Chiến binh thầm lặng

Chiến Binh Thầm Lặng

Lượt đọc: 28 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

1. Chuyên án Nay Guh

Cao nguyên Đăk Lăk 1980. Mấy đêm liền, cứ lúc bóng đêm sập xuống phủ khắp khu rừng, những con thú ăn đêm hỉnh mũi đánh hơi, lần mò khắp nẻo đường rừng; Nay Guyh lại bấm đèn pin dò đường ra ngồi bên bờ con suối. Dòng nước trong leo lẻo uốn mình trườn qua các tảng đá, khiến cái mặt của trăng bỗng trở nên méo mó xẹo xọ khi soi xuống. Không biết nghĩ gì mà anh ta ngồi lâu lắm. Chiếc tẩu thuốc hết tắt lại lập lòe. Tiếng cú rúc từng hồi, tiếng tắc kè báo mưa hay nắng, kể cả bầy muỗi vo ve vẫy cánh lên xuống, hình như không lọt vào tai. Lâu lắm, tận lúc vầng trăng già nua vàng khè từ từ hạ xuống bên kia rừng già mới trở lại lán trại. Kể từ hôm bí mật luồn rừng về buôn Ea Tiêu gặp cơ sở ngầm, Nay Guyh gần như ít nói và hay cáu gắt hơn.

Lúc này sự cạnh tranh chức vụ giữa Nay Guyh Ktla và Ksor Kơ đang ngày càng quyết liệt. Lẽ ra Nay Guyh được làm thủ tướng sau khi Y Djau Niê chết, nhưng lúc đó cấp bậc Guyh mới là thiếu tá ( mặc dù thời Pháp, Guyh đã giữ chức vụ đại tá, sang thời chính quyền Diệm, đầu quân cho Mỹ, Guh giữ cấp bậc Trung tá.) Ksor Kơ khi ấy vừa là đại tá, lại có thế lực thân cận mạnh hơn, nên được giao chức Thủ tướng, Nay Guh chỉ được phong lên Phó Thủ tướng, hàm Thiếu tướng phụ trách quân sự. Sau này còn được gọi là cố vấn tối cao của lực lượng Phulro Đăk Lăk. Tuy nhiên có phần bị cô lập, do tuổi tác cao hơn, bị chê là thiếu tính quyết đoán, mặc dù so với đồng bọn ông ta thông minh, có học hơn hẳn.

Từ năm 1976 đến 1979, bằng nhiều biện pháp tuyên truyền lừa phỉnh, bôi nhọ chính quyền cách mạng, lôi kéo thanh niên, phục kích….Phulro bước đầu củng cố được lực lượng, hoạt động rất mạnh và manh động. Đã có những cuộc tập kích giết hại cốt cán của ta ở xã Cuôr Đăng, đánh vào đơn vị bộ đội thông tin ở buôn Gram, chặn bắt giết hại hàng chục người dân ở xã Hòa Đông…. Chỉ tính riêng năm 1977 tại Đăk Lăk, Phulro đã gây ra 150 vụ tập kích, phục kích làm chết 125 người, bị thương 149 người, kéo ra rừng 876 thanh niên, cướp 7 tạ lương thực, bắn cháy 2 xe ô tô. Dân bất an, không yên tâm sản xuất, sinh sống. Không gian tại các thôn buôn nghẹt thở như bị bầu trời u ám xám xịt bao phủ.

Trong tình hình đó, Ban An ninh chính trị Ty Công an Đăk Lăk được giao thực hiện bốn mục tiêu : truy bắt bọn cầm đầu đã ra rừng xây dựng lực lượng; tổ chức giáo dục, phát động quần chúng nhân dân ; sử dụng vũ trang, truy quyét các mục tiêu và vận động Phulro về hàng. Ban An ninh quyết định chọn và xây dựng chuyên án Nay Guyh.

Việc thực hiện tiếp cận và vận động thiếu tướng Nay Guyh Ktla, Phó Thủ tướng Phulro, về hàng, đã phải trải qua tới 4 năm ròng rã. Hai năm đầu vừa nghiên cứu hồ sơ của chính quyền cũ bỏ lại, vừa tìm hiểu,tiếp cận gia đình, dòng họ, lẫn thông qua các phulro đã quy hàng về nhân thân của y. Dù có đánh giá ý chí chống cộng của Nay Guyh là không lay chuyển, nhưng vẫn phải nghiên cứu xem sở thích của y trong ăn uống, chơi bời là gì? Thủ đoạn quen thuộc của y ra sao? Để tìm cách tiếp cận. Bởi Nay Guyh là cố vấn tối cao, là linh hồn của lực lượng Phulro Đăk lăk. Nếu y về hàng, kéo theo được bọn tay chân nữa, đó sẽ là một thắng lợi lớn của ta. Hai năm tiếp theo cài và chỉ đạo đặc tình Y Say, người liên lạc “ nằm vùng” trong buôn của Nay Guyh, đã bí mật về hàng . ( Những năm đó ta và địch ở thế “ cài răng lược” phulro có thể là người dân trong buôn ban ngày đi làm rẫy cùng vợ con, trò chuyện xởi lởi cùng đội công tác, ban đêm đón đồng bọn ở rừng lẻn lút về gây hại. Hoặc cũng có khi trong vai trò cán bộ ở ngay tại cơ sở ). Trinh sát phải vừa khéo léo tuyên truyền, phát hiện hàng ngũ Phulro ngầm, vừa kết hợp vận động quần chúng, nhất là vợ con Nay Guyh ở buôn Ea Sinh, kể cả tăng cường công tác truy quyét tàn quân trên khắp mọi địa bàn. Mất tới bốn năm như vậy, bởi địch cũng theo dõi bảo vệ thân nhân lãnh đạo của chúng khá kỹ lưỡng.

Đại tá Y Ni Ksor, phó giám đốc Ty Công an Đăk Lăk, trưởng Ban An ninh phụ trách công tác chống Phulro, là người chịu trách nhiệm chỉ đạo mọi hoạt động ngay từ ban đầu và việc thực hiện chuyên án, cho tới lúc thiếu tướng Nay Guyh Ktla về hàng.

Tên thật của anh là Y Klăp Ksơr, quê ở buôn Bông, xã Ia Rmok, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai. Tham gia du kích chống Mỹ từ năm 1960, khi mới 15 mùa rẫy. Dáng người nhỏ thó nhưng đánh địch dũng cảm, gài mìn, cắm chông, lừa giặc vào bẫy , cướp súng giặc trang bị cho du kích, là việc thành thạo thường xuyên. Y Klăp nhỏ vậy mà biết cách trò chuyện, thuyết phục người dân, thanh niên trong buôn, bạn bè, rủ nhau theo Klăp vô rừng lập căn cứ đánh giặc rất đông. Do vậy mà được điều về làm công tác bảo vệ an ninh ở tỉnh ủy Đăk lăk với tên gọi Y Ni Ksơr.

Thấy anh nhanh nhẹn, sắc sảo lại có ý chí chống giặc rất cao, nên năm 1969, được lựa chọn ra học trung cấp an ninh tại Hà Nội. Từ giã gia đình và đồng đội. Ba lô trên vai, một mình nhắm hướng sao Bắc Đẩu, cắt rừng và tránh bom đạn Mỹ xả xuống Tây Nguyên, Y Ni đi bộ, rách không biết mấy đôi giày, vượt dãy Trường Sơn ra Bắc. Năm 1972 tốt nghiệp, anh trở lại chiến trường tiếp tục làm nhiệm vụ bảo vệ chính trị tại tỉnh ủy Đăk lăk.

Đất nước thống nhất, năm 1976 ông được phong quân hàm đại tá vượt cấp, giữ chức vụ phó Giám đốc Công an tỉnh Đăk lăk. Từ năm 1968 đến 1976, do thành tích dũng cảm chiến đấu, ông liên tục được nhận các Huân chương Quyết thắng và Huân chương Kháng chiến hạng nhất; Huân chương chiến công hạng nhất, hạng nhì và nhiều bằng khen của tỉnh,của Chính phủ. Năm 1976, xét thành tích công tác từ thời kháng chiến chống Mỹ, Y Ni Ksơr được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Trở lại với chuyên án vận động Thiếu tướng Phulro Nay Guyh Ktla về đầu thú. Cuộc họp nhận định tình hình và phân công nhiệm vụ diễn ra khá suôn sẻ bởi sự đồng thuận rất cao của cán bộ và chiến sỹ. Bằng kinh nghiệm tình báo nhiều năm,Y Ni xác định với đồng đội :

– Chọn Nay Guyh sẽ không chỉ phá hoại nội bộ của đầu não Phulro, tạo sự nghi ngờ, khoét sâu mối bất hòa trong lúc chúng đang kèn cựa chức vụ , so đo chức quyền giữa dân tộc này với dân tộc khác, mà còn phá được thế liên kết chính phủ các vùng của địch.

