“Thế là họ giết mất Ferdinand của chúng ta rồi,” bà giúp việc nói với Švejk, người lính đã giải ngũ những năm trước đây, sau khi bị Ban quân y ra tuyên bố kết luận rằng anh là một kẻ ngu độn. Bây giờ thì anh kiếm sống bằng nghề bán chó, toàn những con chó lai tạp xấu xí như ma, lại còn giả mạo giấy tờ chứng nhận thuần chủng cho chúng nữa.

Ngoài cái nghề đó ra, anh còn bị bệnh thấp khớp hành hạ, và đúng lúc đó thì anh đang ngồi xoa thuốc mỡ lên đầu gối, “Ferdinand nào, hả bà Müllerová?” tay vẫn không ngừng xoa bóp đầu gối, anh Švejk hỏi lại. “Tôi có biết hai người tên là Ferdinand. Một người là thằng hầu của ông Průša bán hàng vệ sinh và mỹ phẩm, có lần hắn uống nhầm cả một lọ dầu bôi tóc của ông ấy. Một người nữa tên là Ferdinand Kokoška, chuyên đi nhặt phân chó. Cả hai mà có bị sao thì cũng chẳng mất mát gì.”

“Nhưng mà cậu ơi, đấy là ngài Đại Công tước Ferdinand⦾ ở Konopiště⦾, cái ông to béo ngoan đạo ấy cơ ạ.”

“Ối Jesus Maria!” anh Švejk kêu lên, “Khá thật! Thế ngài Đại Công tước bị giết ở đâu vậy?”

“Thưa cậu, ở Sarajevo⦾ ạ. Bị bắn bằng súng lục cậu ạ. Ngài cùng với bà Đại Công tước đến đó bằng xe ô tô.”

“À ra vậy, bà thấy chưa, đến bằng xe ô tô đấy! Ừ, tất nhiên là một người như ngài có thể đến bằng ô tô, nhưng mà ngài chẳng hề nghĩ tới chuyện một chuyến đi như thế có thể kết thúc thảm hại. Hơn nữa, lại còn đi ở Sarajevo, tức là ở Bosna,⦾ bà ạ. Tôi cho là có lẽ người Thổ Nhĩ Kỳ đã ám sát ngài. Đúng ra mà nói thì chúng ta không nên chiếm Bosna và Hercegovina của họ.⦾ Thế đấy, bà ạ. Vậy là ngài Đại Công tước đã về chầu trời rồi. Thế ngài có bị đau đớn lâu không?”

“Ngài Đại Công tước chết ngay tức thì, cậu ạ. Và cậu cũng biết rằng đây là súng lục chứ có phải đồ chơi đâu! Cách đây không lâu, tại Nusle⦾ chỗ tôi ở có một ông mân mê khẩu súng lục, táy máy thế nào mà bắn chết cả nhà, kể cả ông coi nhà, đúng lúc ông ấy nghe tiếng súng nổ đã lên tầng ba để xem ai bắn.”

“Ấy, cũng có khẩu súng lục chẳng làm sao mà bắn ra được phát nào, cho dù bà có phát điên lên thì cũng thế, bà Müllerová ạ. Súng ấy có nhiều kiểu lắm. Nhưng mà khi muốn bắn ngài Đại Công tước thì hẳn là họ phải mua khẩu tốt hơn. Và tôi cũng xin cuộc với bà là, kẻ đã bắn ngài tất phải ăn mặc rất chỉnh tề. Bà cũng biết là bắn ngài Đại Công tước là việc rất khó khăn, không giống như khi lâm tặc bắn người gác rừng đâu! Trước hết là phải làm sao đến gần được ngài Đại Công tước. Mà để đến gần được người như thế thì không thể ăn mặc lôi thôi, chẳng hạn phải đội mũ chóp cao, để không bị cảnh sát tóm cổ trước khi tới nơi.”

“Nghe bảo họ nhiều người, cậu ạ.”

