ta một ly Whisky nữa... Tôi chỉ muốn xác minh rằng đây có phải là bức thư do chính tay Nguyễn Thái Học viết không? Tại sao nó có trong nhà ông?
Tảo: Không! Tôi không biết! Tôi không biết! (trở nên câm lặng).
Thiếu tướng: Ông Tảo, ông hãy lắng nghe đây: Nguyễn Thái Học là một nhân vật lịch sử. Chúng ta còn biết quá ít về ông ta... Bố ông đã từng gặp mặt Nguyễn Thái Học ít nhất ba lần, tôi biết, Nguyễn Thái Học chắc hẳn phải tin bố ông thế nào đấy, chính vì thế ông ấy mới viết bức thư này để nhờ bố ông gửi cho ai đấy... Đấy là lý do có bức thư này trong nhà ông có đúng hay không?
Tảo: Tin bố tôi. Vâng, tin tôi... Bố tôi vẫn nói Nguyễn Thái Học là người ngây thơ. Những người đi làm cách mạng ngày xưa ngây thơ ghê lắm... Nguyễn Thái Học là người trong sáng, ông ấy đặt lòng tin vào tất cả mọi người... Gặp ai ông ấy cũng tin, người nào ông ấy cũng tin. Bố tôi rất đau lòng, vì chính bố tôi cũng hay tin người...
Thiếu tướng: Đằng nào mọi việc cũng đã kết thúc từ lâu rồi. Ông Tảo, tôi rất muốn ông giúp chúng tôi... Ông có biết bức thư này gửi cho ai không... Bố ông có nói về bức thư này gửi cho ai không?
Tảo (ngoan cố): Không... thưa ông... Tôi không biết. Tôi không biết gì hết.
Thiếu tướng: Người ấy chắc không còn sống? Vậy thì gia đình người ấy ở đâu, bây giờ thế nào?
Tảo: Không! Tôi không biết gì hết!
Thiếu tướng: Trong tiểu sử Nguyễn Thái Học, tôi biết Nguyễn Thái Học có quan hệ thân thiết với một người phụ nữ tên là Nguyễn thị Giang. Nguyễn thị Giang là vợ chưa cưới của ông ấy. Có phải Nguyễn thị Giang là người phụ nữ ở trong thư này không? Bố ông có nói gì không?
Tảo: Thưa ông, không phải... Gia đình tôi có tội với ông Nguyễn Thái Học, bố tôi và tôi có tội với ông Nguyễn Thái Học (mặc cảm tội lỗi).
Thiếu tướng: Ông đừng nghĩ ngợi nữa. Nguyễn Thái Học đã mất rồi, đã mất gần 80 năm nay rồi. Ông ấy sẽ tha thứ cho gia đình ông, cho tất cả chúng ta... Ông thử nhớ xem bố ông có nói gì về Nguyễn thị Giang hay không? Bà ấy có phải là người phụ nữ trong thư này không?
Tảo: Dạ thưa ông... Không... Nguyễn thị Giang là vợ chưa cưới của Nguyễn Thái Học. Bà ấy là đồng chí của ông ấy. Họ luôn ở bên cạnh nhau. Bà ấy đã tuẫn tiết sau khi ông Học mất. Chuyện ấy mọi người đều biết. Bố tôi cũng đã kể về điều ấy với tôi...
Thiếu tướng: Vậy bức thư này gửi cho ai vậy? Tại sao lại có bức thư ở trong nhà ông?
Tảo (lưỡng lự): Thưa ông, thưa ông... Tôi mỏi mệt quá. Tôi không biết nữa. Bố tôi cũng có nói với tôi về ấn tượng của ông qua ba lần ông ấy trực tiếp gặp Nguyễn Thái Học...
Thiếu tướng: Ông ấy nói thế nào?
Tảo: Thưa ông, thưa ông... Bố tôi nói rằng, bố tôi nói rằng...
Trung úy (lấy một viên thuốc): Ông chịu khó uống viên thuốc này, nó sẽ giúp ông tỉnh táo ra nhiều.
Tảo: Cám ơn ông, cám ơn ông.
Uống thuốc. Mọi người chú ý chờ đợi. Âm nhạc khe khẽ nổi lên, khá gay gắt. Sau đó dừng. Đây là đoạn đối thoại quan trọng nhất của hồi kịch, sẽ được nhắc lại một lần nữa qua băng ghi âm.
Thiếu tướng: Ông Tảo! Qua ba lần trực tiếp gặp Nguyễn Thái Học, bố ông nói rằng ông Học là người thế nào?
Tảo: Thưa ông, bố tôi nói rằng Nguyễn Thái Học là một hòn ngọc trong suốt... Bố tôi không biết diễn đạt thế nào. Ông ấy nói rằng: Nguyễn Thái Học là một người tốt đến đau lòng... Cả tin, cả tin hết sức... Mà nhẹ dạ, nông nổi nữa.
Thiếu tướng: Ông Nguyễn Thái Học có khiến cho bố ông bị xúc động không?
Tảo: Không phải xúc động. Thưa ông... Bố tôi nói rằng ông ấy làm cho người ta can đảm. Với Nguyễn Thái Học, sự thịnh vượng của Tổ quốc Việt Nam đấy là trên hết... Ông ấy tin tưởng ở nòi giống con Lạc cháu Hồng.
Thiếu tướng: Tin tưởng ở nòi giống con Lạc cháu Hồng ư?
Tảo: Dạ vâng! Tin tưởng ở con người, tin tưởng ở dân tộc Việt Nam. Lý tưởng của Nguyễn Thái Học là một nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh. Điều ấy cuốn hút tất cả mọi người, kể cả những người phàm tục xấu xa... Ông ấy cả tin hết sức... Chính bố tôi cũng bị lôi cuốn...
Thiếu tướng: Thế còn bức thư này... Cũng là cả tin ư?
Tảo: Vâng... Ông ấy mới 28 tuổi. Ở tuổi ấy, người ta làm gì có thể hiểu về phụ nữ được?
Thiếu tướng: Bức thư ấy không gửi cho bà Nguyễn thị Giang. Vậy bức thư ấy gửi cho ai vậy? Bố ông nói gửi cho ai?
Tào: Thưa ông, người ấy tên là Minh, là... là... là Lê thị Minh. Bố tôi nói rằng người ấy là Lê thị Minh... (ngã vật ra)
Thiếu tướng, Trung úy và người thư ký bật cả dậy. Trung úy và người thư ký chạy lại đỡ Tảo. Thiếu tướng bấm chuông gọi. Cảnh vệ xuất hiện.
Thiếu tướng: Nhanh lên, nhanh lên! Hãy đưa người này đi cấp cứu.
Cảnh vệ ra ngoài, cùng một bác sĩ và một hộ lý mang băng ca vào. Họ đưa Tảo ra. Sân khấu còn lại Thiếu tướng, Trung úy và người thư ký.
Thiếu tướng: Tốt rồi! Tôi không ngờ cuộc hỏi cung lại có kết quả tốt như vậy. Ngoài sức tưởng tượng của tôi.
Trung úy: Lão già hơi bị căng thẳng. Rõ ràng lão ấy cũng bị xúc động!
Thư ký: Thưa Thiếu tướng, lão già cũng rất yếu nữa.
Thiếu tướng: Tốt rồi... Vấn đề ở chỗ chúng ta đã moi được từ miệng lão già ra những thông tin tuyệt vời. Thứ nhất, bức thư này là của Nguyễn Thái Học. Thứ hai nữa, bức thư này gửi cho một người phụ nữ tên là Lê thị Minh. Từ những đầu môi này chúng ta có thể biết rất nhiều điều.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, tôi vẫn không hiểu, thực tình tôi vẫn không hiểu tại sao Nguyễn Thái Học lại quan trọng thế đối với hậu thế chúng ta?
Thiếu tướng (ngạc nhiên): Trung úy! Anh nói gì mà kỳ quặc vậy? Nào, chúng ta hãy nghe ấn tượng của hai bố con một lão già khốn nạn, một lão già lưu manh, một tên buôn lậu thuốc phiện và ma túy đã từng can tội giết người đánh giá nhận định về Nguyễn Thái Học. Đồng chí thư ký, đọc lại biên bản đi. Đọc đoạn cuối ấy. Mở máy ghi âm cũng được.
Thư ký mở máy ghi âm.
Hỏi: Ông Tảo! Qua ba lần trực tiếp gặp Nguyễn Thái Học, bố ông nói rằng ông Học là người thế nào?
Đáp: Thưa ông, bố tôi nói rằng Nguyễn Thái Học là một hòn ngọc trong suốt... Bố tôi không biết diễn dạt thế nào. Ông ấy nói rằng: Nguyễn Thái Học là một người tốt đến đau lòng... Cả tin, cả tin hết sức... Mà nhẹ dạ, nông nổi nữa.
Hỏi: Ông Nguyển Thái Học có khiến cho bố ông bị xúc động không?
Đáp: Không phải xúc động. Thưa ông... Bố tôi nói rằng ông ấy làm cho người ta can đảm. Với Nguyễn Thái Học, sự thịnh vượng của Tổ quốc Việt Nam đấy là trên hết... Ông ấy tin tưởng ở nòi giống con Lạc cháu Hồng.
Hỏi: Tin tưởng ở nòi giống con Lạc cháu Hồng ư?
Đáp: Dạ vâng! Tin tưởng ở con người, tin tưởng ở dân tộc Việt Nam. Lý tưởng của Nguyễn Thái Học là một nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh. Điều ấy cuốn hút tất cả mọi người, kể cả những người phàm tục xấu xa... Ông ấy cả tin hết sức... Chính bố tôi cũng bị lôi cuốn...
Hỏi: Thế còn bức thư này... Cũng là cả tin ư?
Đáp: Vâng... Ông ấy mới 28 tuổi. Ở tuổi ấy, người ta làm gì có thể hiểu về phụ nữ được?
Hỏi: Bức thư ấy không gửi cho bà Nguyễn thị Giang. Vậy bức thư ấy gửi cho ai vậy? Bố ông nói gửi cho ai?
Đáp: Thưa ông, người ấy tên là Minh, là... là... là Lê thị Minh. Bố tôi nói rằng người ấy là Lê thị Minh...
Thiếu tướng: Thôi! Thế nào? Anh bạn trẻ? Có cần nghe lại để hiểu ra công việc chưa?
Trung úy (mỉm cười vui vẻ): Thưa Thiếu tướng, tôi đã hiểu... Xin lỗi Thiếu tướng tôi hiểu ra rồi.
Thiếu tướng: Anh bạn trẻ ạ, tin tôi đi, tôi đã ngần này tuổi đầu rồi, tôi đã trải qua bao nhiêu thăng trầm cuộc đời. Hãy nghe tôi. Tôi đã chứng kiến bao nhiêu mất mát hy sinh, những điều còn mất của đời mỗi một con người... Hãy nghe tôi. Mọi sự rồi sẽ qua đi. Các cuộc cách mạng rồi sẽ qua đi. Thời gian rồi sẽ qua đi. Những người anh hùng và cả những tên đê tiện rồi đều sẽ chết... Chỉ có tình yêu là còn lại. Mãi mãi, chỉ có tình yêu còn lại... Có hiểu không? Chỉ có tình yêu là mãi mãi còn lại...
Âm nhạc. Sân khấu dừng một chút.
Cảnh vệ vào.
Cảnh vệ: Báo cáo Thiếu tướng, phạm nhân Nguyễn văn Tảo, tức Tảo Chột đã bị đột tử vì xuất huyết não hồi 23 giờ 10 phút ngày hôm nay. Đây là biên bản xét nghiệm pháp y.
Trung úy (cầm biên bản): Cảm ơn cậu! (lắc đầu) Thật bất ngờ... Lão già đột tử hết sức bất ngờ.
Cảnh vệ ra.
Thiếu tướng: Sao lại đột tử? Tại sao lại ngột đột thế được?
Trung úy (xem biên bản): Thưa Thiếu tướng, trong biên bán nói rằng lão già bị đứt mạch máu não vì quá căng thẳng, vì xúc động mãnh liệt.
Thiếu tướng: Như thế, nhất định người phụ nữ tên là Lê thị Minh có một giá trị thật đáng kể... vì vậy nó mới gây sốc như thế đối với lão già. Có phải thế không? Có đúng là như thế không?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, có lẽ đúng thế.
Thiếu tướng: Thực đáng tiếc, vụ án vừa được mở ra thì nhân chứng sót lại duy nhất cũng như đầu mối cuối cùng đã biến mất rồi!
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, nếu Thiếu tướng cho phép, tôi xin tiếp tục vụ án này được không?
Thư ký: Thưa Thiếu tướng, cả tôi nữa.
Thiếu tướng: Được thôi! Tôi rất vui mừng vì các đồng chí hiểu ra tầm quan trọng của vụ án này. Đây là một công việc đáng làm. Bằng linh cảm của một người trong nghề lâu năm tôi hiểu giá trị của công việc đó. Hơn nữa, bức thư này là một cổ vật lịch sử. Tôi chắc các bạn sẽ tìm thấy ở vụ án này những ý nghĩa khác thường. Đây không phải là vấn đề của Nguyễn Thái Học. Đây không phải là vấn đề của Việt Nam Quốc Dân Đảng. Đây chính là vấn đề của lịch sử!
Trung úy và thư ký: Thưa Thiếu tướng, chúng tôi hiểu.
Thiếu tướng (ôm lấy hai người): Các con, hãy nhớ lời ta. Đây là một công việc nhất thiết chúng ta phải làm cho con cháu chúng ta. Mọi sự rồi sẽ qua đi, rất nhiều biến cố rồi sẽ qua đi, bao nhiêu số phận con người rồi sẽ qua đi, những người anh hùng cũng sẽ chết, tất cả sẽ chắng còn gì, chỉ có tình yêu thôi, chỉ có tình yêu là còn lại, chỉ có tình yêu là mãi mãi còn lại.
Những bóng ma của Việt Nam Quốc Dân Dâng lại xuất hiện từ trong hậu đài với tiếng hô khe khẽ: “Không thành công cũng thành nhân. Không thành công cũng thành người!”
Lời đọc truyền cảm bức thư vang lên:
“Thưa cô! Trưa ngày mai chúng sẽ tử hình, chúng sẽ chặt cổ, bêu đầu tôi. Ước nguyện của tôi là mong cô được sống cuộc đời hạnh phức. Cô xứng đáng như thế, bởi cô có một trái tim cao thượng. Ký tên: Nguyễn Thái Học. Ngày 16 tháng 6 năm 1930”.
Ánh sáng thu nhỏ, chiếu vào chỗ Thiếu tướng, Trung úy và nữ thư ký đang đứng. 
 

Vẫn như cảnh 1. Trung úy và người nữ thư ký.
Hồ sơ, sách vở đầy trên bàn.
Trung úy: Kim Dung này, càng đọc tài liệu về Nguyễn Thái Học, tôi càng bị lôi cuốn, thích thú... Thậm chí, tôi có thể hình dung ra được Nguyễn Thái Học như thể bằng xương bằng thịt ở trước mặt tôi. Bây giờ tôi đã thấy thiếu tướng có lý. Ông già thật có con mắt tinh đời. Đáng tiếc là lão Tảo chết sớm quá, chúng ta mất đi một đầu mối quan trọng.
Thư ký: Thế anh hình dung về Nguyễn Thái Học thế nào?
Trung úy: Hình dung thế nào ư? Đây này! Một thanh niên 26 tuổi gày gò, đôi mắt mơ mộng và suy nghĩ, thoáng nét cương nghị, hàm răng hơi dô ra, tươi cười. Anh ta nói năng khúc triết và lôi cuốn. Con người anh ta như có hào quang...
