“Thơ đến từ đâu”: Biên tập hay kiểm duyệt?

“Thơ Đến Từ Đâu”: Biên Tập Hay Kiểm Duyệt?

Lượt đọc: 24 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Những vấn đề xoay quanh việc xuất bản cuốn sách Thơ đến từ đâu được quan tâm và trao đổi trên diễn đàn talawas giữa nhiều người trong những ngày vừa qua.

Tôi là một người trước kia có tham gia vào một bài trong loạt bài phỏng vấn Thơ đến từ đâu trên talawas (5.7.2006). Sau đó, anh Nguyễn Đức Tùng đề nghị tôi cho anh in lại bài này trong một cuốn sách cùng nhan đề sẽ xuất bản trong nước, tôi đồng ý cho in lại, với điều kiện là phải giữ đúng y như nguyên bản trên talawas.

Sau một thời gian, anh Tùng gởi lại cho tôi, cũng như các nhà thơ khác có mặt trong sách, bản chính thức đã được biên tập từ nhà xuất bản. Trong bản này, họ (NXB) đã bôi đỏ (đề nghị cắt bỏ) một đoạn — nguyên là trọn bài thơ “Những đứa trẻ sau hồi chuông nửa đêm” của nhà thơ Nguyễn Tôn Hiệt — như sau:

Nguyễn Ðức Tùng: Xin cho nghe một bài thơ của một nhà thơ VN khác đương thời mà anh thích nhất hay nhớ nhất. Xin nói về bài thơ ấy.

Thận Nhiên: Tôi xin trích lại và giới thiệu một bài thơ trên website tienve.org {tên website này bị ban biên tập NXB viết tắt thànhTV-TN, chẳng biết có nghĩa là gì?}mà mình thích theo yêu cầu của anh. Nhưng việc nói lên vì sao tôi thích nó thì rất dài dòng, xin để cho người đọc cảm nhận thì hay hơn. Nhưng tôi nghĩ nó “ngộ” hơn vô số những bài thơ khác mà bạn đã đọc.

Tôi không thể “nhớ” trọn một bài thơ nào của bất cứ ai khác. Vài câu thì còn nhớ được, nhưng cả bài thì không. Mà ngay cả thơ mình tôi cũng không thể nhớ cho đến nơi đến chốn. Tôi thường cảm phục những người có khả năng đọc thuộc làu những bài thơ của mình và của người khác. Tôi có cảm giác rằng một bài thơ mà bạn có thể dễ dàng thuộc làu là một bài thơ có thể hay vừa vừa nhưng không thể là một bài thơ kiệt xuất. Một bài thơ dễ được thuộc thường là một bài thơ ít có các yếu tố bất ngờ dành cho người đọc. Một người (nhà thơ) thuộc nhiều thơ có vẻ là người dễ tính trong cảm thụ.

{Và đây là hoàn toàn bị cắt:

“Sau đây là một bài thơ của Nguyễn Tôn Hiệt, trên diễn đàn Tiền Vệ.

Những đứa trẻ sau hồi chuông nửa đêm

Lũ trẻ con tập vở kịch sự tích Giê-su ra đời.

Cô giáo đọc cho chúng nghe Ma-thi-ơ 2:1-22.

Rồi đứa đẹp trai nhất làm Giô-sép,

đứa trắng trẻo nhất làm Ma-ri,

đứa nhỏ con nhất làm Chúa Giê-su hài đồng,

đứa thông minh nhất làm thiên sứ,

ba đứa da sậm màu làm ba vua từ Đông phương,

đứa cao lớn nhất làm vua Hê-rốt,

những đứa trịnh trọng thì làm những thầy tế lễ cả,

những đứa thích đánh nhau thì làm lính cho vua,

và tất cả những đứa còn lại thì làm trẻ con ở thành Bết-lê-hem.

Lũ trẻ con theo từng đoạn trong Ma-thi-ơ mà đóng kịch.

Kịch rất dễ đóng.

