69 . GIÁNG SINH.
 
 
Đốt lửa trong cánh đồng….Nay là chiều Giáng Sinh, và mặt trời nhợt nhạt chiếu dọi ơ hờ, bầu trời sống sượng, không mây, xám xịt một màu, thay vì xanh ngắt một màu, với một ánh vàng loáng thoáng, không phân định được, phía trời tây…
Bỗng đâu, đây là tiếng nổ chát chúa của cành xanh bắt đầu cháy; một đợt khói dày bốc lên, trắng như da chồn trắng, và cuối cùng là ngọn lửa, lửa đuổi khói đi và lấp đầy không gian bằng những lưỡi lửa thuần khiết, bất chợt, như liếm không khí.
Lửa trong gió! Những vong linh hồng, vàng, tím, xanh, đang len lỏi vào bầu trời thấp, bí ẩn, đang tán lạc vào nơi đâu không hiểu, để lại một mùi than hồng, vất vưởng trong khí lạnh! Cánh đồng tháng mười hai, giờ đây ấm áp! Mùa đông đượm tình! Buổi chiều Giáng sinh, của bọn người sung sướng!
Những cây nha phiến gần đó như thể chảy tràn. Phong cảnh, qua bầu khí nóng, lẩy bẩy và lọc sạch, như thể làm bằng thủy tinh động đậy. Lũ con của người giúp việc, không có được máng cỏ, xơ xác và buồn rầu, tiến lại gần ngọn lửa lớn, để sưởi đôi tay cứng cóng, và ném vào lò lửa những trái dẻ rừng, trái lật, nổ lốp bốp như tiếng súng.
Chúng nó đùa vui thế! Và chúng vọt một cái, băng qua đống lửa lớn, đang dần dần nhuộm đỏ màn đêm! Chúng lại hát:
….Này mẹ Maria xuất hiện…
…. Này Joseph xuất  hiện….
Tôi dẫn La Rô lại, giao La Rô cho chúng nó, để cùng nhau vui đùa….

71 . ĐÊM TRONG.
 
 
Những sân thượng tổ ong màu trắng cắt rõ nét, lạnh ngắt trên nền trời xanh tươi vui, buốt lạnh lấm tấm sao. Ngọn gió bấc, cay nghiệt và âm thầm, ve vuốt những mặt mày, như lưỡi dao sắc.
Ai nấy nghĩ rằng, mình gặp lạnh và núp sâu trong nhà, kín cổng. Nhưng chúng mình, La Rô nhỉ, chúng mình cứ khoan thai mà bước, ngươi có lông ấm và tấm chăn của ta, còn ta thì có lòng ta, mình đi ngang ngôi làng sáng trong mà quạnh quẽ.
Sức mạnh bên trong nào nâng đỡ ta đây, ngỡ như ta là một tháp đá kiên cố, đội một nóc bằng nguyệt ngân. Ngươi nhìn bao nhiêu vì sao kia! Sao hằng hà sa số khiến ta chóng mặt. Dễ thường da trời là một thế giới của bầy trẻ, mà bầy trẻ đang đọc cho trần gian nghe một tràng kinh cầu, làm bằng tình thương lý tưởng.
La Rô ơi, La Rô! Ta dám đánh đổi cả đời ta, và ta những mong ngươi, bằng lòng dâng tặng đời ngươi, cho vẻ trong sáng của đêm tháng giêng vòi vọi, đêm thật sáng, thật trong, thật cô tịch này!  

72 . HỘI RƯỚC.
 
 
Sáng nay, La Rô đẹp tệ! Hôm nay là thứ hai Hội Rước, và đám trẻ khoác áo lộng lẫy làm những tên đấu bò, tên hề, tên ma-rô, chúng đã trang hoàng cho đám rước, theo kiểu người Maure, bằng những chiếc áo mão với những thứ hoa hoè nặng nề màu đỏ, lục, trắng, vàng…
Mưa, mặt trời và lạnh. Dưới ngọn gió bấc buổi xế chiều, hoa giấy đủ màu lăn lăn trên hè, và bọn đeo mặt nạ, lạnh cóng, đút bàn nổi gân xanh, vào đủ loại túi.
Khi chúng tôi đến nơi, vài phụ nữ cải trang làm mụ điên, áo sơ mi trắng lụng thụng, tóc đen bay bay có cài những dây hoa lục, xúm quanh La Rô hợp ca ầm ĩ, và nắm tay nhau bắt đầu vui vẻ nhảy quanh lừa.
La Rô, ngơ ngác, dựng tai, nghếch đầu, giống như con bò cạp bị lửa vây, giậm giật tìm lối tẩu thoát. Nhưng La Rô bé quá, mấy mụ điên không sợ và họ cứ quay quanh, giữa tiếng cười và tiếng hát. Đám trẻ, thấy lừa bị cầm tù, bèn cất tiếng hí, cho lừa bắt chước theo. Thấm thoát, công trường chỉ còn là một hợp tấu ngạo nghễ làm bằng tiếng đồng, tiếng hí, tiếng cười, lời hát, tiếng cối, tiếng trống đeo lạc…
Cuối cùng, La Rô, quyết định như một gã đàn ông, bẻ gãy vòng vây và chạy đến bên tôi, sánh nước kiệu, mắt nó đẫm lệ, yên cương lộng lẫy thì trụi lụi. Giống như tôi, nó không muốn hoà mình vào các đám rước….Chúng tôi không sinh ra để làm việc đó…. 

