Không gì vui thú bằng đầu năm được tiếp tục bàn về triết học và đạo giáo

Không Gì Vui Thú Bằng Đầu Năm Được Tiếp Tục Bàn Về Triết Học Và Đạo Giáo

Lượt đọc: 2 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

1. Tôi xin nói thêm một chút với ông Nguyễn Việt Thanh về Trần Đức Thảo

Với trình độ triết học không quá bằng Tú tài lượm ở Sorbonne, tôi hoàn toàn không đủ khả năng để phân định thắng thua giữa Trần Đức Thảo và Sartre mà chỉ dám kể lại những gì báo chí Pháp nói về những cuộc tranh luận, trước tiên là giữa Trần Đức Thảo và Kojève về Hiện tượng học tinh thần của Hégel, sau đó là giữa Sartre và Trần Đức Thảo cũng về Hiện tượng học. Theo báo chí Pháp thì Trần Đức Thảo đưa nhiều lí lẽ thuyết phục hơn, và “thắng cuộc” phải được hiểu theo nghĩa đó. Tôi nói về học trình của Trần Đức Thảo là có ý để các bạn biết thêm về cuộc đời của triết gia này chứ không phải để coi Trần Đức Thảo và Sartre như 2 anh học trò lớp 12 tranh nhau đứng nhất nhì. Tôi xin nhắc lại câu tôi nói không có gì là quá đáng cả: “Triết học Pháp sau Thế chiến thứ Hai sở dĩ nổi tiếng hơn Triết học Đức là vì biết pha hoà Hiện tượng học Đức với tư tưởng Marxiste. Trần Đức Thảo là nhân vật chính trong sự pha trộn này làm Sartre mất độc quyền (Sartre pha hoà Thuyết Hiện sinh của Kierkegaard, Karl Jaspers, Heidegger vói Marx). Vì vậy mà Sartre ghen ghét…” Đọc bài “Một kiếp người” của Trần Đạo nói về cuộc phỏng vấn Trần Đức Thảo (chắc chắn là trong thời kỳ Trần Đức Thảo còn ở bên nhà), bạn đọc không thể nào không ngậm ngùi cho số phận “nàng Kiều” của Trần Đức Thảo. Và chắc chắn là những “trước tác” mà Trần Đạo hỏi đến là những trước tác “máy móc” được chỉ đạo, được còm măng, (ông khoát tay như muốn gạt chúng đi), chứ không phải những trước tác khi còn ở Pháp, nổi tiếng trên thế giới.

Tôi cũng xin kể sơ lại những ghi nhận về Trần Đức Thảo của nhà văn Pháp F. Marmande trong cuốn La mémoire d’un chien (Trí nhớ của một con chó) về buổi họp báo của Trần Đức Thảo khi trở lại Pháp (1992): “Cả hội trường đầy nghẹt người. Trần Đức Thảo nhà triết học thân cận Sartre và Merleau Ponty, nhà normalien (từ được dùng thông thường để chỉ những ai tốt nghiệp Sư phạm Ulm) lỗi lạc mới thoát khỏi Việt Nam sau một thời gian dài bị quản thúc. …viết trên bảng 11 điểm trong lí thuyết Lêninít (theo nghĩa Marxiste chứ không phải nghĩa Mácxít-Lêninít) mà các nhà cầm quyền Việt Nam đã không đếm xỉa đến nên đã đưa họ tới thất bại…” Cần phải hiểu là ngoài vụ Nhân Văn, con “rắn độc” Trần Đức Thảo sở dĩ bị đày đọa là vì đã dám nói lí thuyết Mácxít chỉ đầy đủ khi “cá nhân giai cấp” (Klassenindividuum) được hoà tan vào trong “cá nhân nhân cách” (persönliches Individuum). Triết lí của Trần Đức Thảo là như vậy: nằm ở khoảng nào giữa Học thuyết nhân bản (chứ không phải độc tài vô sản Stalinít) của Marx và Hiện tượng luận của Husserl.

Chắc chắn là các bạn cũng như tôi, không thể không nghĩ trường hợp Trần Đức Thảo là một phí phạm, cũng như bao nhiêu phí phạm khác mà dân tộc Việt Nam vẫn phải tiếp tục trả nợ từ 65 năm nay.

2. Trở về Phật giáo có lẽ vui hơn. Nhưng nghĩ lại, chưa chắc gì đã vui hơn, vì sự hiểu về Phật giáo cũng vẫn là cách hiểu theo chữ nghĩa Tàu.

