Nhà đồi

Nhà Đồi

Lượt đọc: 18 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Cuối những năm 80 của thế kỉ hai mươi, tình hình thế giới có nhiều biến động, kinh tế nước nhà gặp khó khăn, nhiều nhà máy, xí nghiệp làm ăn cầm chừng rồi không có lương trả cho công nhân. Gia đình tôi cũng khó khăn lắm, mẹ tôi đang làm kế toán của một xí nghiệp mà nửa năm trời đi làm mà không có lương. Và khi xí nghiệp thu hẹp quy mô sản xuất, mẹ phải chuyển công tác xa nhà nên mẹ đã xin nghỉ chế độ mất sức và mang một nửa gia đình vào làm chè ở nông trường Quân Chu (thuộc huyện Đại Từ – Thái Nguyên). Chị cả, mẹ tôi là lao động chính, hai em út còn bé được đi theo mẹ. Tôi và một chị gái đang học lớp ba, lớp năm chưa làm chè được thì ở nhà phụ giúp bố làm nghề đóng gạch, đốt lò. Thỉnh thoảng bố tôi chạy đi chạy về giữa hai nơi.

Những ngày hè ngắn ngủi, tôi được theo bố vào nông trường chè Quân Chu. Trên hành trình dài 30 kilomet, con đường đất đỏ bụi mù, khá nhiều dốc nên có chỗ tôi xuống xe đi bộ. Khi đi qua một con suối có tên là suối Liếng, tôi phải xuống lội. Con suối Liếng nước cạn nhưng rộng lòng, đá hộc lởm chởm, bố tôi một vai vác xe đạp một bên dắt tôi lội nước bì bõm. Mặc dù khá sợ, phải níu chặt vào bố nhưng tôi rất vui vì được vào với ngôi nhà ven đồi mới của gia đình, nơi có mẹ và đầy đủ chị em.

Tôi gọi ngôi nhà đó là ngôi nhà đồi vì nó ở lưng chừng đồi. Ở đây những quả đồi tròn như nhưng cái thúng úp sát vào nhau. Vài con đường đất đỏ trung du uốn lượn như những sợi chỉ. Nổi lên trên những đồi chè xanh là mấy cây bạch đàn cao vút. Ngôi nhà gỗ nhỏ của tôi nằm bên cạnh các đồi chè xanh mênh mông, thấp thoáng bóng nón trắng của các cô gái hái chè làm tôi nhớ mãi. Một ngày lao động của gia đình tôi và các hộ làm chè bắt đầu từ sáu giờ sáng. Công việc thường là dẫy cỏ, hái chè, lấy củi, còn tranh thủ thời gian buổi tối để sao chè.

Buổi sáng, cả nhà tôi được mẹ đánh thức khi đất trời còn chưa kịp sáng. Bọn trẻ con chúng tôi còn chưa muốn ra khỏi giường nhưng đôi tai thì cứ nghe tiếng mài dao sàn sạt. Hòn đá mà màu gan gà vuông vức trên tay mẹ cứ cà vào lưỡi quốc nghe thấy rờn rợn. Rồi cái bụng rỗng của bọn trẻ con chúng tôi còn nao nao nhớ nỗi cơm nhỏ nghi ngút bốc khói mà mẹ vừa vần xuống đống tro khi nước vừa mới cạn. Nồi cơm rẻo trắng thơm đôi được độn khoai sắn mà vẫn hấp dẫn làm sao.

Cũng đôi khi mẹ đặt nồi khoai sọ lên bếp, khoai sôi ùng ục ùng ục phía chái bếp làm tôi nhớ đến mùi muối vừng thơm. Khoai sọ bóc vỏ còn bốc hơn, bề ngoài dinh dính chấm vào bát muối vừng, cho vào miệng nhai thấy vừa mềm vừa thơm. Không biết các nhà khác thế nào chứ nhà tôi đông người mẹ trồng khoai sọ rất nhiều. Giống khoai dễ trồng, không cần địa hình bằng phẳng, nước tưới nhiều khoai vẫn xanh tươi. Đất ven đồi Quân Chu tơi xốp, chỗ thấp, chỗ cao hoặc những khoảnh nhỏ thường được trồng khoai sọ. Mùa khoai trồng từ khi trời bắt đầu mưa xuân đến khi mưa hạ mầm khoai mọc thành vừng, có chỗ đất tốt khoai cao lút đầu người. Đến tháng 10 dọc, lá khoai héo úa hoàn toàn thì những vồng khoai toa như chiếc cái bát tô được cuốc mang về xếp vào chỗ mát cao thoáng để ăn dần.

