Những điều cơ bản Việt Nam cần làm để tiến tới một nhà nước pháp quyền
Thanh Trúc, phóng viên đài RFA, 2007.07.30

Trong bài góp ý trước đây về tiến độ hội nhập của Việt Nam thời hậu WTO, chuyên gia từng hoạt động lâu năm trong ngành ngân hàng và tài chánh ở Hoa Kỳ và ở Việt Nam là ông Bùi Kiến Thành nhận định rằng pháp lý, kiến thức về luật quốc tế và một nhà nước pháp quyền là những điều kiện then chốt để Việt Nam hội nhập tích cực với khu vực và thế giới.
[/align]

• Bấm vào đây để nghe cuộc phỏng vấn này
  
• Tải xuống để nghe

[/align]
Hiện là cố vấn cao cấp trong tập đoàn tư vấn AIG American International Group của Hoa Kỳ tại Hà Nội, kỳ này ông Bùi Kiến Thành trình bày ý kiến xây dựng về những điều cơ bản và những vướng mắc Việt Nam cần thoát ra để tiến tới một nhà nước pháp quyền. Bài phỏng vấn do Thanh Trúc thực hiện:

Thanh Trúc: Thưa ông Bùi Kiến Thành, trong chính sách đổi mới ở Việt Nam, lãnh đạo đảng và nhà nước thường nhắc đến việc xây dựng một “Nhà Nước Pháp Quyền”. Vậy nhà nước pháp quyền là gì, nó khác gì với chế độ “Nghị Quyết” trước thời kỳ đổi mới?

Ông Bùi Kiến Thành: Nhà nước pháp quyền là cả một hệ thống tư tưởng về vấn đề quản lý đất nước dựa trên luật pháp chứ không phải dựa trên những quyết định có tính chất chủ quan. Vì vậy cho nên nhà nước pháp quyền là dùng luật pháp để quản lý. Cái này khác hơn rất nhiều so với chế độ trước là chế độ tạm gọi là nghị quyết.

Thực ra chế độ trước kia trong thời kỳ chiến tranh là một chế độ rất cam khổ mà mọi người chấp nhận với cái sự quản lý dưới quyền hoàn toàn ở trong tay của một tổ chức đảng mà mọi người đều phải tuân theo.

Vì vậy cho nên khi đó luật pháp không phải là vấn đề quan trọng mà vấn đề ở đấy là làm thế nào để thắng được chiến tranh và mọi người đều chấp nhận điều có thể nói là chuyên chế vô sản của đảng cộng sản.

Từ một cái tổ chức chuyên chế quyền lực đến một nhà nước pháp quyền nó có một khỏang cách rất là xa. Cài chế độ nhà nước pháp quyền mà hiện nay lãnh đạo và đảng muốn xây dựng lên hoàn toàn khác với chế độ chuyên chế vô sản trước kia.

Tam quyền phân lập

Thanh Trúc: Theo ông hệ thống nhà nước pháp quyền tại Việt Nam có gì đặc biệt so với nhà nước pháp quyền của các nước tiên tiến?

Ông Bùi Kiến Thành: Một nhà nước pháp quyền thì cơ chế quyền lực dồn vào trong ba cơ quan chính tức lập pháp, hành pháp và tư pháp. Lập pháp thì có quốc hội để có thể viết ra luật áp dụng cho tất cả nhân dân, hành pháp là thi hành những đạo luật ấy thế nào cho phù hợp và tư pháp để xử những vụ kiện liên quan giữa các cá nhân với nhau hay giữa nhà nước và nhân dân.

Vì vậy nhà nước pháp quyền phải có ba cơ quan quyền lực ấy và nó phải phân lập ra, tức là phải độc lập. Có thể nói lập pháp không cưỡng chế hành pháp và chính phủ, chánh phủ cũng hoàn toàn độc lập để có thể thức hiện những cái quyền của mình, và tư pháp phải độc lập để có thể xét xử một cách nghiêm minh.

Cả ba cái đấy ở Việt Nam chưa có hoàn toàn thức hiện được vì lập pháp của Việt Nam trong đấy có tất cả những ông quyền cao chức lớn trong hành pháp ngồi vào đó, đồng thời cũng có những ông chánh án toà án nhân dân tham gia vào trong quốc hội.