Thư ký (cười): Thật lang mạn! Anh đúng là người lãng mạn?
Trung úy: Đúng! Đúng là lãng mạn... Có điều mà ta thấy rõ là tất cả những nhà cách mạng trẻ tuổi sống trong thời ấy đều rất hồn nhiên, trong sáng, không vụ lợi. Thậm chí, về khía cạnh nào đó, họ còn mơ hồ về phương diện chính trị nữa, họ chỉ biết yêu nước, chẳng biết đến một thứ chủ nghĩa quốc gia nào hết!
Thư ký: Em có thể đọc cho anh nghe tài liệu này (lục lọi tài liệu). Đây là hồi ký của một nhân sĩ yêu nước đã sống thời đó nhận xét về Nguyễn Thái Học. Xin anh hãy coi đây là một tư liệu có tính chất tham khảo thôi nhé!
Trung úy: Đồng ý! Em đọc đi.
Thư ký: Vị nhân sĩ yêu nước đó viết thế này (đọc): “Tôi không ngờ Nguyễn Thái Học là một người trẻ trung đến thế. Một con người giản dị, trong sáng và cương nghị. Thực sự đấy đúng là một hòn ngọc trong suốt...”
Trung úy: Giống hệt như nhận định của hai cha con Đội Lễ và Tảo.
Thư ký: Vâng... giống hệt như vậy. Em đọc tiếp nhé (đọc): “Nguyễn Thái Học ưa tranh luận; những ý nghĩ của chàng mạnh mẽ và cương quyết. Người ta không thể ngờ rằng một sinh viên trường Cao đẳng có thể ăn nói gãy gọn như thế, một thanh niên 26 tuổi có thể hiểu biết như thế...”.
Trung úy: Hay lắm! Thật tuyệt vời! Đảng trưởng một đảng cách mạng mà chỉ mới có 26 tuổi mà thôi!
Thư ký: Trong một đoạn khác, kể lại một cuộc họp của Việt Nam Quốc Dân Đảng, người viết hồi ký kể lại như sau (đọc): “Nguyễn Thái Học thuyết trình sôi nổi về tương lai của một đất nước dân chủ. Rõ ràng, những tư tưởng của Môngtexkiơ và Rútxô ảnh hưởng sâu sắc đến những suy nghĩ của chàng. Chàng nói: “Làm cho đất nước giàu có, phồn vinh, đó là mục tiêu của cách mạng. Tôi tin tưởng ở thế hệ trẻ, tôi tin tưởng ở nhân dân tôi. Cách mạng, một cuộc cách mạng trong sáng do những con người trẻ trung, có tri thức và trung thực tiến hành, đấy chính là điều chúng tôi mong muốn...”.
Trung úy: Những tư tưởng rõ ràng rất tiến bộ! Cũng rất hồn nhiên và vô tư nữa!
Thư ký (đọc): Nguyễn Thái Học nói: “Nước ta chỉ cần từ 20 đến 50 nhà giàu, đấy là những nhà công nghiệp, những nhà sản xuất, những chủ hãng buôn, những doanh nhân thực thụ. Họ khống chế toàn bộ nền kinh tế, gây cảm hứng cho toàn bộ nền kinh tế. Tập trung tư bản vào tay những cá nhân, cộng với một nền dân chủ rộng rãi, dựa trên những pháp luật ổn định của nhà nước, chao ôi, tôi mong muốn điều đó quá chừng!”.
Trung úy (cười): Thật ngây thơ và không tưởng! Đây chính là chỗ yếu nhất của Nguyễn Thái Học, của Việt Nam Quốc Dân Đảng, của Tân Việt cũng như nhiều tổ chức cách mạng trong thời đại ấy! Họ đã không xác định được đúng động lực cách mạng. Trông chờ vào tầng lớp trên trong xã hội, vào những nhà giàu thì làm sao làm cách mạng được? Bao giờ cũng vậy, những kẻ có của là những kẻ ích kỷ. Họ có thể hy sinh tài sản, hy sinh tiền bạc nhưng cuộc đời họ thì không bao giờ dám hy sinh cả.
Thiếu tướng vào, ông đứng ở cửa chú ý lắng nghe. Trung úy và thư ký không biết có Thiếu tướng vào.
Thư ký: Đúng như thế! Đúng là như thế!
Trung úy: Kim Dung này, nhiều lúc tôi cứ nghĩ rằng cách mạng cũng có một nét gì đó rất giống tình yêu. Cách mạng đòi hỏi hy sinh cuộc đời. Tình yêu cũng thế, cũng đòi hỏi hy sinh cuộc đời. Hai người yêu nhau, họ có thể trao cho nhau cái hôn, nụ cười, ánh mắt, tiền bạc, thậm chí cả thân thể nữa, nhưng nếu họ không dám đặt cược cuộc đời của họ với nhau, đấy cũng không thể gọi là tình yêu được.
Thư ký: Anh có cực đoan quá không? Anh có lẫn lộn hai khái niệm tình yêu với cách mạng hay không, tình yêu với hôn nhân hay không? Phụ nữ chúng tôi không nghĩ thế đâu...
Trung úy: Tôi không rõ... Tôi không biết... Tôi chưa từng trải... Tôi không hiểu được... (gãi đầu, lúng túng)
Thiếu tướng: Anh không nhầm đâu, Trung úy ạ! Cách mạng và tình yêu đều đòi hỏi hy sinh cuộc đời, đều đòi hỏi tát cạn bản thãn mình vào đó. Tôi không tin những người tự xưng là người cách mạng mà không biết đến tình yêu, đến tình cảm con người. Song tôi cũng ghê tởm những kẻ chìm ngập trong dục vọng tầm thường. Họ không mảy may quan tâm đến gì ngoài các cảm giác của bản thân mình.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng... Nếu vậy, nhân vật Nguyễn Thái Học mà chúng ta đang quan tâm, ông ta có được cả hai điều đó: tình yêu và cách mạng. Điều ấy thực sự tuyệt vời!
Thiếu tướng: Đúng đấy! Đây là một nhân vật thật đáng kể. Thật hiếm có người như vậy! Tôi mang cho anh thêm một tài liệu mới về cái chết của Nguyễn Thái Học (đưa tài liệu cho Trung úy). Anh đọc đi.
Trung úy: Cám ơn Thiếu tướng. Thật hay quá... Tôi xin đọc nhé... (đọc) Tái liệu của Ban nghiên cứu lịch sử tỉnh Yên Bái: “Tường thuật về việc xử tử hình những người tham gia khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Ngày 12 tháng 6 năm 1930, Hội Đồng Đề Hình họp ở Yên Bái quyết định xử 44 người tham gia cuộc bạo động Yên Bái, trong đó có 13 người bị tử hình lên máy chém. 13 người này gồm:
- Nguyễn Thái Học
- Phó Đức Chính
- Bùi Tư Toàn
- Đào văn Nhít
- Nguyễn văn Tiềm
- Hà văn Lao
- Bùi văn Chuẩn
- Nyuyẽn văn Thịnh
- Nguyễn văn An
- Nguyễn văn Cứu
- Nguyễn Như Liên (tức Ngọc Tỉnh)
- Ngô văn Du
- Đỗ văn Tư.
Đêm 26 tháng 6 năm 1930, 13 liệt sĩ và chiếc máy chém được chở lên Yên Bái bằng một chuyến xe lửa riêng, 5 giờ sáng ngày 17 tháng 6, chiếc máy chém được chuyển đến khoảng trống gần trại lính khố xanh, chung quanh có lính khố xanh và lính lê dương bồng súng canh gác.
6 giờ sáng, 13 liệt sĩ được đưa ra pháp trường. Tất cả đều thản nhiên. Nguyễn Thái Học cất giọng ngâm những câu thơ tiếng Pháp:
Mourir pour sa patrie
C’est le sort le plus beau
La plus digne envie...
Tức là:
Vì Tổ quốc hy sinh
Đây là điều vinh dự
 Cái chết này xứng đáng...
Mọi người đều hô “Việt Nam vạn tuế...”.
Nguyễn Thái Học bị xử cuối cùng. Chàng mỉm cười với mọi người, hít một hơi dài căng lồng ngực rồi hô to: “Việt Nam vạn tuế”.
Trong số người đứng chứng kiến có Nguyễn thị Giang là vợ chưa cưới và là đồng chí của Nguyễn Thái Học. Đầu chị buộc khăn tang trắng. Sau này khi Nguyễn Thái Học đã được chôn cất, Nguyễn thị Giang đã đến trước mộ, dùng súng lục bắn vào thái dương tuẫn tiết. Nguyễn thị Giang có để lại một bài thơ tuyệt mệnh”.
Khi Trung úy đọc thì âm nhạc cất lên, khe khẽ và hào hùng. Những bóng ma của Việt Nan Quốc Dân Đảng lại xuất hiện. Tiếng hô: “Không thành công cũng thành nhân! Không thành công cũng thành người!” âm vang tít sau hậu đài.
Thư ký: Thật lãng mạn! Câu chuyện cảm động quá!
Thiếu tướng: Chúng ta có lỗi biết bao nhiêu nếu chúng ta nhìn nhận những người anh hùng chỉ trên khía cạnh chính trị mà thôi. Chúng ta quên mất rằng những người anh hùng họ tồn tại được trong trí nhớ nhân dân trước hết là ở nhân cách của mình, ở tình yêu con người trong trái tim họ. Tôi tin là Nguyễn Thái Học phải có một nhân cách thế nào mới có khả năng thu hút mọi người đến như vậy. Ta hết sức lưu ý điều này. Khi Nguyễn Thái Học chết đi, vợ chưa cưới của Nguyễn Thái Học đã tuẫn tiết theo chồng. Khi một người con gái đã dám hy sinh cả cuộc đời mình vì một người đàn ông thì người đàn ông ấy không tầm thường chút nào đâu. Có đúng không Kim Dung?
Thư ký (lúng túng): Dạ, phải... Thưa bác, cháu còn trẻ không biết... Có thể thế lắm...
Thiếu tướng: Không đổ lỗi cho tuổi trẻ được đâu. Con người phải nhớ rằng mình chỉ có một tuổi thanh xuân mà thôi, nó qua rồi là vĩnh viễn mất.
Thư ký: Cháu hiểu...
Thiếu tướng: Thế nào Trung úy? Anh có tìm ra manh mối gì về người phụ nữ tên là Lê thị Minh và bức thư của Nguyễn Thái Học không?
Trung úy (lục hồ sơ): Báo cáo Thiếu tướng, có đấy. Tôi hoàn toàn bất ngờ. Tôi cũng muốn xin thêm chỉ thị của Thiếu tướng.
Thiếu tướng: Tôi nghe đây. Anh hãy báo cáo đi.
Trung úy: Chúng tôi đã đi điều tra tìm hiểu. Đã có một người phụ nữ tên là Lê thị Minh đã từng sống ở ngay Hà Nội này, có thể là người mà Nguyễn Thái Học đã gửi bức thư. Bà ta ở nhà số 4 phố Cao Bá Quát. Bà ta đã mất từ lâu, chỉ còn một người con trai duy nhất vốn là bác sĩ thú y hiện nay vẫn còn ở đó.
Thiếu tướng (ngạc nhiên): Thế à? Anh có thể mời ông ta đến đây gặp tôi được không? Có thể ông ta biết gì về câu chuyện của bà mẹ ông ta với Nguyễn Thái Học chăng?
Trung úy: Tuân lệnh Thiếu tướng (đưa cho thư ký mẩu giấy nhỏ). Kim Dung! Phiền Kim Dung đến địa chỉ này mời bác sĩ thú y Nguyễn Bảo Định đến đây ngay nhé!
Thư ký: Rõ! (Ra).
Thiếu tướng: Chúng ta hãy tiếp tục nhé... Anh còn biết thêm điều gì nữa hay không, nhất là quan hệ của Nguyễn Thái Học với bà Lê thị Minh...
Trung úy: Báo cáo Thiếu tướng. Chúng tôi được biết bà Lê thị Minh là con gái ông Lê Hải Vân, một nhà buôn có tiếng ở Hà Nội. Chúng tôi không xác minh được ông Lê Hải Vân có liên quan gì đến tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng của Nguyễn Thái Học hay không. Nguyễn văn Lễ tức Đội Lễ bố của lão Tảo có thời kỳ từng là thư ký tập sự trong hãng buôn của ông Lê Hải Vân. Điều thú vị là Đội Lễ cũng là đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng, thậm chí y còn tham gia trong Ban ám sát của tổ chức này nữa, Những vụ ám sát như giết tên Tây Bazin, giết Nguyễn văn Kính hay giết Giáo Du, y cũng đã từng tham gia. Còn bà Lê thị Minh hình như biết Nguyễn Thái Học hoàn toàn ngẫu nhiên. Sau khi Nguyễn Thái Học mất, bà Minh bỏ đi tu. Hòa bình lập lại, bà Minh bỏ chùa hoàn tục, lấy chồng là một giáo viên phổ thông trung học, họ chỉ có một người con trai duy nhất tên là Nguyễn Bảo Định làm nghề bác sĩ thú y. Nguyễn Bảo Định có nhân thân tốt, tính nết lập dị, mắc bệnh nghiện rượu, đôi khi cũng có gây rối đôi chút đối với hàng xóm láng giềng.
Thiếu tướng: Cuộc đời người ta thật kỳ lạ, có phải không nào?
Trung úy: Vâng, thật là kỳ lạ.
Thiếu tướng: Thế anh có tiếp xúc trực tiếp với những người con, người cháu khác ở trong gia đình bà Lê thị Minh hay không?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng... (có vẻ lúng túng)... Tôi cũng đã đến gặp ông Nguyễn Bảo Định nhưng ông ấy không thật tỉnh táo. Ông ta lúc nào cũng say be bét. Ông ta có phần nào cũng hơi tầm thường...
Thiếu tướng: Sao lại tầm thường? Tại sao anh lại nghĩ thế?
Trung úy: Dạ thưa, tôi cảm thấy thế.
Thiếu tướng: Đấy là nhận xét cảm tính của anh chứ gì?
Trung úy: Vâng! Có lẽ thế! Hay tôi chủ quan chăng...
Thiếu tướng: Tôi sợ anh nhầm, anh bạn trẻ ạ. Không nên vội vả nhận xét về một con người chỉ qua đôi lần gặp gỡ. Anh là một sĩ quan nghiên cứu, anh phải rất thận trọng với những nhận xét kêt luận của mình mới được.
Trung úy: Vâng, thưa Thiếu tướng.
Thiếu tướng: Anh có nói chuyện với những người hàng xóm của gia đình này hay không?
Trung úy: Dạ có, nhưng không có thông tin gì. Mọi người trên phố bây giờ rất ít quan tâm về nhau.
Thiếu tướng: Anh có ấn tượng gì khi xem những bức ảnh của bà cụ Lê thị Minh còn lại?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, còn lại một vài ba bức ảnh chụp hồi thiếu nữ nhưng hầu hết cũng đã bị mờ đi theo thời gian... Tuy nhiên có thể nhận thấy đây là một người đàn bà tuyệt diệu. Tôi tin rằng thời trẻ, bà Lê thị Minh phải là người đàn bà có sắc đẹp mê hồn. Nhìn những bức ảnh không hiểu sao tôi cũng thấy phảng phất như có nét chân dung của Nguyễn Thái Học trên đó. Nói chuyện với người con trai làm bác sĩ thú y, rất tiếc ông ta có phần nào hờ hững khi tôi cố tình đề cập đến tình cảm mẹ con của ông ta.
Thiếu tướng (bực dọc): Anh là một nhà tâm lý hạng bét. Thế anh gặp ông ta mấy lần?
