Lý Duyên khởi- Một cách hiểu khác

Lý Duyên Khởi- Một Cách Hiểu Khác

Lượt đọc: 10 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Nói thật với bác Phong Uyên, từ lâu nay với riêng tôi, 12 mối nhân duyên thực ra chỉ cần đến Danh Sắc là đủ.

Danh sắc theo tôi hiểu chính là sự hình thành của cái bản Ngã. “Danh” trong nghĩa của chữ “danh dự” ta sẽ hiểu nghĩa của cái Ngã ẩn chứa trong khái niệm Danh (ngũ uẩn) Sắc (tứ đại) này.

Cách hiểu “12 điều kiện tương quan này chỉ là ý niệm dùng để giải thích nghiệp báo” như bác và huynh Tri Ngộ nói; hoặc cách hiểu Lý nhân duyên là quy luật của vũ trụ, con người đã sống là ở trong cái vòng quy luật ấy, nhận thức đúng đắn quy luật cũng sẽ đưa đến giác ngộ sự thật; hoặc cách hiểu về vòng tròn luân hồi… là những cách hiểu “mặc định” từ ngàn xưa đến giờ và hầu như không có cách hiểu nào khác.

Tôi thì không nghĩ vậy, tôi đồ chừng rằng đây chính là “mô hình” hình thành ý thức, hình thành đời sống tinh thần; từ đó hình thành tính cách, hình thành số phận (gieo tính cách gặt số phận) của con người mà đức Bổn Sư của chúng ta đã phát hiện ra.

Và ta hãy xem lại:

Khởi thủy là vô minh, u tối (tiếng Tây dịch là đui mù e không ổn vì đui mù vẫn có ý thức). Ở đâu không biết chứ ở trên trái đất này, không có sự sống thì không có tinh thần, không có hệ thần kinh. Không thể bảo đất đá là vô minh được. Chỉ khi sự sống hình thành, như con vi khuẩn chẳng hạn, đã nhận biết ánh sáng và điều kiện thức ăn để tìm đến và giao phối sinh sản thì lúc ấy mặt đất mới có chút đời sống thuộc về tinh thần và ta hoàn toàn có thể bảo con vi khuẩn 2 tỉ năm trước ấy là vô minh. Để hiểu rõ chữ Vô minh có lẽ phải hình dung đến lúc trái đất có khủng long với một mặt đất đầy những tiếng gầm rú man dại của sự tăm tối, cuộc sống đã đủ nhộn nhịp sinh động, nhưng ý thức vắng mặt hoàn toàn, chỉ có những tiếng rú của bản năng hoang dại.

Và từ cái vô minh ấy mà “Hành” hình thành, Tây Âu dịch là “kiến tạo tâm trí”, theo tôi là hoàn toàn chính xác chứng tỏ người dịch đã hiểu vấn đề. Cái tâm trí được kiến tạo này hoàn toàn chưa có ý thức, như đời sống tình cảm các động vật có vú như linh trưởng, khỉ, chó, ngựa vậy. Tâm trí đã được kiến tạo trong chúng nhưng bảo chúng có ý thức thì không thể.

Và chính từ hệ thần kinh trung ương của các động vật có vú này mà con người xuất hiện. Con vượn người chỉ thực sự được gọi là người khi Ý THỨC xuất hiện. Bác Phong Uyên đã viết được “Vijnana: Dịch tiếng Hán là Thức. Tiếng Âu Tây là Nhận thức (conscience discriminatoire), Thức biết phân biệt, biết phân tích” nhưng lại lại bảo trong bài phản biện đầu tiên: “Thức đây không phải là “ý thức” (conscience) mà là cái kết quả tốt xấu của Nghiệp, quy định sự tái sinh trong vòng luân hồi”. Tôi hiểu, “Thức là do Hành Vô Minh sanh” là một quan điểm khó chấp nhận, thế nhưng để phản đối nó đâu cần bác phải tự mâu thuẫn mình như vậy?

Nhận thức về thế giới, về cái chết, về sự sợ hãi vẫn chưa đủ để tạo nên một bản ngã nhiều tham muốn. Như trẻ con đã có ý thức nhưng cái Tôi vẫn chưa hình thành. Và từ đó mà Thức khởi sanh nên DANH SẮC.

Theo tôi , khi có Danh Sắc, có bản ngã, có ý thức về bản thân con người sẽ tạo nên đủ thứ tham ái kinh khủng mà ta gọi là xã hội loài người hôm nay.

Nếu hiểu theo cách này ta sẽ thấy Phật Thích Ca là vô cùng vĩ đại vì đã phát hiện ra cái quy luật hình thành đời sống tinh thần của con người, cái quy luật mà một nhà khoa học, một bác sĩ ở Âu Tây như bác Phong Uyên đến giờ cũng chưa hình dung hết.

