Có Đáng để xảy ra vụ nổ súng chết người?

Scott Herhold

Thứ Tư tuần qua, một người đàn ông mảnh khảnh, đeo kính đen, tóc bạc, ông Trần Kim Mãnh đứng trước bàn thờ cầu nguyện cho vong linh con gái. Cách bàn thờ hơn chục bước, chính là địa điểm mà 60 tiếng đồng hồ trước, con gái ông đã bị một nhân viên caœnh sát nổ súng bắn thiệt mạng.

Cúi mình nâng tấm ảnh cô con gái – tấm ảnh với nụ cười héo hắt trên khuôn mặt – ông đã nói ra một điều cốt lõi nhất trong nỗi oán hận của ông: “Nếu người ta mà có làm cảnh sát, khi đối mặt với một người như thế này, người ta không nên dùng đến súng.”

Lời phát biểu ấy là một lời phát biểu cho sự đau thương, cho nỗi giận dữ, cho những gì không thể tin nổi. Nhưng lời phát biểu ấy đã đi thẳng vào tâm điểm các vấn đề đặt ra trong cái chết của cô Trần Thị Bích Câu, 25 tuổi.

Không giống như nhiều vụ cảnh sát nổ súng trong các trường hợp có nguy hiểm rõ rệt trước mắt, vụ gọi cảnh sát này đáng lẽ có thể có một kết thúc khác. Có rất nhiều lý do để nghĩ rằng đáng lẽ hôm nay cô Trần Thị Bích Câu phải còn sống, đáng lẽ cái bàn thờ ngoài căn chung cư cô ở tại con đường East Taylor không phải bầy ra, và những giọt nước mắt đã có thể tránh được.

Sự kiện gay go trong vụ nổ súng này là hành động đó không phải là một hành động dũng cảm. Đó là một hành động cuœa sự sợ hãi – sự sợ hãi ấy có thể hiểu được, vâng, nhưng mặc dù thế, vẫn chỉ là sự sợ hãi.

Khi nói như thế, tôi không có ý nói tôi không thông cảm cho ông Chad Marshall, người nhân viên cảnh sát có bốn năm thâm niên đã bắn chết cô Trần Thị Bích Câu. Sau khi sự việc xong rồi, thì khá dễ, có lẽ là quá dễ dãi cho một người ngoại cuộc chỉ trích về một quyết định phải có trong giây lát của một nhân viên cảnh sát, những người luôn luôn chạm mặt với nguy hiểm mỗi khi khoác lên bộ đồng phục.

Hình phạt tâm thần

Tôi gần như có thể bảo đảm với quý vị rằng ông Marshall hiện đang phải đeo nặng một hình phạt tâm thần hết sức lớn lao cho việc lẫy cò súng. Mỗi tấm ảnh của cô Trần Thị Bích Câu và hai đứa con xuất hiện trên truyền hình hoặc trên một tờ báo, đều buộc ông phải tưởng đến quyết định của mình. Có thể ông sẽ hồi phục được trong nghề nhân viên công lực của mình. Còn tôi, nếu là ông, tôi biết tôi không thể nào hồi phục nổi.

Trên phương diện chính thức, sở cảnh sát và biện lý cuộc sẽ nói rằng vụ nổ súng này được biện minh. Cô Trần Thị Bích Câu cầm một con dao bào trái cây của người Việt – con dao bào ấy có thể bị nhận lầm là một con dao phay – bảo đảm là như thế.

Nhưng cũng giống như bất cứ một phán đoán nào bị đơn giản hóa quá nhiều – phán quyết ấy không phản ảnh được toàn thể câu chuyện. Nó đối xử với thảm kịch bằng một con dấu quan liêu hành chánh. Và nó không giải thích ra được những lựa chọn mà nhiều người khác đã thực hiện trước khi bắn.