“Cái ấy thì là lẽ tất nhiên rồi, bà ạ,” Švejk nói và ngừng tay xoa bóp đầu gối, “nếu mà muốn giết Đại Công tước, hoặc Hoàng đế, thì chắc hẳn bà cũng phải bàn bạc với ai chứ! Thêm người là thêm cái khôn mà. Người này bàn vào cái này, kẻ khác góp ý cái kia, có thế thì mới được việc, cũng như lời trong bài quốc ca của chúng ta⦾ ấy mà. Cái chính là phải rình cho được lúc ngài ấy đi qua. Giống như vụ tay Luccheni đâm chết Alžběta⦾ tội nghiệp của chúng ta bằng cái giũa. Hắn đã đi dạo cùng bà ấy. Đến cái nước ấy thì bà bảo còn tin ai được; từ hồi ấy rồi cũng chẳng có hoàng hậu nào đi dạo chơi nữa. Và cũng còn nhiều người khác sẽ gặp chuyện. Rồi bà thấy là người ta cũng sẽ động đến cả Sa hoàng với Sa hậu, thậm chí, lạy trời, còn có thể động tới cả Hoàng đế nữa, khi mà họ đã làm như thế với chú của người.⦾ Hoàng đế có nhiều kẻ thù lắm, còn nhiều hơn cả Ferdinand nữa bà ạ. Cách đây không lâu, ở quán có một ông đã nói rằng sẽ có ngày mà các hoàng đế nối nhau mất mạng, rằng lúc ấy thì chẳng ai cứu giúp được họ. Nhưng ông ấy lại không có tiền để trả tiền ăn, thế là chủ quán gọi cảnh sát đến bắt. Và ông ấy cho chủ quán một cái tát, cho cảnh sát hai cái. Vì vậy mà ông ấy bị đẩy vào xe cũi rồi bị kéo đi, nghe bảo để cho trấn tĩnh lại. Ôi chao, thời nay có nhiều chuyện lắm, bà ạ. Việc này là tổn thất lớn cho nhà nước Áo. Ngày tôi còn ở quân đội thì có một tay infanterista⦾ bắn chết ông hejtman⦾. Hắn nạp đạn vào khẩu súng trường rồi đi vào văn phòng của ông ấy. Người ta bảo hắn là hắn chẳng có nhiệm vụ gì ở đấy, nhưng hắn cứ lải nhải là phải nói chuyện với đại úy. Ông này đi ra và ngay lập tức ra lệnh phạt cấm rời doanh trại, thế là hắn nhằm thẳng vào tim ông ấy mà bóp cò. Viên đạn xuyên qua người ông ấy, rồi lại còn gây thiệt hại cả trong văn phòng nữa. Nó làm vỡ lọ mực, mực ấy đổ ra công văn giấy tờ.”

“Ối, thế còn người lính ấy thì sao hả cậu?” một hồi sau bà Müllerová hỏi, lúc Švejk mặc áo.

“Hắn thắt cổ bằng dây đeo quần,” Švejk nói, tay phủi bụi cái mũ cứng. “Nhưng cái dây đeo quần ấy cũng chẳng phải là của hắn, mà hắn mượn của cai ngục, bảo là mượn vì quần bị tụt. Chứ chẳng lẽ ngồi chờ bị xử bắn hay sao? Bà biết đấy, những lúc như thế người ta thường bối rối đầu óc không biết làm sao. Cai ngục bị giáng cấp, cộng với sáu tháng tù nữa, nhưng ông ta chẳng ngồi tù mà bỏ trốn đi Thụy Sĩ, bây giờ thì làm cha giảng đạo của một tôn giáo nào ấy. Thời nay có ít người trung thực lắm bà ạ. Tôi cho là ở Sarajevo, ngài Đại Công tước cũng đã nghĩ nhầm về kẻ bắn ngài. Lúc trông thấy người đàn ông ấy, chắc ngài nghĩ rằng ‘À, đấy là người tử tế, người ấy chào đón mình kia mà.’ Ấy thế mà hắn lại nổ súng bắn ngài. Hắn chỉ bắn ngài một phát, hay bao nhiêu?”

“Báo viết là ngài Đại Công tước bị bắn nát cả người, cậu ạ. Hắn trút tất tần tật đạn vào ngài.”

“Súng bắn thì nhanh lắm, nhanh kinh khủng, bà Müllerová ạ. Giá mà làm việc đó thì tôi sẽ mua khẩu Browning. Trông nó giống như đồ chơi, nhưng mà chỉ trong vòng hai phút thôi là bắn chết được đến hai chục Đại Công tước, bất kể béo gầy. Đương nhiên là nhằm vào ngài Đại Công tước to béo thì chắc chắn hơn là vào ngài Đại Công tước gầy gò; ấy là nói chuyện với bà vậy thôi. Bà còn nhớ hồi người ta bắn chết nhà vua ở Bồ Đào Nha không? Ông vua ấy rất béo, vâng, bà biết đấy, là nhà vua thì không thể gầy được. Thôi, bây giờ thì tôi ra quán U Kalicha⦾ đây. Nếu có người đến hỏi lấy con Phốc hươu tôi đã nhận tiền cọc thì bà bảo là tôi đang để nó ở ngoại ô, rằng tôi mới xén tai cho nó, chừng nào chưa lành thì còn chưa được mang nó đi, kẻo nó bị lạnh. Bà để chìa khóa cho tôi chỗ bà coi nhà nhé!”