73 . CÁI CHẾT.
 
 
Tôi bắt gặp La Rô nằm trên nệm rơm, ánh mắt buồn và hiền. Tôi đến bên, ve vuốt nó, vừa ngỏ lời với nó, vừa muốn cho nó đứng lên.
Con vật khổ sở, dựng hết thân mình dậy, một chân vẫn còn quỵ…Nó không đủ sức….Bấy giờ, tôi duỗi chân nó ra trên mặt đất, âu yếm vuốt ve lần nữa, và cho mời vị thú y đến.
Lão Đạt Bông, thoạt thấy nó, đã chúi cái mặt bự sóm sém của ông, dồn ún cả xuống tới cằm, vào khoảng trống giữa bụng con lừa đáng thương, đưa qua đưa lại, trên ngực nó cái đầu đỏ phừng của ông giống như quả lắc.
- Không xong rồi, phải không ông?
Tôi không biết ông trả lời gì…Rằng con vật khốn nạn toi mạng…Không có gì….Rằng là bị đau….Rằng một loại rễ cây độc nào không hiểu….Rằng đất bị trộn với cỏ….
Nửa trưa, La Rô chết. Chiếc bụng nhỏ bằng bông gòn phình trương như quả địa cầu, bốn vó, cứng khựng, mất huyết, chổng lên trời. Bộ lông quăn trông giống như mái tóc bằng chỉ gai, bị mối mọt thường sảy ra với mấy con búp bê cũ, khi có bàn tay lướt chạm vào thì mủn ra như một nỗi buồn tan thành bụi bặm.
Trong cái chuồng im lắng, một con bướm vờn bay, nó ửng màu lên mỗi khi bay qua tia nắng ở cửa tò vò….  

75 . NGỰA GỖ.
 
 
Tôi đã mắc lên chiếc ngựa gỗ, nào yên cương, hàm thiếc và dây tròng của con La Rô tội nghiệp, tôi đã đem tất cả lên vựa thóc lớn, trong cái xó xỉnh lãng quên có mấy chiếc nôi trẻ con nằm la liệt. Vựa thóc này rộng, im vắng, có ánh mặt trời, từ đây ta thấy toàn diện làng mạc Moguer: nhà máy xay, màu đỏ bên trái,; trước mặt, lấp trong rặng thông, là Montemayor, với cảnh trắng tiêu sắt; sau lưng nhà thờ, khu vườn Trái Thông e ấp; phía tây là biển, biển đầy nước sáng lên bằng những đợt thủy triều mùa hạ.
Trong vụ nghỉ hè, trẻ con lên chơi ở vựa thóc. Và thế là mấy chiếc xe, được kéo đi bằng những chiếc ghế lật ngược, nối vào nhau dài dằng dặc; và những rạp hát, thì làm bằng giấy báo bôi bết màu thổ hoàng; thêm những nhà thờ, trường học…
Đôi khi, leo lên chiếc ngựa gỗ không hồn, rồi dậm chân vỗ tay, vừa phập phồng, vừa lẹ làng, chúng nó phóng ngựa băng qua cánh đồng tưởng tượng:
- Hi, La Rô! Hi!

74 . SẦU NHỚ.