Tôi xin bắt đầu bằng những khái niệm tiếng Hán trong kinh Duyên Khởi được Hoà Nguyễn giảng giải từ tiếng Phạn.

Vô tình Hoà Nguyễn đã mặc nhiên công nhận sự nhận xét của tôi là đúng khi tôi nói dịch những từ đa tiết tiếng Sanskrit, ra những từ đơn tiết tiếng Hán rất khó chính xác nên mỗi người hiểu một cách.

Trong một Từ Ấn- Âu đa tiết nghĩa gốc nằm trong căn tố. Lấy căn tố đó ghép với một tiền tố (prefix) hay một tiếp tố (suffix), có thể tạo ra những Từ mới mà muốn hiểu nghĩa phải phân tách ra để tìm lại căn tố. Lấy lại thí dụ của Hoà Nguyễn về Từ Avidya gồm prefix A ghép với căn tố Vidya (vision trong tiếng Âu): Hán ngữ đơn tiết không có prefix nên phải lấy Từ “Vô” để dịch prefix “A” để cạnh Từ “Minh”. Nhưng “Vô” hơi khác nghĩa với “A” nên dịch Avidya là Vô Minh thì đúng chữ mà không đúng nghĩa. Hậu quả là Vô minh được hiểu theo nhiều kiểu khác nhau: theo kiểu Tàu như ông bạn Hồ Trung Tú là khi chưa có Minh. Như ông bạn Hoà Nguyễn, dịch đúng nghĩa tiếng Phạn là có Minh nhưng Minh bị che lấp nên không thấy. Ông bạn Kim Sinh lại có ý kiến là Vô Minh có thể hiểu theo nghĩa Inconscient (không phải Inconscience) của Freud, tầng sâu nhất của “thức” được “ngụy trang” khi biểu hiện ở tầng Tiềm thức. Nghĩa nào cũng đúng cả tùy theo lập trường của mỗi người chứ không còn là nghĩa nguyên thủy của Vô Minh trong Kinh chữ Phạn nữa. Lấy một thí dụ khác trong tiếng Âu như Amoral và Immoral có 2 prefix khác nhau là “A” và “Im”: Hán ngữ dịch là Vô luân rồi lại phải giải thích tùy theo mỗi người hay tùy theo mỗi trường hợp “A “= “Vô” = không có luân lí (amoral), hay “A”= “Vô”= biết có luân lí mà làm trái ngược với luân lí (immoral). Người Âu phân biệt ngay Amoral khác với Immoral chỗ nào khi thấy 2 prefix khác nhau. Đó cũng là câu tôi trả lời bác Kim Sinh về cái “phức tạp” của tôi khi phải bàn về “Vô thức” theo Thập Nhị Nhân duyên của Tàu hay theo Pratityasamutpada của tiếng Phạn. Tôi cũng hoàn toàn đồng ý với Hoà Nguyễn là phải dịch thẳng Kinh luận Phật từ tiếng Phạn ra tiếng Việt và chỉ phiên âm những từ tiếng Phạn như Prajna ra Bát Nhã, Avidya ra Aviđia chẳng hạn rồi phân tách ra để giảng bằng tiếng Việt chứ đừng lấy những bản dịch cũ rích của 2-3 nhà Sư Tàu từ đời Đường Tam Tạng đi thỉnh kinh có khỉ Tôn Ngộ Không đi theo phò tá, dịch ra tiếng Việt nữa.

Tôi cũng vô cùng tâm đắc với ông bạn Lê Quốc Trinh về những versions của Tàu đã cả nghìn năm đầu độc ta về đạo giáo, về tín ngưỡng, và nay về chính trị. Chỉ riêng cái từ Prolétarius của Marx dịch thành “Vô sản” của Mao cũng đã đủ làm cả triệu người chết rồi. Tôi đã hơn một lần nói “dịch (hán) là cái hoạ”[1].

3. Sau hết tôi xin trở lại với bạn Hồ Trung Tú về bài “Bàn tiếp về vô minh”

1) Con người có thể đã biết suy nghĩ từ khi là con người (Homo sapiens 200 000 -300 000 năm). Nhưng chỉ có thể biểu lộ được sự suy nghĩ của mình và để lại bằng chứng khi phát minh ra chữ viết khoảng chừng 5 ngàn năm. Có người cho là những hình vẽ trong hang đá cách đây khoảng 25-30 ngàn năm cũng là một cách biểu lộ sự biết suy nghĩ.