Trung úy (bối rối): Thưa Thiếu tướng, chỉ mỗi một lần...
Thiếu tướng: Gặp ở đâu? Ở công sở chứ?
Trung úy (bối rối hơn nữa): Thưa Thiếu tướng, ở trụ sở công an phường.
Thiếu tướng: Hay lắm! Gặp ở trụ sở công an phường. Nào, xin mời, thưa ông công dân, mời ông hãy mở tâm hồn của ông ra cho tôi xem... Mẹ của ông thế nào? Bố của ông ra sao? Có đúng như thế không nào?
Trung úy: Dạ, báo cáo Thiếu tướng, không hắn như thế. Tôi mất quá nhiều thời giờ đọc những tư liệu. Tất cả những tư liệu về Nguyễn Thái Học tìm rất khó khăn, không có chỗ nào còn lưu trữ cả.
Thiếu tướng: Đấy không phải là lý do, anh có hiểu không? Anh bắt đầu nhiễm thói công chức từ bao giờ thế?
Chuông bấm ở cửa. Thư ký vào.
Thiếu tướng và Trung úy quay ra.
Thư ký: Báo cáo! Ông Nguyễn Bảo Định vừa bị đưa đi cấp cứu ở trong bệnh viện. Ông ta đang bị trụy tim...
Trung úy: Sao lại cấp cứu... Tôi vừa mới gặp ông ta mới hai hôm trước thôi mà!
Sân khấu yên lặng.
Thiếu tướng ngồi xuống ghế.
Thư ký (rụt rè): Thưa Thiếu tướng, ông ta đã già, lại nghiện rượu nữa...
Thiếu tướng (đứng lên, thất vọng): Cẩn thận! Không khéo chúng ta lại lỡ một nhịp thứ hai nữa đấy (đến gần Trung úy. Trung úy sợ hãi đứng lên, lùi lại). Hiện nay ông Nguyễn Bảo Định là manh mối cuối cùng về chuyên án bức thư của Nguyễn Thái Học. Trung úy, anh có thấy lề lối làm việc quan liêu của anh tai hại như thế nào không? Anh hãy vào bệnh viện và làm bằng được để cho ông Nguyễn Bảo Định khỏe lại cho tôi? Anh hiểu không? Đây là nhân chứng duy nhất còn lại ở trong vụ án! Với cách làm việc thế này, chúng ta có lỗi với tất cả những người lương thiện đang sống và những người anh hùng đã chết. Anh có hiểu không?
Trung úy (bối rối): Thưa Thiếu tướng, tôi có lỗi. Tôi xin lỗi...
Thiếu tướng (giận dữ): Im đi! Tôi không cần anh xin lỗi. Tôi cho phép anh gác lại tất cả mọi việc để làm sáng tỏ những điều sau đây trong vụ án này (cầm lấy bức thư trên bàn). Lê thị Minh là ai? Vì sao Nguyễn Thái Học viết bức thư này? Vì sao Nguyễn văn Tảo lại có bức thư? Tôi sẽ cách chức anh, hiểu không, nếu anh không dựng lại được cho tôi toàn bộ bức tranh về các nhân vật ấy.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng... Tôi đã hiểu!
Thiếu tướng: Đứng nghiêm lại! Đây là kỷ luật. Đây là nhiệm vụ. Cũng là lương tâm. Không phải cách chức anh đâu, anh hiểu không, tôi sẽ đuổi cổ anh, nếu anh không cứu được ông Nguyễn Bảo Định và đưa ông ta đến đây!
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, rõ.
Thiếu tướng: Hãy đi đi, anh có thể bàn giao công việc từ ngày hôm nay để bắt tay vào nhiệm vụ của anh. Anh phải túc trực ở trong bệnh viện suốt cả ngày đêm! Khi bộ máy nội vụ của chúng ta nhiễm thói công chức, điều ấy sẽ gây bất hạnh cho xã hội biết nhường nào. Anh phải làm rõ vụ án này bất kể thế nào, có hiểu hay không?
Thiếu tướng mệt mỏi ngồi xuống ghế.
Trung úy (bối rối): Thưa Thiếu tướng, tôi thành thực xin lỗi...
Thiếu tướng (xua tay): Đi đi, tôi không cần anh xin lỗi... Chúng ta đã quá khinh suất với lịch sử...
Trung úy (càng bối rối hơn): Tôi sơ suất, tôi không chủ tâm... Tôi có lỗi...
Thiếu tướng: Anh chỉ còn một cách thôi, anh hiểu không? Anh phải dựng lại toàn bộ câu chuyện này, câu chuyện về Nguyễn Thái Học và người phụ nữ vô danh kia. Không phải để chuộc tội với tôi, anh hiểu không? Tôi không cần điều đó. Cũng không phải chuộc tội với Nguyễn Thái Học hoặc bà cụ Lê thị Minh, anh hiểu không? Họ không cần điều đó. Họ chết hết cả rồi! Anh làm điều này là để chuộc tội với tương lai, với chính những đứa con trai, con gái của anh. Anh phải làm điều này vì chính bản thân anh.
Trung úy im lặng, đứng như trời trồng, bất động.
Lại xuất hiện những bóng ma Việt Nam Quốc Dân Đảng với những tiếng hô khe khẽ: “Không thành công cũng thành nhân. Không thành công cũng thành người!”
Thiếu tướng (mệt mỏi): Cho tôi xin cốc nước.
Thư ký mang nước lại.
Thiếu tướng: Ngoài kia có bình yên không, ở ngoài đường ấy?
Thư ký: Dạ, thưa Thiếu tướng, tất cả bình yên...
Thiếu tướng: Thế thì tốt! Hôm nay là ngày bao nhiêu?
Thư ký: Thưa Thiếu tướng, hôm nay là ngày 17 tháng 6...
Thiếu tướng: 17 tháng 6 ư? Hôm nay chính là ngày kỷ niệm Nguyễn Thái Học và các đồng chí đi ra pháp trường... Hãy đi kiếm cho ta một vòng hoa. Ta sẽ đích thân đến viếng mộ bà cụ Lê thị Minh. Ừ, ngay bây giờ. Ta sẽ xin lỗi vong linh của bà cụ Lê thị Minh và xin lỗi vong linh của Nguyễn Thái Học.
Trung úy và thư ký đỡ Thiếu tướng dậy. Từ trong hậu đài lại xuất hiện tiếng đọc nguyên văn bức thư gửi bà Lê thị Minh:
“Thưa cô! Trưa ngày mai chúng sẽ tử hình, chúng sẽ chặt cổ, bêu đầu tôi. Ước nguyện của tôi là mong cô được sống cuộc đời hạnh phúc. Cô xứng đáng như thế, bởi cô có một trái tim cao thượng. Ký tên: Nguyễn Thái Học. Ngày 16 tháng 6 năm 1930”.
Âm nhạc và bài hát ca ngợi tình yêu bất tử vang lên.
 

Năm 1929.
Nhà ông Hải Vân, một nhà buôn ở Hà Nội. Ông Hải Vân đang ngồi với hai người bạn là ông Bảo Tâm và ông Dật Công. Ở một ghế bên cạnh, có một thanh niên đang đọc báo. Đó là Đào Xuân Khải.
Hải Vân: Thưa các ông, bây giờ là năm 1929. Người Pháp đang cai trị nước ta. Kể từ sau ông Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, phong trào đòi dân chủ, đòi độc lập đang ngày càng phát triển. Các ông nghĩ sao?
Bảo Tâm: Đấy là dấu hiệu tốt ông Hải Vân ạ. Nước ta so với thế giới còn đang tụt hậu. Khi không có dân chủ, không có độc lập, ở đấy không thể có văn minh được.
Dật Công: Thú thực, tôi không hy vọng gì nhiều ở đám đông. Tất cả những phong trào manh động, lẻ tẻ của đám đông chả có ích lợi gì cho sự tiến bộ của cộng đồng, của đất nước.
Hải Vân: Tôi sợ rằng ông đã nhầm sang lĩnh vực tiến bộ tinh thần, ông Dật Công ạ.
Dật Công: Thế ông tưởng rằng tôi hy vọng về sự tiến bộ vật chất ư? Theo tôi nghĩ, càng đuổi theo vật chất người ta sẽ càng đau khổ. Môi trường sẽ bị phá hoại. Lòng người trở nên oái oăm, đen tối. Sau này, chính con cháu chúng ta sẽ phải trả giá điều ấy rất đắt đấy.
Hải Vân: Ông lo xa quá! Ông lo xa quá!
Dật Công: Điều quan trọng nhất là khi vật chất tăng lên thì dân trí cũng phải thay đổi thế nào đấy. Văn hóa phải được nâng cao. Một khi vật chất tăng trưởng mà không có văn hóa phát triển kèm theo thì tôi tin bi kịch sẽ là chắc chắn.
Bảo Tâm: Tôi thấy ông Dật Công quan tâm nhiều đến sự tiến bộ tinh thần hớn là vật chất, có phải thế không?
Dật Công: Đúng thế!
Hải Vân: Thực ra, hai cái đó không hề tách rời nhau. Tuy nhiên, điều quan trọng cốt tử hiện nay của dân tộc Việt là phải có được tự do độc lập cái đã. Chúng ta phải tô đậm được hình ảnh đất nước Việt Nam ở trên bản đồ văn minh thế giới. Tôi nghĩ rằng chúng ta luôn có những người con ưu tú có khả năng dẫn dắt cộng đồng tiến lên.
Dật Công: Hy vọng là thế! Hy vọng là thế!
Bảo Tâm: Trên nhiều lĩnh vực, chúng ta luôn luôn thiếu những cánh chim đầu đàn. Chúng ta luôn luôn thiếu những người số 1. Đấy là thực tế. Đấy là thực tế đáng buồn.
Hải Vân: Ông bi quan quá. Tôi luôn luôn tin tưởng ở thanh niên. Chỉ ít phút nữa, trong phòng khách này, tôi sẽ giới thiệu với các ông một nhân vật đặc biệt mà tôi tin rằng đó sẽ là nhân vật của thời đại mới. Tôi chắc các ông sẽ rất lý thú.
Gã thanh niên đeo kính cựa quậy, sửa lại kính, chú ý lắng nghe.
Bảo Tâm: Ông định giới thiệu ai với chúng tôi vậy? Tôi hy vọng không phải là những ông đồ nho khăn xếp áo dài kiểu Đông Kinh Nghĩa Thục chứ?
Hải Vân: Không, không! Thời đại đã khác rồi!
Bảo Tâm: Thế thì ai? Liệu có phải là những người nông dân giống như ông Đề Thám ở trên Yên Thế hay không?
Hải Vân: Cũng không phải nốt. Nông dân không lãnh đạo được ai. Tôi nhớ hình như đó là tư tưởng của Mã Khắc Tư ở bên Âu châu.
Bảo Tâm: Lý thuyết về tư sản và vô sản của Mã Khắc Tư đã làm đảo lộn thế giới. Ở ta, tôi biết có nhiều người đi theo ông ta. Đó là những người cộng sản. Họ đều hướng vào nhà cách mạng dày dạn kinh nghiệm tên là Nguyễn Ái Quốc, nhưng tiếc rằng hiện nay ông ta đang ở nước ngoài.
Dật Công: Nhân vật mà ông Hải Vân định giới thiệu có phải là người thuộc phe của ông Nguyễn Ái Quốc không? Ông ta có phải cộng sản hay không?
Hải Vân: Không. Đơn giản ông ta chỉ là một người yêu nước mà thôi.
Gã thanh niên bỏ tờ báo đang đọc, chú ý lắng nghe, vẻ bồn chồn.
Dật Công: Thế thì ai? Ông làm cho tôi tò mò ghê quá! Tương lai của đất nước này trong vài chục năm tới, theo thiển ý của tôi tất sẽ do những người cộng sản quyết định. Ở nước Nga, lý thuyết của Mã Khắc Tư và của Liệt Ninh đã được thực hiện. Làn sóng đỏ đang có triển vọng lan rộng trên toàn cầu.
Hái Vân: Theo tôi, trước khi đi đến cộng sản, chúng ta tất sẽ phải trải qua một cuộc cách mạng tương tự như việc phá ngục Basti ở Pháp năm 1789 hoặc chí ít cũng như cách mạng Tân Hợi năm 1911 ở Tàu, nhưng hình như nó sẽ man rợ hơn và không thể triệt để được. Nó là một thứ gì đấy tôi không thể hình dung nổi nhưng đau khổ là chắc chắn, thậm chí sẽ có đổ máu. Sẽ rất nhiều máu...
Bảo Tâm: Ai là người sẽ đứng ra đảm đương, gánh vác cuộc cách mạng này?
Hải Vân (chỉ người thanh niên): Tôi không biết. Nhưng nó thuộc thế hệ ông này.
Mọi người nhìn vào gã thanh niên.
Gã tỏ ra lúng túng.
Gã thanh niên: Xin lỗi... Cho tôi đứng ngoài cuộc. Tôi không tham gia chính trị. Cho tôi đứng ngoài cuộc... Xin tha cho tôi!
Dật Công (với gã thanh niên): Ông Khải! Ông tưởng chúng tôi ham mê chính trị hay sao? Không! Chúng tôi chỉ muốn sống tự do thôi. Nhưng chính trị không buông tha ai hết! Kể cả ông! Tôi biết, mối quan tâm duy nhất của ông hiện giờ là cô con gái rượu của ông bạn Hải Vân tôi đây, tưởng nó phi chính trị nhưng thực ra nó lại rất chính trị, có phải không nào?
Khải (tức gã thanh niên): Thưa ông, ông nói thế thì tôi xin chịu (cười nhã nhặn, xoa tay).
Hải Vân: Với con Minh - cô con gái rượu của tôi thì khác. Mối quan tâm duy nhất của nó bây giờ là bữa ăn sáng. Hình như ngay đến ông Khải nó cũng chưa chú ý gì đâu!
Có tiếng hát vui tươi một bài hát tiếng Pháp ở bên ngoài. Tiếng của vú già: “Tiểu thư! Tiểu thư!”.
Hải Vân (lắc đầu, vẻ chấp nhận): Con gái tôi đấy!
Minh vào.
Vú già ôm rất nhiều hoa theo sau.
Minh (rất hồn nhiên): Ba! Ông Nguyễn Thái Học đến chưa ba?
Hải Vân (âu yếm): Hỗn nào! Con làm lộ hết bí mật của ba rồi. Nào, con hãy chào các bạn của ba đi con.
Minh (bẽn lẽn): Cháu xin chào các bác, các chú!
Hải Vân: Đây là bác Dật Công, con biết rồi, bác ấy dạy học ở trường An-be Xa-rô. Đây là bác Bảo Tâm, chủ hãng dệt Minh Phương. Còn đây là anh Khải, ba có cần giới thiệu hay không nào?
Khải (đứng bật dậy, lịch sự): Công tử Đào Xuân Khải, Luật sư, con trai đệ nhất thượng thư Đào Danh Liêm, khâm sai đại thần chính phủ.
Minh (hồn nhiên): Luật sư là được rồi, sao lại còn con trai đệ nhất thượng thư ở đây làm gì?
Hải Vân: Hỗn nào! Công tử là người có danh vọng. Con là con gái, con phải ý tứ chứ!
Minh: Ba ơi, thế ông Nguyễn Thái Học đến chưa ba?
Dật Công (vỗ tay): Hay lắm! Ông Nguyễn Thái Học đã làm cho tất cả các tiểu thư Hà Nội say mê. Thế nào? Cháu gái của bác, cháu có say mê ông Nguyễn Thái Học không?
Mình: Cháu không biết! Ông Nguyễn Thái Học có đẹp trai không bác?
