Chuyện Xưa Tích Cũ
Quản Di Ngô lên làm Tướng Quốc nước Tề liền lấy LỄ, NGHĨA, LIÊM, SĨ làm tiêu chuẩn để trị quốc và đào luyện nhân dân, ông bảo:
- Người trên có lễ thì kẻ dưới dễ bảo. Trị nước có lễ thì dân sợ không dám làm xằng.
Nhưng người đời nay lại chỉ đem cái lễ phép dạy cho kẻ dưới khỏi thất lễ đối với người trên, mà không có ai khuyên người trên đối đãi với kẻ dưới nên cẩn thận nhiều về lễ độ, mặc dù kẻ trên thất lễ với người dưới rất thường, thường đến nỗi không còn ai lấy làm trái!
Thất lễ là không biết trọng nhân vị của kẻ khác.
Và theo thuật xử thế của người xưa thì người trên đối với kẻ dưới lại càng phải thận trọng về lễ phép nhiều hơn kẻ dưới đối với người trên. Bởi vì kẻ dưới sẳn có lòng sợ quở phạt đi kèm, nên ít khi dám bỏ quên chữ Lễ. Còn người làm lớn thường sanh ra khinh bạc, kiêu căng.
Thời Đông Châu còn một chuyện nữa cũng có thể làm gương cho những người hay khinh xuất trong việc đối xử. Đó là chuyện Trịnh Linh Công và Công tử Tống.
Công tử Tống là một người trong hoàng tộc của nước Trịnh, cùng công tử Quy Sinh phò vua Linh Công.
Một hôm sắp vào triều thì ngón thực chỉ (tức là ngón tay trỏ) của công tử Tống lay động. Công tử Tống bèn giơ tay cho công tử Quy Sinh xem và nói:
- Mỗi lần ngón thực chỉ của tôi lay động, thì trong ngày hôm ấy thế nào cũng được hưởng một món ăn lạ. Trước kia đi sứ nước Tần, được ăn bạch hoa ngư. Sau sang nước Sở, một lần được ăn thiên nga, một lần được ăn hợp long quất. Những lần như vậy ngón thực chỉ của tôi đều có báo trước. Hôm nay chắc chúng ta cũng được ăn món gì quí lắm đây.
Rồi hai công tử cùng nhau vào triều. Khi đến nơi, nghe lệnh truyền đi gọi tể phu rất gấp, công tử Tống bèn hỏi. Kẻ nội thị đáp:
- Có người ở Hán Giang về dâng một con giải nặng đến 200 cân. Chúa công truyền gọi đồ tể đến làm thịt đãi các quan đại phu.
Vào chầu, hai công tử nghĩ đến sự lịnh nghiệm của ngón tay, thích chí, ngó nhau cười mãi.
Trịnh Linh Công phán hỏi:
- Hôm nay hai khanh chắc có chuyện chi vui?
Công tử Quy Sinh bèn tâu rõ câu chuyện ngón thực chỉ của công tử Tống báo tin lành.
Linh Công phán:
- Ngón thực chỉ của công tử Công dẫu có lay động, nhưng linh ứng hay không là tùy thuộc nơi ta.
Bãi chầu, công tử Quy Sinh bảo công tử Tống:
- Thịt giải ngon lắm, nhưng nhà vua muốn bác bỏ cái ông nói " thực chỉ lay động " của ông là đúng
và nếu vua không vời ông tới ăn thì sao?
Công tử Tống đáp:
- Đã đúng là đúng. Làm tiệc đãi các quan đại phu thì lẽ gì không triệu ta được.
Quả như lời, công tử Tống được triệu. Vào triều thấy Quy Sinh, công tử Tống cười lớn và nói:
- Tôi rõ biết chúa công đâu nỡ bạc đãi tôi.
Rồi tiệc mở. Tể phu dâng trước lên nhà vua một dĩa thịt giải bốc hương.
Nhà vua nếm thử, khen ngon, rồi truyền dâng cho mỗi quan một dĩa và một chung ngự tửu
bắt đầu từ bàn phía đông ra phía tây. Công tử Tống cùng ngồi với Quy Sinh ở cuối bàn phía tây.
Khi tể phu dâng thịt đến đó thì tâu cùng Trịnh Linh Công:
- Thịt giải chỉ còn có một dĩa mà số người lại còn đến hai, chẳng biết nên dâng cho người nào?
Nhà vua phán:
- Hãy dâng cho công tử Quy Sinh.
Tể phu tuân lệnh. Nhà vua tiếp:
- Ta định ban cho mỗi quan mỗi người một phần, nhưng rủi lại thiếu phần công tử Tống.
Ấy bởi công tử Tống không có duyên ăn thịt giải, và sự lay động của ngón thực chỉ là sai
Biết rằng nhà vua bày trò gian xảo, công tử Tống đẩy bàn đứng dậy, đến gần Linh Công, thò tay vào đĩa, lấy một miếng thịt giải bỏ vào miệng, vừa nhai vừa nói:
- Ngón thực chỉ sao lại không linh nghiệm. Nó đã đúng rành rành ra đó. Cái gì đúng thì sẽ đúng.
Linh Công phẩn nộ, bỏ đũa nạt:
- Công tử hỗn láo! Có lẽ công tử khinh nước Trịnh không có hình phạt để trị tội kể khi quân chăng?
Các quan thất kinh, ai vào dinh nấy. Tối đến công tử Quy Sinh sang bảo công tử Tống:
- Chúa công giận công tử lắm đó. Ngày mai vào chầu phải xin lỗi mới được.
Công tử Tống đáp:
- Hễ mình không trọng người ta thì người ta khinh lại mình, sao lại còn nói đến lỗi phải?
Nhất là người trên trước làm điều xằng bậy. Hỏi sao có thể phục chúng?
Cho nên những người đã thấm nhuần Lễ rồi thì phải luôn luôn thận trọng
Muốn người khác tôn kính mình thì mình phải biết tương kính người khác.