Bữa sáng là bữa cơm do mẹ nấu. Bữa sáng, cơm hay thức gì cũng ít, ăn thì vội để còn kịp giờ đi làm không thì trời nắng. Thế mà mùi thơm ngon, mùi khẩn trương cứ lẫn trong ý nghĩ và hơi thở người ta. Sau bữa sáng, khi những vạt cỏ còn đọng ướt sương đêm trên đầu lá, những cụm cây cỏ vừng xanh còn xanh mờ trên mặt vì còn đọng lại hơi sương mẹ tôi, chị em tôi cứ rẽ cỏ mà đi, vì phải làm nhanh trước khi ông mặt trời tỏa nắng chói chang.

Buổi sáng và buổi chiều, khi đi hái chè, điều tôi thích nhất là cảm giác mình được làm người lớn, và biết lao động như một người lớn thực thụ. Khi tôi hái chè, tôi sẽ được khoác một cái gùi đằng sau lưng, gùi làm bằng tre, hai bên buộc hai dây vải chắc chắn, khi đeo vào vai chiếc gùi lủng la lủng lẳng đằng sẽ được tôi bỏ chè vào cho đến khi đầy. Những búp chè non xanh mơn mởn, tua tủa như nhảy nhót trước mắt tôi. Để được giống như mẹ và như chị tôi cũng học hái chè bằng cả hai tay và tôi phải thuộc lòng câu thần chú “Một tôm ba lá” (tức là hái một lá búp và ba lá chè). Có lúc tôi ước được như chị tôi, bàn tay chị được giấu kín trong chiếc găng tay nhưng những ngón tay thì thoăn thoát như múa, chả mấy chốc chiếc gùi trên lưng chị đã đầy, những tải chè mang theo cũng đã đầy, chúng tôi nghỉ giải lao trong một lùm cây có bóng râm.

Tranh của họa sĩ Quỳnh Thơm

Tôi ngồi ngắm các chiền đồi chè xanh bát ngát. Tôi nhận ra một điều là cảnh vùng đồi chè thật đẹp và xanh. Ở đây những luống chè một vài năm tuổi hay hàng chục năm tuổi đều được xén phẳng, độ cao chỉ ngang hông người. Người ta thực hiện công việc đốn chè, tạo tán vào mùa đông, cho chè ngủ đông và đợi một mùa thu hái mới vào năm sau. Nhìn từ xa các mảng màu xanh của chè trải dài và mềm như những thảm lụa màu xanh bay trong gió. Những bãi chè vừa thu hoạch xong lá chè xanh thẫm, những bãi chè đang đến lứa thu, màu xanh nhạt mơn mởn. Bên cạnh các luống chè xanh non đang đến kì thu hái những chiếc nón trắng nhấp nhô.

Buổi tối, những ngôi nhà ven đồi chưa có điện, vẫn lom dom ngọn đèn dầu. Lán sao chè thường được làm riêng một chỗ, thắp đèn sáng hơn. Trong lán, chiếc tôn sao rộng như chiếc chiếu đôi được đặt trên một khung gạch xây vuông cao chừng nửa mét. Mẹ tôi mang vào mớ cỏ bòng bong làm mồi nhóm lửa, sau đó là củi to hơn. Củi cháy to, tôn nóng già là đổ chè vào ốp. Dụng cụ đảo chè giống như cái cào. Đảo đều tay, tấm tôn gang kêu cục cục, cang cang. Sau công đoạn ốp chè là công đoạn vò chè, cho cánh chè cuộn lại. Những búp chè nhỏ cuộn lại là chè hảo hạng. Những búp lá chè to hơn cuộn lại thành chè hạng trung. Những cánh chè lỡ mọc quá lứa không xoăn tròn thì thành chè ban hạng cuối. Việc sao chè thật nhiều công đoạn nên từ khi ông mặt trời ở bên kia quả đồi hắt lên những tia sáng hình nan quạt đến lúc ông mặt trời tròn ủng như cái mâm đồng và lặn xuống sau đồi mà chẳng ai hay.

Trong ánh lửa bập bùng, mồ hôi túa ra trên mặt, chị và mẹ tôi thay nhau đảo chè trên bếp. Lửa lúc này cũng phải điều chỉnh thật khéo. Tránh không để lửa to quá chè sẽ nổ lép bép, cánh chè không có màu đen tuyền bắt mắt mà đôi khi chè còn có vị cháy. Cũng không để lừa nhỏ quá vì chè sẽ bị đỏ, nước pha ra có vị ngang ngang. Càng về khuya thì những ngôi nhà ven đồi dần tắt lửa, người trồng chè đi ngủ, chỉ còn những nương chè thức cùng trời đất, trăng sao. Ban đêm, những cây chè uống lấy những giọt sương mà vươn lên mạnh mẽ, để sớm hôm sau những ngọn chè lại mập mạp, lại mơn mởn dưới bàn tay của người hái chè quê tôi.

