Một trong những Mục kém thỏa đáng nhất trong toàn bộ Cuốn sách chính là phần bàn về Tấm tạp dề.
Xá gì việc lão thợ rèn người Ba Tư gan góc tên là Gao, kẻ mà “tấm tạp dề, nay thực ra đã bị giấu dưới những lớp châu báu, vì từng được giương cao trong cuộc nổi dậy thành công, vẫn là quốc kỳ của xứ sở ấy”; xá gì việc ái nữ của John Knox, người “từng đe dọa Bệ hạ rằng bà sẽ túm lấy đầu chồng mình bằng chiếc tạp dề, chứ dứt khoát không để ông nằm lì ra đấy mà làm giám mục”; xá gì việc Nữ bá tước xứ Hessen Elizabeth, cùng nhiều bậc hiển vinh gắn liền với tấm tạp dề khác,—lại xuất hiện ở đây? Một tinh thần suy diễn viển vông nhạt nhẽo, đôi khi thậm chí mang giọng điệu giễu cợt, suýt ngả sang lối châm biếm thông thường, lộ rõ đến mức có thể nhận ra. Chẳng hạn, chúng ta phải nghĩ thế nào về những câu văn như thế này?
“Tạp dề là những lớp phòng hộ; chống lại sự dơ bẩn, hiểm nguy, sự thẹn thùng, và đôi khi chống lại cả thói gian xảo. Từ dải lụa mỏng manh có viền khía (tựa như biểu tượng và bóng ma đã được thánh hóa của một chiếc tạp dề), mà một bà nội trợ quyền quý nào đó, khi ngồi bên những chiếc hộp đồ chơi và hộp đựng đồ khâu vá ở Nurnberg, đã thắt lên một cách yểu điệu; cho đến tấm da thuộc dày cộm được buông quanh mình bằng những sợi dây thắt, nơi người thợ xây dùng để hành nghề và gác bay trát vào buổi tối; hay đến những chiếc tạp dề bằng tôn khua leng keng, nơi những gã thợ rèn Vulcan trông có vẻ nửa cở trần của các ngươi đang nện búa và nấu chảy kim loại trong lò luyện của chúng,—chẳng phải kiểu dáng và công dụng của Y phục này đã đủ phong phú lắm rồi sao? Biết bao điều đã được che giấu, biết bao điều đã được bảo vệ dưới những tấm tạp dề! Hơn thế nữa, nếu xét cho kỹ, toàn bộ Bộ máy Quân sự và Cảnh sát của các ngươi, ngốn những khoản tiền lên tới hàng triệu không thể tính xuể, thì là gì ngoài một chiếc tạp dề khổng lồ màu đỏ tươi, được nẹp sắt chắc chắn, nơi Xã hội đang nhọc nhằn lao động (một cách chẳng mấy dễ chịu gì); tự bảo vệ mình khỏi bụi bặm và những tia lửa văng ra từ đe búa, trong cái thế giới vốn chẳng khác nào lò rèn của quỷ (Teufels-schmiede) này? Nhưng trong số tất cả các loại tạp dề, thứ khiến tôi bối rối nhất từ trước đến nay lại chính là chiếc tạp dề Giám mục hay Áo dài thâm. Sự hữu ích của chiếc tạp dề này nằm ở đâu? Tôi nhận thấy rằng vị Giám mục (Episcopus), kẻ coi sóc các linh hồn, đã nhét tà áo vào một góc giống như thể công việc trong ngày của ông ta đã hoàn tất: rốt cuộc ông ta đang ám chỉ điều gì qua đó?” v.v. và v.v.
Hoặc một lần nữa, liệu độc giả của chúng ta có thường xuyên phải chịu đựng việc đọc thứ nhảm nhí mà chúng ta sắp trích dẫn sau đây không?