Vì vậy cho nên quốc hội cũng đã là không có độc lập với lại hai quyền kia, và những quyền kia cũng chưa hoàn toàn độc lập. Nói thực tế ra tư pháp Việt Nam còn ảnh hưởng rất nhiều sự chỉ đạo của nhà nước. Chế độ tam quyền phân lập ở Việt Nam là chưa có.

Thanh Trúc: Ông vừa đề cập đến tam quyền phân lập, Việt Nam có áp dụng khai niệm này trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền hay không?

Ông Bùi Kiến Thành: Tam quyền phân lập là làm sao để có thể phân quyền ra giữa những cơ quan của nhà nước hầu đảm bảo quyền tự do của dân chúng. Tam quyền phân lập là quốc hội không được áp chế chánh phủ và chánh phủ không bị ảnh hưởng của các bộ phận kia. Nhà nước không được tham gia vào trong vấn đề gọi là xử kiện.

Các vị chánh án thì được quyền độc lập để có thể nghiêm minh xử án. Ba cái quyền đó phải tách ra. Bên Mỹ hay bên Pháp không khi nào có một ông bộ trưởng của chính phủ ngồi trong quốc hội vì nếu như vậy thì khi làm ra luật thì những ông bộ trưởng hay những ông chánh án ngồi đấy thì làm sao mà sau này có thể đánh giá cái luật ấy hợp hiến hợp pháp để mà xử. kiện được thí dụ như vậy.

Tam quyền phân lập là để tổ chức này giám sát tổ chức kia mà đừng có để cho bất kỳ quyền nào ở trong ba quyền ấy lấn át quyền khác, dẫn tới sự bất công trong xã hội.

Lập Pháp/Quốc Hội

Thanh Trúc: Có ba điều cần làm rõ ở đây, trước nhất xin hỏi về Lập Pháp/Quốc Hội: Luật Pháp Việt Nam được xây dựng như thế nào?

Ông Bùi Kiến Thành: Quốc hội Việt Nam có cái đặc biệt có thể nói là trên thế giới ít thấy. Trong quốc hội Việt Nam chỉ có 25% chuyên, tức là 25% các đại biểu thật sự làm việc hết thời gian cho quốc hội.

Còn lại 75% gọi là không chuyên, tức là làm việc này việc khác, có thể là thiếu tướng nơi một cơ quan nào hay bộ trưởng trên một cơ quan của nhà nước hay làm bất kỳ cái gì nhưng mỗi một năm họ chỉ làm việc quốc hội một thời gian ngắn là thời gian quốc hội có họp.

Vì vậy cho nên cái khả năng làm luật của quốc hội rất là eo hẹp, quốc hội ủy quyền cho bên hành pháp bên chính phủ tạo dựng lên soạn thảo lên những bộ luật và bên chính phủ tức hành pháp lại chuyển những dự thảo đó qua cho quốc hội xem và từ đấy quốc hội nghiên cứu, bàn bạc và bỏ phiếu thông qua.

Quốc hội Việt Nam không làm hết vai trò làm luật của mình mà lại giao phần dự thảo luật cho phía bên hành pháp. Đấy là vấn đề cực kỳ đặc biệt của Việt Nam, nó thực sự không hợp lý vì bên làm luật phải riêng và bên hành pháp phải riêng.

Lãnh vực Hành Pháp/ Chính Phủ

Thanh Trúc: Về lãnh vực Hành Pháp/ Chính Phủ: Luật Việt Nam được triển khai và áp dụng như thế nào?

Ông Bùi Kiến Thành: Hành pháp của Việt Nam hiện nay có một vấn đề cũng rất đặc biệt nữa, tức là luật của quốc hội làm ra phải chuyển qua cho chủ tịch nước ký và ban hành. Nhưng ký và ban hành xong luật vẫn chưa áp dụng được nếu không có nghị định của bên chính phủ hướng dẫn vấn đề áp dụng luật.

Vì vậy hiện nay Việt Nam có rất nhiều luật, hàng chục đạo luật đã được quốc hội thảo luận thông qua và đã được chủ tịch nước ký ban hành nhưng không đi vào hiện thức không đi vào áp dụng vì bên chính phủ không ra nghị định để mà áp dụng. Cái này là một cái đặc thù không chỉ riêng cho Việt Nam mà bên nước Pháp cũng có vấn đề này.