Dật Công (cười). Nào bác đã biết mặt mũi ông ta như thế nào đâu. Chính bác cũng nóng lòng muốn gặp ông ấy đây!
Khải: Chết nỗi... Thế tiên sinh chưa biết Nguyễn Thái Học à?
Hải Vân: Ở đây chưa ai biết ông Nguyễn Thái Học. Cả tôi cũng vậy. Nhưng một người thư ký của tôi là ông Nguyễn văn Lễ có biết ông Học. Theo đề nghị của tôi, người thư ký này sẽ dẫn ông Học đến gặp chúng ta.
Khải (vồ vập): Ngay hôm nay ạ?
Hải Vân: Phải! Ngay hôm nay. Ngay bây giờ.
Minh (vỗ tay): Hay quá! Con sẽ diện một bộ quần áo đẹp nhất để đón ông Nguyễn Thái Học có được không ba?
Hải Vân (âu yếm): Con lắm trò lắm, con gái ạ! Ba đồng ý! Con đi thay quần áo đi.
Minh: Cám ơn ba... Ba cho phép con nói chuyện cả với ông Nguyễn Thái Học ba nhé!
Hải Vân (cười): Ừ được rồi, được rồi...
liảo Tâm (cười): Ông Nguyễn Thái Học chỉ nói chuyện chính trị với thời thế thôi. Tiểu thư cũng nói chuyện chính trị với thời thế chứ?
Minh: Không! Cháu sẽ hỏi ông ấy về đời tư.
Bảo Tâm: Rất thú vị! (quay sang Dật Công và Khải): Các ông thấy không, khi một người đàn ông sống có lý tưởng, anh ta được nhân dân kính trọng thì đến lúc nào đấy, anh ta không còn là của riêng mình nữa, anh ta sẽ là con người xã hội.
Minh: Thưa bác, thế có thích không bác?
Bảo Tâm: Tôi cũng muốn hỏi tiểu thư điều ấy. Tiểu thư có thích ông Nguyễn Thái Học không?
Minh: Cháu không biết... Ông ấy bí hiểm lắm. Ông ấy bắn súng bằng cả hai tay phải không ạ?
Hải Vân (cười): Con đọc Phạm Cao Củng với Lê văn Trương nhiều quá đấy, con gái ạ! Đấy là mấy ông nhà văn trinh thám! Bác Bảo Tâm hỏi con có thích ông Nguyễn Thái Học hay không?
Minh: Con thích... Con thích lắm! Ông ta làm cho cả nước Pháp run sự có phải không ba?
Hải Vân (cười): Thôi, con đi thay quần áo đi. Trước mặt ông Nguyễn Thái Học, con phải tỏ ra chín chắn mới được.
Minh: Vâng... Con cám ơn ba, con đi đây. Vú già, chúng ta đi thôi! Cháu xin chào các bác, các chú.
Minh và vú già đi ra.
Dật Công: Bác có cô con gái xinh đẹp quá!
Hải Vân: Cháu Minh là con gái út, tôi cũng khi chiều chuộng. Cũng có nhiều đám dạm hỏi, tôi cũng chưa dám trả lời. Cháu nó còn ít tuổi.
Khải: Theo như tôi biết, tiểu thư năm nay vừa tròn 20 tuổi, có phải không ạ?
Hải Vân: Vâng! Năm nay con bé vừa tròn 20 tuổi.
Có tiếng chuông bấm. Mọi người quay ra.
Nguyễn văn Lễ vào.
Lễ: Xin chào ông chú! Xin chào các vị!
Hải Vân: Giới thiệu với các ông, đây là ông Lễ, thư ký của tôi. Thế nào ông Lễ, ông Nguyễn Thái Học có đến hay không?
Lễ: Thưa ông chủ, đảng trưởng sẽ đến và hầu chuyện ông chủ. Có điều, xin phép ông chủ cho phép tôi kiểm tra các vị khách trong nhà có được không ạ?
Hải Vân (ngạc nhiên): Kiểm tra ư? Kiểm tra gì?
Lễ: Thưa các vị, tôi muốn biết trong các vị có ai mang vũ khí gì không? Có ai liên hệ với mật thám Pháp hay không?
Hải Vân: Ông Lễ, ông làm cho tôi thấy rất khó xử. Tôi nghĩ là ông có thể tin tưởng ở các bạn tôi. Ông Dật Công đây là một nhà giáo, ông ấy đã từng tham gia Đông Kinh Nghĩa Thục. Còn ông Bảo Tâm, nhà tư sản, cũng nổi tiếng là người đứng đắn.
Bảo Tâm: Chúng tôi là những người đi theo chủ nghĩa dân tộc. Với chúng tôi, dân tộc Việt Nam là trên hết. Chúng tôi bao giờ cũng có thiện cảm với những người vì quốc gia, vì dân tộc.
Lễ: Thôi được rồi, tôi tin các ông (quay sang Khải)... Xin lỗi, còn ông, ông cho phép tôi chứ?
Hải Vân: Đây là công tử Đào Xuân Khải, luật sư. Ông ấy viết báo.
Khải: Tôi không tham gia chính trị.
Lễ: Xin lỗi ông, ông có vũ khí gì không?
Khải: Xã hội phức tạp lắm. Bọn côn đồ ngày càng nhiều. Đi đâu tôi cũng phải mang theo vũ khí tùy thân.
Lễ: Xin phiền ông cho tôi mượn tạm những vũ khí ấy.
Khải bực dọc lấy ở túi quần, túi áo ra ba khẩu súng lục đặt lên bàn.
Lễ: Thưa công tử, xin lỗi công tử, với những ba khẩu súng thế này, công tử có thể tấn công cả một đảng côn đồ.
Lễ cất súng đi và ra đứng ở một góc phòng, khoanh tay lại.
Ngoài cửa xuất hiện Nguyễn Thái Học trong y phục nhà sư. Ánh sáng thay đổi. Âm nhạc cất lên. Âm nhạc dừng.
Nguyễn Thái Học: Nam Mô A Di Đà Phật...
Mọi người ngỡ ngàng quay ra.
Hải Vân: Hòa thượng đây là...
Lễ: Xin giới thiệu với các vị, tôi xin hân hoan giới thiệu với các vị, trước mắt các vị là ông Nguyễn Thái Học, một nhà cách mạng lừng danh.
Hải Vân, Bảo Tâm, Dật Công, Khải (đứng dậy vỗ tay). Chúng tôi rất hân hạnh!
Nguyễn Thái Học (giơ tay tươi cười, tác phong đĩnh đạc và tự chủ): Chào các ông. Xin lỗi, tôi buộc phải cải trang thế này mới vào thành phố được (bắt tay mọi người).
Hải Vân: Chúng tôi rất cám ơn ông vì ông đã nhận lời mời. Ông cho phép tôi thay mặt các bạn tôi là các ông Dật Công, ông Bảo Tâm đây... cũng như cả giới trí thức và kinh doanh ở Hà Nội tỏ lòng ngưỡng mộ đến ông và các đồng chí của ông.
Nguyễn Thái Học: Cám ơn ông, với tư cách cá nhân, tôi không biết tôi có xứng đáng với lòng ngưỡng mộ của các ông hay không. Còn đảng cách mạng của tôi, trước hết đây là một đảng của quốc dân đồng bào, hoạt động vì lợi ích của quốc dân đồng bào - trong đó có những người trí thức và các nhà kinh doanh các ông.
Hải Vân (giơ tay): Mời ông ngồi!
Nguyễn Thái Học ngồi.
Hải Vân: Thưa ông Nguyễn Thái Học, chúng tôi đã được biết tôn chỉ mục đích của Việt Nam Quốc Dân Đảng. Việc giành độc lập dân tộc và xây dựng một nước Việt Nam mới mà các ông chủ trương liệu có khác với phong trào của các phe phái khác không? Nó có giống với tư tưởng của ông Tôn Dật Tiên bên Tàu hay không?
Nguyễn Thái Học: Trước hết, tôi mong các ông không nên phân biệt các phong trào yêu nước theo từng phe phái. Bản thân điều đó gây mâu thuẫn sâu sắc trong dân tộc. Tất cả chúng tôi, dù phe phái nào cũng thế, chúng tôi đều tranh đấu cho Tổ quốc Việt Nam. Bản thân tôi, tổ chức của tôi có thể hy sinh và có thể người chiến thắng cuối cùng không phải chúng tôi, điều ấy không can hệ gì cả. Chúng tôi yêu nước Việt Nam, cũng như ông Tôn Dật Tiên yêu nước Tàu vậy. Nhưng Việt Nam là Việt Nam. Đối với chúng tôi, Việt Nam là tất cả!
Dật Công: Thưa ông, độc lập dân tộc có phải là mục đích hy sinh của các ông không?
Nguyễn Thái Học: Đúng! Nhưng về phương diện nào đấy, chỉ quan niệm như vậy e rằng thô thiển. Chúng tôi đấu tranh cho một nước Việt Nam dân chủ và giàu mạnh, có được sự độc lập về nhân cách chính trị so với các dân tộc khác, các quốc gia khác.
Bảo Tâm: Sự can thiệp của người Pháp, của người ngoại quốc vào đất nước ta, cuộc đấu tranh của các ông có phải nhằm vào điều đó không?
Nguyễn Thái Học (vốn có thói quen diễn thuyết, đứng dậy đi lại và vung tay lên): Chúng tôi đấu tranh cho một nước Việt Nam dân chủ và giàu mạnh. Nhân dân tôi phải được mở rộng quyền tự do dân chủ trong đời sống riêng tư và đời sống xã hội. Nhân dân tôi phải được no ấm và đủ việc làm. Tôi không phản đối sự giao lưu của người Pháp và người ngoại quốc trong các lãnh vực kinh tế, văn hóa. Có điều, họ phải tôn trọng sự độc lập về nhân cách chính trị của nhân dân tôi. Áp đặt chính trị thực chất là tiêu diệt dân tộc. Chúng tôi đấu tranh chống lại điều đó. Chúng tôi theo chủ nghĩa dân tộc, chống lại sự thỏa hiệp.
Dật Công: Thưa ông Nguyễn Thái Học, các cuộc bạo động của các ông, các vụ ám sát cá nhân của các ông, đấy chẳng lẽ được coi là những hành động chính trị lành mạnh và cơ bản hay sao? Chúng tôi e rằng điều này sẽ gây cho nhà cầm quyền Pháp tức tối, xiết chặt bàn tay bạo lực cho dân tộc vốn rất đau khổ của chúng ta mà thôi.
Nguyễn Thái Học: Trước hết, xin ông gạt khái niệm lành mạnh và không lành mạnh ra khỏi phạm trù chính trị. Chính trị đứng cao hơn đạo đức, thậm chí bất chấp đạo đức. Những hoạt động của chúng tôi chỉ có ý nghĩa thức tỉnh lòng dân. Chúng tôi không bao giờ coi việc giết một tên Tây Bazin nào đó sẽ làm sụp đổ hệ thống thuộc địa của nước Pháp. Tuy nhiên, khi người ta đã dám giết một tên Tây Bazin thì người ta có thể tấn công một đồn cảnh sát. Khi họ có gan tấn công một đồn cảnh sát thì họ sẽ dám tấn công một công sở. Cứ thế mãi cho đến khi giành chính quyền. Cách mạng dứt khoát phải trải qua các bước thực tập từ nhỏ đến lớn.
Bảo Tâm: Thưa ông, người trí thức chúng tôi giữ vai trò gì hiện nay?
Nguyễn Thái Học: Nếu nhân dân là một quả pháo thì người trí thức sẽ là ngòi nổ. Đấy là trong cách mạng.
Dật Công: Còn trong thời bình?
Nguyễn Thái Học: Thưa ông! Một bộ phận ưu tú sẽ là những người bạn trong màn trướng của nhà chính trị. Nhiệm vụ của người trí thức là phải làm tấm gương dân trí cho cả cộng đồng.
Hải Vân: Còn những nhà kinh tế?
Nguyễn Thái Học: Nhiệm vụ của họ là phải làm giàu cho đất nước cả trong thời bình cũng như trong thời chiến, bất chấp mọi hoàn cảnh. Những doanh nhân, những nhà kinh tế phải được coi trọng như rường cột của cộng đồng.
Bảo Tâm: Nhân dân là gì? Các ông quan niệm thế nào về nhân dân?
Nguyễn Thái Học (mơ mộng): Nhân dân - đấy là tập hợp của đám đông tạo nên Tổ quốc tôi. Chúng ta sẽ sống ra sao nếu không có nhân dân, không dựa vào nhân dân? Cuộc sống của chúng ta sẽ trở nên vô nghĩa xiết bao nếu chúng ta không vì nhân dân mà tranh đấu? Người ta chỉ được nhân dân biết tới khi họ dám hy sinh cuộc đời của cá nhân họ và cống hiến cho nhân dân mà thôi.
Dật Công: Thưa ông Nguyễn Thái Học, nhân dân cần những gì?
Nguyễn Thái Học: Nhân dân cần gì ư... nhân dân cần một cuộc sống bình ổn, cần một bầu không khí dân chủ. Sau nữa, nhân dân cần một cuộc sống đầy đủ. Nhân dân cần một nền chính trị do họ tự nguyện dựng nên, một nền chính trị cởi mở và hợp lòng họ.
Dật Công: Thưa ông Nguyễn Thái Học, các ông nghĩ gì về người Pháp, về người ngoại quốc?
Nguyễn Thái Học: Chúng tôi phát động một cuộc đấu tranh chống sự áp đặt chính trị của người Pháp, của người ngoại quốc. Chúng tôi đấu tranh cho sự độc lập về nhân cách chính trị của người Việt Nam.
Minh trong bộ áo dài màu trắng tươi cười chạy ra.
Vú già theo sau.
Minh: Ba ơi! Ông Nguyễn Thái Học đến chưa ba?
Nguyễn Thái Học ngỡ ngàng quay ra, Minh đẹp lộng lẫy.
Lễ bước lại gần, ngăn cách giữa Minh và Nguyễn Thái Học. Nhân lúc ấy, Khải luồn ra ngoài.
Hải Vân: Xin lỗi... Thưa ông Nguyễn Thái Học, đây là con gái tôi. Cháu tên là Lê thị Minh.
Nguyễn Thái Học (lịch sự và nhã nhặn): Xin chào tiểu thư.
Minh: Ba ơi! Ba có nhầm không ba? Ông Nguyễn Thái Học mà như thế này hả ba?
Mọi người cười.
Nguyễn Thái Học (tươi cười): Vâng! Thưa tiểu thư. Tôi đây! Nguyễn Thái Học đây! Tiểu thư hình dung về tôi thế nào?
Minh (đưa hoa): Ông làm em ngạc nhiên quá. Em tưởng ông phải to béo, ông ăn mặc như một võ sĩ, ông bệ vệ, sang trọng, đằng sau ông có những người cận vệ.
Nguyễn Thái Học (đưa hoa cho Lễ): Thật buồn cười... (trở nên hóm hỉnh). Thưa tiểu thư, có thể đấy là chân dung của tôi trong các tượng đài về sau hay chăng?
Hải Vân: Thưa ông Nguyễn Thái Học... Tôi thành thật xin lỗi về sự vô ý của con gái tôi. Cháu nó còn trẻ trung và nông nổi.
Nguyễn Thái Học: Không, thưa ông, tuổi trẻ không có lỗi gì... Trong cuộc đấu tranh của chúng ta, những người trẻ tuổi sẽ là những người tiên phong. Chỉ có những người trẻ tuổi mới có thể bước lên máy chém mà vẫn tươi cười, họ sẽ hy sinh chiến đấu cho Tổ quốc đến giọt máu cuối cùng mà không nuôi tiếc. Gian-đa mà nông nổi ư? Triệu thị Trinh mà nông nổi ư? Và chúng tôi: Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính, Nguyễn Khắc Nhu, Bùi Tư Toàn, tất cả chúng tôi đều nông nổi ư?