2) Tất nhiên là con người phải có ý thức (theo nghĩa khoa học nghĩa là biết phân biệt mình với ngoại vật) mới có thể biết suy nghĩ. Đối với các đạo giáo và triết học duy tâm, ý thức là biểu hiện của linh hồn trong cuộc sống. Đối với khoa học, phải chứng minh được là Ý thức có đời sống độc lập với bộ não (nghĩa là khi bộ não chết, ý thức vẫn tiếp tục sống) mới có thể kết luận là có tinh thần (hay linh hồn) được. Cũng như là phải chứng minh cho một đứa con nít là những hình ảnh trên máy truyền hình không phải là máy làm ra mà là những hình từ nơi khác đến, máy chỉ truyền lại thôi. Những kinh nghiệm cận tử đang được thâu thập và thử nghiệm trong một số trung tâm Y khoa trên thế giới là nhằm mục đích đó.

3) Tôi xin nhắc lại một lần nữa là cái “ý thức” mà Trần Đức Thảo phải truy tìm chỉ là đơn đặt hàng. Bắt một triết gia phải khẳng định một điều mà cho tới nay 55 năm sau, mặc dầu có sự tiến bộ thần tốc của y khoa cứ 10 năm là những hiểu biết của mình lại trở thành zéro, chưa một trung tâm nghiên cứu bật nhất trên thế giới nào dám khẳng định là “ý thức là do bộ não đẻ ra và sẽ biến mất khi bộ não chết”. Ông Nguyễn Việt Thanh nhắc lại câu Trần Đạo “Ông (Trần Đức Thảo) khoát tay như muốn gạt chúng đi”, đủ nói lên sự đau đớn và chán chường của Trần Đức Thảo khi phải làm chuyện đó.

4) Tôi cũng xin nhắc lại là MRI không thể nào cho ta biết vì sao con gái thích màu hồng, tại sao tôi sợ ma và tôi là đàn ông mà lại thích đi bát phố mua sắm… Cái đó phải hỏi các nhà phân tâm học, và các nhà xã hội tâm lí học chứ không một bác sĩ điện quang học nào biết được. Tôi cũng xin nhắc lại là bản năng (instincts) của con vật giàu hơn, tinh tế hơn, mạnh hơn của con người nhiều; nhất là bản năng tự tồn (instinct de conservation). Để đền bù lại con người có 2 khả năng mà con vật không có là Trí năng (Intelligence) và Trực giác (Intuition). Các vị chân tu có trực giác phi thường nên dễ đi đến Trực ngộ và Giác ngộ chứ không như chúng mình, chỉ đem lí trí ra mà suy luận dông dài.

5) Tôi cũng xin không nhắc lại Kinh Mười hai nhân duyên nữa vì bản Kinh cổ xưa nhất (nghĩa là gần Đức Phật nhất) chỉ có 8 mối tương quan và tôi cũng không trở lại Đại thừa và Tiểu thừa (danh từ này không còn nữa và được thay thế bằng Từ Nguyên thủy, Từ duy nhất được quốc tế công nhận và có nghĩa là gần khi Phật còn sinh tiền nhất). Tôi cũng xin nói thêm là tuyệt đại đa số những nước và những người theo Phật giáo (chừng 500 triệu người) là theo đạo Phật nguyên thủy. Đạo Phật Đại thừa kiểu Trung Quốc đã mai một, vị sư cuối cùng là Thiền sư Hư Vân bị Hồng vệ binh hành hạ, tra tấn, khảo của, đã chết từ đời tám hoánh, và các “đồ đệ” lấy danh ông đang làm giàu ở mọi nơi trên thế giới kể cả ở Việt Nam. Những cái trò mãi võ “Thiếu lâm” Tàu chỉ là cách kiếm tiền, làm phim, làm ô danh Phật giáo được cộng sản Trung Quốc bày ra để ngăn chặn sự bành trướng của giáo phái Pháp Luân Công.

Về Phật giáo ở Tây Âu, tôi có thể tóm tắt: Đạo Phật Tây Tạng được nói tới nhiều nhất và các nhà sư Tây Tạng giảng thuyết và ra sách nhiều nhất. Sau là Zen Nhật Bản chú trọng vào lối sống nhiều hơn là giáo lí. Vị thiền sư Việt Nam được nhiều người biết tiếng và có nhiều đồ đệ người Âu với Làng Mai của ông là Thiền sư Thích Nhất Hạnh với cách giảng Thiền hợp với người Tây phương hơn và có quan điểm dung hoà mang ít tính Đại thừa Trung Quốc.

© 2010 Phong Uyên

© 2010 talawas

[1] Phong Uyên, “Dịch là cái họa”. talawas, 17-2-06.

Nguồn: https://talawas.org/16631/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.