Hãy bắt đầu với chính nạn nhân. Không một ai đến dự buổi lễ cầu nguyện lại có thể quy lỗi cho nạn nhân về vụ nổ súng này. Tuy nhiên, không thể nào giải đoán được những gì xẩy ra trong đêm Chủ Nhật, 13 tháng Bẩy, 2003, nếu không hiểu được cơn giận của cô Trần Thị Bích Câu.

Gia đình nạn nhân cho biết cô đã bực bội vì cửa phòng ngủ lỡ bị khóa sập, cô ở bên ngoài, không vào được. Cô đã gọi cảnh sát để nhờ giúp ý kiến. Cô đã cố leo qua cửa sổ vào phòng ngủ mà không được. Cô đã cậy cái khóa cửa bằng một con dao bào trái cây khổ lớn của người Việt. Và có lẽ cô đã không cẩn thận, mà đáng lẽ nên cẩn thận để trông chừng hai đứa con, Tony 4 tuổi, Tommy 3 tuổi.

Phía cảnh sát cho biết họ đã được gọi đến hiện trường, do một người hàng xóm nhìn thấy có đứa bé ở tuổi chập chững không ai coi ngó gần đường.

Thử nghĩ đến sự lựa chọn mà người hàng xóm ấy đã thực hiện. Việc tốt hơn là gọi một nhân viên cảnh sát vũ trang đến, hay tốt hơn là đích thân mình giúp đỡ cho đứa bé ấy? Trong một khu xóm giềng gần gũi, ít có ai lại phải đi cân nhắc cái sự lựa chọn ấy.

Những chọn lựa của cảnh sát

Sau hết, và chí tử nhất, là những lựa chọn mà chính nhân viên cảnh sát đã thực hiện. Gia đình nạn nhân nói rằng việc nổ súng xẩy ra chỉ vài giây đồng hồ sau khi cảnh sát viên Marshall một mình bước vào căn chung cư này, và chỉ nói trước một câu “Hey, hey, hey!” Phía cảnh sát nói rằng đã trải qua 55 giây đồng hồ và hai cảnh sát viên đã ra lệnh cho cô Bích Câu buông con dao bào xuống.

Chúng ta cần phải được biết nhiều hơn nữa: Trước đó cảnh sát viên Marshall đã biết những gì? Ông ta có được cho biết cú điện thoại đã gọi trước đó cho cảnh sát hay không? Ông ta đã có được biết rằng cô Trần Thị Bích Câu đang cầm một món có thể là khí giới hay không? Trước đó ông ta có hỏi hay không?

Tuy nhiên, chúng ta đã biết đủ, để đặt câu hỏi rằng tại sao đã không có một cách giải quyết khác trong vụ đối đầu này? Mặc dù cảnh sát chạm mặt với một người giận dữ, đang cầm một vật giống như con dao phay, nhưng đó là một phụ nữ, chiều cao 4 foot 11, cân nặng 90 pounds, đứng ở khoảng cách sáu hoặc bảy feet, việc ấy không thể quyết định cho, hoặc khiến cho phải nổ một phát súng chí tử.

Câu hỏi then chốt là tại sao các nhân viên cảnh sát đã không hỗ trợ, không dùng radio để gọi sự gíup đỡ, không kêu người bạn trai đưa hai đứa nhỏ ra ngoài, trong khi vẫn chĩa súng vào cô Trần Thị Bích Câu. Nếu cô Bích Câu có tấn công họ, thì bấy giờ họ có thể khai hỏa.

Vâng, chắc chắn vụ nổ súng này cũng sẽ quay lại với những điều như đã được biện minh. Nhưng đấy không phaœi là công lý, nó không giống nhau. Đây là một thảm kịch đáng lẽ không cần thiết phải xẩy ra.

Nguyễn Bá Trạc dịch

_________________________

Nguyên tác Anh ngữ đã đăng tải trên San Jose Mercury News ngày thứ Năm, 17 tháng Baœy, 2003. Mục bình luận của Scott Herhold xuất hiện hàng tuần trên nhật báo này vào mỗi thứ Năm và Chủ Nhật