Hải Vân (xúc động, ôm lấy Nguyễn Thái Học): Cám ơn ông, cám ơn ông, con trai ta... (âm nhạc và ánh sáng gây sự xúc động sâu sắc).
Dật Công (đỡ ông Hải Vân): Bác ạ, chúng ta thật tự hào về lớp trẻ ngày nay. Nhất định dân tộc Việt Nam sẽ lại tự do độc lập, sẽ hùng cường.
Nguyễn Thái Học (mỉm cười): Cuộc đấu tranh sẽ không dễ dàng... Để đến ngày Việt Nam độc lập, tự do, dân chủ và giàu mạnh, trong số chúng tôi sẽ còn nhiều người ngã xuống... Nhưng những hành động và việc làm của chúng tôi sẽ gây cảm hứng cho tất cả những người Việt Nam yêu nước...
Hải Vân (nói với Minh): Con... con lấy cái tráp trong tủ ra đây cho ba... Thưa ông Nguyễn Thái Học, tất cả giới trí thức và kinh doanh trong thành phố chúng tôi lòng thành xin đóng góp một ít của cải cho một nước Việt Nam mới.
Bảo Tâm lấy một hộp giấy lụa buộc điều trao cho ông Hải Vân đưa cho Nguyễn Thái Học. Minh cũng lấy cái tráp đen đưa cho ông Hải Vân. Ông Hải Vân mở tráp lấy ra những sợi dây chuyền vàng.
Hải Vân: Thưa ông... Còn đây là tấm lòng thành của gia đình tôi (vốc một vốc dây chuyền, vàng bạc trên tay)... mong ông nhận ở đây tấm lòng của chúng tôi, của nhân dân Hà Nội.
Nguyễn Thái Học (chặn lại): Cám ơn ông, cám ơn quý vị... Cách mạng rất cần tiền để mua vũ khí... Tôi xin thay mặt tổ chức cảm ơn quý vị. Song hiện nay, ngay bây giờ thì chúng tôi chưa cần đến... Các vị cho tôi gửi lại. Khi nào cần, sẽ có người của tổ chức tìm đến...
Trong hậu trường vang lên tiếng xe, tiếng còi của cảnh sát.
Mọi người bối rối, hoảng hốt. Âm nhạc gây cảm giác hồi hộp.
Lễ (rút súng): Có động! Mật thám bao vây rồi!
Bảo Tâm: Thôi chết! Thằng Khải! Thằng Khải đâu rồi? Thằng Khải đi báo mật thám rồi.
Nguyễn Thái Học: Bình tĩnh! Xin các vị bình tĩnh (nói với Hải Vân). Thưa ông, xin ông cho tôi mượn một bộ quần áo dân thường để cải trang. Ở đây, cần một người ăn mặc nhà sư đi ra để đánh lạc hướng mật thám.
Hải Vân: Mời ông đi theo tôi.
Nguyễn Thái Học dừng lại, bình tĩnh bắt tay Bảo Tâm, Dật Công và ôm hôn họ, sau đó nhanh nhẹn đi ra. Trên sân khấu còn lại Bảo Tâm và Dật Công. Họ nhanh nhẹn cất các đồ nữ trang và hoa trên bàn.
Hải Vân quay trở lại sân khấu. Vang lên tiếng gõ cửa dồn dập. Bảo Tâm mở cửa.
Khải cùng một toán lính tráng và một thám ùa vào.
Khải: Tất cả ngồi im! Ông Hải Vân! Nguyễn Thái Học đâu rồi?
Hải Vân: Thưa ông... xin lỗi... các ông có sự nhầm lần gì chăng? Đây là hãng buôn Vân Hải, chúng tôi không liên hệ gì với ông Nguyễn Thái Học cả.
Khải (túm ngực Hải Vân): Thằng khọm già! Tên nhà sư đâu? Nguyễn Thái Học đâu?
Dật Công (can Khải): Công tử! Xin công tử nể quan hệ của gia đình ta với hãng Vân Hải, của quan Toàn quyền Pasquier với hãng Vân Hải...
Khải (vung can): Lục soát...
Bọn lính và mật thám tản ra.
Khải (nói với Hải Vân, Dật Công và Bảo Tâm): Tất cả đứng lên, quay mặt, chống tay vào tường! Các người ghê gớm thật. Chính phủ bảo hộ sẽ không bao giờ tha thứ việc tiếp tay cho bọn phiến loạn của các người.
Khải giật những cuốn sách trên giá vứt xuống đất, dáng hùng hổ. Bọn một thám và lính vào.
Mật thám: Thưa “sếp”, chúng tôi bắt được một tên nhà sư và một tên phiến loạn.
Hải Vân, Bảo Tâm và Dật Công quay ra. Khải cầm can vung lên.
Khải: Quay mặt vào tường (nói với mật thám). Dẫn chúng vào.
Lính dẫn Minh (trong y phục nhà sư) và Lễ (Lễ bị trói, quần áo tả tơi) vào.
Khải (giật tấm khăn trên đầu Minh): Cô Minh! Chà! Cô đi tu từ bao giờ thế?
Minh: Chào công tử! Công tử là người có danh vọng. Xin công tử cư xử xứng đáng. Tại sao công tử cho lính lục soát trong một hãng buôn danh giá thế này?
Khải (cười gằn): Xin lỗi tiểu thư... Vì sao ư? (lấy tay nâng cằm Minh). Nguyễn Thái Học đâu rồi?
Minh: Không có Nguyễn Thái Học nào cả. Đây là hãng buôn Vân Hải.
Khải: Giỏi lắm!... Nguyễn Thái Học trốn rồi phải không? Đây là nhà sư giả! Được rồi! Tiểu thư xinh đẹp ạ. Tiểu thư sẽ biết thế nào là tiếp tay cho phiến loạn (quay sang Lễ). Nguyễn Thái Học đâu? (lấy can dí vào cằm Lễ, đẩy đi giật lùi).
Lễ lặng im. Khải túm ngực áo Lễ...
Khải: Nguyễn Thái Học đâu?
Đánh Lễ. Lễ ngã xuống.
Minh: Dã man. Thật dã man! Ông cư xử không xứng đáng với một gia đình dòng dõi.
Khải: Thưa tiểu thư, khi Nguyễn Thái Học nói chính trị cao hơn đạo đức bất chấp đạo đức thì điều ấy có nghĩa mọi phương tiện đều được sử dụng cho nó. Tại sao tiểu thư không nghĩ rằng những vụ ám sát của Nguyễn Thái Học không phải là những hành động dã man?
Minh: Tôi ghê tởm ông!
Khải (bảo mật thám): Dẫn nó về Hỏa Lò (chỉ Lễ). Dẫn cả những người này nữa (chỉ Hải Vân, Dật Công và Bảo Tâm)... Thưa tiểu thư, Nguyễn Thái Học không thoát khỏi tay tôi đâu. (nham hiểm) Tiểu thư biết không? Bọn này đang chuẩn bị một cuộc phiến loạn ở Hà Nội, Yên Bái, Phúc Yên... Nhưng chúng đã bị mắc bẫy rồi. Trong tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng có đến một phần ba là người của chúng tôi. Tôi sẽ bóp chết cuộc bạo loạn từ trong trứng nước.
Minh (gào khóc): Ba! Ba ơi! Không được bắt ba tôi (chạy theo nhưng bị Khải đẩy ngã).
Hải Vân (quay lại): Con! (mật thám đẩy Hải Vân nhưng ông vẫn quay lại giơ nắm tay lên). Không thành công cũng thành nhân. (Dật Công, Bảo Tâm và Tảo đều nói theo: “Không thành công cũng thành nhân”!).
Minh: Ba! Ba ơi! (giơ tay lên gọi).
Khải (ý tứ vòng qua Minh): Chào tiểu thư! Rất may tiểu thư là phụ nữ, nếu không tiểu thư cũng bị bắt vào Hỏa Lò rồi. Còn Nguyễn Thái Học, chỉ nay mai hắn cũng bị bắt giam như đồng bọn của hắn mà thôi. Thôi! Xin chào! (Ra).
Minh (gào khóc): Ba ơi! Ba ơi!
Vú già chạy lại dỗ Minh.
Vú già: Tiểu thư! Tiểu thư tỉnh lại đi! Bây giờ ông cụ bị bắt đi rồi, tiểu thư phải trở thành trụ cột của chúng tôi, của cả hãng buôn này. Tiểu thư phải cứng cỏi lên mới được!
Minh (gạt nước mắt): Cám ơn u... Tôi phải cứng cỏi lên ư?
Vú già: Vâng! Phải cứng cỏi lên mới được!
Minh: Được rồi! Tôi sẽ học tập ông Nguyễn Thái Học, học tập ba tôi. Ba tôi đã nói gì nhỉ?
Vú già: Ông cụ nói: “Không thành công cũng thành nhân”.
Minh: Đúng rồi! Không thành công cũng thành nhân! Không thành công cũng thành nhân!
Ánh sáng thu vào chỗ Minh đứng. Cô đặt tay lên ngực mình như tuyên thệ.

Nhà giam Hỏa Lò. Khải bận quân phục nhà binh ngồi ở bàn làm việc, cửa phòng giam có lính gác.
Khải (bảo lính): Đưa Đội Lễ vào đây!
Lính chào đi ra. Khải thích chí hút thuốc xem báo. Lính dẫn Lễ vào, Lễ mặc bộ đồ binh mới.
Lễ (xu nịnh): Chào ông! Ông cho gọi tôi?
Khải (vồn vã đứng dậy): Chào ông Lễ? Chào ông đội! Thế nào ông Đội Lễ, ông có khỏe không? Mọi việc tốt chứ?
Lễ: Thưa ông, cám ơn ông, tôi vẫn bình thường.
Khải: Tôi thành thực chúc mừng ông vì ông đã sớm tỉnh ngộ, rời bỏ bọn phiến loạn Nguyễn Thái Học. Ông thấy không? Cuộc bạo loạn Yên Bái đã bị bóp từ trong trứng. Ông đã xem báo hôm nay chưa?
Lễ: Thưa ông chưa.
Khải (vớ lấy báo): Đây này! Tin trang nhất (đọc): “Vụ bạo loạn ở Yên Bái đã bị đập tan. Ngày 9 tháng 2 năm 1930, tổ chức phiến loạn của Nguyễn Thái Học và Phó Đức Chính đã tấn công vào trại lính Yên bái. Hai cơ bính lính khố xanh làm loạn đã hạ thủ các viên đội chỉ huy người Pháp. Sau bốn tiếng đồng hồ, quân đội lê dương của chính phủ bảo hộ đã tấn công tiêu diệt toàn bộ bọn phản loạn. Hiện nay, tình hình đã ổn định. Ngày 11 tháng 2 năm 1930 ông Toàn quyền Pasquier đã đáp xe lửa riêng lên Yên Bái phủ dụ dân chúng...” Đấy, ông thấy chưa... Trứng sao chọi được với đá... Còn đây, tin giờ chót (đọc). “8 giờ sáng ngày 20 tháng 2 năm 1930, tên phiến loạn Nguyễn Thái Học đã bị bắt ở gần đồn Thị Ngãi, tỉnh Hải Dương. Nguyễn Thái Học và tên vệ sĩ của hắn là Sư Trạch đánh trả lại bằng bom xi măng nhưng đã bị những người tuần binh bắn bị thương ở chân. Hiện nay, Nguyễn Thái Học đã bị tống giam trong nhà giam Hỏa Lò chờ ngày xét xử”.
Lễ (giật mình): Ông Học! Ông Học bị bắt rồi ư?
Khải: Phải! Bị bắt rồi. Đêm qua ở Hải Dương đã giải tên Học lên đây, và hiện giờ hắn đang nằm trong xà lim tối. Tôi mời ông lên đây cũng chính vì việc ấy đấy (nghiêm khắc). Từ giờ này, ban hành lệnh thiết quân luật trong toàn thành phố, 24 trên 24 tiếng đồng hồ (quay ra bảo lính). Mời tất cả các ông đội trong trại lên đây (lính chào quay ra). Ông Đội Lễ, tôi có thể tin tưởng lòng trung thành của ông hay không?
Lễ: Thưa ông... Tôi đã tuyên thệ... Tôi đã thề!
Khải: Điều ấy chẳng có ý nghĩa gì với tôi. Tôi chỉ tin sự ràng buộc về vật chất mà thôi. Ông hãy làm phép so sánh: Khi ông đi với Nguyễn Thái Học, ông đói hay ông no? Khi ông đi với chúng tôi, ông no hay ông đói?
Lễ: Thưa ông, tôi đi với Nguyễn Thái Học, tôi đói. Còn tôi sống ở đây, tôi no.
Khải (cười): Tốt lắm. Thế ông thích no hay thích đói?
Lễ (cười bẽn lẽn): Thưa ông, là con người, ai chả thích sung sướng giàu sang ạ.
Khải: Cám ơn ông. Ông là một người chân thành, ông sẽ được sung sướng hơn nữa nếu ông biết nghe lời.
Lễ: Vâng... thưa ông... Tôi luôn luôn cố gắng.
Các viên đội sếp vào, có đến bốn, năm người. Các viên đội sếp kể cả Lễ đứng dàn thành hàng. Khải đứng trước mặt họ.
Khải: Thưa các ông đội, từ giờ phút này, tôi ban hành lệnh thiết quân luật trong toàn trại giam. Tất cả súng máy tăng cường ở cổng trại và ở các xà lim. Tôi ra lệnh bắn ngay tất cả những ai có ý định gây rối.
Các viên đội: Rõ!
Khải: Hiện nay, trong nhà giam Hỏa Lò chúng ta đang giam tên Nguyễn Thái Học, đầu sỏ bọn phiến loạn (các cai đội ồ, à ngạc nhiên, thích thú, lo sợ, hốt hoảng...). Các ông trật tự... Các ông đều biết Nguyễn Thái Học là thế nào rồi. Trong ba năm nay, hắn làm cho chúng ta mất ăn mất ngủ. Ông chủ mộ phu Bazin đã chết vì hắn, ông Hoàng Trọng Mô đã chết vì hắn... bản thân tôi cũng bị bắn hụt. Điều tệ hại nhất là bọn giặc này tranh thủ được lòng dân, bởi thế các ông phải hết sức cẩn thận.
Các viên đội: Rõ!
Khải: Phải phòng ngừa đồng đảng của Nguyễn Thái Học tấn công nhà giam. Tôi sẽ yêu cầu hai tiểu đoàn lê dương của người Pháp phòng thủ vòng ngoài cùng với các ông. Trong khu vực xà lim, chỉ có người của phòng nhì mới được ra vào. Người lạ mặt xuất hiện phải bắn ngay, rõ chưa?
Khải: Bây giờ xin mời các ông giải tán. Mời hai ông Đội Lễ, Đội Lĩnh ở lại.
Các viên đội chào đi ra.
Đội Lễ, Đội Lĩnh ở lại.
Khải: Ông Đội Lĩnh, ông Đội Lễ!
Lĩnh và Lễ: Có!
Khải: Hai ông lập ngay cho tôi hai vọng gác ở ngoài hành lang, trang bị súng máy. Chúng ta chuẩn bị đón quan Thượng thư Hoàng Trọng Phu, ngài sẽ đích thân đến khuyến dụ Nguyễn Thái Học trước khi bị xử tử hình.
Hai viên đội: Rõ!
Ra.
