NAY đã sang ngày mồng ba tết Kỷ-dậu (1789). Đêm mồng ba tết, giặc Thanh đóng ở Hà-hồi, đang nửa đêm thấy vang dậy tiếng loa kêu, nhiều giọng thay đổi ứng cấp, nghe như hằng thiên binh vạn mã. Cái mưu « làm ít hóa nhiều » đó của vua Quang-trung khiến cho quân đồn Hà-hồi càng thêm kinh khiếp trong vòng vây hãm.

Quân Thanh trong đồn liền kéo cờ hàng, sau một cơn khiếp sợ, tan vỡ không còn tinh thần chiến đấu.

Thế là không đợi phải đánh, ta đã hạ được đồn Hà-hồi lấy sạch quân nhu, khí giới của giặc Mãn.

Trận đầu thắng lợi.

Qua ngày mồng năm tháng giêng năm kỷ-dậu (1789), tức ngày giỗ trận sau này ở Đống-đa (Loa-sơn) 309, đầu trống canh năm, trời xuân còn mờ mờ, vua Quang-trung đã từ giờ dần (khoảng bốn, năm giờ sáng) sai thu dồn quân lương vào một khu, truyền đốt sạch. Nhà vua lại lấy khăn vàng cuốn buộc ở cổ để tỏ cho tướng sĩ biết rằng phải cố đánh, phải liều chết, chứ không khi nào chịu lùi. 310

Hai việc này (đốt lương và buộc cổ) cũng cùng một ý nghĩa như khi có giặc Mông-cổ đức Trần Hưng-Đạo, ngồi trên mình voi chỉ sông Hóa mà thề : « Không phá được giặc quyết không qua sông này nữa ! » Rồi vua Quang-trung sắn tay áo, cưỡi voi, chính mình ra trận, thúc quân tiến đánh đồn Ngọc-hồi 311. Nhà vua lựa lấy hơn một trăm voi thật khỏe, cho đi trước.

Mờ sáng hôm ấy, quân Thanh lùa đội tinh kỵ tiến lên. Chợt trông thấy voi, ngựa bên quân Thanh, sợ cuống, hí lên, rống lên những tiếng kinh hoàng rồi chạy tán loạn ! Thấy thế quân Nam lại thúc voi xông vào, làm cho bên địch xô-bồ hỗn độn loạn cả hàng ngũ.

Gặp cơn gấp rút, quân Thanh giày đạp lẫn nhau, không ai còn kịp cứu giúp được ai nữa. Rồi chúng lui vào trong cố sức giữ lấy đồn lũy.

Bốn mặt ngoài lũy đều cắm chông sắt. Mặc ! Súng ở trong đồn bắn ra như mưa. Cũng mặc ! Quang-trung cứ thúc quân đánh… đánh cho kỳ thắng.

*

Vâng theo tướng lệnh, quân ta lấy 60 tấm ván gỗ, cứ mỗi 3 tấm lại xếp thành 1 bó, ngoài phủ rơm tẩm nước, cộng được 20 bó như thế. Rồi cứ 10 người lực-lượng khỏe mạnh, ai nấy lưng đeo đoản đao, khiêng một bó ấy đi trước, tiếp sau, có 20 tên kinh-binh, cầm binh khí, tiến theo thế trận chữ « nhất ». 312

Quân Thanh thấy đang gió bấc, bèn đốt thuốc súng chứa trong ống để khói mờ tỏa làm cho loạn mắt quân Nam. Nhưng sau đó một chập, trời quay gió nồm, luồng khói tạt cả về phe địch.

Được dịp tốt đó, vua Quang-trung liền hô quân tiến…

Toán lính có ván và rơm để che đỡ kia lăn xả vào trước, đội quân tinh nhuệ theo sau lại trổ sức xông vào, cứ xông vào…

Chính vua Quang-trung thân thúc voi, đốc quân cố đánh. Chết lớp nầy tiếp lớp khác…

Trong giây lát, quân Nam đã lướt đạn súng, vượt chông sắt phá tan cửa lũy, tràn vào được tận trong đồn.

Đánh giáp lá cà. Quân Nam quăng ván gỗ, mau lẹ tuốt đoản đao sáng quắc, chém lung tung. Đội quân cầm binh khí theo sau kia lại cướp đường ập đến, hăng hái trợ chiến, chém người như thái rau. Quân Thanh không địch nổi, trận vỡ, người ngã, giày đạp lẫn nhau !

Loạn quân địch chạy bừa bốn ngã, chạm phải « máy ngầm » (phục cơ) lại tan xác vì địa lôi ầm nổ do chính giặc Thanh chôn đặt từ trước.

Quân Thanh chết và bị thương về trận này đến quá nửa. 313

Hạ xong đồn Ngọc-hồi, quân ta nhân cái đà đắc thắng, hò reo dũng dược, thẳng tiến, xông đi, phá vỡ luôn được các đồn quân Thanh đóng ở Văn-điển 314 và Yên-quyết. 315

Kết cục bên Thanh tổn hại rất nhiều : Đề đốc 316 Hứa Thế-Hanh 317, tiên phong Triều-long, tả-dực Thượng Duy-Thăng, vv… đều chết trận.