Vì vậy cho nên hành pháp lại có quyền gần như là phủ quyết những đạo luật của bên quốc hội bằng cách không lập ra nghị định hướng dẫn cần thiết. Thậm chí đi tới một mức thấp hơn nữa là có những trường hợp mà nếu không có thông tư hướng dẫn của một bộ một ngành nào thì luật đó thành như là vô hiệu. Vấn đề thi hành luật ở Việt Nam cần phải được xem lại và chỉnh đốn cho tốt hơn nữa.

Thanh Trúc: Về mặt Tư Pháp/ Toà Án : Hệ thống tư pháp Việt Nam có độc lập hay không? Việc thụ lý và xử án được coi là công minh đến mức nào?

Ông Bùi Kiến Thành: Có thể nói trên nguyên tắc tư pháp Việt Nam và toà án là một cơ quan độc lập nhưng thực tế mức độc lập đó rất là giới hạn. Vì trước khi bất kỳ một vụ án nào được mang ra xét xử, nhất là những vụ án lớn, thì lại có những ban gọi là ban chỉ đạo trung ương để xem xét những trường hợp ấy trước khi toà án được quyền xử.

Nếu có một vụ án lớn cần đem ra xử thì bộ trưởng Bộ Công An là một, chánh án Toà Án Nhân Dân là hai, viện trưởng Viện Kiểm Sát là ba và một vị nội chính của trung ương đảng gởi đến là bốn. Như vậy là có sự tham gia vừa của công an vừa của viện kiểm sát vừa của toà án nhân dân vừa đại diện của đảng để xem xét trước vụ án đấy có nên xử hay không và xử như thế nào.

Với một chiều hướng như vậy thì quyền hành xử án độc lập của toà án rất là eo hẹp. Không một nước nào trên thế giới thụ lý một vụ án qua một ban chỉ đạo trung ương trước khi toà xử cả. Nếu bên Mỹ một cuộc họp như vậy là hoàn toàn bất hợp pháp.

Thanh Trúc: Xin được hỏi tiếp một câu là quyền của người bị xử án ở Việt Nam được bảo đàm đến mức nào với người bị xét xử ở những nước tiên tiến?

Ông Bùi Kiến Thành: Nó chỉ được bảo đảm trong phạm vi hạn hẹp của nó, không thể nào so sánh với Hoa Kỳ được. Thí dụ ở Hoa Kỳ khi một tội phạm tình nghi bị bắt thì cảnh sát phải đọc cho người tình nghi tội phạm đó biết quyền của người ta như thế nào, và nhắc rằng anh có thể có quyền không trả lời những câu hỏi của điều tra, anh có thể sử dụng cái tu chính hiến pháp số V để nói rằng câu trả lời của tôi có thể phương hại đến quyền của tôi trong vấn đề xử án.

Bên Việt Nam thì không hề có cái đấy. Hoặc là mỗi khi vào nhà ai để lấy bằng chứng thì cũng phải tuân thủ theo những qui định của luật pháp. Thí dụ bên Mỹ dầu rằng thấy một người tội phạm đấy chạy vào nhà để một cây dao đẫm máu trên bàn để rửa tay mà ùa vào bắt thì đấy là không được. Phải có án lịnh của toà mới được vào bắt.

Nếu ùa vào bắt thì đưa ra toà toà sẽ hỏi trước khi ông vào nhà người ta ông có án lịnh của toà không, nếu không có án lịnh thì vụ đó toà không được phép xử vì cái vấn đề là cảnh sát không tuân thủ theo qui định của luật pháp. Những cái việc đấy đặc thù của xứ Mỹ thì Việt Nam không có chuyện đó. Quyền của người nghi phạm Việt Nam rất là hạn chế. Có lẽ đây là vấn đề mà tư pháp Việt Nam cần nghiên cứu thêm để bảo vệ đầy đủ cái quyền của tội phạm hay nghi phạm.

Nói một cách chung nữa thì quyền của luật sư bào chữa cho các nghi phạm vẫn còn hạn chế. Thực sự ra trong những vụ xử thì vai trò của luật sư còn rất hạn hẹp, có thể nói đấy đưa ra bao nhiêu việc đấy nhưng chưa chắc gì đi đến đâu.

Và cái quan trọng nữa là hiện nay ở Việt Nam việc xử án phần lớn dựa trên các tài liệu điều tra của cảnh sát và cơ quan điều tra là chính chứ không dựa trên những điều mà luật sư có thể biện chứng được. Vì dù sao đi nữa luật sư cũng không có phương tiện để tìm cách điều tra như luật sư ở bên Mỹ hay bên Pháp.