Thông qua trinh sát và cốt cán ở buôn Ea Sinh, nơi cư trú của vợ con Nay Guyh, Y Ni chỉ đạo liên tục gửi quà cáp, khi thì gạo muối, khi thì bột ngọt, lúc thì thùng mì tôm, nay thì vải vóc. Trong những năm đầu đất nước mới thống nhất, hoàn cảnh kinh tế còn khá cam go, những món quà nhỏ nhưng ý nghĩa rất lớn không chỉ với một gia đình. Đôi lúc ông trực tiếp ghé nhà, nhưng không bao giờ ngồi lâu. Dần dần, với vợ con Nay Guyh, Y Ni trở nên thân quen như người anh em trong nhà. Có chuyện gì gia đình cũng chia sẻ, hỏi ý kiến ông. Mà thật ra, người ngoài gặp Y Ni, sẽ thấy ông như mọi người nông dân Ê Đê khác trong vùng, dáng người lam lũ, mặt mũi đen đúa hốc hác như vừa ở rẫy về. Có thể ngồi khề khà bên ghè rượu cần cả đêm với người già , tụ tập hát hò cùng lũ người trẻ trong buôn. Chẳng ai có thể hình dung đó là một đại tá tình báo. Bên cạnh đó, trinh sát của Ban trong vai những người khách buôn gần buôn xa thỉnh thoảng cũng đến nhà, mang chuyện mắt thấy tai nghe ở những buôn làng có phulro về đầu thú, kể cho vợ con Nay Guyh nghe, rằng “ chỉnh quyền không bắt đi tù, còn cấp đất đai sản xuất…”.

Nay Guyh cũng không phải dạng vừa, ông ta nói với đặc tình : “ Tôi không có nợ máu, không muốn chống phá cách mạng. Nhưng đã ở vào tình thế này thì cứ chiến đấu, đến đâu thì đến.”. Y Say vốn là bằng hữu cũ, ở lại buôn đóng vai trò liên lạc nằm vùng, thường xuyên tiếp tế lương thực thực phẩm và đưa tin, nên Nay Guyh có phần tin tưởng, tâm sự một cách nước đôi rằng “ Nếu cộng sản biết tôn trọng , biết lắng nghe thì sẽ có sự trao đổi thông tin, liên hệ. Còn không thì tôi vẫn là lãnh tụ Đê Ga, hy sinh vì người dân tộc thiểu số, đấu tranh vì đất nước Tây Nguyên”. Y Say tiếp tục báo cho trinh sát biết “Tối, nếu không ra bờ suối thì ổng ngồi trong lều đốt tẩu thuốc, nướng thịt khô uống rượu một mình. Điều này xưa nay chưa từng có”. Thấy Nay Guyh đã có biểu hiện lung lay ý chí, Y Ni chỉ thị tăng cường sử dụng nhiều người vận động mạnh hơn, ngoài già làng, các cán bộ buôn liên tục đến nhà. Thậm chí trinh sát thỉnh thoảng còn theo gia đình cùng đi làm rẫy, cùng đánh cá suối nấu ăn vui vẻ. Có lần Nay Guyh về rẫy rình.Y Ni nhắn qua Y Say “Bọn ta biết ông là ai. Biết ông về buôn, về rẫy mang theo súng. Nhưng Pháp, Mỹ cộng sản còn không sợ nữa là tàn quân các ông”.

Lần thứ nhất Nay Guyh đồng ý tiếp xúc. Y Ni chọn một người quen cũ, giả vờ đi săn, đào măng, lấy đọt mây và gặp anh ta trực tiếp trong rừng. Cùng ăn cơm gói lá chuối hơ lửa, cùng uống nước đựng trong vỏ bầu, kể chuyện buôn làng thay đổi. Một hồi Nay Guyh hỏi :

– Nếu như tao về , cộng sản có tha không ? Hay giết?

– Nếu chú thực sự giác ngộ, ân hận, hối cải, làm cho tổ chức Phulro không gây hại cho dân, cho cách mạng, là đã góp phần lập công rồi. Cách mạng sẽ tha thứ, sao lại giết?

– Mày làm cho cộng sản à?

– Không ! Cháu đi đâu cũng thấy buôn làng định canh định cư thay đổi nhiều lắm. Người mình bây giờ học làm ruộng nước, làm phân xanh, trồng cây cà phê nữa. Là chú, cháu mới kể cho nghe đó….

Một thời gian sau cuộc tiếp xúc lần thứ nhất ấy, Nay Guyh nhắn tin qua đặc tình đòi gặp mặt trực tiếp chỉ huy đội công tác . Với điều kiện : nơi gặp gỡ, ngày giờ gặp do anh ta chỉ định. Hai bên phải có số lính và chỉ huy ngang nhau. Thậm chí quy định cả số vũ khí mang theo lẫn mật khẩu để nhận ra nhau, kẻo bắn nhầm. Cân nhắc thấy chưa cần xuất hiện, Y Ni phân công Y Lim, đội trưởng chống phulro của phòng an ninh chính trị dẫn đầu. Nội dung cuộc gặp được các anh bàn bạc, trao đổi kỹ lưỡng những vấn đề cần thông báo, những thỏa thuận cần đạt được. Lần đó bên ta có 20 người. Vũ khí gồm 9 khẩu C90, 2 trung liên, 2 súng ngắn. Dò tìm địa điểm trên bản đồ, nơi hẹn gặp giữa rừng sâu, không có tên, không có dân, không có lực lượng vũ trang nào đóng chân. Các chiến sỹ trinh sát lập sơ đồ để làm căn cứ định ra đường đi cùng các phương án tác chiến A, B .

3h sáng. Toàn đội lặng lẽ lên xe bịt bùng do Nguyễn Văn Thẳm lái, áp sát bìa rừng. Bỏ xe lại, hành quân. Sương nặng hạt rơi trên áo mưa kêu lộp bộp. Trăng hạ tuần lúc lờ mờ sáng, lúc bị mây đen che khuất . Không có đường mòn. Len lỏi qua cây cối và cỏ dại, định hướng sao trên trời và la bàn, bám gót chân nhau mà đi, không tiếng động. Bằng nghiệp vụ trinh sát, Y Lim và đồng đội đều biết rõ địch bí mật theo chân đội công tác ngay từ khi vào đến cửa rừng. Chúng cũng được huấn luyện nên áp dụng kiểu chiến tranh du kích của ta “ đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”. Sương tan dần. Nắng ửng hồng trên đỉnh núi . Rừng già và cỏ lác vẫn ken kín mặt đất. 8h sáng. Có tín hiệu dừng lại nơi một quãng trống giữa vùng rừng cổ thụ to mấy người ôm, địch có thể dễ dàng ẩn nấp sau thân cây mà không bị phát hiện. Lại có tín hiệu phát ra từ phía bên kia “dương súng lên”. Đến gần hơn lại có lệnh mới “chúc nòng súng xuống”. Nay Guyh xuất hiện, dáng cao lớn, trong chiếc áo phonso rộng thùng thình của lính Mỹ. Cái lưng lòng khòng hơi cui cúi theo thói quen của kẻ thường xuyên phải thu dấu mình và luồn rừng. Nét mặt khắc khổ cố nở một nụ cười tự trấn tĩnh. Y mang theo tất cả 60 lính, bí mật bố trí ẩn nấp sau những cây cổ thụ vòng xung quanh đội, súng trong tay, tiếng răng rắc đạn lên nòng, sẵn sàng bóp cò .

Đây không phải là lần đầu tiên Y Lim và Nay Guyh giáp mặt nhau. Năm 1976, khi anh ta bị bắt làm tù binh trong một đợt truy quét tàn quân ngụy, bị giam ở trại Mê Wal. Chính Y Lim đã từng hỏi cung anh ta. Sau đó Nay Guyh được tha về quê sinh sống, nhưng trước tác động, lôi kéo tập hợp lực lượng của đồng bọn, cuối năm 1976 y lại tiếp tục bỏ nhà trốn vào rừng.

