SAU khi đã áp đảo được nhà Thanh về mọi phương diện, vua Quang-trung bề ngoài tuy mềm dẻo chịu phong, để đối với ngoài, được Mãn-thanh chính thức thừa nhận, hòa hoãn được việc ngoại giao, chuyên lo mọi việc kiến-thiết nội-bộ ; đối với trong, được dân chúng biết rõ sự mình lên cầm chính quyền, là danh chính ngôn thuận, xứng đáng thay-thế triều Lê, nhưng ngài vẫn « xoay » nhà Thanh như đùa với con nít.

Ngày 26 tháng bảy năm kỷ-dậu (1789), tiếp được tin có chỉ-dụ của vua Thanh Kiền-long, phong ngài làm An-nam quốc vương, ngài vì không muốn phải lóc cóc ra Thăng-long mà muốn ép sứ giả nhà Thanh phải thân vào tận Thuận-hoá để làm lễ truyền phong, nên đã kiếm cớ khác để làm cho thành tựu ý muốn đó.

Chứng cớ ấy thấy rõ trong mấy bức thư trao đổi đi lại dàn xếp với Lưỡng Quảng tổng-đốc Phúc Khang-An :

« (Trên lược…)

« Hiện nay hãy tạm hoãn việc xây đô thành (Nghệ-an) sai tướng sĩ bản bộ sắp-sửa sẵn-sàng, ra thành Thăng-long chầu đợi để bái sắc thư để được kính cẩn nhận lĩnh.

« Nhưng nghĩ : khí hậu bản quốc, từ Thanh-hóa ra Bắc hay lụt vào mùa hè, từ Thanh hóa vào Nam, hay lụt vào mùa thu. Tiểu phiên (vua Quang trung tự xưng với giọng khiêm tốn) định đến hạ tuần tháng tám, thì từ Nghệ-an sẽ lên đường ra Thăng long, Người ngựa đi đến đâu thì cầu cống trên sông bến ở đó tất phải một phen tu bổ sửa sang, mới tiện đi lại. Như vậy không khỏi chậm mất ngày giờ một chút. Xin hẹn rằng vào trung tuần tháng chín mới đến thành Thăng long được.

« Tôi kính cẩn phi sức cho các tướng đóng giữ thành Thăng long là Phan Văn-Lân và Nguyễn Văn-Danh tuân theo điều lệ từ trước : Kíp sửa đường sá, cầu cống và quán trạm cần dùng ở dọc đường. Lại xin lựa lấy các viên mục văn võ lên cửa Nam-quan kính đệ : Ngoài những giấy tờ trình bẩm Tả-giang Lâm đạo quan, nhờ chuyển báo tên những đại viên vào việc tiếp đón và hẹn chọn ngày tốt vào thượng tuần tháng chín sẽ mở cửa ải để tiến trình, còn những biểu văn và nghi vật tạ ơn thì đợi Tiểu phiên (vua Quang-trung) sau khi lĩnh sắc thư, mới dám kén lựa viên-mục đi gõ cửa ải mà đệ sang… »

Thế là trong bức thư trên, vua Quang-trung tuy định sẽ ra Thăng-long để tiếp đón sắc thư, nhưng còn vin cớ đường sá hư hỏng, rất phải chậm trễ vì đợi sửa chữa cầu cống, để dễ thoái thác về sau này.

Đến bức thư khác, vua Quang-trung lại nói vì được tin có đến hơn một trăm chiếc thuyền « lạ », trưng cờ Thanh và khí giới Thanh đang cướp bóc cư dân miền duyên hải nên ngài phải vội vã quay về Phú-xuân :

« …Ngày 27 tháng này (tháng tám, kỷ dậu 1789). Tiểu-phiên (vua Quang-trung) từ tân ấp thành Nghệ-an, phải tức tốc lên đường, luôn đêm quay về thành Phú-xuân ở Thuận-hóa để chuẩn bị việc đề phòng. Kính xin ủy thác thân tử (con đẻ) là Nguyễn Quang-Thùy, võ thân thần là Ngô Văn-Sở, văn thân thần là Loan Hồi-Đại và Ngô Thì-Nhậm kính đến thành Thăng-long, đợi đón sắc sứ đại viên để mời hãy tạm dừng ngựa nghỉ chân ở nhà công quán Gia-quất 364 bên bờ sông Phú-lương 365 thuộc đô-thành… »

Đến bức thư dưới đây, vua Quang-trung lại viện dẫn lý do này khác để không ra Thăng-long tiếp đón sắc thư và bài thơ chính thủ bút của vua Kiền-long đề tặng :

