Tôi gặp lại màu xanh của Huế trên con đường từ nhà ga Huế đến khách sạn Duy Tân, nơi tôi sẽ nghỉ trọ. Thời tiết buổi sáng sớm mát mẻ, Huế vừa trải qua một trận bão nên nước sông Hương vẫn hơi ngầu đục, mấp mé mấy thảm cỏ xanh ven sông. Mấy cây dừa nghiêng nghiêng tàu lá.
Bên ven đường phố, bóng cây xanh rợp mát. Những căn biệt thự của Pháp vẫn giữ nguyên vẻ cổ kính về kiến trúc, vẫn giữ nguyên thảm cỏ xanh ở khuôn viên vườn rộng rãi. Trong các căn biệt thự trưng bầy rất nhiều nón lá trắng muốt và áo dài Huế với hai mầu đặc trưng, màu lam và màu tím xẫm. Cô An, người đi cùng tôi bảo khẽ bảo:
– Vào Huế mùa này không được ngắm nhìn những nữ sinh trung học mặc áo dài trắng thướt tha đi bộ hay đạp xe trên các con đường. Người Huế nổi tiếng là nền nã và thanh lịch với những tà áo dài nữ sinh.
Ngày xưa, cô An đã từng ở Huế một tháng thực tập cho môn mĩ thuật, cô thấy người dân và khách du lịch có một cái thú là ngắm nữ sinh mặc áo dài buổi tan học. Nghe kể, tôi cũng ước thầm vì tôi cũng yêu thích sự dịu dàng và trong trắng.
Buổi tối đầu tiên khi trở lại Huế, chúng tôi ra phố đi bộ bên bờ sông Hương. Nước sông Hương đầy, gió sông Hương ràn rạt thổi mang theo vị tanh nồng của nước. Đứng trên bờ, tôi nhìn thấy rất nhiều chiếc thuyền có cái đầu rồng lừ lừ tiến trên mặt sông thẫm đen. Thuyền này xưa chỉ dành cho vua chúa tổ chức biểu diễn ca Huế trên sông Hương nên đi chậm. Ánh đèn điện trên thuyền và trên cầu Tràng Tiền toả xuống dòng sông lóng lánh như hàng ngàn mẻ gang mới ra lò còn cháy đỏ của bác thợ rèn đổ từ trên cao xuống.
Đêm phố Huế hình như rộn ràng hơn khi chúng tôi hoà vào đoàn xe xích lô dạo quanh khu phố cổ và khu hoàng thành cũ. Anh đạp xe xích lô ngồi trên một cái xe đạp cao ngồng, phía trước anh là một cái ghế to dành cho 2 người ngồi. Một người ngồi sau, kê cao hơn bởi một cái ghế nhỏ, một người ngồi trước được thả lỏng chân hơn. Hai người khách và anh đạp xe vừa đi vừa nói chuyện.
Các con phố ở Huế khá nhiều nhưng phần đa là thẳng tắp, kiến trúc các ngôi nhà thường không quá cao. Khi đi qua khu hoàng thành tôi có một cảm giác thời gian như ngừng lại. Bức tường thành nâu đỏ, thỉnh thoảng có chỗ còn vết đạn pháo lỗ chỗ, dấu tích của chiến tranh. Quanh thành, các hào sâu trồng sen, lá sen xanh biếc, đài xen lô nhô và mấy bông sen cuối vụ vẫn nở ngan ngát hương. Xe xích lô đi một vòng quanh mấy phố, cổng chợ Đông Ba đóng cửa rồi, anh đạp xích lô đạp nhanh hơn chút để còn kịp đón lượt khách nữa trong đêm. Thế nhưng tôi vẫn thấy anh cười và chào thật to khi bắt gặp một anh bạn quen vừa trong cửa tiệm đi ra. Tôi chợt nghĩ phố Huế thật thanh bình, ít taxi, ít ồn ào của một đô thị và nhiều hơn cái thân tình, yêu mến.