Khai ngồi lại ở bàn làm việc.
Đội Lĩnh xuất hiện ở cửa.
Đội Lĩnh: Thưa ông, có đại biểu dân chúng Hà thành muốn vào gặp mặt ông.
Khải: Cho vào!
Bốn, năm đại biểu đi vào do một phụ nữ to béo dẫn đầu, môi son má phấn tươi cười bước vào.
Bà to béo: Lạy quan lớn (tươi cười đon đả). Thưa quan lớn, chúng em là đại biểu công nông thương chính đến chào quan lớn. Em là Trinh, bán hàng ở chợ Đồng Xuân. Đây là ông Duật Tiến ở Mã Mây, ông Liêm ở Hàng Mã, cô Văn Minh ở Ngã Tư Sở...
Khải (cắt lời): Cám ơn quý vị! Quý vị cần gì?
Bà Trinh: Thưa quan lớn, chúng em nghe nói quan lớn đã bắt được Nguyễn Thái Học, chúng em rất mừng. Chúng em muốn đến xem mặt Nguyễn Thái Học.
Cô Văn Minh: Chúng em gọi là lòng thành có tí lễ mọn của đại biểu phụ nữ dâng quan lớn (rút ở làn ra cái đĩa, đặt tiền và lễ đưa lên, Khải vẫy Đội Lĩnh thu lễ).
Bà Trinh: Quả thật, chúng em rất muốn xem Nguyễn Thái Học là người ba đầu sáu tay thế nào mà dám chống đối...
Cô Văn Minh: Ông Nguyễn Thái Học làm cả giới phụ nữ chúng em phẫn nộ.
Bà Trinh: Thưa quan lớn, người ngoài đường cứ bàn tán ồn lên là Nguyễn Thái Học ném bom xi măng chết 100 lính lê dương mới bị bắt.
Cô Văn Minh: Nguyễn Thái Học có phép thần thông, nhốt trong xà lim mà vẫn phá ngục ra được.
Khải (lạnh lùng): Ông Đội Lĩnh! Ông đưa hai bà này lên xe của Sở Mật thám, chở hai bà ấy lên Sơn Tây rồi thả hai bà ấy xuống dọc đường cho chừa thói tò mò đi.
Đội Lĩnh và vệ sĩ vào lôi hai bà đi.
Bà Trinh: Thưa quan lớn, chúng em là đại biểu phụ nữ cơ mà... Chúng em là đại biểu nhân dân cơ mà...
Khải (đểu cáng): Nhân dân làm gì có đại biểu. Có các bà tự phong thì có. Xin mời các bà đi ra (quay sang hai người đàn ông). Thế nào? Các ông cũng muốn tò mò xem mặt Nguyễn Thái Học à?
Hai người đàn ông (lo sợ): Không! Không... Chúng tôi đến xin quan lớn việc khác.
Khải: Việc gì?
Duật Tiến: Thưa quan lớn, chúng tôi là người nhà của các ông Hải Vân, Dật Công và Bảo Tâm.
Khải: Hiểu rồi. Các ông muốn thả họ ta chứ gì?
Duật Tiến: Thưa quan lớn, đúng thế.
Khải (cười nhạt): Hai ông Dật Công, Bảo Tâm tôi sẽ thả ra khi nào tôi nhận được một vạn tiền Đông Dương cho mỗi một người. Còn ông Hải Vân, số tiền phải là hai vạn.
Duật Tiến: Dạ, lạy quan lớn!
Khải: Các ông có thể về.
Hai người đàn ông: Lạy quan lớn!
Đi giật lùi. Đội Lễ xuất hiện.
Lễ: Thưa ông, quan lớn Hoàng Trọng Phu đến.
Khải (chỉnh đốn quân phục, tác phong khác hẳn): Xin mời vào!
Hoàng Trọng Phu tươi cười, bệ vệ bước vào, mặc áo sa, đội khăn sếp, đeo bài ngà, đằng sau có hai thiếu nữ cầm quạt lông theo hầu.
Hoàng Trọng Phu: Chào ông Khải! Tôi xin có lời mừng ông.
Khải (chắp tay vái): Lạy quan lớn, rước quan lớn ngồi.
Phu ngồi ở ghế, người hầu đứng sau quạt phe phẩy.
Hoàng Trọng Phu: Tôi nghe nói bắt được Nguyễn Thái Học, tôi rất mừng, vội đến ngay.
Khải: Thưa quan lớn, đấy là nhờ hồng phúc của hoàng đế ta, cũng là nhờ sự quyết tâm cố gắng của chính phủ bảo hộ.
Hoàng Trọng Phu (xua tay, hiểu biết): Được rồi! Được rồi! Tôi muốn nói chuyện với Nguyễn Thái Học, ông cho phép chứ?
Khải: Thưa quan lớn, nhiệm vụ của kẻ thuộc hạ là làm đẹp lòng bề trên. Quan lớn cho phép tôi... (Quay ra bảo Đội Lĩnh, tác phong khác hẳn). Ông đưa Nguyễn Thái Học vào đây! Đi theo hành lang bên trái, tăng cường thêm lính bảo vệ.
Đội Lĩnh đứng nghiêm hô to: “Rõ!” rồi chào đi ra.
Một người hầu dâng cơi trầu cho Hoàng Trọng Phu ăn trầu. Âm nhạc gợi sự tò mò.
Lính đưa Nguyễn Thái Học vào. Nguyễn Thái Học bị nhốt trong một cái cũi có bốn người khiêng, cổ đóng gông, tay trói, chân xích vào cũi. Bọn lính mở cũi cho Nguyễn Thái Học chui ra.
Hoàng Trọng Phu đứng nhìn.
Hoàng Trọng Phu: Chào ông Nguyễn Thái Học, ông có biết tôi là ai không? Chúng ta đã từng gặp nhau một lần khi tôi đi kinh lý ở vùng duyên hải.
Nguyễn Thái Học: Chào ông! Có, tôi biết! Tôi không biết rõ kẻ thù của mình thì làm sao tôi làm cách mạng được. Ông là Hoàng Trọng Phu, khâm sai đại thần chính phủ, ai mà không biết!
Hoàng Trọng Phu đi xung quanh ngắm nghía Nguyễn Thái Học.
Hoàng Trọng Phu: Xem nào... Mình hổ... Lưng gấu... Tướng người sang đây... Thế này mà làm giặc à?
Nguyễn Thái Học: Mời ông đứng xa ra. Tôi không kiềm chế được trót nhổ vào mặt ông thì thực phiền...
Khải: Xin quan lớn giữ mình... Thằng giặc này nó ghê gớm lắm.
Hoàng Trọng Phu (cười lớn). Ông Học ạ! Tôi rất quý ông là người thanh niên mới có khí tiết (ngồi xuống ung dung)... Hôm nay tôi đến đây, một phần cũng vì tò mò, một phần biết ông là người có tài hùng biện, tôi cũng muốn tranh luận với ông đôi điều.
Nguyễn Thái Học: Tôi bị bắt, sự nghiệp của tôi coi như thất bại, nhưng những lớp người khác sẽ rút ở tôi những bài học cho mình để đi đến thắng lợi cuối cùng. Không thành công cũng thành nhân!
Hoàng Trọng Phu: Ông Học ạ, không phải coi thường ông nhưng trong đám làm loạn hiện nay, chính phủ bảo hộ chỉ ngại những người cộng sản chứ đám thanh niên thành thị các ông thì nghĩa lý gì. Các ông làm loạn vì lãng mạn, còn bọn cộng sản làm loạn là vì điều khác. Cộng sản còn có chủ nghĩa với lý thuyết, chứ các ông thì lý thuyết gì?
Nguyễn Thái Học: Lý thuyết nảy sinh khi hành động, trở thành tư tưởng khi nào hành động đạt hiệu quả cao nhất.
Hoàng Trọng Phu (cười): Đấy là câu chữ... hoàn toàn là câu chữ. Các ông còn trẻ quá. Năm nay ông 28 tuổi phải không?
Nguyễn Thái Học: Phải! 28 tuổi.
Hoàng Trọng Phu: Thế là chỉ bằng tuổi đứa con út của tôi. Ông đã hiểu gì về cuộc đời đâu mà rối cả lên.
Nguyễn Thái Học: Phải! Có thể tôi chưa hiểu nhiều về cuộc đời nhưng tôi hiểu rõ nỗi nhục của người nô lệ.
Hoàng Trọng Phu: Tôi thông cảm nỗi nhục của ông, ông Học ạ...
Nguyễn Thái Học: Không, tôi không cần sự cảm thông ấy của ông với cá nhân tôi. Nỗi nhục của nhân dân tôi phải được gột bằng máu kẻ thù của nhân dân tôi.
Hoàng Trọng Phu: Hay lắm, ông Học ạ... Ông lý sự lắm... Thậm chí tôi còn buồn cười. Ông đao to búa lớn làm gì. Ông đòi hỏi cái gì cho cá nhân ông?
Nguyễn Thái Học: Tôi không đòi hỏi cho tôi mà cho nhân dân tôi. Tôi đòi hỏi một nền dân chủ, đòi cơm ăn, áo mặc, một nước Việt Nam có sự độc lập về nhân cách chính trị với thế giới. Tôi đòi hỏi một nước Việt Nam giàu mạnh.
Hoàng Trọng Phu: Rất tốt! Như thế là ông đồng với lý tưởng cộng sản (cười). Và xin lỗi, ông đồng lý tưởng với Hoàng đế Bảo Đại, ông cũng đồng lý tưởng cả với tôi. Tôi cũng mong muốn y như ông. Có điều, chỗ khác của chúng ta là ai cai quản, trị vì cái Tổ quốc tổ quạ này mà thôi!
Nguyễn Thái Học: Các ông xuất phát từ quyền lợi của mình, các ông bán rẻ Tổ quốc cho đế quốc để lo quyền lợi cho mình.
Hoàng Trọng Phu (cười): Ông Học ạ! Ông còn trẻ lắm. Tuy nhiên, ông đã chạm đến được xương sống của sự thật. Chính trị là quyền lợi, quyền lực. Muôn đời vẫn vậy. Kẻ có tham vọng chính trị là kẻ khát khao quyền lực tối thượng. Chúng ta đều vấp phải bi kịch cả thôi. Tất cả những điều đó đều mang tới cái gì ông có biết không?
Nguyễn Thái Học: Theo tôi hiểu thì ông và đồng bọn đều lấy “vinh thân phì gia” làm đích phấn đấu.
Hoàng Trọng Phu: Đã đành rồi! Thế ông định hóa thánh ư, ông Nguyễn Thái Học? Ông định đưa cả dân tộc Việt Nam lên sống ở thiên đường và ăn đào tiên của Tây Vương Mẫu hay sao?
Nguyễn Thái Học: Không! Là con người, tôi biết không ai không mong muốn vươn lên những điều sung sướng. Bản thân khái niệm vật dục không xấu. Vươn lên một chủ nghĩa vật dục có văn hóa cao là mục đích sống của con người. Đấy cũng là cương lĩnh của mọi chủ nghĩa yêu nước. Có điều, nhân cách con người phải là nguyên tắc hàng đầu. Vươn lên một đời sống vật dục bất chấp đạo lý, bất chấp đồng loại thì là con thú chứ không phải con người!
Hoàng Trọng Phu: Tôi chịu ông sắc sảo. Có điều, ông có biết con người sống để chuẩn bị cho cái gì không?
Nguyễn Thái Học: Thưa ông, tôi biết, đấy là cái chết. Con người sống là để chuẩn bị cho một cái chết xứng đáng.
Hoàng Trọng Phụ: Cám ơn ông, ông đối đáp giỏi lắm. Khi tôi đến đây, tôi có ý định khuyến dụ ông nhưng nói chuyện với ông, tôi biết tôi đã vấp vào một tảng đá. Chúng ta không thể đi cùng một con đường với nhau. Đấy là số phận, là sắp xếp khắc nghiệt của Tạo hóa rồi. Tôi biết ông sẽ bình thản khi chết. Tôi kính trọng ông nhưng coi thường lý tưởng của ông. Từ chân đến đầu, từ đầu đến chân, con người ông toàn là lý trí, tôi không thấy một kẽ hở nào, điều ấy khiến tôi thương hại thực sự...
Nguyễn Thái Học (bật cười): Thưa ông, tôi cũng thương hại ông, thương hại ông Khải. Các ông sống trong điếm nhục mà lại tưởng mình tự do. Các ông ngập trong ê chề khốn nạn mà lại tưởng mình cao thượng... Các ông không bao giờ được hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành của tình người ấm áp, hít thở hơi khói nồng nàn của ngọn lửa trại giữa những đồng chí của mình. Các ông không còn nhân tính, không biết những đam mê của tình yêu trong sáng. Các ông không còn biết gì đến nhân cách con người nữa (quay đi). Các ông sống như thú vật, như những con lợn, con chó được mặc áo quần...
Hoàng Trọng Phu (im lặng một lát): Thế nào ông Khải, ông nghĩ gì về điều ông Học nói?
Khải: Thưa quan lớn, bao giờ tôi cũng quan tâm đến khía cạnh thực dụng của đời sống, còn lĩnh vực tinh thần - đấy là một thứ xa xỉ nhất hạng, hoàn toàn không có giá trị gì với tôi.
Hoàng Trọng Phu (nét mặt thoáng đau đớn). Đấy là vì ông còn trẻ, mà ông cũng u ám quá, ông Khải ạ (thở dài). Tôi không trách gì ông Học (với Khải); tôi cũng không trách gì ông... Ông Học ạ... Ông cũng có lý của ông. Tôi đã phải cúi gầm mặt xuống khi nghe ông nói (bất ngờ). Cái ác nhất của ông, ông Học ạ, là ông buộc người ta đối mặt với mình, ông làm cho người ta ngượng, làm cho người ta sống trong dày vò... Còn ông Khải, ông sống đúng trong thời điểm tồn tại của ông bây giờ, tôi cũng vậy, tôi cũng chỉ sống đúng trong thời diểm tồn tại của tôi bây giờ... Nhưng bằng con mắt của một trăm năm, của lịch sử nghiệt ngã thì ông Học đúng. Xét cho cùng, cả hai điều ấy đều vô nghĩa như nhau. Ông Học sống cho tương lai, còn tôi với ông (vỗ vai Khải) hai chúng ta sống cho hiện tại (cười chua xót). Tất cả đều chỉ là phân bón cho lịch sử thôi...
Khải: Thưa... thưa quan lớn... Tôi không hiểu...
Hoàng Trọng Phu: Là phân bón! Có thế thôi! Có thể ông Nguyễn Thái Học là phân khô... còn chúng ta là phân ướt (ôm ngực hổn hển). Tôi đau quá, đau nhói ở trong lồng ngực... nó đây này... có phải ở trái tim già yếu này không?
Khải và hai nữ hầu chạy lại đỡ Phu. Phu lả đi.
Nguyễn Thái Học (mỉm cười): Hãy đưa quan lớn về dinh đi... Ông ta không đủ sức đối thoại nữa rồi.
Trên sân khấu hơi bị cuống lên một tí. Lính chạy vào giữ Nguyễn Thái Học và dìu Phu ra.
Hoàng Trọng Phu (vẫy vẫy tay): Chào... chào ông! Nguyễn Thái Học: Chào ông! (quay đi).
Ánh sáng sân khấu thay đổi. Âm nhạc khác thường. Đào Xuân Khải quay ra.
Đội Lĩnh dẫn Minh vào. Minh đi trước, vú già ôm làn hoa quả theo sau.
Đội Lĩnh (với Khải): Thưa ông... Tiểu thư này cứ nằng nặc đòi vào, tiểu thư có thư giới thiệu của quan Toàn quyền Đông Dương (hai tay đưa thư).