Nay Guyh tỏ vẻ xởi lởi chào hỏi trước:

– Tưởng ai. Cháu à?

Y Lim chưa kịp trả lời thì Y Kham, một trinh sát kỳ cựu dằn giọng :

– Không chú cháu gì cả. Chúng tôi dại diện cho cách mạng, tiếp xúc theo yêu cầu của ông. Ông thấy đấy! Quân của ông nhiều hơn. Vũ khí của ông cũng nhiều hơn. Nhưng chúng tôi không sợ ông, vì rất thực tâm muốn trò chuyện, chỉ cho ông thấy con đường sáng.

Lần đó Nay Guyh hỏi rất nhiều và Y Lim trả lời rành rẽ quan điểm của chính quyền đối với những người thực tâm quay về với dân tộc, với gia đình. Tất cả những vướng mắc trong tâm tưởng anh ta đều được giải tỏa. Nhưng cũng còn những vấn đề ngoài thẩm quyền như có được cấp đất sản xuất không? Có được tham gia vào chính quyền địa phương không ( gì thì ông ta cũng mang danh Phó Thủ tướng) ? Y Lim trả lời sẽ về báo cáo lại cấp trên và cùng đồng ý hẹn lần gặp sau . Nay Guyh có vẻ tin và bày tỏ ý muốn được tiếp xúc với lãnh đạo cấp cao hơn.Họ cùng nhau ăn lương khô, cơm nắm mà hậu cần chuẩn bị, cứ như những người cùng buôn đi rừng săn thú, chứ không phải là hai phía đối địch. Mọi vấn đề đã được trao đổi hết, mảnh trăng lá lúa hạ tuần xanh lè cũng đã lấp ló ngang đầu. Nhóm phulro nhanh chóng biến ngay không một tiếng động, rừng cây đen thẫm dẫn như đồng lõa chở che, không một tiếng xạc xào. Y Liêm cũng chỉ huy đội công tác nhìn trăng sao lặng lẽ xác định đường ra.

Lần gặp thứ 3, do Ama Biên, công an huyện Krông Năng tổ chức. Vì địch di chuyển liên tục, nên anh phải dùng một chiếc xe cứu thương chạy xuyên rừng tới lúc xe không đi được nữa mới dừng lại, đánh tín hiệu liên lạc đón Nay Guyh.Tại nhà của Ama Biên, trong ánh lửa bếp gian khách bập bùng lúc mờ lúc tỏ , chính Y Ni Ksor trực tiếp trò chuyện, thỏa thuận với Nay Guyh về cách thức dẫn quân trở về và những điều kiện còn vướng mắc từ lần tiếp xúc trước với Y Lim. Họ đều đã từng người này nghe tiếng về người kia nhưng chưa một lần gặp gỡ. Cả hai im lặng hồi lâu như dò xét lẫn nhau. Y Lim kể lại, anh suýt bật cười vì trông hai người giống nhau y hệt . Da đen xạm, mặt gày gò. Quần nhiều túi lụng thụng, áo phonso của lính Mỹ rộng lùng thùng. (Nay Guyh vì sống lâu trong rừng, chắc không có mấy bộ đồ tươm tất. Nhưng Y Ni thì luôn thế đấy, nhìn anh ngoài đời không ai nghĩ đó là một đại tá Công an). Không khí gượng gạo ban đầu tan dần, sau khi Y Ni chủ động uống trước một hơi rượu cần dài để đảm bảo ché rượu không độc và trao tiếp vào tay Nay Guyh. Y Ni móc túi lấy bao thuốc Jet đưa hết cho Nay Guyh. Người ngoài nhìn họ lúc ấy như hai người bạn già cùng buôn, thảnh thơi ngồi bên nhau tâm sự sau khi lúa đã chất đầy kho – sang mdiê, trái bắp no tròn đã treo kín dọc xà nhà. Sau đó mọi thỏa thuận đã được hai bên cùng nhất trí khi tiếng con gà trống đầu nhà sàn Ama Biên gáy te te lên một hồi báo sang canh. Họ cùng đứng lên, bất ngờ Y Ni đưa tay ra, Nay Guyh dùng hai tay nắm bàn tay thiếu ngón của Y Ni, rất chặt, như một lời hứa hẹn. Để đảm bảo bí mật, Thắm lái xe trả Nay Guyh và thư ký là đại tá Y Sa Miêng, về rừng ngay trong đêm.

Do cuộc chiến chống Phulro ngày càng triển khai rộng khắp và mạnh mẽ, ta không chỉ gọi hàng, mà còn truy quyét trên toàn địa bàn Đăk lăk, bắt sống hàng trăm lính phulro cùng nhiều súng đạn và máy thông tin các loại. Tàn quân của chính phủ trung ương Phulro phải dắt díu nhau chạy dạt sang Campuchia, bấu víu vào sự bảo trợ từ xa của Mỹ. Từ đây lan truyền tin Nay Guyh đã bắt tay với cộng sản, lại muốn lật Ksor Kơ, nên Niê Ring lên kế hoạch cử quân vây bắt Nay Guyh, đưa về Uđonxay tuyên xử tử hình vì tội phản bội. May nhờ có Y Hrang, một trong những tay chân thân tín lén cởi trói cho bỏ chạy, vượt biên giới Campuchia. Vùng phía Tây Đăk Lăk toàn rừng hoang ken dày và vách núi cao dựng đứng hiểm trở. Họ băng rừng già, trèo đồi núi, lội qua sông Srêpok mùa nước cạn, về lại Việt Nam, báo với chính quyền và công an huyện Ea Suop cho Nay Guyh cùng đồng bọn về đầu thú. Đó là tháng 2.1981.

Ngày còn làm ở cơ quan thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Tây Nguyên, người viết bài này may mắn đã một lần trực tiếp đến nhà tại buôn Ea Sin gặp Nay Guyh. Ngài Phó Thủ tướng, Thiếu tướng oai phong năm nào đã trở thành một người đàn ông già nua, khắc khổ, có phần hơi lam lũ. Ánh nhìn không có vẻ sắc sảo nhưng vẫn lộ rõ tư chất thông minh. Ngôi nhà sàn dài nằm giữa vườn cà phê trái đỏ chi chít trĩu các cành, mấy năm đó nhà ông thu trên 2,5T/ ha/ năm. Những năm ấy, đây là con số lớn hơn so với nhiều người Ê Đê các buôn quanh đó những năm đầu nhận liên kết trồng cà phê với Nông trường Ea Sim. Gia đình Nay Guyh là một trong những hộ sản xuất giỏi của buôn.Ông còn là ủy viên ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Đăk lăk .

Hỏi về những năm tháng ẩn nấp trong rừng già, ông buồn rầu nói “ Ở rừng, hậu cần có thịt tươi, thịt khô, cá sông suối ê hề, ăn thoải mái. Nhưng ching thì không mang theo được, nặng lắm. Mà có cũng không thể đánh vì sợ lộ căn cứ. Đêm đêm nghe tiếng ching knah từ các buôn đâu đó len lỏi vọng vô rừng. Thắt hết trong ngực, muốn trào nước mắt. Nhớ lễ ăn cơm mới đông vui cả dòng họ, nhớ mùi khói bếp nhà sàn, mùi men rượu ghè đến chảy nước miếng. Còn nhớ vợ con thì nhiều lắm, không kể hết được. Chỉ thèm được cõng con trên vai đi giữa buôn làng”. Ôi, cái ước mơ giản dị của người chồng, người cha, không ngờ lại khó đến thế đối với một người đàn ông tự buộc mình phải chui lủi trong rừng hơn 5 năm ròng rã. Nhưng rồi giọng ông vui vui khi khoe “mình đi nhiều năm mà vẫn nhớ các bài ching đó. Bây giờ buôn có lễ cúng vẫn ngồi chơi được cùng mọi người mà”….Ông chỉ cho thấy bộ ching knah để dưới chiếc ghế dài cho dàn ching ngồi đánh, giọng hơi hãnh diện “ Đó, gia đình mình cũng có ching, cheh, trống h’gơr đủ cả. Theo phong tục, hơn 60 tuổi mới được làm kpan, nhà mình cũng có kia kìa, dù không lớn được như các nhà giàu xưa đâu (*)”. Gió ngoài vườn cà phê luồn dọc căn nhà sàn mát rượi. Nay Guyh khơi lại ngọn lửa trong bếp khách, rót từ trong chiếc ấm nhỏ đen kịt ra cho tôi ca nước trà khổ qua rừng, uống lúc đầu hơi đăng đắng nhưng sau đó lại ngòn ngọt trong cổ. Hình như việc được sống và hít thở trong không gian cũ kỹ ám khói của nhà sàn dài, đặc trưng riêng của văn hóa tộc người, khiến ông trở nên rất dễ gần.