Ở Huế tôi được gặp rất nhiều màu xanh trong ngôi làng cổ Phước Tích. Ngôi làng có lịch sử năm trăm năm. Đường làng quanh co quanh những khu vườn nhỏ. Hàng ruối xanh xanh làm bờ rào được cắt tỉa gọn gàng. Vài cây dâu da sai trĩu quả đứng ở cổng chào khách. Trong khu vườn nhỏ của mỗi gia đình trồng nhiều loại cây khác như vả, chanh, mộc hương. Phước Tích nằm ngay sát con sông, đất canh tác ít nên phát triển nghề làm gốm. Nhà ở Phước Tích thường là nhà ba gian lợp tôn, thấp và nhỏ nhưng bên cạnh các căn nhà tôi thường thấy một gian thờ xây riêng biệt với bàn thờ trang trọng. Trước mỗi căn nhà cũng là một không gian cây xanh, có bể cây cảnh chứa nước và một chữ “phúc” bắng chữ Hán đắp nổi. Đây đó trong làng vẫn có những mảnh vườn nhỏ vẫn trồng cau.
Ngày xưa có tục ăn trầu người dân trồng cau để bán, nay trồng làm cảnh. Những thân cau cao vút, thân cau mốc thếch mà dáng cây vẫn thẳng tắp và lá vẫn xanh như con gái tuổi hai mươi. Uốn lượn bên làng Phước Tích, con sông Ô Lâu nước dềnh lên xanh thẫm, tre xanh ngả xuống mặt sông lả lướt. Dọc bờ sông, con đường làng uốn lượn cong cong, đây đó vẫn còn nhiều bến thuyền ăn sâu vào bờ. Trên bến, các loại cây cho bóng mát như cây đa, cây si vẫn toả bóng xuống đôi con thuyền nằm nghỉ, đợi ngày hết bão lại tiếp tục lên đường. Mầu xanh cây cối của làng cổ Phước Tích làm lòng tôi dịu lại.
Thời này người trẻ ở Phước Tích đi làm ăn xa cũng nhiều, ngôi nhà lặng im hơn khi tôi gặp đôi ba người già ngồi lặng ngắm mây trời. Chợt đâu đó ngoài ngõ bọn trẻ con đạp xe đi chơi trên con đường đất đỏ. Bọn trẻ thật hồn nhiên và nói cười. Màu xanh của ngôi làng cổ dỗ dành tôi nhớ về một chốn đi về, đó là quê. Nếu một lúc nào đó trên đường đời kiếm sống ở một nơi xa lắc, nếu khi nào thấy mệt, thấy nhớ thì về, màu xanh quê sẽ cho bạn một nơi chốn nghỉ chân.

Vẻ đẹp phá Tam Giang
Ở Huế, tôi còn được gặp màu xanh của trời, của mây, của cây in trên mặt nước phá Tam Giang. Tôi đến phá Tam Giang thì mặt trời đã đứng bóng. Những con thuyền đánh bắt hải sản trông xa như những chiếc là tre khổng lồ chụm đầu lại một chỗ nghỉ ngơi. Phá là một đầm nước lợ, chỗ nước sông Hương và một số con sông nữa gặp nhau rồi đổ ra biển. Phá rộng hàng chục ki lô mét vuông. Đứng trên bờ nhìn ra xa, tôi thấy mặt nước rung rinh gợn sóng, xa xa vài rặng cây bần xanh thành dải. Tôi chú ý đến những người đàn bà làm nghề cào hến trên phá Tam Giang. Nón trắng của hộ nhấp nhô, nước ngập ngang thắt lưng, khăn chùm kín mặt. Dầm sâu trong nước, chiếc cào được đẩy ra kéo lại, chốc chốc kéo lên cái rổ nhỏ buộc chặt nơi đầu cào, nơi những con hến lọt hết cát mà ở lại trong lòng rổ. Nghề cào hến đã nuôi sống biết bao nhiêu thế hệ người dân nơi đây?
Xa hơn chút, tôi thấy những chiếc cọc được đóng thẳng băng thành nhiều vuông mặt nước, mỗi vuông rộng hàng mấy trăm mét. Ở góc các vuông mặt nước như thế một cái chòi được dựng lên, mái chòi khum khum, ra vào chòi phải chui mà trước mỗi căn chòi người ta vẫn dựng cọc, đặt một vuông gỗ nhỏ, một cái mái nhỏ để đặt một bát hương. Chân hương đo đỏ nổi bật trên mầu nâu của khung cảnh xung quanh. Tôi chợt bất giác nghĩ đến phá Tam Giang là chững tích lịch sử chứng kiến bao cuộc giao tranh do một cuộc chuyển giao quyền lực hay là chống giặc ngoại xâm. Dù nước phá Tam giang có nhiều, có xanh thì cũng đã có biết bao nhiêu anh hùng hào kiệt, biết bao dân thường đã bỏ mạng nơi đây nên với đời sống tâm linh như người dân Huế thì nén nhang được thắp lên trước các căn chòi nhỏ vừa như một lời xoa dịu nỗi đau cho các vong linh vừa như một lời cảm ơn tổ tiên đã gìn giữ phá Tam Giang cho con cháu hôm nay.