Khải: À chào tiểu thư Minh. Tiểu thư đến đây có việc gì?
Minh: Thưa ông Khải. Tôi đã được phép của quan Toàn quyền Pasquier và quan chánh mật thám. Tôi muốn gặp riêng ông Nguyễn Thái Học. Trong thư đã nói rõ rồi.
Khải (liếc xem thư, mỉm cười giễu cợt): Rất hân hạnh... Tiểu thư chỉ được phép gặp có nửa giờ thôi... (Quay lại bảo lính). Tất cả đi ra... (Nói với vú già). Kể cả cái bà này nữa. Ông Đội Lĩnh, ông ở lại... Thưa tiểu thư, tôi xin phép... Tôi sẽ quay lại đây sau 30 phút... Tiểu thư chỉ được phép nói chuyện với Nguyễn Thái Học có nửa giờ thôi...
Khải cùng với lính ra. Đội Lĩnh dừng lại ở cửa, quay lưng ra phía sân khấu.
Minh (chạy lại đỡ Nguyễn Thái Học). Ông Học, ông có nhận ra em không?
Nguyễn Thái Học (dịu dàng): Có, tôi nhận ra tiểu thư ngay. Tiểu thư là con gái chủ hãng Vân Hải. Hôm ấy, may nhờ tiểu thư đóng giả nhà sư mà tôi thoát được.
Minh: Trời ơi... Ông bị thương ở chân này... Ông có đau không? Ông ngồi xuống đi... Ông Đội Lĩnh, ông Đội Lĩnh... Em van ông, ông có cách gì băng bó cho ông Học không?
Đội Lĩnh (quay lại, ngượng ngập): Không... Thưa tiểu thư, tôi không được phép rời chỗ gác... Tiểu thư cần gì thì nói đi... Tiểu thư chỉ được phép có nửa giờ thôi...
Minh: Trời ơi, các ông dã man quá...
Nguyễn Thái Học (cười). Tiểu thư đừng bận lòng... Vết thương nhẹ thôi... Tôi vẫn đi được.
Minh (lấy hoa quả bày lên ghế rồi lấy chiếc khăn xé ra băng cho Nguyễn Thái Học): Ông ăn đi... Để em băng lại cho ông... Sao ông lại bị bắt thế? Sao ông lại bị bắt?
Nguyễn Thái Học: Vì sơ suất thôi, tiểu thư ạ... Mệnh tôi có hạn. Hồi bé, người ta xem tướng bảo tôi chẳng sống được lâu đâu... Nhưng không sao, tôi chết đi, những đồng chí của tôi sẽ tiếp tục công việc... Nước mình sẽ không như thế này mãi đâu, tiểu thư ạ...
Minh (bóc cam): Ông ăn đi, ông xơi miếng cam này đi. Em chỉ được gặp ông có mấy phút thôi. Em đã phải đến tận dinh Toàn quyền Đông Dương xin phép, em phải lấy giấy của Sở Mật thám mới vào được đây. Thấy ông bị bắt, em xót xa quá... Liệu ông có bị tử hình hay không?
Nguyễn Thái Học: Có đấy... Tiểu thư ạ, tôi sẽ bị tử hình thôi. Chúng không tha tôi đâu...
Minh: Không, em sẽ đệ đơn xin giảm án... Mọi người sẽ ủng hộ ông và đòi tha ông như đòi tha cụ Phan Bội Châu ấy...
Nguyễn Thái Học (cười): Không được đâu, tiểu thư ạ. Bây giờ là năm 1930. Hơn nữa, chúng nó biết tôi là kẻ thù không đội trời chung với chúng... Tiểu thư đừng lo, tôi không sợ đâu. Chết cho Tổ quốc là một cái chết xứng đáng, tôi đã tình nguyện chọn cái chết này...
Minh (khóc): Ông Học... Ông Học...
Nguyễn Thái Học (dịu dàng): Tiểu thư đừng khóc... Tiểu thư sẽ làm cho tôi buồn đấy. Tiểu thư đừng khóc, ông Đội Lĩnh sẽ cười cho đấy (Đội Lĩnh sụt sịt quay đi). Tiểu thư có biết bài thơ này không, bài thơ của những người hy sinh trong công xã Paris, họ bị dồn vào nghĩa địa Le Père Lachaise và bị bắn chết:
Ngày mai tôi sẽ chết
Cỏ mộ tôi xanh rờn
Nước dưới cầu tuôn chảy
Còn tôi, tôi chẳng còn...
Minh: Ông Học, ông Học... Ông không sợ ư?
Nguyễn Thái Học: Không... Không sợ... Ai chẳng phải chết một lần. Có điều, chết thế nào cho xứng đáng thôi... Tôi chỉ tiếc mình chết trẻ quá, mà công việc thì dở dang.
Minh: Hôm ở nhà em, em tiếc quá, em không được nói chuyện với ông. Trông thấy ông ăn mặc nhà sư, em cứ không tin.
Nguyễn Thái Học: Hôm ấy tiểu thư đã cứu tôi đấy. Nếu không có tiểu thư đánh lạc hướng mật thám thì hôm ấy tôi bị bắt rồi...
Minh: Hôm ấy em cứ tiếc. Em chắng nói được gì với ông... Hôm ấy em lại còn định mời ông ăn mứt táo nữa, mứt táo do chính tay em làm... Hôm nay em lại quên không mang đi... Em đoảng quá.
Nguyễn Thái Học: Cám ơn tiểu thư... Tiểu thư tốt quá!
Minh: Ông có cần gì không? Em có thể giúp ông điều gì không?
Nguyễn Thái Học: Không... Tiểu thư không phải lo gì cho tôi. Ở đây người ta chu đáo lắm (cười). Hơn nữa, chỉ vài ngày nữa thì tôi sẽ lên máy chém rồi.
Minh (hốt hoảng): Trời ơi... Ông nói khủng khiếp quá. Ông không sợ ư?
Nguyễn Thái Học: Có... cũng sợ chứ, nhưng rồi lại nghĩ, phải sống nô lệ, sống mà để người đời khinh rẻ thì chết còn hơn (cười). Thế là lại không sợ nữa.
Âm nhạc thay đổi.
Minh (tư lự). Em rất sợ chết... Em không biết cái chết thế nào, nhưng cứ nghĩ mình phải nằm trong quan tài, không thở được, đất phủ kín lên, chung quanh là đêm tối, gọi mãi mà không có ai thưa cả thì em rất sợ.
Nguyễn Thái Học (cười). Ừ, sợ thật đấy. Sợ nhất là khi nào mình gọi thì không có ai thưa cả, thí dụ như khi tôi gọi tiểu thư, thì tiểu thư không nói năng gì cả?
Minh: Không... Không! Em sẽ thưa. Dù ông ở đâu, ở nơi nào, nếu ông gọi em thì em sẽ thưa, em sẽ đến ngay.
Nguyễn Thái Học: Ừ... nếu thế thì tôi sung sướng lắm... Tiểu thư thật tốt quá!
Minh: Bây giờ ông gọi em đi...
Nguyễn Thái Học: Tiểu thư!
Minh: Dạ...
Nguyễn Thái Học: Tiểu thư!
Minh: Dạ... Em đây... Có em đây... (ngả vào lòng Nguyễn Thái Học, cầm hai tay Nguyễn Thái Học).
Nguyễn Thái Học (cười): Tôi rất sung sướng... Bây giờ tôi mong muốn được sống vô cùng. Được sống làm người là điều tuyệt trần sung sướng.
Minh: Nếu ở nước mình, thanh niên ai cũng như ông thì liệu nước mình có được như nước Pháp không ông?
Nguyễn Thái Học: Tôi không biết tiểu thư ạ. Tôi bé nhỏ và chẳng ra gì đâu... Muốn được như nước Pháp, được như các nước văn minh ấy thì chỉ có những người như tôi không đủ đâu. Đất nước mình trước hết cần những nhà kỹ thuật nhà sản xuất, nhà bác học... Điều cần nhất phải có những người tốt bụng, không làm hại ai. Chúng ta phải có cả một dân tộc lương thiện, cả một cộng đồng lương thiện. Được như thế, nước ta còn hơn cả nước Pháp ấy chứ...
Sân khấu dừng. Âm nhạc xúc động.
Minh: Ông thật là một người tốt... Thế tại sao người ta lại muốn giết ông, hả ông?
Nguyễn Thái Học (đau đớn): Đấy là vì người ta chưa hiểu thôi, tiểu thư ạ. Có thể là vì người ta dốt nát. Để có được sự tiến bộ, bao giờ cũng vậy, cần rất nhiều người tốt phải chết đi, phải hy sinh. Lẽ đời là như thế đấy, tiểu thư ạ... Bao giờ những người tốt cũng phải chết để dọn đường cho chân lý đến.
Minh: Không, thế thì ác quá! Chẳng lẽ cứ phải như thế hả ông? Những người tốt thì chết đi. Điều ấy đau xót quá.
Nguyễn Thái Học: Lịch sử rồi sẽ thay đổi, tiểu thư ạ. Cũng rất nhiều người tốt giống như tiểu thư. Tuổi trẻ nói chung là tốt. Mà đồng bào ta cũng toàn người tốt, họ chỉ bị đói thôi.
Minh: Em chưa gặp ai nói chuyện với em như ông nói chuyện với em. Ông nói chuyện với em như nói chuyện với một đồng chí của ông có phải không ông?
Nguyễn Thái Học (hóm hỉnh): Với đồng chí thì có khi tôi phải ra lệnh đấy, tôi là lãnh tụ mà. Lãnh tụ thì có khi phải lạnh lùng một tí người ta mới sợ, mới nghe lời. Còn tôi nói chuyện với tiểu thư là nói chuyện với con người, như nói với em gái tôi, như nói với một người bạn tâm tình. Tôi nói như nói với đồng bào tôi.
Minh: Cám ơn ông... Em cảm thấy sự tin cậy trong ánh mắt ông.
Nguyễn Thái Học: Tiểu thư ạ, bao giờ tôi cũng tin cậy con người. Nếu trong cuộc sống, lúc nào ta cũng nhớ mình là con người thì ta sẽ sống tốt hơn lên, ta sẽ yên tâm hơn về mình...
Minh: Em... em sẽ nhớ...
Âm nhạc xúc động.
Nguyễn Thái Học: Có điều này nữa, mình phải nhớ mình là con người để biết yêu thương. Giá trị duy nhất và vĩnh cửu của đời sống con người là tình yêu thương. Tình yêu thương làm trong sạch tâm hồn, nó nâng đỡ con người lên, nó làm cho con người can đảm. Con người không còn sợ cái chết nữa. Con người liên kết với nhau bằng phương tiện duy nhất và vĩnh cửu là tình yêu thương đấy.
Minh: Em hiểu...
Nguyễn Thái Học: Thế thì rất tốt... Tôi tin tiểu thư là người tốt, tiểu thư sẽ được hạnh phúc. Tôi rất mong tiểu thư hạnh phúc.
Minh: Ông... Ông tốt quá...
Nguyễn Thái Học: Chỉ có một mình mình tốt thôi thì nguy hiểm lắm, tiểu thư ạ. Người tốt bao giờ cũng yếu đuối và dễ vỡ. Những người tốt phải liên kết lại với nhau, như thế thì bọn xấu mới không làm hại được. Cái ấy gọi là chính trị đấy.
Minh: Em cứ muốn ngồi nghe ông nói mãi... Chao ôi, nếu như em có thể làm được điều gì cho ông thì dù khó khăn thế nào em cũng sẽ cố làm.
Nguyễn Thái Học: Tôi chẳng cần gì đâu tiểu thư ạ. Nếu như ngày mai tôi chết đi, có lúc nào tiểu thư nhớ rằng trong đời mình tiểu thư đã từng gặp tôi, tiểu thư tự nhủ rằng: “Ồ, mình đã từng gặp được một người tốt”, tiểu thư đốt một nén hương tưởng nhớ đến tôi, thế là tôi sung sướng lắm...
Minh: Ông đừng nói thế... Không, ông không thể chết... Ông không thể chết được.
Nguyễn Thái Học: Khi biết rằng mình sẽ sống trong tâm tưởng người đời thì cái chết không còn đáng sợ nữa. Còn điều này nữa, khi mà mình chết đi, biết rằng cái chết của mình dọn đường cho những người tốt can đảm hơn lên thì thấy thanh thản. Tiểu thư ạ, trước mắt tiểu thư là cuộc đời, tiểu thư đừng khóc nữa. Không thì chính tôi cũng khóc theo mất. Như thế thì hỏng hết cả. Tôi là lãnh tụ cơ mà! Số phận của tôi là thế. Nhiều người trông vào tôi. Tôi phải giữ mình bình tĩnh và can đảm đến phút cuối cùng. Điều ấy không phải cho riêng tôi đâu, tiểu thư ạ. Điều ấy cần thiết cho nhân dân. Nhân dân sẽ can dảm hơn lên để mà đấu tranh.
Minh òa khóc. Khải vào, lính đằng sau.
Vú già chạy lại đỡ Minh.
Khải (rung chuông) Hết giờ rồi!
Nguyễn Thái Học (với Khải): Cám ơn ông... (với Minh) Chào tiểu thư. Vĩnh biệt tiểu thư!
Lính dồn Nguyễn Thái Học vào cũi.
Minh: Không! Không... Không được giết ông ấy.
Bọn lính đẩy Minh ra.
Minh chạy theo nhưng bị một tên lính cầm súng xô ngã. Vú già cũng bị xô ngã, bị kéo ra ngoài.
Minh: Không... không được giết. Không được giết ông ấy!
Bọn lính đưa Nguyễn Thái Học ra. Trên sân khấu còn Khải và Minh. Khải ngồi lại bàn, chậm rãi hút thuốc.
Minh (lết lại bàn): Ông Khải... Ông Khải... Tôi van ông! Không được giết ông ấy.
Khải: Thưa tiểu thư... Bản án đã quyết định rồi. Hội đồng đề hình đã quyết định rồi. Ngày mai người ta sẽ đưa ông ta lên máy chém.
Minh: Tôi van ông... Tôi lạy ông... Không được giết ông ấy...
Khải lấy rượu trong tủ và uống, uống như một người không kiềm chế được, liên tục vài ba cốc.
Khải: Tiểu thư đứng lên đi... Tiểu thư đã có lần mắng tôi rằng tôi cư xử không xứng đáng với một con nhà dòng dõi... Tôi xin tiểu thư chừng mực... Hành động của tiểu thư nông nổi và vô nghĩa. Tôi rất nể quan Toàn quyền cũng như quan hệ của tòa sứ với gia đình ta, nếu không tôi đã bắt giam tiểu thư rồi.
Minh: Tôi van ông... Tôi lạy ông... Ông cho phép tôi gặp ông ấy một lần nữa, một lần nữa thồi...
Khải: Vô ích!
Minh: Tôi lạy ông... Tôi van ông... tôi chỉ xin gặp ông Nguyễn Thái Học một phút thôi cũng được.
Khải: Không được! Không thể gặp được!
Minh: Chỉ một phút thôi... Tôi muốn nói rằng tôi yêu ông ấy... Tôi van ông... Tôi lạy ông...
Khải (ngạc nhiên): Tiểu thư yêu hắn? Yêu thằng giặc ấy?
Minh: Ông không hiểu đâu... Tôi yêu ông ấy... Tôi van ông... Tôi lạy ông...
Khải: Tôi không tin... Tiểu thư rồ dại rồi...