La Rô ơi, ngươi trông thấy chúng ta phải không?
Ngươi thấy rõ, phải không, dòng nước sáng lạnh ở máy đạp nước reo cười thanh thản trong vườn như thế nào, và đàn ong, trong ánh sáng sắp lịm tắt, rộn ràng chung quanh cây hoa điệt lục với tím, hồng với vàng, dưới ánh sáng mặt trời còn chiếu trên đồi?
La Rô ơi, ngươi trông thấy rõ chúng ta phải không?
Ngươi thấy rõ, phải không, bầy lừa nhỏ của đám đàn bà thợ giặt, leo lên con dốc đỏ của Máy Nước Cũ, bầy lừa nhỏ uể oải, khập khiễng, ủ ê đối diện với vẻ trong sáng mênh mông, đang nối đất với trời, làm thành khối thủy tinh rực hào quang?
La Rô ơi, ngươi trông thấy chúng ta phải không?
Ngươi thấy rõ, phải không, bầy trẻ da tím ngắt, chạy luồn giữa đám cây nha phiến, mang trên cành những nụ hoa thung dung, như một đám phơn phớt, những bướm trắng mơ hồ lốm đốm màu son?
La Rô ơi, ngươi trông thấy chúng ta phải không?
Ngươi trông thấy chúng ta, La Rô hỡi, phải không? Phải, ngươi thấy ta. Và hình như ta còn nghe nữa đấy, nghe trong tà dương trong suốt - phải mà, phải, ta nghe… - lời van vỉ, trong tiếng hí đượm tình của ngươi đang thêm nét êm đềm cho Lũng Nho.  

76 . SẦU VƠ.
 
 
Chiều nay, tôi đi theo lũ trẻ ra tận mồ của La Rô, trong khu vườn Trái Thông, dưới cội cây thông tròn trịa,nhân từ. Chung quanh, tiết tháng tư đã điểm trang đất ẩm, bằng những hoa lan nhật quang to lớn.
Trên đầu, trong vòm thúy lục, được phết trọn bằng màu thiên thanh, chim hót, và âm thanh réo rắt mảnh mai, bay bướm và cười cợt, lan xa dần trong ngọn gió vàng của buổi chiều ấm áp, như một giấc mộng, trong sáng về một cuộc tình đổi mới.
Đến nơi, bầy trẻ ngưng tiếng reo hò ngay. Lặng thinh và trang trọng, nhìn chăm vào mắt tôi bằng những ánh mắt rực sáng, chúng dồn dập hỏi tôi bằng những câu khắc khoải.
Bấy giờ tôi nhìn xuống đất:
- La Rô, lừa bé bỏng của ta ơi! Nếu quả như ta nghĩ, ngươi hiện đang ở trong một đồng cỏ trên trời, và chở trên lưng len của ngươi chư Thánh Hài Đồng: thì thử hỏi ngươi có quên ta chăng? Ôi, La Rô, nói đi, nói đi: ngươi có nhớ ta không?
Và như thể nó đáp lời tôi, một chiếc bướm trắng nhẹ mình, nãy giờ không xuất hiện – linh hồn nó đấy chăng? - vờn bay mê mải, giữa đám hoa lan nhật quang, từ đoá này sang đoá khác….
       
 
                                          Saigon, năm 1973.
 

Chào ĐaoCay

Truyện Con lừa và tôi đã đươc mang vào thư viện

Cảm ơn ĐaoCay nhiều nhé

Chúc ĐaoCay luôn vui

70 . MÙA ĐÔNG.
 
 
Thượng đế đang ngự trong điện đài thủy tinh. Ấy là ta muốn diễn tả trời đang mưa đó, La Rô ạ. Trời mưa. Và những chiếc hoa cuối cùng, mà mùa thu khăng khăng giữ lại trên những cành cây mất khí huyết, trĩu nặng những hạt kim cương. Trong mỗi hạt, một bầu trời, một điện đài thủy tinh, một Thượng đế.
Ngươi hãy ngắm đóa hồng kia: nó mang trên mình một đóa hồng nước, và nếu ta lắc lay hoa, ngươi thấy không, thì một đóa hoa sáng khác lại rời ra, như lòng nó, để hoa hồng ở lại, ủ dột và tàn úa như lòng ta.
Nước ắt cũng tươi vui như mặt trời. Ngươi cứ nhìn đi, lũ trẻ đi chân không, bầm tím, khoẻ khoắn, chúng nó nhẩy nhót vui vẻ biết ngần nào. Và ngươi cứ nhìn họ hàng nhà chim sẻ, theo cách nói của Đạt Bông, vị y sĩ của ngươi, huyên náo, bất ngờ làm sao, chúng chui nhủi vào cây leo, vào trường học.
Trời mưa. Hôm nay mình không ra đồng. Một ngài chiêm ngưỡng. Ngươi nhìn coi, nước đổ từ ống xối mái nhà xuống; và hàng cây keo sạch sẽ hơn, đã khởi sự phủ đầy bóng tối, nhưng vẫn còn le lói ánh vàng, và chiếc thuyền mảnh của bọn trẻ, hôm qua bị lọt vào đám cỏ, nay bềnh bồng trở lại trong hồ. Và giờ đây ngươi hãy ngắm xem, dưới bóng mặt trời nhợt nhạt đang tái hiện, tất cả vẻ đẹp của móng trời xuất xuất phát từ nhà thờ, và đến chết ngủm gần chúng mình.     