Trong quán U Kalicha chỉ có một người khách đang ngồi. Đó là ông cảnh sát mật Bretschneider⦾, người của An ninh Quốc gia. Ông chủ quán Palivec đang rửa bát đĩa, còn ông Bretschneider thì cố gắng gợi một câu chuyện quan trọng với ông chủ quán, nhưng vô hiệu.

Ông Palivec là người thô tục có tiếng, lời nào nói ra cũng xen thêm đít hay cứt. Ấy thế mà ông lại là con mọt sách, ông luôn bảo mọi người hãy đọc những gì Victor Hugo đã viết khi miêu tả câu trả lời cuối cùng của đội Cận vệ Hoàng đế Napoleon cho người Anh trong chiến trận Waterloo.

“Mùa hè đẹp đấy chứ nhỉ?” ông Bretschneider cố gợi một câu chuyện nghiêm chỉnh.

“Chẳng ra cái cứt gì,” ông chủ quán Palivec trả lời, tay xếp đĩa vào tủ.

“Ở Sarajevo người ta làm ghê quá,” ông Bretschneider lại nói với hy vọng mong manh.

“Ở Sarajevo nào?” ông Palivec hỏi lại, “Quán rượu ở Nusle ấy ư? Ngày nào ở đấy chẳng có đám đánh nhau, ông biết đấy, Nusle mà!”

“Sarajevo ở Bosna cơ, ông chủ quán ạ. Người ta đã bắn chết ngài Đại Công tước đấy. Ông bảo sao?”

“Tôi chẳng dây vào những chuyện ấy làm gì, có liếm đít tôi thì liếm chứ đừng lôi tôi vào đấy.” Ông Palivec lịch sự trả lời và châm lửa hút tẩu. “Thời buổi này dính vào những chuyện ấy là mất mạng như chơi. Tôi làm nhà hàng, ai đến đây uống bia thì tôi rót. Nhưng mà cái Sarajevo, cái chính trị hay cái ngài Đại Công tước đã chết ấy chẳng phải là chuyện của chúng tôi, vớ vẩn vào đấy thì có mà đi Pankrác⦾ sớm.”

Ông Bretschneider im bặt và thất vọng nhìn cái quán vắng tanh.

Một lúc sau, ông lại lên tiếng: “Ngày trước ở đây có treo chân dung Hoàng đế, đúng chỗ bây giờ có cái gương kia.”

“Ừ, ông nói phải,” ông Palivec trả lời, “có treo ở đấy, nhưng ruồi ỉa vào đây, thế là tôi phải cất lên tầng mái. Ông biết đấy, kẻo lại có người nói này nói nọ phiền ra, tôi chả muốn bận vào thân.”

“Ở Sarajevo chắc là phải kinh khủng lắm, ông chủ quán nhỉ?”

Câu hỏi trực tiếp nham hiểm khiến ông Palivec trả lời một cách hết sức thận trọng:

“Vào những lúc này thì ở Bosna và Hercegovina thường nóng kinh khủng. Hồi tôi còn đi lính ở đấy thì người ta thường phải chườm đá lên đầu ông obrlajtnant⦾ của chúng tôi.”

“Ông đã ở trung đoàn nào, hả ông chủ quán?”

“Tôi không nhớ thứ nhỏ mọn cỏn con ấy, tôi chẳng bao giờ quan tâm đến những chuyện vớ vẩn như thế, cũng chẳng bao giờ tò mò bận tâm làm gì,” ông chủ quán đáp, “tò mò quá chỉ tổ trước họa vào thân.”

Lần này thì ông cảnh sát mật hoàn toàn im lặng. Khuôn mặt ủ ê của ông chỉ tươi lên khi trông thấy Švejk tới. Vừa vào đến quán, Švejk đã gọi một cốc bia đen, kèm theo lời nhận xét:

“Hôm nay ở Vienna người ta cũng có tang.”

Mắt ông Bretschneider sáng lên đầy hy vọng; ông nói ngắn gọn:

“Ở Konopiště có treo mười lá cờ đen.”

“Lẽ ra thì phải có mười hai lá,” Švejk uống một ngụm bia, rồi nói.

“Vì sao anh lại nghĩ là phải có mười hai lá?” ông Bretschneider hỏi.