Nay Guyh kể lại ngày ông và 6,7 lính dưới quyền về đầu thú. Gần 20 năm qua, cuộc sống mới dường như làm cho vết sẹo trong tâm trí đã lành hẳn, nhắc lại chỉ như một kỷ niệm khó quên của cựu thiếu tướng lực lượng Phulro vùng Đăk lăk. Rằng hồi ấy cả bọn về đầu thú đều được ăn theo chế độ tiểu táo, được cắt tóc, cạo râu ( “ ở rừng mấy năm râu tóc mình dài lắm. Trong rừng làm gì có dao cạo. Lâu lâu mấy đứa mài dlông – con dao nhỏ bất ly thân của đàn ông Ê Đê – cạo sơ sơ thôi ”) . Mấy ổng còn cấp quần áo, tẩy giun, chữa bệnh cho nữa.

– Có học tập chính trị không anh?

– Có chớ. Học nhiều lắm. Mấy ổng hỏi sao trốn chui lủi trong rừng nhiều năm cực khổ vậy. Mình nói theo Phulro từ hồi chống Diệm ức hiếp người dân tộc Tây Nguyên. Tin tưởng người Pháp, người Mỹ hứa ủng hộ thành lập nhà nước Đê Ga nên ráng chịu đựng. Mấy ổng còn hỏi móc sao Mỹ mạnh thế không tiếp tục theo mà lại bỏ về? Mình nói ở vào cái thế đã rồi, chứ biết Pháp, Mỹ đều thua cộng sản, Phulro làm sao chống lại nổi. Lỡ rồi đành cứ tiếp tục thôi. Thực ra thì ngày người Mỹ đón Y Dha Ea Nuol và Ksor Kơ đi, mình cũng tính cùng theo, nhưng mấy ổng nói để đi lần sau.Đi cùng một lúc không an toàn, lỡ bị bắt ảnh hưởng hết chỉ huy lực lượng…. Nhưng không gì sướng bằng hàng ngày được ngồi cùng gia đình ăn cơm bên bếp lửa nhà dài, đêm nằm cạnh vợ con cô à. Nên hiểu ra rồi thì quay về nhà mình còn hơn chui rúc trong rừng nhiều chớ.

Trong không gian nhà sàn, chúng tôi nói chuyện rất cởi mở, như hai người đồng tộc quen thân đã lâu. Khi về, ông còn gói làm quà cho tôi một bịch nhỏ cà phê bột thơm phức, do nhà mới tự rang, xay trong chiếc cối cũ kỹ của Pháp . Câu chuyện đến lúc này còn được khuyến mại thêm một nụ cười cởi mở “ ở rừng thèm cà phê muốn chết chớ. Đâu phải lúc nào cũng có mà uống đâu”. Nhìn khói bếp uốn éo bay lên lan tỏa trong đinh gar – gian khách, cảm nhận rất rõ hạnh phúc bình dị của người đàn ông Ê Đê sau những tháng năm chui lủi như con thú bị săn đuổi trong rừng với một mớ những nhận thức sai lầm về cuộc sống , về dân tộc. Thế mới biết sự bình an khi ở giữa nhà mình, đêm nằm ngủ yên, sáng thức dậy uống ly cà phê rồi đi làm rẫy, bên những người thân, đáng quý đến chừng nào. Hồi đó tỉnh còn cấp đất, xây nhà cho gia đình Nay Guyh Ktla ở buôn Kǒ Siêr cận kề lô đất của nhà Y Ni bây giờ tại thành phố Buôn Ma Thuột. Một vài năm sau, khi phong trào nhận đất liên kết trồng cà phê phát triển mạnh, ông xin về Ea Sim quê vợ làm nông…Chính quyền chia đất định canh định cư, gia đình vợ cũng làm nhà cho vợ chồng ông theo đúng tập quán. Có lẽ khi qua đời vài năm trước, được chôn cất giữa nghĩa địa của buôn làng, cũng là một hạnh phúc đối với Nay Guyh Ktla hơn là mất xác đâu đó giữa rừng già.

Nhóm Phulro về hàng trong đó có Nay Guyh khi đó còn tham gia các buổi lễ “ Ly khai Phulrô ”, đi tố cáo tội ác và tình hình rệu rạo của Phulro ở 51 xã, tạo được hiệu quả tốt trong việc tiếp tục vận động quần chúng nhân dân, khiến cho không còn địa bàn nào trong tỉnh Đăk lăk bị Phulro khống chế, lũng đoạn như trước đấy.

Thắng lợi của chuyên án Nay Guyh giúp Ban An ninh lập thêm 3 chuyến án khác đấu tranh với số cầm đầu lực lượng Phulro, xây dựng thêm được 20 đặc tình chuyên phục vụ cho việc giải quyết vấn đề Phulro ở Đăk lăk. Đáng chú ý nhất là chuyên án F384.

Lợi dụng sự bất hòa dẫn đến ly khai với bọn chỉ huy Phulro người Ê Đê của số Phulro người Mnông, do Y Tay phó tư lệnh Quân khu 3 cầm đầu, bằng biện pháp vận động, thuyết phục, khơi dậy lòng tự trọng, trách nhiệm với cộng đồng dân tộc, thông qua quần chúng, các già làng, gia đình, dòng họ lẫn trinh sát. Tất nhiên cũng phải năm lần bảy lượt, không dễ dàng gì thuyết phục, lay chuyển được Y Tay một sớm một chiều. Tháng 7.1985, Y Tay dẫn quân về trình diện, nộp vũ khí cho chính quyền. Lần ấy, sau hơn một năm đấu tranh khẩn trương và đầy mưu trí, ta gọi hàng được 47 tên, trong đó có 2 thiếu tá, 2 đại úy, 6 trung úy và 1 thiếu úy. Tiêu diệt 2 tên, thu 34 súng các loại và hàng ngàn viên đạn, một số tài liệu có giá trị, bóc gỡ một khung tổ chức ngầm cấp xã, gồm 19 tên. Chuyên án F384 thành công. Giải quyết dứt điểm mảng Phulro người Mnông ở phía nam Đăk Lak. Rừng Đăk Lak từ Bắc sang Nam đã trở lại yên tĩnh, chẳng còn sự âu lo phấp phỏng của người ở nhà. Cũng chấm dứt cảnh người ở rừng bị rượt đuổi chạy từ núi này sang cánh rừng già nọ. Sự bình yên buông xuống những căn nhà dài mái vòm vùng Mnông. Những vườn cà phê dường như hoa trắng nở dày đặc, thơm lừng hơn, hứa hẹn những mùa trái chín đỏ trĩu cành.

2. Chuyên án ZD36 -37

Cuối mùa rẫy năm 1990. Đại úy Y Jŭ Niê về hàng. Y nộp súng đạn và trình diện đội công tác. Đại tá Y Ni cử ngay đại diện đơn vị đến buôn Krua thuộc xã Cuôr Đăng đón. Sau khi làm xong mọi thủ tục lấy lời khai và tiếp nhận, giữ đúng lời hứa, đơn vị đưa y về tận nhà ở buôn Kli xã Adrơng. Cuộc gặp gỡ giữa người ở rừng về với gia đình, bà con và dòng họ thật cảm động. Hầu như cả buôn đều kéo tới . Căn nhà sàn từ cửa trước tới bếp lửa sau chật cứng người đứng ngồi lổm ngổm. Người chia sẻ niềm vui, người hóng chuyện con em mình còn ở rừng, người lặng lẽ nghe ngóng….Cha mẹ già ứa nước mắt mừng vì con trai trở về thì ít, mà nhiều hơn vì từ nay khỏi nơm nớp lo bị truy quét tiêu diệt.