62 . QUẢ LỰU.
 
 
La Rô, đẹp làm sao, quả lựu đây này! Aguedilla gửi biếu tôi, đã chọn giữa đám lựu đẹp nhất trong vườn của chị ở vùng suối Tu viện. Không có quả nào như quả này, khiến tôi liên tưởng sự mát ngọt của con suối sinh dưỡng nó. Quả nức vẻ tốt tươi, một vẻ tốt tươi mát mẻ khoẻ mạnh. Chúng mình ăn chứ?
La Rô à, cái hương vị sao mà ngon, vừa ngây ngấy khô, của lớp vỏ vừa dai vừa cứng, bám vào quả như rễ bám vào đất! Chưa chi đã tới vị ngọt đầu tiên – hoàng ngọc thoắt biến thành hồng ngọc - của những hạt hiện ra dính liền với vỏ. Rồi thì, La Rô, đến lượt phần cơm lựu, dày dặn và tốt lành, với lớp màn the mỏng, với cái kho tàng ngon ngọt, làm bằng những hạt ngọc tía ăn được, đầy nước và hăng, như trái tim của một nữ hoàng thanh xuân nào không hiểu. Sao mà quả căng đầy thế này, La Rô?
La Rô! Đây, ăn đi. Ngon quá! Khoái làm sao, hàm răng cứ ngập vào thịt đầy đặn, chín, tươi tắn, thắm màu! Khoan, ta không nói được nữa. Đối với vòm miệng, là cảm giác y như cảm giác của con mắt lạc vào mê lộ màu sắc hoang mang của chiếc kính bách hoa. Hết, lựu hết nhẵn rồi….
La Rô ạ, nay ta không còn cây lựu nào. Ngươi thì không được biết những cây lựu trước đây, làm cây cảnh ở bãi nuôi thú rộng lớn của kho rượu Đường Hoa. Chiều nào bọn ta cũng đến đó….Qua các lỗ hổng, giữa mấy bức tường đổ vỡ, người ta khám phá thấy những sân nhà ở đường San Hô, mỗi chiếc sân có cái đẹp riêng, thấy làng, thấy sông. Người ta nghe tiếng còi của khinh kỵ binh, nghe tiếng lò rèn ở Sierra…Đây là sự khám phá một phần đất khác của ngôi làng, khác với phần đất của ta, đầy cả chất thơ của đời sống hằng ngày. Mặt trời xế bóng, và mấy cây lựu rừng rực như những kho tàng quý giá, cạnh cái giếng râm mát, cái giếng có cây sung nhiều tắc kè, và làm nứt nẻ thành giếng đấy….
Lựu; thổ sản quý báu của thành phố Moguer! Lựu bung ra giữa thành phố mặt trời hoàng hôn đỏ thắm! Lựu vườn Tu Viện, lựu hẻm đá Peral, lựu Sabariego, lựu ở những thung lũng sâu và yên tĩnh, có những ngọn suối, giống như tâm tưởng của ta trong khuya, níu giữ hình bóng trời hồng!   

64 . TÌNH THÁNG MƯỜI MỘT.


Đêm…La Rô ở ngoài đồng về, nhẹ chở trên lưng, một đống cành thông thổi lửa, thân mình gần như ngập lút dưới đống màu xanh lục to tướng, vô tri. Bước chân của nó dìu dặt, đều đều như bước chân, của người thiếu nữ làm xiếc lấy thế quân bình trên sợi dây mảnh mai, tinh quái…
Tưởng chừng lừa không cất bước. Đôi tai dựng đứng, nó giống như con ốc sên, đèo ngôi nhà nó trên lưng.
Những cành xanh động đậy, hứng ánh nắng, hứng chim xi ni, gió, trăng, quạ - ghê quá! Quạ nữa đấy, La Rô ơi, cành rủ lê, khổ sở, xuống lớp bụi trắng trên những lối đường mòn hoàng hôn.
Không khí dịu lạnh màu tím nhạt loang vào vạn vật. Và trong làng mạc này đây, sắp bước sang tháng muời hai, vẻ khúm núm đằm thắm của lừa, dưới gánh nặng, giống như năm ngoái, bắt đầu mang vẻ thoát tục.        