“Để cho đủ số, đủ một tá, cho dễ đếm, với lại bao giờ tính theo tá thì cũng rẻ hơn.” Švejk trả lời.

Không ai nói gì. Švejk thở dài phá tan im lặng:

“Thế là ngài đã về chầu trời rồi, cầu trời cho ngài được vinh quang mãi mãi. Nhưng sao mà ngài chẳng chờ cho đến lúc được làm hoàng đế. Khi tôi còn phục vụ ở quân ngũ thì có một ông tướng bị ngã ngựa rồi chết, ấy thế mà cứ im như không. Khi đến giúp ông ấy lên ngựa, người ta mới ngạc nhiên thấy là ông ấy đã chết rồi. Mà khi đó ông ấy cũng đang chờ thăng lên chức feldmaršál⦾ đấy! Việc ấy xảy ra trong một cuộc diễu binh. Các cuộc diễu binh chẳng bao giờ mang lại cái gì tốt đẹp cả. Ở Sarajevo cũng thế, cũng diễu binh. Tôi nhớ là có lần tôi tham gia một cuộc diễu binh tương tự, nhưng quân phục của tôi thì lại bị thiếu hai mươi cái cúc. Vì chuyện ấy mà tôi bị biệt giam mười bốn ngày, bị trói quặt chân tay, nằm mất hai ngày. Nhưng mà trong quân đội thì phải có kỷ luật, không thì chẳng ai coi cái gì ra cái gì. Ông trung úy Makovec của chúng tôi bao giờ cũng bảo: ‘Phải có kỷ luật, đồ ngu độn ạ. Không thì các anh sẽ leo cây như lũ khỉ vậy. Nhưng mà quân đội sẽ rèn các anh thành người, lũ ngu xuẩn ạ.’ Có đúng không nào? Các ông cứ thử tưởng tượng cái cảnh ở công viên, thí dụ ở Karlák⦾, mà trên cây nào cũng có một người lính vô kỷ luật đang leo trèo xem nào. Đó là cái bao giờ tôi cũng sợ nhất.”

“Ở Sarajevo, người Serbia đã làm việc ấy.” Ông Bretschneider tiếp tục.

“Ông nhầm rồi,” Švejk nói, “người Thổ Nhĩ Kỳ đấy, họ làm thế là vì Bosna và Hercegovina.”

Và Švejk lý giải quan điểm của mình về chính sách đối ngoại của nước Áo ở bán đảo Balkan. Năm 1912, người Thổ Nhĩ Kỳ thua trận với Serbia, Bulgaria và Hy Lạp, và đã muốn nước Áo giúp họ. Nhưng vì không được giúp nên họ đã bắn chết Ferdinand.

“Ông có thích người Thổ Nhĩ Kỳ không?” Švejk quay sang hỏi chủ quán Palivec, “Ông có thích lũ chó ngoại đạo ấy không? Ông không thích, có phải không?”

“Khách nào cũng là khách,” ông Palivec nói, “kể cả người Thổ Nhĩ Kỳ. Với nhà hàng chúng tôi thì chẳng có chính trị chính em gì hết. Đã đến đây thì trả tiền bia đi, rồi ngồi đây mà ba hoa tán gẫu thế nào tùy thích. Đấy là nguyên tắc của tôi, chứ tôi chẳng quan tâm đến việc nếu kẻ giết ngài Ferdinand của chúng ta là người Serbia hay Thổ Nhĩ Kỳ, là tín đồ Công giáo hay tín đồ Hồi giáo, người vô chính phủ hay người theo đảng Séc trẻ⦾.”

“Vâng, ông chủ quán ạ,” ông Bretschneider lên tiếng, lại hy vọng là ít ra một trong hai người sẽ sa lưới, “nhưng ông cũng phải công nhận rằng đó là tổn thất lớn cho nước Áo.”

Švejk trả lời thay ông chủ quán:

“Tổn thất là cái rõ, không chối cãi được rồi. Tổn thất kinh khủng. Không thể thay thế ngài Ferdinand bằng một thằng ngu nào đó được. Chỉ có điều đáng lẽ ngài phải béo hơn thế nữa.”

“Anh nghĩ thế là sao?” ông Bretschneider chợt tỉnh cả người.