Minh: Tôi lạy ông... Chỉ một phút thôi... Tôi chỉ nói một lời thôi là đủ... Tôi xin ông... Tôi xin ông... Đây... (đổ hết tiền trong túi ra, gỡ vòng vàng, nhẫn vàng, hoa tai, dây chuyền ra). Tôi xin biếu ông hết. Tất cả số tiền này... Cả hoa tai... Tất cả đồ nữ trang tôi có... Tôi van ông... Ông chỉ cho tôi nói một lời thôi.
Khải (gạt tiền và nữ trang ra): Không! Thưa tiểu thư, tôi không cần thứ này...
Minh: Tôi lạy ông... Tôi van ông... Ông nhận cho... tôi chỉ xin ông một phút thôi.
Khải: Không... tiểu thư ạ... Tôi cần ở tiểu thư điều khác (đi lại phía Minh, Minh lùi lại, lùi sát về phía cửa).
Âm nhạc gây hiệu ứng căng thẳng.
Khải: Tiểu thư yêu ông ấy?
Minh: Phải... tôi yêu ông ấy... yêu hơn tất cả...
Khải: Tiểu thư yêu ông ấy? Có phải thế không?
Minh: Phải... tôi yêu ông ấy... yêu hơn tất cả... Không gì sánh được! Tôi lạy ông... Tôi van ông... Tôi chỉ xin gặp ông ấy một lần thôi... Tôi sẽ biếu ông tiền bạc.
Khải (bất ngờ): Tôi không cần! Tôi cần điều khác. Tôi cần chính sự trinh trắng của tiểu thư.
Minh: Ông... Ông...
Khải đứng khoanh tay, lạnh lùng. Âm nhạc dừng. Sân khấu yên lặng.
Minh (nghẹn ngào): Ông... Ông quay mặt đi... Ông... Ông... Ông là một thằng đểu cáng... (quỵ xuống). Ông đóng cửa lại đi... (cởi khuy áo).
Khải bị bất ngờ. Âm nhạc xúc động.
Khải: Tiểu thư! Tiểu thư thật cao thượng... (hai tay ôm mặt) Tiểu thư thật cao quý... Tôi không đốn mạt đến nỗi có thể làm điều ấy được (quỳ xuống).
Sân khấu dừng một lát.
Đội Lĩnh, Đội Lễ vào.
Đội Lĩnh: Thưa sếp, người của phòng nhì đưa Nguyễn Thái Học đi hành hình rồi!
Khải không nói năng gì, ngồi xuống ghế.
Đội Lĩnh chạy lại đỡ Minh, vài người lính chạy vào đỡ Minh.
Minh (tỉnh lại, gào khóc): Không! Không! Không được giết ông ấy!
Những người lính dìu Minh ra. Tiếng gào của Minh vọng vào: “Không! Không! Không được giết ông ấy!”. Trên sân khấu còn Khải và Đội Lễ. Yên lặng một lát.
Khải: Ông Đội Lễ! Ông cho thả ông Hải Vân ra... Ông ấy có một người con gái thật cao thượng và tôi không nỡ để cô ấy phải đau khổ...
Lễ: Thưa ông, ngay bây giờ ạ?
Khải: Phải, ngay bây giờ.
Lễ: Rõ!
Khải: Khoan đã... Ông chờ cho tôi viết bức thư này... Khi nào tiểu thư Minh tỉnh lại thì ông đưa cho tiểu thư bức thư này.
Khải viết thư, viết rất nhanh.
Tiếng đọc ở ngoài sân khấu:
“Thưa cô, trưa ngay mai chúng sẽ tử hình, chúng sẽ chặt cổ, bêu đầu tôi. Ước nguyện của tôi là mong cô được sống cuộc đời hạnh phúc. Cô xứng đáng như thế, bởi cô có một trái tim cao thượng. Ký tên: Nguyễn Thái Học. Ngày 16 tháng 6 năm 1930”.
Khải: Ông nói với tiểu thư Minh rằng đấy là bức thư của ông Nguyễn Thái Học gửi cho tiểu thư trước khi ông ấy phải lên máy chém.
Lễ (nhận thư): Thưa ông, vâng...
Khải: Ông hứa với tôi sẽ chuyển bức thư này đến tận tay tiểu thư Minh chứ?
Lễ: Vâng! Tôi xin thề!
Khải: Ông thề đi!
Lễ: Tôi xin thề... Dù cho thế nào tôi cũng phải giữ gìn bức thư này. Tôi thề sẽ đưa bức thư cho tiểu thư Minh... Tôi thề sẽ giữ bí mật về câu chuyện này... Nếu không, tôi chết không nhắm mắt được.
Khải: Được rồi! Ông đi đi!
Lễ chào và ra.
Khải ngồi lại, rót rượu ra uống. Ánh sáng thu lại vào chỗ Khải ngồi.

Trang trí sân khấu giống như hồi 1 và 2.
Thiếu tướng đang nghe Trung úy báo cáo...
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, toàn bộ câu chuyện là như thế. Bức thư tìm được trong nhà lão Tảo không phải do Nguyễn Thái Học viết mà do Đào Xuân Khải viết. Không hiểu vì sao Đội Lễ lại không đưa bức thư cho bà Lê thị Minh, có lẽ y nghĩ rằng đây là bức thư giả, không có giá trị gì.
Thiếu tướng: Có đúng thế không? Hình như có điều gì sâu xa hơn nữa. Chính Đội Lễ đã thề giữ bí mật về câu chuyện bức thư này.
Trung úy: Tôi nghĩ cũng có thể vì Đội Lễ không có cơ hội gặp gỡ bà Lê thị Minh hay chăng? Tôi biết Đội Lễ đã dành khá nhiều thời gian trong cuộc đời mình để tìm kiếm bà Lê thị Minh nhưng không tìm được. Sau này khi Đội Lễ chết đi thì con trai y là Tảo cũng đã đi tìm kiếm bà Minh nhưng cũng vô vọng...
Thiếu tướng: Đào Xuân Khải ra sao?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, Khải đã chết năm 1954 ở Điện Biên Phủ.
Thiếu tướng: Còn bà Lê thị Minh?
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, bà ấy đi tu sau khi ông Nguyễn Thái Học mất. Bà ấy đi tu ở một chùa nhỏ trong tỉnh Bắc Ninh. Về sau, hòa bình lập lại bà ấy hoàn tục lấy chồng. Chúng ta biết rằng hiện nay chỉ còn có người con trai duy nhất của họ là Nguyễn Bảo Định vốn là bác sĩ thú y. Ông ta cũng vừa mới ra viện và hiện tôi đã đón ông ta đến đây. Xin phép Thiếu tướng để tôi đưa ông ta vào gặp Thiếu tướng.
Thiếu tướng: Được rồi! Cám ơn anh! Anh đưa ông ta vào đi.
Trung úy ra, dẫn vào một ông già. Lại xuất hiện những bóng ma của Việt Nam Quốc Dân Đảng phía sau hậu đài với tiếng hô khe khẽ: “Không thành công cũng thành nhân. Không thành công cũng thành người”.
Thiếu tướng (vồn vã đứng dậy): Chào cụ!
Bảo Định (nhìn quanh): Không dám! Xin chào các ông. Ở đây đẹp mà mát quá nhỉ!
Trung úy: Thưa cụ, đây là thủ trưởng của cháu. Mời cụ ngồi. Thưa Thiếu tướng, đây là cụ Nguyễn Bảo Định. Cụ Nguyễn Bảo Định trước là bác sĩ thú y.
Bảo Định: Phải... Bác sĩ... Bác sĩ thú y... Thiến chó... Thiến gà... Chữa long móng... Tôi làm được hết... Ngày xưa, tôi xây trại gà Đông Anh, năng suất lắm... Có con gà công nghiệp đẻ ba trứng một ngày... Các ông tính, có con gà công nghiệp mà 8 cân nhé, gần một yến thịt... bằng con bê con còn gì!
Trung úy (mang nước lại): Mời cụ xơi nước!
Bảo Định: Không... tôi không uống nước đâu (gạt đi)... Các anh có rượu trắng không... Tôi chỉ rượu thôi... uống rượu có bốn cái lợi là: thứ nhất khí huyết lưu thông, thứ hai tiêu cơm, thứ ba là sẽ quên hết sự đời...
Thiếu tướng: Thưa cụ, cụ vẫn uống rượu thường xuyên à?
Bảo Định: Vâng, mỗi ngày tôi phải nửa lít... Cái nghề thú y run tay là không được... Thiến chó mà run tay thì nó đớp bỏ mẹ.
Thiếu tướng: Thưa cụ, xin lỗi, cuộc sống của cụ thế nào, có hạnh phúc không?
Bảo Định: Ối giời, hạnh phúc chứ... Tôi ấy à, thiến chó, thiến gà, chữa long móng, tôi làm được hết... Rất tài tình... Tôi đã xây trại gà ở Đông Anh, rất năng suất, rất tài tình. Các ông tính, có con gà công nghiệp mà 8 cân nhé, gần một yến thịt... bằng con bê con còn gì!
Thiếu tướng: Thưa cụ, ngày trước cụ có nghe thân mẫu của cụ nói gì về ông Nguyễn Thái Học hay không?
Bảo Định (ngẩn ra): Nguyễn Thái Học ấy à? Không! Ông ấy có phải là bác sĩ thú y không?... Ngày xưa tôi ở trại gà Đông Anh, có một ông tên là Học mặt cứ rỗ chíu vào nhau, chuyên môn chữa bệnh cho gà...
Thiếu tướng: Không! Ông Nguyễn Thái Học khởi nghĩa Yên Bái cơ mà!
Bảo Định: Thế thì chả biết! Sao lại đi khởi nghĩa... Khởi nghĩa làm gì? Ở Yên Bái có giống trâu ghê lắm, dân Đồ Sơn cứ đi mua về để làm làm trâu chọi, ghê chết cả người, đắt ơi là đắt...
Thiếu tướng: Thưa cụ, thế cụ có bao giờ nghe thấy thân mẫu của cụ nói gì về những người Việt Nam Quốc Dân Đảng ngày trước hay không?
Bảo Định: Không... Chẳng biết... Chẳng biết cái gì... Cứ là say khướt.
Thiếu tướng (kiên nhẫn): Thưa cụ, thế ngày trước cụ có biết gì về cuộc khỏi nghĩa Yên Bái của ông Nguyễn Thái Học và các đồng chí của ông ấy hay không?
Bảo Định: Ông nói cái gì? Sao lại khởi nghĩa mới được cơ chứ? Tôi ghét nhất những chuyện tụ tập rồi đánh nhau... Vỡ đầu ấy chứ... Rất tai hại... Rất là tai hại... Chớ có đánh nhau làm gì...
Thiếu tướng: Thưa cụ, hồi cụ còn trẻ, cụ có nghe thân mẫu của cụ nói gì về việc gặp gỡ của bà với ông Nguyễn Thái Học hay không?
Bảo Định (ngẩn ra): Sao lại gặp nhau? Gặp nhau là thế nào? (múa may chân tay):
“Quan quan thư cưu.
Tại hà tri châu.
Yểu điệu thục nữ.
Quân tử hảo cầu”.
Thiếu tướng: Thưa cụ, cụ về hưu, đời sống thế nào?
Bảo Định: Sao lại đời sống? Đời sống là cái gì?
Thiếu tướng (đứng dậy bật cười): Ừ! Đời sống là cái gì?
Bảo Định: Cần nhất là rượu... con người ấy mà, không có cái chất men là toi đấy, chẳng làm gì được... Chất men làm cho người ta tăng cường sinh lực (ngáp ngủ). Ối giời, các ông có rượu trắng không?
Trung úy (mang rượu lại): Thưa cụ, cụ uống Whisky nhé?
Bảo Định (gạt đi): Không! Tôi chả uống thứ rượu này. Thứ này không được! Cứ phải rượu trắng làng Vân mới được! Xin lỗi các ông, thứ này uống chả ra gì... Chẳng có quốc hồn quốc túy chút nào!
Thiếu tướng (hơi ngẩn ra): Trung úy! Anh dẫn cụ Bảo Định về nghỉ đi. Tiền đây (lấy tiền ở ví)... Anh mua cho ông cụ một chai rượu trắng...
Bảo Định: Thôi, chẳng cần dẫn tôi về đâu... Tôi mua được... Ông đưa tiền đây... Tôi còn khỏe... (giật lấy tiền). Tôi biết chỗ mua... Thiến chó, thiến gà... Chữa long móng... Rất tài tình! Tôi làm được hết (đứng lên). Thôi, chào hai ông... Tôi về đây...
Thiếu tướng, Trung úy: Chào cụ!
Trung úy đỡ cụ Bảo Định đi ra, nhưng bị ông cụ gạt ra. Ông cụ loạng choạng đi vào.
Thiếu tướng: Thế đấy! Cuộc đời thật tàn nhẫn với quá khứ, có phải không nào? Thời gian xóa đi tất cả.
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, tôi không nghĩ thế. Những người anh hùng ngã xuống mãi mãi sống trong tâm trí mọi người.
Thiếu tướng: Ừ... Lẽ đời thật giản dị. Tất cả như nước qua cầu... Như sương, như khói bay...
Trung úy: Thưa Thiếu tướng, hôm trước đi lên Yên Bái chúng tôi có đến công viên Yên Hòa, nơi để phần mộ của Nguyễn Thái Học và các liệt sĩ hy sinh ở trong khởi nghĩa Yên Bái. Ở đấy bây giờ rất đẹp.
Thiếu tướng: Tôi biết! Tôi cũng đã đến đó rồi! (đi đi lại lại) Để có ngày hôm nay, không biết bao nhiêu người con ưu tú của đất nước này đã ngã xuống. Chúng ta không bao giờ lãng quên họ.
Trung úy: Vâng! Lịch sử không bao giờ lãng quên.
Thiếu tướng: Tôi rất mừng vì anh đã tìm ra sự thật, anh đã hoàn thành nhiệm vụ. Vụ án thế là kết thúc! Tôi rất hài lòng!
Trung úy: Cám ơn Thiếu tướng. Tôi đã trưởng thành lên nhiều qua chuyên án này.
Nữ thư ký vào.
Thư ký: Báo cáo Thiếu tướng... Bên Hội Nghiên cứu Lịch sử có cuộc hội thảo về phong trào yêu nước những năm 20 liên quan đến Nguyễn Thái Học, họ có mời chúng ta tham gia.
Thiếu tướng: Trung úy, tôi và anh, chúng ta cùng đi chứ, chúng ta sẽ nói về nhân cách những người anh hùng.
Trung úy (tươi cười): Vâng! Thưa Thiếu tướng! Chúng ta cùng đi!
Âm nhạc xúc động.
Thiếu tướng: À này... Anh có còn nhớ bài thơ Nguyễn Thái Học đọc về cái chết không, hôm ông Học gặp bà Minh ở Hỏa Lò ấy?
Trung úy: Có... Bài thơ ấy thế này:
Ngày mai tôi sẽ chết
Cỏ mộ tôi xanh rờn
Nước dưới cầu tuôn chảy
Còn tôi, tôi chẳng còn...
Thiếu tướng: Không, ông Nguyễn Thái Học vẫn còn lại tình yêu trong mỗi chúng ta. Tình yêu thì mãi mãi vẫn còn, không thể mất được.
Trung úy và thư ký: Vâng, thưa Thiếu tướng!
Thư ký (mơ mộng): Kìa! Bầu trời xanh quá!
Trung úy (vui vẻ). Ừ! Bầu trời xanh quá!
Âm nhạc. Bài hát về sự bất tử của tình yêu con người cất lên kết thúc vở kịch.

Nhà ôsin Tác giả Nguyễn Huy Thiệp
 
Đã mang vào thư viện
Cảm ơn và chúc casau luôn an lành