XUÂN canh-tuất (1790), Phúc Khang-An làm theo ý vua Thanh đã định trong tờ dụ gửi cho vua Quang-trung ngày tháng 5, năm kỷ-dậu (1789), giục Quốc vương (Quang-trung) sửa soạn sang triều cận.

Nhưng không muốn hạ mình, làm một việc không xứng đáng đối với khách chiến thắng, vua Quang-trung nói thác là có tang mẹ không tiện đi, xin sai con là Quang-Thùy đi thay thế.

Cho thế là không nên, Khang-An phái người sang Nam căn dặn dỗ dành rằng : Cực chẳng đã, nếu Quốc vương không thân sang triều cận được, thì nên chọn lấy một người trạng mạo giống mình mà cho đi thay.

Sau khi được tin Quốc vương nước Nam-kỳ thực chỉ là Giả vương sắp sang triều cận, triều Thanh nhộn nhịp lo sắp đặt mọi việc đón tiếp cho được chu đáo. Vua Thanh dụ Phúc Khang-An đến tháng tám năm Kiền-long 55 (1790) mới là tiết bát-tuần vạn thọ, mà nhà vua, năm ấy, nghỉ ở Nhiệt-hà suốt mùa hạ, mãi đến mồng ba tháng tám mới về Bắc-kinh. Vậy Khang-An phải liệu tính trước trình kỳ để dặn bảo Quốc vương nước Nam, trong tháng ba, sẽ khởi hành ; vào khoảng 21, 22 tháng bảy thì có mặt tại Nhiệt-hà cũng được. Vua Thanh lại căn dặn An liệu tình hành trình cho vừa vặn, cốt khiến Quốc vương đi đường được ung dung, không đến nỗi phải vất vả.

Về phần vua Quang-trung, ngài vẫn nhớ mình là nước nhỏ cần phải mềm dẻo trong cuộc ngoại giao, nên ngài chọn Phạm Công-Trị, cháu gọi ngài bằng cậu 376, cho đội tên ngài, đóng vai Giả vương, sang Thanh mừng thọ.

Khi vua Thanh thấy Quảng-tây tuần-phủ Tôn Vĩnh-Thanh tâu việc Ngô Văn-Sở báo tin Quốc-vương nước Nam định đến tháng ba, năm canh-tuất (1790) thì sang chúc thọ và Sở tỏ ý muốn cùng đi chuyến ấy để thỏa lòng chiêm cận, vua Thanh phê vào tờ biểu văn, do sứ thần Tây sơn Nguyễn Hoành-Khuông đem sang, rằng : « Vui mừng xem rồi. Thì bồi thần của khanh vừa đến, liền giao cho y cầm về. Khanh xem lời châu phê của trẫm đây, càng nên vui mừng thêm. Sắp được gặp nhau. Ta cũng cùng một niềm ân cần ấy… » 377

Phương-châm ngoại giao đã ấn định. Việc phái Giả vương sang Thanh liền được thực hiện.

Sứ-bộ gồm có các quan văn võ cao cấp này : Ngô Văn-Sở, Đặng Văn-Chân, Phan Huy-Ích, Vũ Huy-Tấn, Vũ Danh-Tiêu, Nguyễn Tiến-Lộc và Đỗ Văn-Công, vv… Ấy là không kể những viên quan thấp cũng được cử đi cho đủ số như Đoàn Nguyễn-Tuấn…

Ngoài các yếu nhân đó, người ta còn nhận thấy có cả Nguyễn Quang-Thùy, con trai thứ của vua Quang-trung, cùng đi với Giả-vương nữa :

Sứ bộ gồm 150 người đem theo tờ biểu văn tạ ơn vua Thanh về việc tặng triều châu và hà bao do chuyến Nguyễn Quang-Hiển 378 sang sứ lần trước. Và đồng thời lại cử sang Thanh một ban văn thự nhạc công đem theo mười bài từ khúc chúc thọ (khánh chúc vạn thọ từ khúc, thập chương) để biểu diễn, hát mừng vua Thanh về dịp bát tuần vạn thọ.

Mười bài chúc hỗ ấy là do Phan Huy-Ích, vâng mệnh vua Quang-trung, làm ra, rồi sai viết vào bức kim tiên, đệ sang Thanh.

Còn việc lựa lấy mười người nhạc công theo sang triều cận để biểu diễn 10 bài chúc phúc ấy theo nhịp phách giọng ca, là do chỉ-dụ vua Thanh đã dặn từ trước.

Về sau, khi sứ bộ sang tới nơi, dự yến ở ngự điện, bộ Lễ nhà Thanh dẫn nhạc công nước ta vào hát mừng. Vua Thanh đẹp lòng, khen ngợi, hậu thưởng cho tiền tệ ; lại sai quan thái-thường kén lấy 10 người tuồng hát (lê viên) ăn mặc theo lối nhạc công Nam : đội mão tú tài, vận áo cổ tràng (giao lĩnh y), đồng thời hòa tấu giữa những tiếng đàn, tiếng sênh, tiếng trống.

Vua Thanh lại vời nhạc công ta vào trong cung-cấm dạy những người « lê viên » ấy hát tiếng Nam, diễn khúc điệu ; vài ngày tập quen.

Khi mở tiệc, người ta dẫn nhạc công Nam và Bắc chia đứng hai hàng, đối mặt mà hát ; thể cách cùng phù hợp nhau. Mười khúc điệu ấy 379 là :

- Mãn đình phương,

- Pháp giá dẫn,

- Thiên thu tuế,

- Lâm giang tiên,

- Thu ba tế,

- Bốc dưỡng tử,

- Yết kim môn,

- Hạ thánh triều,

- Lạc xuân phong,

- Phượng hoàng các. 380

Ngày 29 tháng ba 381 năm canh-tuất (1790), sứ bộ khởi trình từ đô thành Nghệ-an, qua ngày 13 tháng tư thì tới Lạng-sơn.

Giờ tị 382 ngày rằm tháng tư, cửa ải Nam-quan mở, Sứ-bộ bước sang nội địa nhà Thanh, vào hành lễ ở Chiêu-đức cơ. Các đốc phủ trấn bên Thanh đem các viên đài, phủ, huyện tiếp ứng hộ vệ sứ-bộ lên đường. Phúc Khang-An làm bạn đồng hành với Giả vương. Lừa ngựa ồn ào, cờ quạt san sát, rung động cả hang sâu, che rợp cả núi biếc. Cho nên Phan Huy-Ích, tác giả Tinh tra kỷ hành, tả trong bài « Xuất quan » 383 đã có câu : « 滿山旗益護征塵 Mãn sơn kỳ cái hộ chinh trần ».

Nghĩa là : cờ lọng san sát đầy núi, ủng hộ cho khách đi xa trên bước bụi đời.

Ngoài các món biếu-xén theo lệ thường, ta còn tặng thêm nhà Thanh hai thớt voi. Những hai thớt voi này lại là một cái gánh nặng cho người Thanh. Vì chạy từ trạm nọ qua trạm kia, họ phải hầu voi, áp tải voi sao cho chu tất. Nên chi món quà biếu ấy đã gây thành cái nạn khổ sở, nhọc nhằn, phiền phí cho người Thanh suốt một dọc đường.