“Tôi nghĩ thế là sao ư?” Švejk hào hứng đáp. “Chỉ đơn giản là vậy. Giá mà ngài béo hơn, thì chắc chắn trước đó ngài đã bị tai biến mạch máu não mà chết rồi, khi ngài đuổi mấy mụ đàn bà đến nhặt củi kiếm nấm trong rừng của ngài ở Konopiště. Giá mà thế thì ngài đã không phải chết một cách nhục nhã như thế này. Ngẫm lại thì thấy ngài là chú của Hoàng đế, mà họ còn bắn ngài. Quả thật là xấu hổ, người ta viết đầy trên báo chí về chuyện ấy. Trước đây, Budějovice⦾ của chúng tôi có một người buôn bán gia súc tên là Břetislav Ludvík. Ông ấy bị người ta đâm chết ở ngoài chợ chỉ vì một cuộc cãi nhau nhỏ. Ông ấy có thằng con tên là Bohuslav; sau đó nó đi bán lợn ở đâu cũng chẳng ai mua cho, ai cũng bảo: ‘Đây là con trai của kẻ bị đâm chết, chắc nó cũng là đứa chẳng tử tế gì.’ Thế là nó phải nhảy cầu ở Krumlov⦾ xuống sông Vltava⦾, người ta phải vớt nó lên, phải làm nó sống lại, phải tống nước ra khỏi bụng nó, vậy mà nó chết trong tay bác sĩ khi ông này tiêm cho nó.”

“Anh so sánh lạ thật đấy,” ông Bretschneider nói đầy ẩn ý, “đầu tiên anh nói đến ngài Ferdinand, rồi sau đó lại kể về kẻ buôn bán gia súc.”

“Đâu có thế,” Švejk bào chữa, “trời trừng phạt tôi, nếu tôi muốn so sánh ai với ai. Ông chủ quán biết tôi đấy. Tôi không bao giờ so sánh ai với ai, có phải không nào? Tôi chỉ không muốn ở vào địa vị bà quả phụ của ngài Đại Công tước thôi. Bây giờ thì bà ấy biết làm sao đây? Mấy đứa con thành trẻ mồ côi, đất ở Konopiště thành đất không chủ. Lại đi lấy một Đại Công tước mới nào khác ư? Như thế thì được ích lợi gì? Lại sẽ đi với ngài ấy đến Sarajevo, để rồi thành bà quả phụ lần thứ hai hay sao? Trước đây, ở Zliv gần Hluboká⦾ có một ông coi rừng, ông ấy có cái tên xấu xí là Pind’our⦾. Ông ấy bị bọn lâm tặc bắn chết, để lại bà quả phụ với hai đứa con. Một năm sau, bà này đi bước nữa, lại lấy một người coi rừng tên là Pepík Šavel ở Mydlovary⦾, và ông này cũng bị lâm tặc bắn chết. Rồi bà ấy đi lấy chồng lần thứ ba, cũng lại lấy người coi rừng. Bà ấy bảo là ‘Đến lần thứ ba thì mọi việc sẽ tốt đẹp, nếu không thì tôi chẳng biết sẽ phải làm gì nữa.’ Tất nhiên là cả ông thứ ba cũng bị bắn chết, lúc đó thì bà ấy đã có với các ông chồng cả thảy sáu mặt con. Bà ấy đi đến tận văn phòng của ngài Công tước ở Hluboká để than phiền về nỗi khổ sở bất hạnh của mình với các ông coi rừng. Người ta khuyên bà lấy ông Jareš là người coi hồ cá ở Ražice⦾. Nhưng các ông có biết rồi lại thế nào không? Bọn đánh cá ở hồ đã dìm chết ông ấy, mà ông bà thì đã có với nhau hai mụn con. Sau đó, bà ấy đi lấy ông thợ hoạn ở Vodňany. Một đêm, ông này lấy rìu chém chết bà, rồi ra đầu thú. Khi bị đem ra treo cổ trước tòa án vùng ở huyện Písek⦾, ông ấy cắn đứt mũi cha cố rồi bảo là hoàn toàn không ân hận hối tiếc gì cả, và cũng còn nói thêm cái gì đó rất xấu xa về Hoàng đế.”

“Thế anh có biết ông ấy nói gì về Hoàng đế không?” ông Bretschneider hỏi bằng giọng chứa chan hy vọng.

“Tôi không thể nói cho ông được, vì không ai là người dám nhắc lại cái ấy. Nhưng nghe bảo đó là điều khủng khiếp và ghê gớm lắm, đến mức mà một ông ủy viên tòa án lúc đó ở đấy đã nghe thấy, rồi phát điên. Cho đến bây giờ, người ta vẫn còn biệt giam ông ấy, để điều đó không bị lộ ra. Cái ấy không phải là chuyện xúc phạm Hoàng đế một cách bình thường mà người ta nói khi say rượu đâu.”

“Thế những gì xúc phạm Hoàng đế mà người ta nói khi say rượu?” ông Bretschneider hỏi.

