TRƯỚC đó, vua Chiêu-thống đang cùng Sĩ-Nghị họp ở nơi màn tướng đứng hầu xung quanh có tám người bầy tôi thân cận là Hoàng Ích-Hiểu, Nguyễn Quốc-Đống, Lê Hân, Phạm Như-Tùng, Nguyễn Viết-Triệu, Phạm Đình-Thiện, Lê Văn-Trương và Phạm Quí-Thích 342. Bỗng được tin quân Thanh bại trận, Sĩ-Nghị vội chạy trước, Lê Chiêu-thống cũng vội vã nhảy ngựa theo sau, có Viết-Triệu tùy tùng. Bọn Lê Quýnh, Trịnh Hiếu và Hoàng Ích-Hiểu ruổi ngựa chạy về nội điện, hộ giá Thái-hậu và Nguyên-tử. Còn Hoàng đệ Duy-Chi thì hộ về hoàng-phi và bọn cung tần. Khi đến bến sông, thì cầu phao đã gẫy, thuyền lại không có chiếc nào.
Hối hả chạy lên mạn đề Nghi-tàm, Chiêu-thống cướp được một chiếc thuyền chài, chở sang ngang.
Đoàn ngự vượt sông sang Bắc. Trưa mồng sáu tháng giêng, năm kỷ-dậu (1789), chạy đến núi Tam-tằng, cố sức ngày đêm đi gấp đường, ráng theo cho kịp Tôn Sĩ-Nghị.
Khi đến đồn Hòa-lạc 343, Vua Lê rước Thái-hậu vào nghỉ trong sơn trại của một viên thổ hào. Bấy giờ đoàn ngự nhịn đói hàng hai ngày, ai nấy mệt lả, vừa được thiết đãi cơm nước xong thì quân Tây-sơn đã ầm ầm đuổi đến ! Viên thổ hào vội sai con đưa đường, do lối tắt dẫn đoàn ngự trốn đi. Tối ngày mồng sáu ấy, mới đến cửa Nam-quan.
Vua Lê ngọt ngào từ tạ Tôn Sĩ-Nghị : « Tôi không giữ nổi xã tắc may được tướng quân phụng chỉ sang cứu, cảm kích vô cùng ! Nay tướng quân bỏ đi, tôi không dám lại phiền giúp nữa. Xin chúc tướng quân về triều, được vạn phúc. Còn tôi xin quay về ở lại đất nước, thu nhặt dân binh, toan tính công việc khôi phục. Nếu sau này làm nên công việc thì cũng là nhờ ơn tướng quân. Nếu không xong, bấy giờ tôi sẽ lại xin làm như ý tướng quân đã bảo ».
Sĩ-Nghị lấy tay viết vào tấm ván : « Quang-bình 344 bất diệt tắc bất hưu » (không diệt được Quang-bình không thôi). Rồi Nghị nói với vua Chiêu-thống : « Tôi đã dâng biểu xin Thiên-triều giúp thêm binh mã rồi, chẳng bao lâu, đại binh sẽ kéo đến tiếp ứng đấy. Chỗ Nam quan này gần kề quân địch, mà đồn lương lại chưa có thật không tiện giùng giằng ở lại. Chi bằng hãy tạm vào đóng ở Nam-ninh 345, sẽ liệu khu xử ».
Thế là vua Lê, theo lời mời của Nghị, vào công quán ở Quế lâm 346, rồi bị an trí ở Yên-kinh, cuối cùng vua tôi Chiêu thống đến phải nuốt lệ uống hờn, đau thương cái bước cùng đồ vì bị người Thanh lừa gạt :
« Đem sức muỗi mà toan vác núi ; Lấy thân hồ muốn mượn oai hùm !Tồn cô, phục Sở những ai ai, dở dang thân thế !Ta Hán, tù Yên là thế thế : khe khắt nỗi đời ! » 347
Và :
« Ăn đất khác gì giun dưới rãnh ; Đốt mình, cũng tựa bướm vào đèn.Nằm ngồi bao quản thân tàn : ổ chó, chuồng gà thừa sạch sẽ !Sống chết mặc dầu số mạng : con ong, cái kiến nhẽ xoay vần ! » 348
