DẠ CỔ HOÀI LANG - CHÚ GIẢI


Dạ cổ hoài lang của nhạc sỹ Cao Văn Lầu sáng tác năm 1919, tính đến nay đã 86 năm, một quãng thời gian đối với một bản nhạc... và... Dạ cổ hoài lang đã thành "tam sao thất bản"...

Rất may, chúng tôi tìm được cuốn nhạc cổ điển Bạc Liêu của soạn giả, nhà văn lão thành Trịnh Thiên Tư (do NXB Quốc Hoa phát hành năm 1960). Trong đó, với 20 bản tổ, nhạc và lời ca do nhóm nhạc sỹ Bạc Liêu cộng tác. Hai trang đầu của cuốn sách có in chân dung và lời giới thiệu của nhạc sỹ Sáu Lầu công nhận: Để hưởng ứng với đồng nghiệp, tôi nể tình bạn ông Trịnh Thiên Tư, cho đăng bản nhạc vọng cố và lời ca trong sách này.

Xin chân trọng đăng lại toàn văn tư liệu ấy bởi đó là nguyên tác của nhạc sỹ Cao Văn Lầu:

Về nhạc Dạ cổ hoài lang (bản gốc):

Câu 5 và câu 6 đều dứt Xàng cả hai, câu 19 dứt Hò. Như vậy là không sai. Không nên bê nguyên nhạc Vọng cổ vào Dạ cổ hoài lang. Tuy hai bản Vọng cổ và Dạ cổ là một gốc mà ra, nhưng không thể lấy nhạc Vọng cổ áp đặt lên nhạc Dạ cổ, không thể bản ra đời trước phải giống bản ra đời sau. Tuy Dạ cổ đẻ ra Vọng cổ nhưng nó không phải là Vọng cổ mà nó là Dạ cổ hoài lang.

Về lời ca Dạ cổ hoài Lang (bản gốc):

Câu 1: Từ là từ phu tướng.
Có nơi bỏ chữ là, cho là thừa văn. Vậy là sai vì bản nhạc cổ điển đa số là: Một chữ nhạc một lời ca. Nhạc câu 1: Hò là xàng xê cống. Nếu ca Từ phu tướng là không phù hợp với nhạc.

Câu 2: Báu kiếm sắc phán lên đàng.
Có nơi dùng chữ phong thay chữ phán là sai cả nhạc lẫn văn. Vua sai (phán) đi dẹp giặc nếu không tuân thủ là trọng tội. Không phải vua đăng đàn bái tướng mà dùng chữ phong (như kiểu phong quan tấn tước).
Còn về nhạc thì đây là câu nhạc như Xuân nữ: Ú liêu cộng liu cộng xê xang - chữ nhạc cộng với lời ca Phán - vậy nên dùng chữ phán theo bản gốc.

Câu 3: Vào ra luống trông tin nhạn (ca nhạn luyến dấu huyền).
Nếu ca nhàn là sai nghĩa - chim nhạn mang thư, còn nhàn là chim hoang dã ở biển làm gì biết mang thư. Vậy nên ca nhạn (có luyến dấu huyền).

Câu 5: Em luống trông tin chàng.
Dứt theo nhạc: Xàng không dứt xề như vọng cổ đương đại được.

Câu 6: Ơi gan vàng thêm đau.
Có nơi ca quặn đau không những đã làm sai bản gốc mà còn giảm ý nghĩa, vì quặn đau chỉ là mới đau một lần. Trái lại, người vợ đã đau nhiều lần, nay lại đau thêm. Vậy, nên ca chữ thêm đau.

Câu 7: Đường dù xa, ong bướm.
Có nơi ca: Chàng dù say ong bướm là sai nặng, như thế người vợ đánh giá người chồng là sa ngã rồi, không phải tính cách ngoan hiền của vợ. Chỉ nhủ khuyên chồng: Trên đường xa dù có nhiều hoa thơm cỏ lạ cũng xin đừng quên tấm tình của vợ luôn chung thuỷ đợi chồng.

Câu 13: Chàng là chàng có hay.
Nhạc Xang là xang cống xề. Có nơi ca: Chàng có hay. Nếu bỏ chữ là thì sai với nhạc.
Nhân đây tôi xin nói về chữ là, trong bài ca Dạ cổ hoài lang có nhiều câu có chữ là (như câu 1, 13, 17) cũng rất phù hợp với bài ca ra đời trong thời kì đa thần. Chữ là có nghĩa là rất tôn kính.
Ví dụ: Các vị pháp sư khi thỉnh Tổ để chữa bệnh, đứng trước bàn thờ Tổ, hai tay chấp lại đưa cao lên trán và hô: Là nguyện... tôn sư.
Nhạc sĩ Cao Văn Lầu sống trong thời kì đó, nên chịu ảnh hưởng là điều tất nhiên, chữ là vừa tôn kính, vừa làm cho câu nhạc thêm êm dịu. Ta tôn trọng tính lịch sử của tác phẩm khi nó ra đời. Không thể lấy văn chương đương đại để phê phán tác phẩm cổ điển.