“Thôi thôi, tôi xin các ông, nói chuyện khác đi,” ông chủ quán Palivec lên tiếng, “các ông biết là tôi không thích những chuyện ấy. Tán gẫu linh tinh rồi hối không kịp.”

“Những gì xúc phạm Hoàng đế mà người ta nói khi say rượu ư?” Švejk nhắc lại. “Đủ thứ. Người ta uống rượu vào rồi say, rồi nghe quốc ca Áo, rồi người ta sẽ bắt đầu nói đủ thứ. Người ta nghĩ ra bao nhiêu chuyện về Hoàng đế, nhiều đến mức giá mà nó chỉ đúng một nửa thôi thì cũng đủ cho Hoàng đế phải xấu hổ cả đời. Nhưng mà quả thật là ông già không đáng bị nói xấu như thế. Ông cứ nghĩ mà xem. Rudolf, con trai Hoàng đế, đã chết lúc còn trẻ, còn đang sung sức.⦾ Hoàng hậu Elisabeth của Hoàng đế thì bị đâm chết bằng cái giũa, Đại Công tước Johann⦾ biến mất, còn Hoàng đế Mexico, em trai Hoàng đế, thì bị xử bắn ở chân tường thành một pháo đài nào đấy.⦾ Bây giờ thì Hoàng đế đến tuổi già rồi mà chú của ngài lại bị bắn chết. Họa có là người bằng sắt mới chịu đựng nổi từng ấy chuyện. Ấy thế mà một thằng say rượu nào đấy lại đi chửi bới Hoàng đế. Nếu bây giờ mà có việc gì xảy ra thì tôi sẽ tự nguyện đi phục vụ và xả thân vì Hoàng đế.”

Švejk uống một hơi bia dài và tiếp tục:

“Các ông nghĩ là Hoàng đế chịu để yên thế ư? Thế thì các ông chưa biết rõ ngài. Chiến tranh với người Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phải xảy ra. Các ngươi giết chú của ta thì ta vả vào mặt các ngươi. Chiến tranh là cái chắc. Serbia và Nga sẽ giúp chúng ta trong cuộc chiến tranh ấy. Sẽ đánh thẳng tay, sẽ có đổ máu!”

Trong giây phút tiên tri ấy, trông Švejk thật đẹp. Gương mặt hồn nhiên tươi cười tròn trặn như trăng rằm của anh rạng rỡ vì hào hứng. Anh thấy mọi việc đều rõ ràng như vậy.

“Có thể là,” Švejk tiếp tục nói về tương lai của nước Áo, “trong trường hợp có chiến tranh với Thổ Nhĩ Kỳ, người Đức sẽ đánh chúng ta, bởi vì người Đức và người Thổ Nhĩ Kỳ về phe với nhau. Lũ ấy là đồ đểu không ai bằng trên thế giới. Nhưng mà chúng ta có thể liên kết với Pháp. Từ năm bảy mốt Pháp đã nhăm nhe muốn đánh Đức rồi. Mọi việc sẽ xảy ra, chiến tranh sẽ xảy ra, tôi sẽ không nói gì hơn nữa.”

Ông Bretschneider đứng dậy và trịnh trọng nói:

“Anh sẽ không phải nói gì hơn nữa, anh đi với tôi ra ngoài hành lang, tôi có chuyện nói với anh.”

Švejk đi theo viên cảnh sát mặc thường phục ra hành lang. Ở ngoài đó, anh hơi ngạc nhiên thấy người khách cùng uống bia với mình chỉ cho anh xem huy hiệu có hình con đại bàng⦾ và tuyên bố bắt anh, sẽ giải lên sở cảnh sát ngay lập tức. Švejk cố gắng giải thích rằng có lẽ là người ấy nhầm, chứ anh hoàn toàn vô tội, rằng anh đã không hề nói một lời nào có thể xúc phạm đến ai.

Nhưng Bretschneider bảo Švejk rằng thực sự anh đã phạm một số tội, và một trong những tội ấy là tội phản quốc.

Cả hai quay trở lại quán và Švejk nói với ông Palivec:

“Ông tính cho tôi năm cốc bia với cái bánh sừng bò có xúc xích. Còn bây giờ thì rót cho tôi một ly rượu mận nữa, rồi tôi phải đi, vì tôi bị bắt.”

Ông Bretschneider cũng đưa cho ông Palivec xem huy hiệu cảnh sát mang hình chim đại bàng, nhìn ông ấy một lúc rồi hỏi:

“Ông có vợ hả?”