Trinh sát theo dõi thấy những ngày ở buôn ngoài đi làm rẫy cùng vợ con tối đến Y Jŭ hay la cà các gia đình, hỏi han về người và công việc của đội công tác. Y thường nói vẫn lo lắng không biết số phận của mình ra sao, có thật sự được đi lại tự do không, muốn tiếp xúc để hiểu và tin tưởng. Linh tính nhạy bén mách bảo Y Ni có gì không bình thường ở hành động này của Y Jŭ. Phải chăng đây chỉ là trá hàng để nắm được ý đồ và phương thức hoạt động của ta chăng? Anh cho Y Thông mời hắn lên thị xã Buôn Ma Thuột tra hỏi. Y Jŭ không nhận, y vẫn chỉ nói vì ở rừng đói khổ quá, tin sự khoan hồng của chính quyền nên về đầu thú. Y Ni quyết định ra đòn mạnh hơn, anh làm lệnh bắt tạm giam.

Những ngày đầu, dù đã dùng nhiều biện pháp tra hỏi, khuyên nhủ, Y Jŭ vẫn khăng khăng không nhận là trá hàng. Phải tìm cách tiếp cận khác thôi. Y có vợ và một con trai, mới đầu thú về ở nhà với vợ con chưa được bao lâu.Y Ni rất hiểu tâm lý của người phụ nữ Ê Đê, không ai muốn xa chồng, lúc nào cũng thích gần gụi bên nhau như con chim trên rừng có đôi, nhất là hắn đã theo Phulro một thời gian khá dài. Hơn nữa, lúc Y Jŭ ở rừng, người vợ luôn luôn bị áp lực về tâm lý cả vì thiếu thốn tình cảm vợ chồng, lẫn sự “quan tâm” khác biệt của chính quyền, của người dân trong buôn, cũng như phải vất vả làm nương rẫy, nuôi con một mình. Y Ni cho mời vợ con Y Jŭ tới, vận động chị khuyên bảo chồng. Cận kề bên vợ và con vài ngày, đủ để trái tim đại úy tan chảy theo nước mắt của người bạn đời luôn nhẫn nhịn, lẫn sự ngây thơ đáng yêu của đứa con lúc nào cũng quấn quít bên cha. Hắn bắt đầu khai nhận ý đồ trá hàng. “Được lời như cởi tấm lòng”, Y Ni lại mạnh bạo chỉ đạo đưa Y Jŭ ra khỏi nơi tạm giam cùng vợ con về sống tại nhà nghiệp vụ của công an tỉnh, cùng với một trinh sát của đội để tiếp tục khai thác. Hai tháng trời, Y Jŭ Niê khai ra tất cả địa điểm đóng quân, quân số, lương thực, đạn dược của các nhóm ở rừng, lẫn những cơ sở tại những buôn quanh vùng. Hành lang hoạt động từ Ea Suop, Ea H’Leo qua Cư Né, Buôn Hồ cũng được dựng lại một cách chính xác. Lòng tin của Y Ni không đặt nhầm chỗ. Y Jŭ khai ra cả địa bàn hoạt động của một trong những tên cầm đầu cộm cán là đại úy Y Bliêm Mlô, từ Ea Drơng quê hắn, qua Mdrăk về Ea Kar.

Vài tháng sau, Y Ni mạnh bạo quyết định cho phép Y Jŭ trở lại buôn cùng gia đình. Đồng thời “lấy độc trị độc”, vừa phân công người bí mật bảo vệ, hỗ trợ không để kẻ địch tiếp cận hay thủ tiêu Y Jŭ mà còn biến anh ta trở thành đặc tình của trinh sát. Vậy là chuyên án ZD36 kết thúc, mở ngay ra chuyến án ZD37 về việc truy tìm tên đại úy Y Bliêm Mlô, một trong những Phulro cuồng tín, từng có nhiều nợ máu trong việc bắn giết bà con người Kinh lương thiện. Đã từng trong một lần được cơ sở báo tin chắc chắn Y Bliêm xuất hiện tại rừng Ea Phê, khi xuất phát, đột nhiên một trong 2 chiếc xe wat của đội bị lủng lốp, anh em cũng có người buột mồm nói “ điềm xui xẻo”, nhưng đã có lệnh là phải thực thi. Ấy vậy mà không hiểu sao, trinh sát dùng AK bắn rất gần nhưng vướng những cây cổ thụ to vật vã nên viên đạn đi trật. Y Bliêm thoát chết. Lại phải sử dụng phương án khác.

Cuộc họp bàn của lãnh đạo Ban an ninh và các chiến sỹ trình sát về việc thực hiện chuyên án ZD37 không suôn sẻ, vì ý kiến trái ngược nhau giữa Y Ni và phó ban Trần Cang. Theo Y Ni :

– Y Bliêm là kẻ cáo già, lại có nợ máu. Ta đã từng bắt hụt hai lần, nên hắn rất cảnh giác. Tốt nhất là chúng ta vẫn sử dụng biện pháp thuyết phục hắn về hàng. Thực hiện hình thức này chuyên án sẽ phải kéo dài. Nhưng nếu được hắn lôi kéo thêm đồng bọn thì càng tốt, còn có thể phục vụ cho những chuyên án sau, chúng ta không nóng vội. Tuy nhiên tên này đã từng có nợ máu và rất liều lĩnh. Nếu các biện pháp đó không thực hiện được, thì cứ săn lùng, thấy hắn là diệt. Cách tốt nhất là giao súng cho đặc tình, để họ hỗ trợ nếu có cơ hội và cần phải tiêu diệt.

– Tôi không nhất trí – Trần Cang lên tiếng – Giao súng cho đặc tình có khác gì giao trứng cho ác chứ ? Vừa không an toàn cho trinh sát nếu bị phản lại; vừa nếu bị lộ , địch phát hiện ra đặc tình thì uổng công mình vận động. Nguyên tắc nghiệp vụ không cho phép.

– Tôi tin ở những người đã nhìn ra con đường lẫm lỡ mà quay lại.

– Sao có thể dễ tin ngay những người vừa ở phía đối lập thế được?

Cuộc tranh cãi về biện pháp thực hiện chuyên án ZD37 diễn ra rất gay gắt, thậm chí là to tiếng dẫn tới đập bàn đập ghế. Nhưng rồi với sự thuyết phục chí tình chí lý vừa mềm dẻo vừa kiên định của Y Ni, mọi việc cũng dẫn tới đồng thuận với quyết định giao vũ khí cho đặc tình, đồng thời rút ngắn thời gian thực hiện chuyên án bằng việc tổ chức bắt sống Y Bliêm.

Y Dah K’Buôr, quê ở buôn Kla, Cuôr Đăng, vốn là thiếu tá quân khu 3, sau những cuộc gặp gỡ cùng bà con và trinh sát ngoài rừng, đã tình nguyện làm cơ sở ngầm để liên hệ với Y Bliêm, được hướng dẫn kỹ lưỡng về cuộc hẹn gặp tại rẫy ở buôn Puăn, xã Ea Phê. Trinh sát vừa cử người giám sát tại chòi rẫy, vừa mật phục ở suối nước đục chảy qua một khoảng rừng rậm rạp nhiều cây cổ thụ, cách đó 2 km. Nắng tắt .Y Bliêm xuất hiện một mình. Sau khi cẩn thận ngó trước ngó sau, hắn yên tâm rời bìa rừng bước ngay lên căn chòi rẫy nhỏ. Như mọi khi, Y Dah đã chuẩn bị đầy đủ cơm thịt, bia, rượu trắng. Thậm chí trong những lon nước ngọt còn có sẵn một lượng thuốc mê, để nếu hắn gục, trinh sát sẽ ập vào cùng bắt sống. Nhưng Y Bliêm rất cảnh giác, y chỉ uống dè chừng rượu trắng sau khi đã cụng ly, kín đáo chờ để Y Dah uống trước.Nước ngọt và bia hắn không đụng tới, nói để mang về rừng cho đồng bọn. Cuộc trò chuyện kéo dài chừng một tiếng, Y Bliêm đứng lên dặn dò Y Dah và chuẩn bị trở lại căn cứ. Được sự nhanh chóng thông báo của trinh sát về việc bắt sống không thành công, đơn vị quyết định đón lõng tiêu diệt . Y Bliêm chết. Chuyên án ZD 37 kết thúc.