Câu 17: Là nguyện cho chàng.
Có nơi bỏ chữ là chỉ ca Nguyện cho chàng là sai cả với nhạc: Là xự công xê xang hò.

Câu 18: Hai chữ ban bình an.
Nhạc: Líu cống xang xừ xang. Nếu bảo hai chữ, sao lại ca đến ba chữ. Bỏ bớt chữ an, chỉ ca: Hai chữ bình an. Như vậy thiếu về nhạc mà còn giảm về nghĩa.
Ví dụ: Khi chầu vua, các quan chúc tụng: Thánh hoàng vạn tuế, vạn vạn tuế. Điệp ngữ là mĩ từ pháp, rất hay.
Đó là sự khẩn cầu mong cho chồng bình an. Nếu chỉ ca bình an thì quá thường tình, không mặn nồng và chỉ là xã giao.

Câu 19: Trở lại gia đàng.
Có nơi ca: Mau trở lại gia đàng đã sai bản gốc mà còn hạ thấp tính thảo hiền, lòng tin ở chồng. Hối thúc chồng mau trở lại gia đình là khiếm nhã. Câu Trở lại gia đàng có nghiã là lòng lạc quan tin tưởng ngày sum họp sẽ đến. Chỉ bị mất lòng tin mới hối thúc chồng. Vậy nên ca đúng bản gốc.

Câu 20: Cho én nhạn hiệp đôi.
Tuy chữ nhạn sai với nhạc: Líu xáng xàng xề oan liu, song đúng với én nhạn liền đôi, vì bài Dạ cổ hoài lang vừa hay về nhạc và hay về lời ca, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Mong sao chúng ta đồng thuận: Thống nhất bài ca Dạ cổ hoài lang là để bày tỏ lòng biết ơn nhạc sĩ Cao Văn Lầu đã viết ra một tác phẩm tuyệt vời cho chúng ta thừa hưởng.

(Lâm Tường Vân - Tạp chí Sân khấu số 11/2005)

Trong khi rất nhiều tài liệu đưa nội dung bài này bị sai lệch, và nhiều nghệ sỹ thể hiện nó cũng sai theo, xin ghi lại để các bạn dễ so sánh (phần chữ màu đỏ là bản nguyên tác):

1. Từ là từ phu tướng
Từ là từ phu tướng,

2. Bảo kiếm sắc phán lên đàng
Bửu kiếm sắc phong lên đàng.

3. Vào ra luống trông tin nhạn
Vào ra luống trông tin chàng,

4. Năm canh mơ màng
Ðêm năm canh mơ màng.

5. Em luống trông tin chàng
Em luống trông tin nhàn,

6. Ơi! gan vàng thêm đau
Ôi, gan vàng quặn đau.

7. Đường dầu xa, ong bướm
Ðường dầu xa ong bướm,

8. Xin đó đừng phụ nghĩa tào khang
Xin đó đừng phụ nghĩa tào khang.

9. Còn đêm luống trông tin bạn
Còn đêm luống trông tin bạn,

10. Ngày mỏi mòn như đá vọng phu
Ngày mỏi mòn như đá vọng phu.

11. Vọng phu vọng luống trông tin chàng
Vọng phu vọng, luống trông tin chàng,

12. Lòng xin chớ phũ phàng...
Lòng xin chớ phụ phàng.

13. Chàng là chàng có hay
Chàng hỡi chàng có hay,

14. Đêm thiếp nằm luống những sầu tây
Ðêm thiếp nằm luống những sầu tây.

15. Biết bao thuở đó - đây sum vầy
Biết bao thuở đó đây xum vầy,

16. Duyên sắt cầm đừng lọt phai...
Duyên sắt cầm đừng lạt phai.

17. Là nguyện - cho chàng
Thiếp cũng nguyện cho chàng,

18. Hai chữ an - bình an
Nguyện cho chàng hai chữ bình an.

19. Trở lại - gia đàng
Mau trở lại gia đàng,

20. Cho én nhạn hiệp đôi.
Cho én nhạn hiệp đôi.