Ta cũng nên hiểu thêm rằng nhà Nguyễn đã có khuynh hướng mô phỏng Trung hoa nhiều hơn các triều đại trước, ví dụ như bộ luật Gia long (1815) tuy nói là theo luật Hồng đức của triều Lê và tham chước với luật nhà Thanh, nhưng kỳ thực là chép luật của nhà Thanh và chỉ thay đổi ít nhiều mà thôi (theo VNSL của Trần trọng Kim). Về mặc kiến trúc, Đại nội Huế có bố cục và danh từ giống như Cố cung của Bắc Kinh như cửa Ngọ môn, các điện Thái Hòa, Càn Thành, Thái miếu (Kiến trúc Huế, Nguyễn Bá Lăng)

Theo Cố Cadière viết trong bài « Sự thay đổi y phục dưới đời Chúa Võ Vương », thì động lực chính khiến ông thay đổi là để hoán cải một lời sấm cho rằng cơ nghiệp của Nam hà dưới sự cai trị của họ Nguyễn đến đời chúa thứ tám là một sự « trở về kinh đô chính » (hoàn trung đô), tức là về lại Thăng long thành hay trở về sự qui phục với Bắc Hà như trước. Câu sấm còn tiên đoán rằng khi có hiện tượng núi lở, biển cạn, thì giang sơn và nhân dân Nam hà sẽ hoàn toàn đổi khác. Trong đời Chúa Võ vương, bấy giờ lại xảy ra lắm điều trùng hợp khiến Chúa lo sợ rằng là những điềm báo hiệu nguy cơ « hoàn trung đô » sẽ ứng nghiệm cho ông, chẳng hạn như bấy giờ ở Nam hà có một đỉnh núi bị sụt đất thình lình, và một cửa biển bị lấp đầy cát khiến các tầu lớn bị mắc cạn. Chúa bèn phải ứng phó tình thế là phải hoàn toàn hoán cải mọi sự như đặt thêm nhiều sự thay đổi luật lệ, dời cung điện kinh đô, và phỏng theo sách Tầu mà thay đổi y phục của thần dân. Tóm lại biến vùng đất Nam hà hoàn toàn khác biệt như là một giang sơn và nhân dân mới, như thế thì đương nhiên tránh được nguy cơ « hoàn trung đô » vậy.

Sau khi hiểu được đầu đuôi gốc ngọn của tấm váy và cái quần, chúng ta thấy rõ ràng là Vua Minh Mạng triều Nguyễn đã có sự thiên vị trở về với một điều cải tổ do tổ tiên của mình là Chúa Nguyễn Phúc Khoát năm xưa, vốn mô phỏng theo Tầu mà áp đặt phong tục trang phục của miền trong cho toàn quốc. Sự phản kháng của dân Bắc qua câu ca than vãn về sự cấm mặc váy mà mặc quần chỉ là một giọt nước nhễu vào cái thùng đã đầy nước. Khi nhà Nguyễn được giang sơn, dân Bắc Hà vẫn nuôi tâm trạng hoài Lê nên chưa qui phục hẳn ; vua Gia long thuở mới lên ngôi cũng muốn thu phục nhân tâm nên tế nhị khéo léo chiêu hiền đãi sĩ như câu nói với Nguyễn Du…

Nhưng đến vua Minh Mạng, nhà vua với bản tính độc tài, cứ thẳng mực tầu mà làm đã không còn giữ sự khôn khéo trên mặt chính trị như vua cha nên mới gặp sự đề kháng « dí dỏm » của dân tình đất ngàn năm văn vật, nên chúng ta ngày nay mới được có câu ca độc đáo như trên. Trên giòng lịch sử phân tranh Trịnh Nguyễn, kéo dài khá lâu, lấy sông Gianh làm giới tuyến, phong tục tập quán hai miền Bắc và Nam Hà đương nhiên là có lắm điều dị biệt nhỏ cũng như hoàn cảnh bây giờ của chúng ta vậy, dù rằng thời gian chỉ kéo dài từ 1954 đến 1975. Tâm lý chúng ta chỉ mới nghe vài danh từ khác lạ đã thấy chối tai như thủ trưởng, quản lý… huống hồ chi nói chuyện đàm tiếu về những chuyện kỳ thị, áp bức, cải tạo, vv… Lịch sử đúng là một sự lập lại !

Bên cạnh câu ca oán thán về cái váy, chúng ta còn nghe một câu khác nói lên nét tập quán sống đặc thù của người Bắc là : Nhà không chái, Đái không ngồi, Nồi không quai.

Chuyện phụ nữ miền Bắc và miền Bắc Trung Việt « đái… đứng » chính là bắt nguồn từ chuyện họ mặc váy mà trước đây trông rất quen mắt vào hồi đầu thế kỷ, nhất là ở giới bình dân nhà quê. Vì gấu váy dài và ở trong không mặt quần lót… nên thong thả thoải mái để có thể giải quyết nhu cầu tiểu tiện ở bất cứ nơi nào, dù là trên vai đang gồng gánh, chỉ việc dạng chân ra và tay trước tay sau nhẹ vén là được :

« Ham việc làm ăn quên cả nhọc

Dạng hang một lúc đã đầy phè ! »

(Hồ Xuân Hương)

Còn chuyện « đàn bà đái không qua ngọn cỏ » chắc chắn phải là tư thế của những vị « hồng quần » ở miền trong mà thôi.