Thắng lợi của các chuyên án là sự sáng tạo giữa công tác vận động quần chúng với công tác nghiệp vụ, xây dựng cơ sở nội tuyến, dùng địch tác động gọi hàng đồng bọn. Trận chiến chống Phulro ngày đó kéo dài 16 năm, rộng khắp địa bàn Đăk Lăk với rất nhiều những tình huống khó lường. Xin được trích lược vài số liệu trong “ Lịch sử Công an nhân dân Đăk Lăk giai đoạn 1975-1995” để có một cái nhìn sâu hơn về thắng lợi này : “các chuyên án vừa bám buôn, vừa tác động gọi hàng, vừa phối hợp lực lượng vũ trang, tiêu diệt địch. Tổ chức đánh 499 trận, diệt 1.341 tên, bắt sống 8.154 tên, gọi hàng 5.629 tên, bóc gỡ 5.073 cơ sở, thu 4.953 súng các loại, trên 27.000 viên đạn. Làm tan rã tổng nha nghiên cứu chiến lược trung ương Phulro, các ZG31, 36,37 và các toán nội địa; góp phần đẩy Phulro đến bước đường cùng phải đầu hàng Untac tại Campuchia tháng 10.1992”.

Người 16 năm trực tiếp chỉ huy thực hiện chủ trương, mặt đối mặt với lực lượng Phulro để có kết quả vài dòng ngắn ngủi nêu trên, chính là Đại tá Y Ni Ksor và đồng đội. Lính cũng ít gặp ông ở văn phòng. Trinh sát không thức nổi cùng ông cả đêm trò chuyện trên sàn, để rồi dân tin, dân yêu, trao vòng, cột rượu cần kết nghĩa anh em. Lúc nghe tin ông ở đồng cỏ M’Drăk ( phía Đông Đăk Lăk), thoắt cái đã qua vùng đất đỏ bạt ngàn Đăk Min (nay thuộc xã Gia Nghĩa). Đã có lúc trực tiếp đội mưa cùng trinh sát mật phục tại rừng già Ea H’leo ( phía Bắc tỉnh). Đôi lần phải lặn lội trong rừng sang phối hợp cùng cả bên nước bạn Campuchia. Nơi nào có phulro là Y Ni Ksor và đồng đội có mặt. Những chuyến đi lặng thầm. Không mệt mỏi. Ông như cánh chim Grứ, một loài chim có sải cánh lớn mà người Ê Đê mô phỏng trong điệu múa dân gian Grứ phiơr – chim Grứ bay – của tộc người. Loài chim luôn luôn đơn độc, giang đôi cánh dài lượn vòng rất rộng không mỏi trên núi rừng, sông suối, như một sự chở che, bao bọc, bảo vệ lấy giang san, đất đai “ cái nong cái nia cái lưng ông bà mình”.

3. Em đừng giận tui

Tháng 4.2018. Dàn hợp xướng nhiều giọng của lũ ve hát sớm, bất chấp cái nắng nóng của mặt trời như sà xuống thấp hơn, rỉ rả khắp đất trời cao nguyên, gọi những cành phượng đầu tiên lập lòe lửa đỏ trong vòm lá xanh ngăn ngắt. Chiều Ban Mê nắng như đổ lửa. Đang những ngày giao mùa, cái nóng ngột ngạt bốc lên hừng hừng từ mặt đường nhựa, khiến cho bọn ve cũng mỏi, phải nhường nhau hát, lúc lũ ở cây này cất giọng, lúc bọn trên cây kia lên tiếng, cứ như là sự đối đáp nhau của dàn ching knah .

Tìm căn nhà nhỏ ở trong buôn Kǒ Siêr của vợ chồng cố đại tá Y Ni không khó lắm. Bởi chỉ trừ buôn Ako Dhông còn giữ được nhiều nhà sàn cổ, còn giống như hai buôn gốc khác của thành phố Buôn Ma Thuột là Păn Lâm và Alê A, buôn nào nay cũng đều đã là nội đô thành phố, có đường nhựa, nhà có đánh số hẳn hoi. Buôn ở phố, tấc đất tấc vàng, nhà sin sít nhau có rất ít cây xanh nên càng nóng nực. Lô đất gần 100m2 này do thành phố cấp, ngôi nhà đã được bốn đứa con – đều theo bước chân cha công tác trong ngành công an – xúm nhau góp tiền sửa lại mấy năm sau ngày anh mất, sân trồng cỏ theo lô xanh rờn, có cây che bóng mát. Bướm vàng bướm trắng la đà lượn lên vờn xuống trên những cụm hoa nhỏ lúp xúp. Mấy đứa con đi làm cả, bà nội ở nhà trông cháu.

Đưa tôi lên thắp nhang bàn thờ chồng ở trên căn gác nhỏ, Amí Nghĩa, người vợ góa của Y Ni Ksơr mở toang cánh cửa sổ cho ánh nắng ùa vào, để tôi chụp lại bức chân dung của ông. Gương mặt Y Ni trông hiền hậu, hơi có vẻ đăm chiêu, ánh mắt bao dung nhìn xuống. Một làn gió mát bỗng đâu tràn vào khung cửa nhỏ, cứ như theo những nén nhang thơm và lời khấn, hương hồn người anh hùng đang trở về bên chúng tôi. Nhắc đến chuyện của chồng, mấy chục năm rồi, người phụ nữ tóc bạc màu mây vẫn còn rơm rớm nước mắt:

– Gia đình Y Ni Ksor

– Ổng đi tối ngày . Không dám hỏi chồng đi đâu, lúc nào về, vì lờ mờ biết việc của ổng phải hoàn toàn bí mật. Ngày sanh thằng con đầu lòng, một mình đi viện, tui khóc thầm hoài. Đến sau này sanh tiếp ba đứa cũng vẫn một mình, quen rồi, khỏi khóc luôn. Hay hồi con H’Vi gãy tay phải nhờ đồng đội của ổng đưa đi bó bột. Mấy đứa con lúc nào cũng thấy thiếu cha. Đó, ổng đi miết nên bây giờ cả nhà chỉ có mỗi một tấm hình chụp chung kia thôi. Vậy chớ đi thì chớ, khi về ổng lo lắng chăm sóc chu đáo lắm. Tay co rút mà xách nước, giặt đồ, nấu cơm, việc gì cũng giành làm. Hồi còn ổng mình đâu phải lo lắng điều gì, ổng không ở nhà thì lại dặn lính hàng ngày giúp đỡ. Tới lúc ổng bệnh, năm mẹ con phải tự chăm sóc lẫn nhau, lúc đó mới biết đâu có dễ dàng. Trước lúc mất ổng dặn “ dù phải bán hết cả nhà cũng phải lo cho các con ăn học đàng hoàng em nhé”. Nên mình phải ráng làm được theo ý nguyện của ổng, cho các con theo nghề cha luôn .

– Ảnh bị thương lúc nào chị ?

– Từ năm 1963 kia. Hồi đó chưa lấy nhau đâu. Nghe mấy ảnh ở cứ kể khi làm ở Ban An ninh B3 Tây Nguyên, trên đường dẫn độ phạm nhân Kpă Sar, anh Ni mang cacbin đi trước, bị địch phục kích. Ảnh với Kpă Sar lao vào nhau vật lộn, đồng đội bắn giải tỏa nhưng trúng cánh tay ảnh. Tù chạy mất. Vì ở trong rừng, thiếu thuốc men, không được chữa trị kịp thời nên tay ảnh mất một ngón và bị co rút lại. Vậy mà bắn súng vẫn giỏi lắm đó. Ảnh nói em đừng lo, súng để phòng thân thôi, ít khi phải dùng tới lắm.

– Hai người quen rồi lấy nhau thế nào ?

Amí Nghĩa đưa mắt nhìn xa ra ngoài sân nắng chói chang, im lặng một lát. Gương mặt từng xuân sắc một thời, nét như bức tượng gỗ tạc bỗng hơi tối lại, nhưng rồi tươi lên ngay. Có hình ảnh nào lấp lóa trong ánh nắng chiều, hay dường như đã lâu lắm không có ai cùng nhắc những kỷ niệm về người chồng quá cố, khiến bà có chút ấm lòng.