“Vâng.”

“Bà ấy có thể trông nom cửa hàng trong lúc ông đi vắng được không?”

“Trông được.”

“Ờ, vậy thì ổn rồi, ông chủ quán ạ,” Bretschneider vui vẻ nói, “ông gọi bà ấy đến đây, giao cửa hàng cho bà ấy, tối nay chúng tôi đến dẫn ông đi.”

“Đừng lo lắng làm gì cả,” Švejk an ủi ông chủ quán, “tôi đi đến đấy chỉ vì tội phản quốc thôi!”

“Nhưng còn tôi thì vì tội gì kia chứ?” ông Palivec ca thán. “Tôi đã thận trọng đến thế cơ mà!”

Bretschneider bật cười và đắc thắng trả lời: “Vì ông đã nói là ruồi ỉa vào Hoàng đế. Rồi người ta sẽ tẩy não ông để cho ông quên Hoàng đế đi!”

Và dưới sự tháp tùng của viên cảnh sát mặc thường phục, Švejk rời quán U Kalicha. Khi ra đến ngoài đường, anh nhìn vào mặt hắn rồi cười thân thiện và hỏi:

“Tôi có phải đi xuống vỉa hè không?”

“Tại sao?”

“Tại vì tôi nghĩ là khi bị bắt thì tôi không có quyền được đi trên vỉa hè.”

Khi cả hai vào đến cổng sở cảnh sát, Švejk nói: “Thế mà chả mấy chốc đã tới nơi rồi. Ông có hay đến quán U Kalicha không?”

Trong khi người ta đưa Švejk vào phòng tiếp ở sở cảnh sát, ông Palivec giao việc trông coi quán U Kalicha cho bà vợ đang nước mắt ngắn dài. Ông an ủi vợ theo cách đặc biệt của mình:

“Đừng khóc, đừng gào! Chỉ vì cái ảnh Hoàng đế bị ruồi ỉa thì họ làm gì được tôi cơ chứ!”

Thế là người lính tốt Švejk đã can thiệp đến Đại chiến Thế giới một cách duyên dáng đáng yêu như vậy. Việc Švejk nhìn thấy được tương lai xa xôi sẽ là điều các nhà sử học quan tâm đến. Nếu mà sau này, tình hình có diễn biến khác đi so với những gì anh đã nói ở quán U Kalicha, thì chúng ta phải nhớ rằng anh không hề bao giờ được đào tạo, chuẩn bị gì về những kiến thức ngoại giao.

← Đại Công tước Ferdinand (1863–1914), là con trưởng của em trai Hoàng đế Áo–Hung Franz Josef I (1830–1916). Sau khi Rudolf, con trai duy nhất của Hoàng đế tự vẫn, Franz Ferdinand được trao quyền kế thừa ngai vàng và trở thành Thái tử của Đế quốc Áo–Hung.

← Konopiště là tên một tòa lâu đài ở miền Trung Séc, cách Praha khoảng 40km về phía đông nam. Lâu đài được xây dựng vào cuối thế kỷ 13, thuộc quyền sở hữu của một số dòng họ quý tộc, nhưng được biết đến nhiều hơn là dinh thự của Đại Công tước Franz Ferdinand d’Este. Năm 1887, ông đã mua lâu đài và khu lân cận làm nơi ở cho gia đình – vợ ông, nữ quý tộc Sophie Maria Josephine Albina Chotek là người Séc.

← Sarajevo là thủ đô của Bosna và Hercegovina, thuộc bán đảo Balkan, miền Đông Nam châu Âu.

← Tên gọi tắt của Bosna và Hercegovina.

← Giai đoạn 1463–1878, Bosna và Hercegovina thuộc Đế quốc Ottoman (hay Osman, cũng còn gọi là Thổ Nhĩ Kỳ); từ 1878–1908 thuộc bảo hộ của Đế quốc Áo–Hung; sáp nhập vào Đế quốc Áo–Hung năm 1908.

← Một khu phố của Praha.

← Quốc ca của Đế quốc Áo–Hung.

← Cách gọi tên Elisabeth bằng tiếng Séc. Hoàng hậu Elisabeth (1837–1898), còn được biết với tên gọi Hoàng hậu Sissi, là vợ của Hoàng đế Áo–Hung Franz Josef I. Năm 1898, khi đi dạo ở bờ hồ Genève, Thụy Sĩ, bà bị một người Ý tên là Luigi Luccheni ám sát.

← Trên thực tế, Franz Ferdinand là cháu ruột, gọi Hoàng đế Franz Josef I bằng bác.

