MUỐN người Thanh phải « cung đốn » nhân sâm, nhưng không chịu cái tiếng đi xin, vua Quang-trung hành động rất khôn khéo : cho Nguyễn Hoàng-Khuông sang Thanh đem theo một bức thư : trong đó, nhà vua dặn sứ thần mua nhân sâm, vì Quốc-thái (mẹ vua Quang-trung), tuổi đã 80, cần dùng nhân sâm bổ dưỡng để Quốc vương có thể yên tâm về việc thần hôn mà sang triều cận vua Thanh được.

Ngài liệu trước rằng bức thư dặn mua sâm đó tất sẽ lọt đến bọn biên thần nhà Thanh trước. Một khi họ đã hay biết việc đó, lẽ tất nhiên họ phải tìm cách « lấy lòng » khách chiến thắng, thì thế nào họ chẳng phải hai tay dâng sâm đến tận nơi.

Quả nhiên, khi Phúc Khang-An xem bức thư dặn mua sâm ấy, An không lẽ làm lơ, nên phải kiếm ngay bốn lạng nhân sâm, giao Thang Hùng-Nghiệp cắt người ruổi ngựa đưa sang tận Lạng-sơn để nhờ chuyển đạt lên Quang-Trung Hoàng-đế. 370

Cũng một việc yêu sách nhân sâm một cách gián tiếp ấy, vua Quang-trung lại làm vua tôi nhà Thanh còn phải một phen bận rộn nữa :

Năm canh tuất (1790), vua Thanh Kiền-long nhận được tờ tấu của Tôn Vĩnh-Thanh nói về việc vua Quang-trung dặn Nguyễn Hoành-Khuông mua sâm, vua Thanh liền sai mở kho Thượng-phương, tặng ngay một cân nhân sâm tốt nhất hạng. Việc ấy đã tỏ trong lời dụ này của vua Thanh :

« Quốc vương (chỉ vua Quang trung) nhân vì mùa xuân năm nay (canh tuất 1790), sang chầu, chúc phúc ; muôn dặm đi xa, phạm tạm nhãng việc định tỉnh, nên có dặn bọn bồi thần mua nhân sâm để phụng dưỡng mẹ già. Thế đủ thấy rằng Quốc vương đã chăm tỏ tấc thành chiêm cận 371, lại tha thiết lo việc thần hôn 372. Thật là trung hiếu kiêm toàn, đáng khen, đáng chuộng lắm lắm.

« Vậy ban cho một cân nhân sâm để giúp mẹ khanh 373 tẩm bổ tuổi già. Nếu giao cho bọn Nguyễn Hoành Khuông, thì e không đem về kịp trước khi Quốc vương khởi trình.

« Vậy phải đặc cách cho chạy ngựa trạm, giao sâm cho tuần phủ Tôn Vĩnh-Thanh sai người đem đến ải Nam quan chuyển giao cho viên trấn mục nước Nam đệ lên Quốc vương thu nhận ». 374

Thế là vua Quang-trung được phe chiến bại hai lần biếu nhân sâm, một của rất quí đối với thời đại bây giờ, theo như lời Thanh Kiền-long đã nói trong tờ dụ khác :

« Nhân sâm không phải là của dễ kiếm được, thế mà Thiên triều ban cho như vậy, thật là cái ơn chan chứa ngoài lệ thường ». 375

Nhận được nhân sâm rồi, vua Quang-trung sai viết biểu tạ vua Kiền long có những câu như :

臣有母，有親，報答仰憑於大造

君爲師，爲父，生成深冀於隆霑。

« Thần hữu mẫu, hữu thân, báo đáp ngưỡng bằng ư đại tạo ; Quân vi sư, vi phụ, sinh thành thâm ký ư long chiêm… »

Dịch : Tôi có mẹ già, báo đáp nhờ công gây dựng lớn ; Ngài là sư phụ, sinh thành mong tắm móc mưa dào.