Hồi hộp nhất nhưng vui nhất là đoạn Giô-sép đem Ma-ri và hài nhi vượt biên sang Ai-cập.

Tất cả lũ trẻ con đều đòi cùng vượt biên nhưng không được phép.

Khó diễn nhất là đoạn lính của Hê-rốt lùng giết hết trẻ con ở thành Bết-lê-hem sau lúc nửa đêm.

Cô giáo không biết phải làm cảnh máu chảy như thế nào.

Tôi bảo cô giáo phát cho bọn lính những chiếc khăn quàng đỏ.

Khi chúng quàng vào cổ đứa trẻ nào thì đứa ấy ngã xuống chết như bị cắt cổ.

Đoạn ấy diễn ra thật rùng rợn. Từng đàn trẻ con cổ đỏ ối nằm ngổn ngang trên sân khấu.

Trong đêm văn nghệ Giáng Sinh, vở kịch diễn rất thành công.

Tất cả khán giả đều xúc động và vỗ tay ngợi khen nhiệt liệt.

Sau đêm diễn, lũ trẻ con cởi trả lại những khăn quàng đỏ.

Cô giáo bảo chúng cứ giữ lấy những khăn ấy để làm kỷ niệm.

Tôi bảo chúng đừng giữ làm gì, vì đó là máu của trẻ con bị lính của Hê-rốt cắt cổ.

Có những đứa cởi trả lại ngay, có những đứa nằng nặc giữ lấy.

Khi chuông nhà thờ rộn rã vang lên vào lúc nửa đêm, nước mắt tôi tuôn đầy trên má.

Tôi biết những đứa trẻ con giữ lấy khăn quàng đỏ sẽ bị lính của Hê-rốt lần lượt cắt cổ trong giấc chiêm bao.

Chắc không còn đứa nào thức dậy vào sáng hôm sau để mở những gói quà đầy đồ chơi và kẹo ngọt.

(Mùa Giáng Sinh 2004)”}

Tôi đọc sơ qua, thấy đề nghị cắt bỏ bài thơ cũng đáng tiếc, nhưng những ý quan trọng của mình trong bài phỏng vấn vẫn được giữ lại nên tôi đồng ý với bản đề nghị biên tập này. Tuy nhiên, vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng lắm, tôi email cho anh Tùng:

“Hi Z.,

Neu bai phong van nay duoc in dung theo ban edited nay, nghia la TUYET DOI KHONG THE^M THA(‘T VA CA(‘T BO? – DU` CHI? MO^.T CHU+~ – thi toi dong y tham gia vao cuon sach ma ong dang lam, con neu khong dung nhu yeu cau nay, thi toi xin rut lui. Vay nghen. Cheers, TN”

Và anh Tùng trả lời:

“Hi Than Nhien,

Day la ban chinh thuc goi tu Nha Xuat ban. Vi vay neu chung ta cung dong y (tuc la NDT va TN) thi coi nhu xong ve phia chung ta.

Cam on TN nhieu nhe.

Chuc vui.”

Tôi mail thêm:

“Ong nen nhac lai voi ho ve dieu nay, nhu la yeu cau chinh dang cua nguoi tham gia vao cuon sach, bat ho cam doan dieu do thi rat tot. TN”[1]

Và cảm thấy khá yên tâm.

*

Hôm nay, cầm cuốn sách trên tay, đọc lại bài trả lời phỏng vấn của mình, tôi phát hiện rằng ngoài đoạn trích bài thơ “Những đứa trẻ sau hồi chuông nửa đêm” như đã dẫn ở trên đã bị cắt bỏ với sự đồng ý của tôi, thì còn có một câu trả lời bị cắt bỏ, và một câu bị sửa đổi làm nội dung hoàn toàn sai lệch và ngoài ý muốn của tôi. Những câu đó (tôi sẽ tô đậm cho độc giả dễ thấy) nằm trong đoạn được tôi dẫn ra sau đây đúng theo nguyên bản trên talawas và cũng đúng theo nguyên bản do nhà xuất bản gởi lại sau khi đã làm cái động thái được gọi là biên tập và tôi đồng ý, trước khi in:

“Nguyễn Ðức Tùng: Thơ cần thiết cho ai?

