Những buổi trưa hè trong cái oi nồng, nóng bức, lòng tôi bỗng nhớ bóng tre xưa. Những lũy tre rủ bóng mát xuống thôn làng. Những lũy tre với ngọn cong vút lên, đỗ xuống những cánh cò mỗi buổi chiều hè. Tre hiền lành giản dị mà gắn bó, thân thiện với người. Tre giúp người nông dân bao nhiêu việc. Từ cái tăm, cái đóm đến cái lạt bó mạ. Cái cành tre nhỏ bé dùng làm cắng néo đập lúa, cho trẻ con làm con khẳng để chơi cầy xuông. Lại chẻ ra làm cái lạt nầm xâu từng bó mạ thành một đon to cho mẹ gánh ra đồng. Ngọn tre, cành gai xùm xòa dùng cắm xuống làm rào ngăn trâu bò bảo vệ ruộng vườn hiệu quả. Hồi còn đi học, cứ lâu lâu chúng tôi lại được thầy nhắc mang nộp ngọn tre làm rào.
Một cặp vợ chồng trẻ mới ra ở riêng làm ngôi nhà nhỏ bằng tre. Phải nhà khó khăn, đi xin góp mỗi nhà trong xóm một cây tre cũng đủ cất nên cái mái ấm đầu đời của đôi uyên ương đang bắt đầu xây sự nghiệp. Rồi bà con chòm xóm đến chơi thế nào cũng nhắc: Trồng lấy khóm tre mà lấy cái dùng. Một gốc tre đặt xuống, chẳng bao lâu đã vút thẳng những mầm măng. Rồi tre ấm bới, gốc tre ken dày, tay tre quấn quýt. Thế là cái gia đình trẻ dạo nào giờ đã đông đúc cái con.
Những buổi trưa hè, trên những rặng tre quanh vườn nhà tôi, chim liếu điếu từng đàn chuyền cành kêu inh ỏi. Những con liếu điếu làm nhộn cả một góc vườn. Buổi chiều, chim kà kiêng bay về đậu trên đỉnh ngọn trẻ. Chim cà kiêng đi từng đàn luôn mồm hò hét làm náo loạn cả một vùng.
Tre ngả bóng mát những trưa hè cho con trâu, con bò nằm nhai trầu bình yên, thong thả. Dưới bóng tre, người lớn, trẻ con cùng ngồi đón gió, kể chuyện làm ăn, chuyện trên trời, dưới bể, những bãi đất dưới gốc tre nhẵn thín vì dấu lê la của những trưa hóng mát.
Rồi một ngày kia, người làng tôi bỗng thấy cây nhãn, cây vải thu được nhiều tiền. Người ta đổ xô đi tìm nhãn, vải về làm giống. Tre cứ lặng lẽ ra đi nhường chỗ cho cây ăn quả. Bóng tre ngày một thưa vắng dần. Tre đã ra đi. Lùi dần vào những nơi xa ngái. Âu cũng là phải vậy biết làm sao. Bây giờ tre sẽ ở thật xa người. Tre ở mãi nơi thâm sơn cùng cốc, nơi rừng đầu nguồn. Rễ tre sẽ ôm giữ đất, bảo vệ nguồn sông. Cành tre tung bay trong gió đón những cánh chim trời. Nguồn lợi từ tre sẽ ở nơi rừng thẳm. Người về đô thị vẫn không quên được bóng tre. Người đem theo tre nhưng mà là tre cảnh. Những khóm tre điểm xuyết cho không gian bớt phần tẻ nhạt, khô khan. Ơi cây tre bình dị, tre đã trở về rừng. Lòng tôi luôn nhớ bóng tre xưa.
14.4.2007
  Đức Trí