Điều cần phải làm

Thanh Trúc: Thưa ông Bùi Kiến Thành, theo như ông phân tích thì rõ ràng một nhà nước pháp quyền hiện là điều cấp bách mà Việt Nam cần phải tiến tới trước khi đòi hỏi người dân tôn trọng luật pháp?

Ông Bùi Kiến Thành: Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền là một công trình cực kỳ quan trọng và hệ trọng đối với đất nước. Đây cũng là công việc mà lãnh đạo Việt Nam đang cố gắng hết sức để mỗi ngày xây đắp nó lên.

Tuy nhiên xây đắp một nhà nước pháp quyền không phải ngày một ngày hai mà có thể thực hiện được vì nó có những nguyên lý mà cần phải dày năm mới có thể thấm vào trong tâm tư nguyện vọng trí óc của người xây dựng luật và xây dựng nhà nước pháp quyền. Thậm chí như ở Mỹ từ khi lập quốc cho đến những năm 1960 thì cái vấn đề kỳ thị chủng tộc và vấn đề bất công đối với người da đen cũng chưa thực hiện được.

Cần phải có thời gian và nếu nhà nước và lãnh đạo quyết tâm thì lần lần ta có thể đến được nhưng phải đòi hỏi những sự thay đổi rất là to lớn trong hệ thống quản lý nhà nước, trong hệ thống điều hành và nhất là trong vấn đề bố trị lại lực lượng chính trị xã hội ở trong nước để đi đến một nhà nước pháp quyền mà mọi người có thể nhận thấy rằng quyền của nhân dân của mọi người dân được hoàn toàn bảo đảm.

Thanh Trúc: Thưa ông Bùi Kiến Thành, xin cảm ơn về thời giờ của ông dành cho bài phân tích về nhà nước pháp quyền ngày hôm nay.
 
[url] http://www.x-cafevn.org/forum/showthread.php?t=164

Bàn về nhà nước pháp quyền hay pháp trị?
Vũ Hoàng
Nguồn: www.danchimviet.com

Dự thảo báo cáo chính trị của Đại hội X đảng cộng sản Việt Nam có nhấn mạnh đến việc: “xây dựng cơ chế vận hành của nhà nước pháp quyền”.

Thế nào là một nhà nước pháp quyền? Nhà nước pháp quyền xây dựng trên những nền tảng nào? Hình thức ra sao?

Trả lời cho câu hỏi này ít nhất đã có 3 nhà trí thức: luật sư Lê Công Định (Sài Gòn), tiến sĩ Phan Đăng Thanh và tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng.

Cả ba ông đều cho rằng việc xây dựng "nhà nước pháp quyền" có ý nghĩa rất quan trọng trong việc cải cách luật pháp Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên cách gọi là “nhà nước pháp quyền” hay “nhà nước pháp trị” thì vẫn chưa thống nhất.

Theo ông Phan Đăng Thanh thì nên gọi là "nhà nước pháp quyền" còn ông Lê Công Định và ông Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng nên gọi là "nhà nước pháp trị". Theo tôi thì “nhà nước pháp quyền” hay “nhà nước pháp trị” trong xã hội dân chủ văn minh cũng chỉ là một. Tuy nhiên với xã hội Việt Nam nên gọi là “nhà nước pháp trị” có lẽ thuyết phục và cụ thể hơn. Nhà nước pháp quyền nghe có vẻ chung chung và mơ hồ.

Để tiện theo dõi vấn đề này, bạn đọc nên đọc ba bài viết này của các tác giả, bài “Nhà nước pháp quyền hay nhà nước pháp trị?” của Lê Công Định trên BBC, bài “Chỉ nên dùng từ nhà nước pháp quyền” của Phan Đăng Thanh trên báo Pháp Luật TP.HCM, và bài “Chế độ pháp trị” của Nguyễn Sỹ Dũng trên báo Tuổi Trẻ TP.HCM. (Ba bài viết này được đăng lại trên mạng Ýkiến.net).