Thận Nhiên: Thơ cần thiết cho tất cả những ai cảm thấy nó cần thiết trong một khoảnh khắc nào đó. Thơ cần thiết cho bà bán xôi có giấy gói xôi. Thơ cần thiết cho anh thất tình muốn có chỗ trút bầu tâm sự – thử tưởng tượng sau khi đọc một đoạn thơ, có thể anh sẽ quyết định tiếp tục nằm trên đường ray chờ xe lửa cán qua người hoặc đứng dậy đi về nhà, cách gì thì thơ cũng cần thiết. Thơ cần thiết cho chính trị gia để mê hoặc số quần chúng cả tin. Thơ cần thiết cho nhà kinh doanh in thêm chức danh thi sĩ trên danh thiếp để thấy mình sang hơn. Thơ cần thiết cho ca sĩ mơ mộng chiều hôm. Thơ cần thiết cho gái điếm muốn thấy mình trong sạch, tinh khiết hơn để tiếp tục làm điếm.Thơ cần thiết cho anh phỏng vấn tôi và tôi trả lời phỏng vấn anh cho qua một buổi chiều. Tóm lại, thơ cũng như bóng đá, nó có thể cần thiết cho toàn thể nhân loại và cũng có thể không cần thiết cho một ai cả…”

*

Nguyên bản là như vậy, nhưng trong cuốn sách Thơ đến từ đâu, ở trang 304, dòng 22 và 23, thì câu sau đây bị cắt bỏ hoàn toàn: “Thơ cần thiết cho gái điếm muốn thấy mình trong sạch, tinh khiết hơn để tiếp tục làm điếm.”

Và ở dòng 20, câu “Thơ cần thiết cho chính trị gia để mê hoặc số quần chúng cả tin“ bị sửa thành “Thơ cần thiết cho chính trị gia giúp quần chúng thêm tin tưởng“.

Nghĩa là ban biên tập đã sửa cho câu văn hoàn toàn ngược lại ý tưởng của tôi.

*

Thiết nghĩ, sự cắt bỏ và sửa đổi làm cho sai lệch và què quặt về nội dung của hai câu trên cũng đủ để nói lên đây là sự “biên tập” hay là sự kiểm duyệt.

Tôi không muốn bàn thêm về chúng, cũng như về “tài năng”, “lương tâm”… và những mỹ từ mà anh Nguyễn Đức Tùng đã ưu ái dành cho những người làm cuốn sách này.

Tôi thất vọng về sự xuất hiện của bài phỏng vấn mình trong cuốn sách, và sự cả tin và hào hứng nhất thời của mình. Và nhất là sự thất hứa tồi tệ khi nhà xuất bản không giữ đúng với bản đã biên tập, lại tự động cắt bỏ và sửa đổi nội dung văn bản lần thứ hai mà không có sự đồng ý của tôi.

Tôi cũng thấy rằng qua cuộc chơi chung này, sự sai biệt giữa nội dung cuốn sách và nội dung các bài phỏng vấn đã tiết lộ rất nhiều vấn đề quan trọng trong sinh hoạt văn học Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Sự xuất hiện của cuốn sách cùng với những vấn đề đi theo nó không dưng trở nên là cái cớ ngẫu nhiên, nhưng cần thiết, để chúng ta mổ xẻ xem xét chúng thấu đáo. Tôi sẽ trở lại với những vấn đề này trong một bài viết khác.

Sài Gòn, 10/12/2009

© 2009 Thận Nhiên

© 2009 talawas blog

[1]Vì sự sáng tỏ vô cùng cần thiết của vấn đề đưa ra nên tôi buộc lòng phải công bố các e-mail riêng giữa mình và anh Nguyễn Đức Tùng.

Nguồn: https://talawas.org/15134/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

2 Trong Tổng Số 3 tác phẩm của Thận Nhiên

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.