Cây chè mọc ở vùng Đông Bắc, đất cao mà bằng phù hợp giống chè trung du, chất đất có nhiều khoáng quyện với thời tiết nồm ẩm, sương đêm kéo dài nhiều tháng trong năm làm chè có vị chát mà béo ngậy, hương chè vương vấn mãi không thôi. Khi rót ra một chén trà ấm nóng, bạn thấy một mùi thơm nhẹ lan ra, nước chè trong xanh, sang quý; người được mời có cảm giác được quan tâm chân thành hơn. Người được mời nâng chén trà nóng nhấp một ngụm, vị chát ngọt, vị thơm ngậy lùa ra sống mũi đánh thức mọi giác quan. Chén trà vơi đi một nửa cũng là lúc các câu chuyện được bắt đầu. Các cụ bảo “chè tam rượu tứ” là lúc này đây, rượu thường dùng để xã giao nên thường uống theo cặp, theo đôi, chúc tụng nhau theo độ bốc của hơi men còn chè thì ngược lại bên cạnh các ấm trà, câu chuyện thường chậm hơn, ngọt ngào hơn, sẻ chia hơn. Có lúc tôi đọc ở đâu đó lời quảng cáo: “Chè Thái Nguyên hân hạnh mang đến phút giây thư giãn bên bạn bè và người thân”, quả là một lời quảng cáo chân thành của một đại lí bán chè nọ, chứ không hẳn là một lời tiếp thị suông.

Gần đây, mỗi lần có dịp về quê tôi thấy chè quê tôi ngày một nhiều hơn. Khắp vùng Quân Chu, Tân Cương, Vân Hán, Khe Mo chè mọc san sát, xanh non. Buổi tối, ở những ngôi nhà ven đồi, đèn điện thắp sáng chưng cả một vùng, cũng không còn cảnh dùng cào đảo chè bằng tay mà có máy sao chè chạy bằng động cơ điện. Máy dùng để ốp và sao khô là cùng một loại, người ta thường gọi là “bom sao chè”. “Bom” hình trụ rỗng, khum khum ở hai đầu, ở trong lòng “bom” có gờ sắt xoắn. Khi mô tơ chạy, chiếc “bom” ấy quay quanh một chục nằm ngang, chè được đảo và nhiệt phía dưới làm nóng và khô chè. Dụng cụ vò chè cũng chạy bằng mô tơ điện, nó giống như cái mâm sâu lòng có gờ xoắn, khi mâm xoay tròn cánh chè được xoắn lại.

Hiện nay, người dân sản xuất chè cũng chuyên nghiệp hơn. Nhà nào có vườn nhỏ thường bán chè tươi. Nhà nào có vườn rộng rãi hay muốn kiếm thêm thu nhập thường đầu tư hàng chục máy vò, máy sao. Về mùa thu hái, máy chạy suốt ngày nên nhiều hộ sản xuất chè phải thuê thêm nhân công. Đó là những xưởng chế biến chè ở Thái Nguyên. Từ những xưởng này, chè Thái Nguyên được mang đi bán khắp các tỉnh thành. Các xưởng hoặc các công ty lớn còn kí được nhiều hợp đồng xuất khẩu chè ra nước ngoài.

Đến thăm lại vùng nhà đồi năm xưa, tôi thấy đa số hộ đã đổi căn nhà cũ thành nhà vườn khang trang. Nhiều nhà còn mua sắm được cả ô tô tải, ô tô con nữa. Phần lớn các gia đình chạc tuổi tôi nếu không đi làm công nhân hay viên chức mà gắn bó với cây chè đều có cuộc sống dư dả, con cái họ được học tập ở các trường chuyên nghiệp, đại học. Nhiều hộ gia đình có con học đại học xong cũng không đi xin việc làm trong nhà nước hay công ty mà các cháu chọn con đường tự kinh doanh. Các cháu đăng bài bán chè trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook đem lại hiệu quả bước đầu rất khả quan.

Cây chè đã là ân nhân của biết bao gia đình như gia đình tôi. Thế hệ bố mẹ tôi nhờ cây chè mà nuôi con qua những năm tháng khó khăn. Những đứa con múp míp như những con chim non trong tổ của bố mẹ dần trưởng thành bay đi muôn nơi dù đôi bàn tay có chai sần, khẳng khiu vì nhổ cỏ chè, nhặt chè vào ban đêm. Nhìn vào thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về những ngôi nhà ven đồi mà ông bà, cha mẹ họ đã viết lên giúp họ có được một bài học sâu sắc rằng: dù cuộc sống có khó khăn đến mấy thì tình yêu thương gia đình, tình yêu lao động luôn là nguồn sức mạnh không những giúp mỗi người mạnh mẽ vượt qua những biến cố của cuộc đời mà còn giúp họ có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.

Nguồn: https://vanvn.vn/nha-doi-tan-van-cua-dang-thi-thu/
Nguồn: vanvn.vn
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.