Thế nào là một nhà nước pháp trị? Theo ông Lê Công Định thì nhà nước pháp trị xây dựng trên hai nền tảng chính đó là:

a) Tam quyền phân lập. Đó là “Đối với một nhà nước pháp trị, toàn bộ hệ thống chính trị và quản lý nhà nước phải được tổ chức theo nguyên tắc tam quyền phân lập. Quyền lực nhà nước, bao gồm các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, phải được phân chia thành ba bộ phận độc lập, riêng biệt và kiểm soát lẫn nhau. Sự phân quyền minh bạch như vậy sẽ giúp tránh tình trạng lạm quyền và dân chủ hình thức”.

b)Thượng tôn luật pháp. "Thượng tôn luật pháp còn đòi hỏi mọi văn kiện lập pháp và lập quy đều phải tuân thủ hiến pháp. Công dân được quyền thách thức tính hợp hiến của luật và các văn bản dưới luật bằng việc khởi kiện trước tòa bảo hiến”.

Ông Nguyễn Sỹ Dũng thì đi vào cụ thể hơn khi định nghĩa rằng một nhà nước pháp trị phải tuân thủ những nguyên tắc sau:

1) Bảo đảm tính tối thượng của pháp luật. Pháp luật phải được đặt trên nhà nước và đảng phái.

2) Nhà nước phải tuân thủ một hệ thống thủ tục được xác lập từ trước và được công bố công khai.

3) Bảo đảm nguyên tắc người dân được làm mọi điều pháp luật không cấm, nhưng nhà nước chỉ được làm những điều mà pháp luật cho phép.

Cũng theo ông Nguyễn Sỹ Dũng thì một nhà nước pháp trị đòi hỏi:

1) Hệ thống pháp luật phải có đầy đủ các qui định công bằng và minh bạch về thủ tục ban hành quyết định (không thể thích thế nào thì quyết thế ấy).

2) Các qui định về thủ tục ban hành quyết định phải được xác định từ trước và phải được công bố công khai từ trước (không thể sửa luật chơi trong lúc đang chơi).

3) Các qui định về thủ tục ban hành quyết định phải được áp dụng một cách công khai, minh bạch (không thể áp dụng các qui định mà không dẫn chiếu được, không lý giải được).

4) Các qui định về thủ tục ban hành quyết định phải được áp dụng một cách nhất quán (không thể nay áp dụng thế này, mai áp dụng thế khác).

Ông Phan Đăng Thanh thì cho rằng một nhà nước pháp quyền thì Đại biểu Quốc Hội phải thật sự là của dân, do dân bầu lên và các ông Nghị này phải là đại biểu "chuyên trách" chứ không phải các ông Nghị "kiêm nhiệm", ông cho rằng "việc Quốc hội và Hội đồng nhân dân không có thực quyền bắt nguồn từ nhiều lý do. Song dễ thấy nhất là tình trạng cơ quan quyền lực không có khả năng hoạt động độc lập, không thể giám sát được các cơ quan hành pháp, tư pháp. Gần đây chúng ta có chủ trương tăng thêm số đại biểu chuyên trách”.

"Họ là công chức, cán bộ, tướng tá của nhà nước. Họ là “quan làm luật" thì làm sao họ có đủ điều kiện thuận lợi để nói lên trung thực tiếng nói của nhân dân, để vận động nhân dân ủng hộ nhà nước và kiểm tra, giám sát nhà nước? Tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” đã biến "nghị trường" thành "quan trường", ở đó dường như các đại biểu phát biểu chủ yếu để được “thăng quan tiến chức”. Mỗi kỳ họp cơ quan đại biểu nhân dân chẳng khác gì một hội nghị liên tịch, liên ngành tập hợp các quan chức các cấp lớn nhỏ”.

Đồng thời ông Phan Đăng Thanh cũng nêu ra một vấn đề rất phổ biến trong xã hội Việt Nam hiện nay đó là "Lâu nay, chúng ta không có sự phân biệt rạch ròi giữa văn bản pháp luật (văn bản lập pháp: legislative (law) document) và văn bản pháp quy (văn bản lập quy: administrative regulation), mà tất cả đều gộp chung thành ‘pháp luật”.