Chính vì lý do này mà tôi làm một cái kết nối Trần Đức Thảo đến với Phật giáo.

Và đặc biệt, hơn bất cứ một nhà khoa học về thần kinh, tâm lý hoặc triết gia nào khác, chính từ cái nhìn vô cùng biện chứng này về đời sống tinh thần của con người mà Phật Thích Ca đã chỉ cho ta con đường để thoát khổ. Đó chính là dùng THỨC để đi ngược lại “phá tan hầm sâu vô thủy vô minh”. (Các bác có thể vào đây để xem vị trí của vô minh qua hình ảnh một bức tượng mà tôi đã hỏi nhiều vị sư mà vẫn không biết tên gọi là gì. Tôi đồ chừng rằng ngày xưa, người biết chữ ít, chỉ cần qua một cái hình vẽ hoặc bức tượng như thế này người đó đã có thể hiểu được vai trò vị trí của VÔ MINH mà hướng đến tu tập). Còn thế nào là dùng Thức đi ngược lại để phá tan cái hầm sâu vô thủy vô minh thì các bác tìm hiểu thêm về Thiền Tông, về chuyện “trực chỉ nhân tâm”.

Đến đây các bác có thấy chữ “vô thủy vô minh” là chính xác đến độ khiến ta nổi gai ốc không?

Cái vô minh từ xa xưa, cái vô minh hồi các ADN trong cơ thể ta đây còn là giun là dế, còn là khủng long tranh nhau miếng mồi thối trong những cách rừng tối tăm ẩm thấp!

Cái vô minh ấy vẫn theo ta và điều khiển ta trong từng hành vi mà ta không tự biết. Vậy hà cớ gì ta phải sống chung với nó mà không tìm cách phá tan nó đi? Dùng thức để khắc chế ư? Không bao giờ, Thức sinh sau, là lớp vỏ của bộ não, vô minh ở tầng sâu hơn, tầng mà giống nhau trong cấu tạo giải phẫu thân não của con người và con gà thì làm sao THỨC có thể với tới mà điều khiển nó?

Xin đừng nghĩ Vô Minh theo nghĩa xấu. Bất cứ thứ gì khác thuộc về tinh thần, trong đó kể cả Thức (bao gồm cả tâm thiện hoặc tâm bất thiện) đều khởi đi từ vô minh, hay nói đúng hơn chịu sự điểu khiển của vô minh, qua cái màn lọc vô minh. Đừng tưởng một việc thiện mà không bị vô minh sai xử. Bằng công cụ phân tâm học của Freud ta sẽ thấy được đằng sau hành động thiện, thoạt trông rất mĩ miều ấy là một cái ngã được vuốt ve, cái libido tính dục thôi thúc, sự sợ hãi trước cái chết được an ủi. Nhìn thấu tận gốc của điểm sinh tâm thiện và tâm bất thiện này là đã đi được nửa đường rồi.

Huynh Tri Ngộ đã rất đúng khi nói: “Vô minh chính là bản thân của Mạt Na (thức thứ bảy, còn được gọi là “tư lượng thức”, căn cứ phát sinh mọi ý niệm nhân ngã và tư duy). Vì thức này là căn của thức thứ sáu (Ý Thức, YT) nên thức thứ sáu cũng bị “ô nhiễm” ). Thế nhưng anh đã tự mâu thuẫn khi nói tiếp: “Vô minh do các tâm sở (chấp ngã si, chấp ngã mạn, chấp ngã ái, và chấp ngã kiến) tác động”. Theo tôi, Vô minh chỉ tác động đến các tâm sở ấy chứ các tâm sở không thể nào tác động được đến vô minh, đơn giản là vì các Tâm sở thuộc về THỨC, mà thức là “hàng cháu” của Vô Minh, có nghĩa là Thức không bao giờ “với” tới được vô minh, chạm được đến Vô minh, có nghĩa là không thể tác động được đến vô minh. Hoàn toàn đồng ý với anh ở chỗ “Vô minh chính là bản thân Mạt Na Thức” tôi xin thêm, A Lại Da Thức cũng là căn của Vô Minh, ở một tầng sâu hơn nữa. Chính vì vậy mà Thiền Tông mới có câu “Một bước nhảy qua cái ruộng bát thức”.

Và cũng cùng một khái niệm nhảy qua cái ruộng thức thứ 8 đó Thiền Tông còn có rất nhiều thuật ngữ để chỉ cái hành động “cuối cùng” ấy: “cắt đứt mạng căn ngàn đời”, “nhất đao lưỡng đoạn”, “phá tan hầm sâu vô thủy vô minh”, “tuyệt tử tái tô,…

© 2010 Hồ Trung Tú

© 2010 talawas

Nguồn: https://talawas.org/16628/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Hồ Trung Tú

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.