Năm 1968, vì có chồng đi cách mạng, ở plei bị chính quyền ngụy ép quá, mẹ dẫn mấy anh chị em theo cha vô rừng. Ngày đó, cha của H’Giới cùng làm việc với Y Ni ở căn cứ H6 ( nay là huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai). Ổng thích Y Ni vì thấy anh nhỏ người nhưng rất nhanh nhẹn, giao việc gì cũng làm xong một cách chóng vánh. Ông mời Y Ni về nhà, kêu vợ kiếm rau, còn mình gài bẫy thỏ rừng, làm mấy món ăn truyền thống của người Jrai để giới thiệu cho con gái, lúc ấy mới 15 tuổi. H’Giới dong dỏng cao, tóc dài, da ngăm ngăm mượt mà, xinh như con nai mới lớn nhởn nhơ ăn cỏ non. Thật tình lúc đó Giới đã thương và có hứa hẹn kết vợ chồng với một thày giáo cũng người Jrai ở cùng buôn, dạy học tại huyện. Nghề giáo được buôn làng coi trọng lắm. Y Ni lại lớn hơn tới 12 tuổi, nên cô tỏ ý không ưng. Nhưng cha mẹ không đồng ý. Cha thì bảo “ tìm được người tốt như nó khó lắm đó”. Mẹ còn dọa sẽ từ con nếu không chịu lấy anh. Phía bên gia đình ảnh cũng nói nếu không ưng thì để kiếm vợ người Kinh cho. Thậm chí có lần người bạn thân cùng công tác là ông Y Luyện ( sau này làm bí thư tỉnh ủy Đăk Lăk) hẹn với Y Ni “ mày gả em gái cho tao, tao gả em gái tao cho mày”, nhưng anh vẫn không chịu. Năm 1976 hai người cưới nhau theo đúng phong tục dân tộc, với đầy đủ heo, bò, đãi cả làng ăn uống, chinh trống tùng teng, múa suang tưng bừng suốt hai ngày. Rượu cần chảy rong róc như suối, bao nhiêu lượt nồi đồng đựng đầy nước đổ ché cũng không ai đếm nữa. H’Giới mặc váy áo thổ cẩm, đầu đội một vành hoa rừng do các bạn gái kết cho, xinh như cô dâu trong câu chuyện klei khan cổ xưa . Y Ni mặc bộ quân phục xanh mới, ngực đeo đầy huân, huy chương. Rất oai. Cả buôn ai cũng nói Giới thiệt may mắn, lấy được người chồng vừa giỏi vừa đẹp trai. Sau khi cưới, H’Giới theo chồng về Buôn Ma Thuột.

– Chị biết không? Chồng tui hát K’ưưt m’muñ hay lắm nhé. Điệu k’ưứt (**) tưởng dễ chứ cũng khó vì nghĩ gì hát nấy theo vần ngay lúc đó. Ổng đi buôn Thu, buôn Bông, Ea Khít…đến đâu cũng uống rượu ghè, hát trước. Hát luôn về chuyện buôn, chuyện người ở đó, nên được bà con thương lắm. Nhiều người nhận kết nghĩa làm em, làm con luôn à. Có tin gì họ cũng nói cho. Có bữa từ huyện đạp xe lên tận nhà này báo đêm đó Phulro về, để đội công tác mật phục. Thậm chí anh Thắm lái xe nói: mấy Phulro về hàng kể có đêm đã rình ngoài bìa rừng rồi, biết trên xe có ama Nghĩa nên thôi không bắn nữa đó. Có bữa tính ngủ lại trong buôn, ở Cư Né, mà bà con thấy trong rừng có đèn pin đánh tín hiệu Phulro về, báo ảnh chuyển chỗ khác ngủ luôn.

Vui chuyện, H’Giới kể cho nghe việc anh thách đố với một đồn trưởng đóng quân ở Krông Pa thời kháng chiến :

– Ông đó hơn tuổi anh Ni. Không biết hai người quen nhau như thế nào. Nhưng một lần ông đại tá thách anh Ni nếu vượt qua được mọi lính gác và đàn chó becgie to đùng, vô được phòng ngủ của ổng, thì ổng sẽ rút quân. Không biết anh Ni làm thế nào, hình như là lấy thịt dụ chó hay sao đó, mà sau đấy đến gõ cửa phòng ổng. Đại tá phục lắm, xin nhận làm con nuôi, nhưng anh Ni không chịu, chỉ xin một con bò của đồn đem về cứ cho đồng đội mổ thịt ăn tết. Ông đại tá giữ lời, rút quân thật. Sau này ổng còn gửi quà cho anh Ni, nhưng ảnh không nhận, đưa trả lại người mang tới. Tui không biết chuyện đó có thật không, nhưng nhiều người trong căn cứ kể lại vậy.

– Nghe nói ảnh uống rượu dữ lắm hả?

– Tui cũng từng hỏi ảnh như vậy đó. Nhưng ảnh nói ở với bà con phải uống rượu ghè, hút thuốc rê mới nói chuyện được. Ngồi với đám thanh niên thì phải uống rượu đế. Lấy ảnh hàng chục năm, tui mới thấy có vài lần mặc quân phục thôi. Còn lúc nào cũng ăn bận lùm xùm như người ở trong buôn đi rẫy vậy đó. Đi đâu không biết, không nói, vài ba tuần mới ghé về nhà một lần. La cà trong dân miết nên bên kia cũng tin ảnh là đại tá của Phulro cài vô . Bên mình cũng nghi ảnh đại tá Phulrô thiệt. Biết ông Đại tá Y Sor không? Phó Chỉ huy quân sự tỉnh hồi ấy, đã từng xin lệnh của Quân khu 5 bắt ảnh vì tội làm tay trong cho Phulro mà. Bởi anh Ni nói gì bà con với Phulro cũng nghe rần rần. Các đội công tác bị mấy lần tập kích, một đêm phải chuyển chỗ ngủ tới 2,3 lần, ảnh ăn ngủ tại chỗ luôn luôn mà chẳng bị sao. May mà tỉnh không cho bắt. Lúc đó vợ chồng tui phải mang hồ sơ tới nhà chú Ama Kim, cũng cán bộ địch vận cũ, nhờ làm rõ việc của anh, mấy ổng mới yên. Hồi đó tui lo lắm, giận dỗi có nói nặng mấy câu. Về tới nhà, ảnh ôm chặt tui , nói:

– Em đừng giận tui. Chuyện chính trị, em không hiểu thì đừng nói gì. Tui không uống rượu lè nhè, cũng không theo phulro. Nhiệm vụ của tui là phải thế. Tui sẽ cố giữ mình nguyên vẹn cho em và các con.

– Ảnh đi miết. Có bữa đem về cả ký thịt khô bò. Hỏi ở đâu, ảnh nói

– Đổi 100 viên đạn cho Phulrô mới có mang về cho em với các con ăn đó.

– Ủa, sao lại đổi đạn cho địch vậy anh?

– Cho họ săn thú lấy đồ ăn chứ. Sống trong rừng hồi này thiếu thốn lắm. Họ không dùng đạn mình bắn mình đâu. Đặc tình tui cũng còn cấp đạn cho nữa mà.

Hèn gì người ta đồn anh là đại tá Phulro. Nhưng ảnh là vậy đó. Dân ai cũng thương. Bà con lúc nào cũng nói “ nuôi gà chưa kịp lớn, ủ rượu chưa kịp ngấm” để mời Ama Nghĩa, đã đi nơi khác rồi.

Sau khi hoàn thành việc chống Phulro, Y Ni Ksor mất năm 1998 tại Buôn Ma Thuột vì bệnh ung thu vòm họng, sau hai năm chữa trị không khỏi. Có lẽ đó là hậu quả của những năm tháng chống giặc giữa núi rừng Tây Nguyên với bao nhiêu tấn chất độc hóa học máy bay Mỹ rải xuống làm trọc lóc những ngọn núi, cánh rừng xanh, nhiễm bẩn từng dòng suối, mấy chục năm hòa bình rồi, núi vẫn như cái đầu không tóc. Hay những đêm ngày cùng đồng đội uống nước suối, nhai trệu trạo miếng lương khô, gói mì tôm, bí mật phục kích, đón lõng Phulro. Anh đã âm thầm làm nhiệm vụ và cũng lặng lẽ ra đi như thế.

4. Vĩ thanh

Thời gian là phương thuốc diệu kỳ, chữa lành mọi vết thương, xoa dịu nỗi đau của tâm hồn. Nhưng thời gian cũng khắc nghiệt biết mấy khi xóa đi những dấu vết, kỷ niệm, thậm chí là những ký ức mà con người muốn lưu giữ. Chuyện của đại tá Y Ni Ksor rơi vào sự khắc nghiệt của thời gian là thế.