Ông cho rằng “Yêu cầu cấp thiết hiện nay đòi hỏi phải xây dựng một trật tự pháp luật mới: pháp luật là ý chí của nhân dân do đại biểu nhân dân làm ra thông qua Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Còn Chính phủ và các cơ quan hành chính cấp trung ương, địa phương chỉ có thẩm quyền lập quy, ban bổ các văn bản pháp quy, thể lệ hành chính để tổ chức thi hành đúng đắn pháp luật của Quốc hội mà thôi. Bộ máy hành chính, cán bộ hành chính cũng như mọi công dân đều phải tuân theo pháp luật. Cơ quan nào, tổ chức nào, người nào làm trái pháp luật thì tùy theo chức năng, nhiệm vụ đều có cách xử lý thích đáng theo pháp luật. Không thể dung dưỡng tình trạng nhân dân phải “sống và làm việc theo pháp luật” còn cán bộ, cơ quan nhà nước lại tự cho mình quyền làm trái pháp luật. Họ cứ tùy tiện ban bố những pháp quy và thực hành những hành vi hành chính vi phạm pháp luật với nhiều lý do biện bạch khác nhau”.

Như vậy chúng ta có thể đúc kết lại là một nhà nước pháp trị phải là một nhà nước "Tam quyền phân lập”, ba cơ quan Lập Pháp, Hành Pháp và Tư Pháp phải hoạt động độc lập, ràng buộc và kiểm soát lẫn nhau. Các đại biểu Quốc hội phải do người dân bầu lên và phải đấu tranh cho quyền lợi của người dân, các đại biểu Quốc hội phải là các đại biểu chuyên nghiệp chứ không phải kiêm nhiệm (có nghĩa các đại biểu Quốc hội không phải là các quan chức chính phủ, họ phải chọn một trong hai nhiệm vụ này). Một khi luật pháp đã được công bố (được đa số dân chúng nhất trí thông qua) thì không ai được quyền thay đổi hay diễn giải theo ý mình kể cả chính phủ, người dân có quyền đưa vấn đề này ra Tòa Bảo Hiến (cơ quan duy nhất quyết định một điều luật nào đó có phù hợp với Hiến pháp đã ban hành hay không? Cơ quan này cũng phải hoạt động độc lập). Khi đã minh định như vậy rồi thì mọi công dân đều phải “sống và làm việc theo pháp luật”, bất cứ ai vi phạm đều bị trừng trị theo pháp luật kể cả chủ tịch nước nay Tổng bí thư đảng. Đó chính là “nhà nước pháp trị”.

Thế nhưng nên hiểu "nhà nước pháp trị" trong xã hội văn minh ngày nay khác hoàn toàn với “nhà nước pháp trị” dưới thời phong kiến. Cả ba ông Lê Công Định, Phan Đăng Thanh, Nguyễn Sỹ Dũng đã cảnh báo điều này ngay từ đầu bài viết. “Chế độ pháp trị” thời phong kiến là do Vua Chúa lập ra (theo ý mình, không phải nghe ai) để cai trị người dân. Còn "nhà nước pháp trị" ngày nay đó là nhà nước mà luật pháp được soạn thảo ra bởi ý chí của người dân, và khi đã ban hành rồi thì tất cả mọi người đều phải chấp hành, bất kể người đó là ai, đang nắm giữ chức vụ gì.

Ông Nguyễn Sỹ Dũng khẳng định “Khái niệm pháp trị trong cách hiểu của người Trung Quốc cổ đại đối lập với khái niệm đức trị. Pháp trị là dùng pháp luật để cai trị, chứ không phải dùng đạo đức để cai trị. Trong trường hợp này, pháp luật chỉ là công cụ của nhà nước, và nhà nước đứng trên pháp luật. Một nhà nước chuyên quyền sẽ ban hành mọi thứ luật mà nhà nước đó muốn và cần để cai trị. Còn khái niệm pháp trị gắn liền với nhà nước pháp quyền thì đối lập với khái niệm nhân trị. Pháp trị là pháp luật cai trị chứ không phải con người cai trị. Trong trường hợp này không ai có thể đứng trên pháp luật, kể cả nhà nước”.

Ông cũng cảnh báo rằng “Việc xây dựng chế độ pháp trị là rất cần thiết để vận hành nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải tránh được sự nhầm lẫn về khái niệm giữa pháp trị theo cách hiểu của người Trung Quốc cổ đại và pháp trị theo cách hiểu hiện đại. Vì rằng, nếu chúng ta nhầm lẫn thì việc xây dựng đất nước theo một mô hình “cổ kính” là điều rất dễ xảy ra”.

(Tôi xin đùa một chút cho đỡ căng thẳng đầu óc, nếu ông Nguyễn Sỹ Dũng ra tranh cử Tổng Thống thì tôi sẽ là người đầu tiên bỏ phiếu cho ông).