« …Từ khi nhà Lê trước mất quyền, thành Thăng-long đã tiêu hết vượng khí : Tản-viên là núi có mạch chạy xuống đã băng mất ngọn dưới và ngọn trên. Nước sông Phú-tương 366 bồi lấp mất hậu đầu. Gần đây hơn trăm năm : nội nạn không yên, ngoại hoạn dồn dập ! Gia dĩ, vài năm nay tao loạn : cung khuyết hoang tàn đến một nửa cư dân trong thành cũng lại thưa thớt. Thành Phú-xuân là kinh đô cũ của cựu Nguyễn. Trước đây, họ Cựu Nguyễn chia riêng làm một bang khác, nên một dải ven biển chưa được dầm thấm đức hóa của Thiên triều (triều Thanh). Kế đó, du dân ở tỉnh Phúc-kiến lại đến đây gây sự, đánh giết nhau với Tiêm la và Cao miên Thành thử miền ven biển thuộc Lâm ấp hầu thành chỗ đất để cho hùm rống, beo gầm.

« Từ khi tiểu phiên (vua Quang-trung) lên vỗ trị đất nước, dần dần làm cho rợ mọi trở nên thuần lương. Nhưng những dân mới qui phụ còn cần phải họp đậu cho êm ấm chổ ở. Nếu nay đóng đô ở Thăng long, thì e « roi dẫu dài cũng không tới được bụng ngựa ».

« Bởi trong Nam-hà và Bắc-hà ở bản quốc, chỉ có Nghệ-an là đất trung-độ. Tiểu-phiên chọn đóng ở đấy, là muốn để khống chế cõi Nam. Nhưng cuộc kinh doanh mới bắt đầu, đền đài chưa xong trọn.

« Đô-thành Phú-xuân sinh tụ dần thành chỗ đất đông vui. Hiện nay, đó là chỗ các mán đến sum họp, tứ dân (sĩ, nông, công, thương) đều ở đậu, sầm-uất hơn cả các xứ khác trong bản quốc.

« Tiểu-phiên từ khi tiếp được hồi thư của tượng tướng 367 là Phan văn Lân và Nguyễn văn Danh, liền định đến ngày 28 tháng tám (kỷ-dậu, 1789), sẽ từ Nghệ-an ra đi để đến thành Thăng-long bái nghinh sắc thư và ngự thị, luôn dịp sẽ yết-kiến hai vị « đại viên vào việc » nữa. Rồi thành tâm mời họ đi thành Phú-xuân làm lễ tuyên-phong, mong « cây ngải và cỏ bồng cùng được tươi tốt ». Thế mới thỏa thuê được bản nguyện.

« Ngặt vì gần nay ứng phó nhọc nhằn, xông pha nắng gió, chợt bị cảm chứng thương hàn ! Đến ngày, tôi đã sức tướng sĩ bộ hạ sửa soạn chỉnh tề và đã gượng bệnh ra đi. Nhưng khi đi đến địa phận huyện Đông-thành trấn Nghệ-an cách Nghệ-an một ngày đường, thì vừa gặp tiết cuối thu, khí lạnh xâm lấn vào da thịt mình mẩy, chứng cũ lại tăng thêm, không sao đi gượng được nữa ! Tôi đành phải quay thuyền về thành Nghệ-an để điều trị trông ngóng thư loan sẽ đến. Chưa thể thân đi bái nghênh, thật có điều áy náy không đành ! Xin kính sai thân tử là Nguyễn Quang-Thùy, võ thân thần Ngô Văn-Sở, văn thân thần là Loan Hồi-Đại và Ngô Thì-Nhậm kính đến thành Thăng-long, đợi đón hai vị « đại viên vào việc ». Lại sai tướng sĩ trấn thủ thành Thăng-long hộ về long đình, nhắm dường Nghệ-an tiến phát. Tiểu phiên xin kính cẩn đợi ở trong thành. Khoảng mươi lăm ngày, nếu có khỏi, sẽ xin tiếp đón hai vị « đại viên vào việc » cùng vô thành Phú-xuân để tuyên thị sắc thư và ngự thị, cáo thành điển lễ… »

Trong một bức thư gửi cho viên tri phủ Thái-bình họ Lâm đại ý cũng như thư trên. Đến đoạn dưới có thêm :

« …Thành Thăng-long vượng khí đã tiêu, người ở thưa thớt. Hiện nay tôi chỉ để gia tướng đóng binh trấn thủ và vỗ về dân chúng, chứ không phải là chỗ đất ở căn bản của tôi. Nay được nét chữ nhà vua (Kiền-long) tuyên bảo, ban mệnh cho mở nước : nếu không được mở ra ở chỗ đô hội sum họp đông vui, mà lại phải ở chỗ cố đô vắng vẻ hoang tàn thì đối với sự kính vâng ân mệnh, lòng tôi thật còn có chổ chưa yên !… »

Coi vậy, đủ biết vua Quang-trung đã găng về ngoại giao với nhà Thanh là thế nào.