AI-LAO (Lào) ở về phía tây nước ta. Xưa, về đời vua Lý Thánh-tông (1054-1072), năm Long-chương thiên-tự thứ hai (1067), Lào mới bắt đầu sang ta dâng lễ cống. Sau đó lại không thông hiếu nữa. Năm Hưng-long thứ năm (1297) đời vua Trần Anh-tông (1293-1314), Ai-lao xâm lấn Long-giang 423. Phạm Ngũ-Lão đem quân đánh phá quân Lào, lấy lại được chỗ đất người Lào đã chiếm.

Khi Bình-định vương Lê Lợi mới khởi nghĩa (1418), đánh giặc Minh, người Lào có kết hiếu với ta. Sau vì có hiềm khích, Ai-lao đem quân đánh úp dinh trại của Lê Lợi. Ngài đốc quân đánh lại, phá tan được quân Lào. Từ đó, giữa ta và Lào, đứt hẳn sợi dây giao hiếu.

Cuối đời Lê mới bắt đầu gọi nước Ai-lao là Vạn-tượng.

Đời chúa Hi-tông triều Nguyễn, nhâm-tuất, năm thứ chín, đặt Ai-lao doanh để giao thông với các bộ lạc ở phía tây-bắc, Quốc-trưởng Ai-lao mới sai sứ dâng biểu, xưng phiên, sửa lễ cống. 424

Năm tân-hợi (1791), vua Quang-trung, vì thấy Chiêu-Án, quốc-trưởng Ai-lao, không dâng cống, bèn sai Nghệ-an đốc-trấn Trần Quang-Diệu làm đại-tư lệ, đem hơn vạn quân sang đánh phá nước Lào. Vua Ai-lao cự chiến không nổi, phải kéo quân trốn. Bọn Diệu vào trong thành, thu hết vàng, bạc, của báu, ngựa, voi đem về và chia quân ở lại đóng giữ nước Vạn-tượng. 425

Trong khi vua Quang-trung trị vì, chẳng những Ai-lao phải thông-sứ, tu cống, mà cả nước Miến-điện cũng sai sứ do đường duyên biên châu Hưng-hóa vào thông hiếu với ta nữa. 426