← infanterista là phát âm bằng tiếng Séc của từ tiếng Đức infanterist, có nghĩa là lính bộ binh không có cấp bậc gì trong quân đội Áo–Hung, có thể coi tương đương với binh nhì, hoặc lính nói chung.

← hejtman là phát âm bằng tiếng Séc của từ tiếng Đức hauptmann, một cấp bậc sĩ quan trong quân đội Áo–Hung, tương đương với bậc quân hàm đại úy.

← U Kalicha (quán Cái ly) là một quán ăn ở Praha. Từ một quán ăn không lấy gì làm đặc biệt, nó trở nên nổi tiếng sau khi tác phẩm Vận mệnh người lính tốt Švejk được dịch sang tiếng Đức, sau đó truyện được chuyển thể sang kịch bản sân khấu và được biểu diễn tại Berlin năm 1927. Ngày nay, quán U Kalicha là địa điểm du lịch rất nổi tiếng của Praha.

← Bretschneider (hay Brettschneider) là tên có gốc Đức. Trong tiếng Séc, sau khi có tác phẩm Vận mệnh người lính tốt Švejk, cái tên đó trở thành từ ám chỉ chung cho những kẻ đi tố giác, vì đó là họ của viên mật thám (theo Knappová).

← Pankrác là một nhà tù lớn ở Praha.

← obrlajtnant là một cấp bậc sĩ quan trong quân đội Áo–Hung, tương đương với bậc quân hàm trung úy.

← feldmaršál là cấp bậc cao nhất trong quân đội Áo–Hung, ngang với thống chế (hoặc nguyên soái).

← Karlak là tên gọi tắt trong dân gian của quảng trường lớn nhất của Séc ở Praha, một trong những quảng trường lớn ở châu Âu, mang tên Hoàng đế Karel IV (1316–1378) là Hoàng đế La Mã và vua Séc.

← Đảng Séc trẻ (Đảng tự do dân tộc Národní strana Svobodomyslná), là một đảng phái chính trị của Séc dưới thời Đế quốc Áo–Hung.

← Budějovice, tên đầy đủ České Budějovice, là thủ phủ của vùng Nam Séc, cách Praha 150km. Đây là một trong những địa danh gắn liền với tác phẩm Vận mệnh người lính tốt Švejk.

← Krumlov, tên đầy đủ Česky Krumlov, thành phố vùng Nam Séc, cách Česke Budějovice 20km về phía nam, địa điểm du lịch nổi tiếng được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

← Sông Vltava là dòng sông dài nhất (430,2km) của Séc. Vltava cũng là tên của một trong sáu tập thơ của bản giao hưởng nổi tiếng Má vlast (Đất nước tôi) của nhà soạn nhạc Séc Bedřich Smetana.

← Hluboká là tên một lâu đài ở miền Nam Séc, cách České Budějovice 15km về phía bắc. Hiện nay, Hluboká là một địa điểm du lịch nổi tiếng của Séc.

← Nghĩa tiếng Việt là thằng cu.

← Mydlovary là nơi sinh và mất của František Hašek, ông nội của Jaroslav Hašek.

← Ražice là dòng họ bên ngoại của Jaroslav Hašek. Cụ ngoại và ông ngoại của Hašek đều làm người coi ao cá ở Ražice thuộc miền Nam Séc (theo svejkmuseum.cz).

← Písek là một thành phố ở miền Nam Séc, cách České Budějovice 44km, một trong những địa điểm gắn với Vận mệnh người lính tốt Švejk.

← Hoàng Thái tử Rudolf (1858–1889) là con trai duy nhất của Hoàng đế Franz Josef I và Hoàng hậu Elisabeth, đã tự vẫn năm 1889.

← Johann Salvator von Österreich-Toskana (1852-?), Đại Công tước Áo, thuộc triều đại Habsburg-Lothringen, chi nhánh Toscana, là bạn thân của Hoàng Thái tử Rudolf. Ông từ bỏ mọi tước hiệu quý tộc để sống cuộc đời thường dân. Ông có thể bị nạn do đắm tàu ở Chile năm 1890, nhưng không tìm thấy xác (theo svejkmuseum.cz).

← Em trai Hoàng đế Franz Josef I là Maximilian Josef von Habsburg-Lothringen (1832–1867), năm 1864 được phong là Hoàng đế của Mexico, năm 1867 bị truất ngôi và bị tử hình tại Mexico (theo svejkmuseum.cz).

← Huy hiệu hình con đại bàng hai đầu là huy hiệu của cảnh sát mật nước Áo (theo svejkmuseum.cz).