“Tôi coi những tấm tạp dề bằng giấy in, được mặc bởi các đầu bếp người Paris, như một lối thoát mới mẻ, dẫu hãy còn nhỏ nhoi, cho ngành In ấn; do đó, nó là một sự khích lệ đối với Văn học hiện đại và rất đáng được biểu dương: và tôi cũng không khỏi hài lòng khi nghe tin một hãng danh tiếng ở London đang có ý định áp dụng trào lưu tương tự, với những sự mở rộng quan trọng, tại nước Anh.”—Chúng tôi, những kẻ đang có mặt tại đây, chẳng hề hay biết gì về chuyện như vậy; và thực ra có lý do để cảm thấy biết ơn vì cho đến nay vẫn còn những lối thoát khác cho nền Văn học của chúng ta, dẫu nó có dồi dào đến đâu đi nữa.—Teufelsdrockh tiếp tục: “Nếu lượng giấy in ấy dâng cao đến mức làm tắc nghẽn các đường lộ và huyết mạch giao thông công cộng, thì tất yếu chúng ta sẽ phải viện đến những phương cách mới. Trong một thế giới sinh tồn nhờ Công nghiệp, chúng ta không đành lòng sử dụng lửa như một cỗ máy tàn phá thay vì một tác nhân kiến tạo. Dẫu sao đi nữa, Trời cao vốn vô sở bất trí, và sẽ tìm cho chúng ta một lối thoát. Trong lúc chờ đợi, chẳng phải thật tuyệt vời khi thấy năm triệu tạ Giẻ rách được nhặt nhạnh hàng năm từ đống rác rưởi; và hàng năm, sau khi được nghiền nát, ép nóng, in ấn và đem bán,—lại quay trở về chốn cũ; nuôi sống biết bao cái dạ dày đang đói khát dọc đường đi? Cứ như thế, bãi rác rưởi, đặc biệt với đống giẻ rách hoặc phế liệu quần áo của nó, chính là Chiếc bình ắc-quy Điện vĩ đại, và là Suối nguồn chuyển động, nơi từ đó và hướng về đó các Hoạt động Xã hội (tựa như những dòng điện thủy tinh và nhựa thông) lưu thông, trong những vòng tròn lớn hơn hoặc nhỏ hơn, xuyên qua cái hỗn mang hùng vĩ, cuồn cuộn sóng gió và bão tố của Cuộc đời, thứ mà chúng duy trì sự sống!”—Những đoạn văn như thế này khiến chúng tôi, những kẻ yêu mến con người ấy và phần nào kính trọng ông ta, tràn ngập một cảm xúc vô cùng lẫn lộn.
Xa xuống phía dưới, chúng ta bắt gặp đoạn này: “Các Nhà báo giờ đây mới là những vị Vua và Tăng lữ thực thụ: từ nay trở đi các Sử gia, trừ khi họ là lũ ngốc, sẽ không được viết về các Triều đại Bourbon, cùng nhà Tudor và nhà Hapsburg; mà phải viết về các Triều đại Báo giấy Đóng dấu, với những cái tên hoàn toàn mới nối tiếp nhau, tùy theo việc vị Biên tập viên tài năng này hay vị khác, hoặc một Liên minh các Biên tập viên tài năng, thu hút được sự chú ý của thế giới. Về phần Báo chí Anh quốc, có lẽ là tờ báo quan trọng nhất trong số đó, và đủ sức kinh ngạc về cấu trúc cũng như thủ pháp bí mật của nó, một Lịch sử mô tả có giá trị đã tồn tại bằng chính ngôn ngữ đó, dưới tựa đề Thế giới Vô hình của Satan được Phơi bày; thế nhưng, dẫu đã lục soát khắp các Thư viện ở Weissnichtwo, tôi vẫn chưa tài nào mua được nó (vermochte night aufzutreiben).”
Cứ như thế, vị Homer nhân đức không chỉ gật gù, mà còn ngáy khò khò. Cứ như thế, Teufelsdrockh, khi lang thang đến những vùng đất mà ông ta chẳng có mấy dấu ấn liên quan, lại đem nhầm kẻ dò tìm Phù thủy theo phái Trưởng lão đích thực thuở xưa lẫn lộn với một Sử gia mới mẻ, giả mạo và tưởng tượng về ngành Báo chí Anh quốc (Brittische Journalistik); và cứ thế vấp phải có lẽ là sai lầm tày trời nhất trong Lịch sử Văn học Hiện đại!