Về Huế lần này tôi mang theo kí ức về đền đài, lăng tẩm. Dù phải chùng tu đôi chỗ, đền đài ở Huế vẫn phủ bóng thời gian. Trong khu khu hậu cung hoàng thành, cỏ mọc lan xanh rì, phủ lên cả những việc gạch, bức tường nâu đỏ. Hậu cung, nơi biết bao nhiêu câu chuyện vui vẻ hặc đau lòng đã diễn ra và lùi vào dĩ vãng nhưng tinh thần tôn thất, phẩm chất quý tộc, trang nhã vẫn hiện diện trong cách ứng xử của con người xứ Huế hôm nay. Ở Huế tôi gặp những con người mà cách sống, cách giao tiếp của họ đã mang lại cho tôi niềm vui và niềm tin về một lối sống thanh lịch vẫn được giữ gìn và lan toả. Người Huế ăn nói nhẹ nhàng, khi bắt đầu câu nói hay biểu thị thái độ đồng tình, đôi khi là không đồng tình đều có tiếng “dạ” kèm theo. Tiếng “dạ” nhỏ nhẹ, khiêm cung được các bác giảng viên, các cô bán hàng, anh xích lô hay em bé học trò làm lòng người ta ấm áp làm sao!
Có người Huế nói với tôi, mảnh đất Huế không giàu tài nguyên, thời tiết ở Huế nhiều khi nắng lửa mưa chan nên nguồn thức ăn không hề dễ kiếm và người phụ nữ Huế thì luôn có tâm thái chuẩn bị và dự phòng. Cô ấy kể với tôi rằng: “Từ đôi bàn tay khéo léo, cẩn thận, chỉ cần một cân bột gạo, một chút đậu đỗ và gia vị là có ngay hàng chục loại bột bánh lên mâm. Bánh bột lọc, bánh ít, bánh xèo, bánh in. Các loại bánh ở đây đều nhỏ xinh, có thể đặt lọt trong lòng bàn tay và gợi lên sự khéo léo, chỉn chu của người con gái Huế. Hay đôi khi chỉ cần một nắm rau tập tàng hái trong vườn và vài con cua ghẹ là có ngay một bát canh ngọt thanh, xanh mát cho cả nhà chan cơm vào ngày hè nóng lửa hay mùa đông giá lạnh. Hoặc chỉ cần một con gà thôi, người phụ nữ Huế có thể làm ra được một mâm cơm đãi khách với năm đến bảy món trên mâm. Đầu cổ làm canh măng, ức gà xé phay làm nộm hành rau răm; ngoài ra là thịt gà rang gừng, thịt gà chấm muối tiêu, lòng gà xào mướp”. Sự chỉn chu trong cách chế biến món ăn có lẽ xuất phát từ sự ảnh hưởng và lan toả của phẩm chất hoàng tộc hoà quyện với lối sống tiết kiệm, tối giản để đạt được sự yên vui mà người Huế học được từ đạo Phật bao đời nay.
Huế là thế đấy, đến với Huế một lần, nay lại được trở về lần thứ hai tôi đều thấy Huế mang thật nhiều vẻ đẹp. Huế mang trong mình nét nên thơ của thiên nhiên sông nước, cỏ cây; Huế mang trong mình nét giản dị, chân phương của những người dân lao động; Huế còn mang trong mình biết bao trầm tích của lịch sử cha ông. Tất cả những nét đẹp đó đều ánh lên màu xanh hi vọng của cái thiện, của cái lành và cả sự trang nhã. Và cứ như thế, dù đi đến bất cứ nơi đâu người dân Huế cũng có quyền tự hào. Và dù ở bất kì nơi đâu trên tổ quốc mình hay bạn bè khắp năm châu có dịp đến Huế cũng mang về chút xanh ấy trong lòng để sống một cuộc đời trang trọng và ý nghĩa hơn.