Tôi không nhớ chính xác đó là năm nào, chừng khoảng cuối thập kỷ 80 của thế kỷ XX, lần đầu tiên biết đến cái tên Y Ni Ksor, trong một lần bác sỹ Y Ngông Niê Kdam, nguyên Chủ tịch, rồi sau là Bí thư tỉnh ủy Đăk lăk, đưa tới một cuộc gặp mặt với số Phulro về hàng. Lần đó có cả sự hiện diện hình như không công khai của Y Ni . Bác sỹ Y Ngông nói nhỏ rằng đó là một người anh hùng, Phó Giám đốc Công an tỉnh, từng đóng giả làm Phulro, lập rất nhiều thành tích trong đấu tranh chống phản động. Hôm ấy anh trang phục đời thường rất giản dị, lặng lẽ ở cuối hội trường, hệt như những người lầm đường về đầu thú đang ngồi đó lắng nghe.

Đã có lần Hội văn học nghệ thuật tỉnh Đăk Lăk từng phân công người đi viết về Y Ni Ksor, nhưng không tìm được tài liệu. Công việc thật chẳng dễ dàng gì. Chiến tranh đã đi qua hơn 50 năm. Mọi vết thương đã thành sẹo. Lực lượng Phulro đã bị xóa sổ từ năm 1992, nghĩa là núi rừng Đăk Lak hoàn toàn im tiếng súng cũng đã hơn 30 năm, đủ thời gian để giải mã những hồ sơ bí mật. Y Ni mất đến 2025 đã gần 30 năm và Nay Guyh cũng đã về cõi mang lung. Nhưng chính các con của Y Ni cũng còn không có nhiều kỷ niệm với người cha luôn vắng nhà. Tìm hồ sơ phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang tại phòng thi đua không thấy vì chuyển phòng chưa được sắp xếp lại.Trong cuốn sách “Lịch sử công an Đăk Lak giai đoạn 1975-1996” , ngoài các sự kiện và con số, cũng không có sự đề cập trực tiếp nào đến tên và những trận chiến cụ thể do Y Ni chỉ huy ( đó là thành tích tập thể mà). Trong hồ sơ lý lịch chỉ có vài trang với những gạch đầu dòng ngắn gọn về quá trình công tác . Chỉ đủ để cho biết ông đã từng được đào tạo rất bài bản từ trung cấp an ninh, tập huấn tận Liên Xô ( cũ) lẫn qua các lớp bồi dưỡng công tác tình báo, lý luận chính trị…

Do vậy mà trân trọng cám ơn những đồng đội cũ của ông, như Y Lăng Ksor, Ama Nghiên, Y Liêm N’tơr, Y Lung Niê kdam, Y Thông Hmok, Lê Văn Song…người thì cao tuổi , bệnh tật, người đã nghỉ hưu cùng gia đình chăm chỉ vườn rẫy, người trẻ hơn cũng chỉ còn vài năm, vài tháng ngày nữa ngồi bên bàn làm việc, rất nhiều nhân chứng đã theo Y Ni Ksor về “ đất nước ông bà”…. tất cả họ đều từng sát cánh bên ông trong những lần trực tiếp tiêu diệt hay tiếp xúc với địch. Nhất là sự nhiệt tình của lái xe Nguyễn Văn Thẳm, đã hàng trăm lượt chở chỉ huy và đồng đội đến hiện trường…

Họ kể lại nhiều câu chuyện, như sự ân hận khi diệt 1 trung tá Phulro ở buôn Jù, lấy được tài liệu về cơ sở ngầm của địch ở buôn là Aê Ngô, mới bắt chưa kịp khai thác thì trưa đó trong khi toàn đội họp, hắn treo cổ tự tử bịt đầu mối; về 2,3 lần tiếp xúc vận động Y Tay từ chỗ không tin đến quay lại làm đặc tình cho ta; những trận đánh truy bắt ở buôn Kǒ Tam cả ta và địch đều thương vong; những lần bị địch gài bẫy ở Mê Wal, ở Ea Mta, cả đội phải mở đường máu thoát thân; hay chính đội gài bẫy địch vờ tổ chức ăn thịt chó ở buôn Ea Drông, phulro vô bị đánh tơi bời và bắt gọn. Cả chuyện 5,6 ngày mật phục giữa rừng, cả đội chỉ có mì tôm pha với nước lấy từ một cái vũng phải gạt nòng nọc ra để múc…Hậu những công việc ấy là tình cảm gắn bó dài lâu tới tận hôm nay của các anh với những người từng một thời lầm lẫn. Những câu chuyện chỉ có trong ký ức của những người từng đồng cam cộng khổ, cùng Y Ni đối mặt với địch trên chiến trận, không có một tài liệu nào ghi chép.

Không thể kể lại hết được trong một bút ký những cuộc chiến đấu sinh động suốt 16 năm ròng rã, dù có tiếng súng hay không của các anh, nhưng tất cả đủ để hình dung được về Y Ni Ksơr, một lãnh đạo an ninh chính trị vững vàng nghiệp vụ, đầy sáng tạo trong cách đánh án, với tấm lòng vô cùng nhân ái không chỉ với gia đình, đồng đội mà với cả những người đồng tộc lầm đường. Đồng đội nhận xét anh “ là người kiên quyết, không bao giờ chịu bỏ ngang và rất táo bạo. Một con người giản dị, nói ít, làm nhiều, dám nghĩ, dám quyết, dám chịu trách nhiệm, tất cả vì sự bình yên của buôn làng. Mãi mãi sau này cũng không có được một người như thế nữa”.

Y Ni Ksơr, người chiến binh, thương binh thầm lặng. Hơn 30 năm, bắt đầu tính từ ngày chuyển về Tỉnh ủy Đăk Lăk làm công tác bảo vệ an ninh chính trị, trong đó có 16 năm trực tiếp chống Phulro đâu phải là một quãng thời gian ngắn. Chỉ còn trên văn bản lý lịch chính thức vài dòng ngắn ngủi, chẳng nói lên được gì nhiều. Nếu cuộc sống trên mảnh đất cao nguyên ngập nắng, tràn gió này một ngày không có những người lính như ông, âm thầm lặng lẽ với nhiệm vụ của mình, thì buôn làng liệu có bình yên như thế ? Những tà áo dài trắng tung bay trên Ngã Sáu Ban Mê mỗi bình minh, tiếng cười trong vắt của trẻ thơ nơi sân các trường tiểu học vùng sâu Đăk Nuê, Đăk Min, Krông Jing có ríu rít ấm lòng như thế ? Điệu hát K’ ưưt tự sự mênh mang, câu arei giao duyên, nhịp ching knah rộn ràng có cất lên đắm say đến thế như những ngày lễ hội thuở xa xưa?

Trời Ban Mê cao lồng lộng biếc. Nắng óng vàng trìu mến phủ lên những mảnh vườn xanh trải dài tít tắp. Con sông Srêpok thao thiết chảy về hướng mặt trời lặn, ôm ấp trong làn nước xanh đậm màu lá rừng bao câu chuyện huyền thoại về con người và vùng cao nguyên đất đỏ. Hãy hít sâu vào lồng ngực làn gió ngát thơm hương hoa cà phê nở muộn, để thấy đất trời cao nguyên tự do, thanh bình, dường như đẹp thêm lên rất nhiều.

Bài viết này chẳng thể kể hết những chiến công thầm lặng mà không kém phần hiểm nguy của Y Ni Ksor trong những ngày đất nước ngỡ đã im tiếng súng; chỉ là một nén tâm nhang tưởng nhớ tới ông, người Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Y Ni – Y Klăp Ksor, sau hàng chục năm ròng, vì nhiệm vụ vinh quang, đã có một cuộc đời hoàn toàn lặng lẽ.

H’LINH NIÊ

______________

Ghi chú : Tên các nhân chứng trong bài đã được đổi

*Ghế kpan, ching, ché…từng là biểu hiện sang giàu của người Ê Đê

* * K’ưứt : Điệu hát nói tự sự dân ca Ê Đê

Nguồn: https://vanvn.vn/chien-binh-tham-lang-truyen-ky-cua-hlinh-nie/
Nguồn: vanvn.vn
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.