Ngày hôm nay vừa mới đọc được bài viết của ông Nguyễn Hòa trên Đàn Chim Việt (đăng lại từ báo Nhân Dân) "Đa nguyên, đa đảng có phải là "chiếc đũa thần" để chấn hưng và phát triển đất nước?” Trong đó ông đã kịch liệt phản đối chuyện đa nguyên đa đảng, ông cho rằng "Ða nguyên, đa đảng" không phải là "chiếc đũa thần" mà là chiếc đũa mốc, hoàn toàn không có khả năng giải quyết những vấn đề của quá trình chấn hưng và phát triển đất nước. Thậm chí nó còn làm cho đất nước mất ổn định, xã hội rối loạn, kéo lùi sự phát triển mà nhỡn tiền là tình hình đang diễn ra ở một số nước Ðông Âu, ở không gian hậu Xô Viết và ở một vài nơi khác trong khu vực gần với chúng ta”.

Tôi tôn trọng chính kiến của ông và xin ông hãy để người dân tự phán xét đâu là "đũa son?" và đâu là “đũa mốc?”. Tôi tin vào sự hiểu biết của người dân. Thưa với ông là Ukraina vừa có một cuộc bầu cử Quốc hội rất công bằng và tự do với hơn 40 đảng phái tham gia, đảng cộng sản Ukraina “anh em” của ông vất vả lắm mới kiếm được 3% phiếu bầu. Nếu ông và báo Nhân Dân biết tôn trọng người dân thì không nên “độc diễn”, bên cạnh bài viết của ông nên đăng bài viết “Bàn về dân chủ” của ông Nguyễn Thanh Giang vừa mới được đăng trên các diễn đàn hải ngoại, có thế mới công bằng vì các cụ vẫn nói "Có nghe phải nghe bằng hai tai”, phải vậy không thưa ông Nguyễn Hòa?

Tôi không tranh luận với ông vì trình độ có giới hạn. Tuy nhiên tôi sẽ trả lời câu hỏi của ông là “Thử hỏi đã có những ai nghiên cứu về một thể thức dân chủ thích hợp với hoàn cảnh xã hội và trình độ dân trí Việt Nam ngày nay?”, tôi biết rất có nhiều người đã đưa ra lộ trình dân chủ cho Việt Nam nhưng đảng cộng sản Việt Nam đều bỏ ngoài tai. Xin được hỏi ông rằng “ Có thằng nào đang ngồi trên ngai vàng mà lại tự từ bỏ để đi trăn trâu không?”.

Theo tôi để thay đổi chính trị trong hòa bình rất đơn giản (với điều kiện là đảng cộng sản không phá đám): Năm 2007 sẽ bầu cử Quốc Hội, tất cả mọi công dân Việt Nam đều có thể thành lập các đảng phái (trong Hiến Pháp Việt Nam họ có quyền đó) theo nhiều khuynh hướng và tư tưởng khác nhau. Họ toàn quyền lựa chọn tôn chỉ và cương lĩnh hành động. Trong một năm (từ đây đến đó) họ phải được tự do vận động cho đường lối và chính sách của tổ chức mình với tất cả phương tiện thông tin đại chúng (phải có tự do báo chí). Khi bầu cử diễn ra phải có giám sát quốc tế để gian lận không xảy ra. Đảng nào dưới 5% sẽ bị loại. Đảng nào (hoặc liên minh các đảng nào) chiếm được đa số ghế trong Quốc Hội sẽ đứng ra thành lập chính phủ. Mô hình Nghị viện là mô hình thích hợp nhất cho một nước Việt Nam dân chủ trong tương lai. Quốc Hội sẽ bổ nhiệm các thẩm phán Tòa Bảo Hiến cũng như các thẩm phán tối cao khác.

Điều đó hoàn toàn trong tầm tay và có thể làm được mà không gây ra một xáo trộn nào cho đất nước. Thế nhưng lực cản lớn nhất lại là đảng cộng sản.

Làm sao bây giờ? Đó là câu hỏi mà mỗi một trí thức Việt Nam cũng như mỗi một công dân Việt Nam cần suy nghĩ và đóng góp công sức của mình vào sự nghiệp chung của dân tộc. Một nước Việt Nam dân chủ và tự do sẽ là ngôi nhà chung, là tương lai tươi sáng của tất cả chúng ta.

Moscow, 30/03/2006