Hai lời tường thuật trên gợi lên một sự tiếc nuối sâu sắc trong nhãn quan của người chiến thắng hay bàng quan đối với chiếc ấn phong vương của Trung Hoa là một cổ vật đầy tính chất lịch sử. Nhưng trong nhãn quan của chúng ta, chiếc ấn nhà Thanh cùng lắm chỉ là một hình thức phiên thuộc biểu trưng, không bao hàm một sự cắt đất, sự mất mát quyền nội trị, sự tương nhượng về của cải vật chất khác ; cùng lắm nếu nói là mất của thì chỉ là thủ tục sứ cống định kỳ về lễ vật. Ví dụ đồ cống phẩm mà ba năm Việt nam phải nạp cho Trung hoa gồm :
- Vàng : 200 lượng
- Bạc : 1000 lượng
- Lụa : 100 cây
- Sừng tê giác : 2 bộ
- Ngà voi và quế : 100 cân (mỗi thứ)
Đọc lại lịch sử bang giao với Trung Quốc, thì ta thấy mấy chú con trời cũng nhiêu khê rắc rối về hình thức danh xưng và nghi lễ. Đời Đinh, Tiền Lê, và đầu nhà Lý, nước ta chỉ vua Tầu sách phong làm « quận vương » như Lịch triều Hiến Chương loại chí chép : « Đời Lý Thần tông (1130), ngang với Tống Cao tông, nhà Tống sai sứ đem bảo ấn và sắc vàng sang phong cho vua làm « Giao chỉ quận vương », vì trong mắt của Tàu nước ta còn là « Quận Giao chỉ » ; nhưng đến đời Lý, năm Thiên cảm chí bảo thứ hai (1175), nhà Tống mới nhìn nước ta là một nước và phong vua ta làm « An nam Quốc vương ». Ta cũng nên nhớ rằng bản Tuyên ngôn Độc lập của ta đã thể hiện với bài thơ phá Tống của Lý Thường Kiệt như sau :
« Nam quốc sơn hà, Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư ».
Xin tạm dịch :
« Núi sông đất Việt, vua ta ở
Sách trời ấn định rõ ràng thay !
Cả gan tai ngược mà xâm phạm
Bè lũ coi chừng thất bại ngay ! »
Như vậy, tinh thần quốc gia của người Việt bắt đầu từ đây đã rõ nét với ý niệm ranh giới núi sông.
Về lệ cống sứ thì vào đời Trần trước thì hạn ba năm một kỳ cống, đến đời Hậu Lê mới định lệ sáu năm một kỳ. Lệ phong ấn có nuốm hình lạc đà chỉ thấy bắt đầu vào năm 1368 đời vua Trần Dụ tông. Sự tiếp đón, tiễn đưa các khâm sứ Trung Quốc của Việt nam có lúc lại được điểm suyết một cách lịch sự bằng những bài thơ thù tạc, và vài món quà kỷ niệm tặng riêng cho sứ bộ gọi là « sính vật ».