66 . BỌN HÁT DẠO.
 
 
La Rô, hãy nhìn nàng bước xuôi theo con đường, dưới ánh mặt trời màu đồng, nàng đi thẳng người, kiêu hãnh, vai để trần, không nhìn ngó ai…Sắc đẹp đã phai tàn, nhưng vẫn còn rõ nét, và uy nghi như một cây sồi, sắc đẹp giữa mùa đông sao khoẻ thế, khăn quàng buộc vào thân và váy xanh có viền lất phất, lốm đốm trắng! Nàng đi đến tòa thị chính, xin phép cắm lều, như lệ thường, sau lưng nghĩa trang. Ngươi biết quá mà, La Rô, những chiếc xe lăn tồi tàn của bọn hát dạo đấy, xe với củi lửa đốt giữa trời, với bọn đàn bà diêm dúa, với bầy lừa sống dở chết dở, ngậm nhấm cái chết chung quanh mình.
Bọn lừa, nghĩ coi La Rô! Hẳn chúng nó, trong các bãi nuôi thấp lè tè, giờ đây run sợ, lừa của Friseta, nếu đánh hơi ra bọn hát dạo. Phần tôi thì yên tâm về La Rô, bởi vì bọn hát dạo, muốn tới chuồng của nó, cũng phải băng qua một nửa ngôi làng, và cũng bởi vì Rengel, tên gác, thương mến cả hai chúng tôi. Nhưng mà, để chọc nó, để dọa nó, tôi om giọng, thành ra giọng tôi uốn éo một cách hắc ám:
- Đi vào nhanh La Rô! Vào nhanh lên, ta đóng cổng…Họ lùa mày đi bây giờ…
La Rô, vốn thừa biết bọn hát dạo đâu có bắt nó đi, lửng thửng bước qua cổng, cổng đóng lại sau lưng nó, kèm theo tiếng ầm rắn rỏi của kính với sắt. Kế đó, nó nhảy và lồng lên, từ sân cẩm thạch ra sân hoa, và từ sân ra bãi nuôi, trong đoạn đường ngắn ngủi đó, nó làm gãy – con vũ phu – cây bìm bịp xanh.   

31 . HÀNH HƯƠNG.
 
 
Tôi đã bảo La Rô:
- Mình đợi đoàn xe ngựa. Xe đưa tiếng rì rào của rừng ở xa của Công nương, đưa đến cái huyền bí của rừng thông Thần Linh, cái mát mẻ từ các đầm lầy Chư Mẫu và Tần Bì Song Thụ, mùi vị vùng Rocina…
Tôi đã đem con lừa, đẹp và lộng lẫy, cho nó ve vản lớt phớt đám thiếu nữ đường Máy Nước, nơi đây mặt trời lay lắt buổi chiều đến tàn tạ, thành một giải hồng mờ ẩn, trên cái chái hiên thấp có quét vôi. Kế đó chúng tôi chọn bờ đường cạnh Đồng Lò mà đứng, từ đây ta thấy rõ trọn con đường Đồng Bằng.
Chưa chi, những chiếc xe ngựa đầu tiên đã ló dạng, leo dốc. Mưa phùn dịu nhẹ, thường xảy ra vào những ngày lễ Thánh mẫu Rocio, rơi từ những đám mây hoa cà, và nhanh chóng tan xuống các thửa nho xanh. Nhưng thiên hạ chẳng buồn ngước mắt nhìn mưa.
Dẫn đầu, cưỡi trên lưng lừa, la, ngựa, được kết giải theo lối phương Đông và bờm thì bện tết, là những cặp nam nữ đính ước hân hoan: trai, thật tươi; gái, cân quắc. Cả một đoàn người rậm đám nhặm lẹ, qua qua lại lại, không ngớt đuổi bắt, liền lưng thành một lễ hội xa mã vĩ đại.
Theo sau, trờ tới chiếc xe Lưu Linh huyên náo, cục mịch ngả nghiêng. Kế đó ta thấy xuất hiện, giống như một dãy giường ngủ, một đoàn xe trải vải trắng, chở những thiếu nữ tóc đen, chắc nịch, đương độ, ngồi dưới lọng, vừa vỗ vào mặt trống có chuông lủng lẳng, vừa lớn tiếng ca hát.
Vẫn còn ngựa, vẫn còn lừa….
Viên phụ thủ giáo đường, đầu hói, xương xẩu, đỏ gấc, mũ rộng vành hất ngược sau lưng. Và cây trượng vàng, ở thế nghỉ, chống tựa vào bàn đạp ngựa, y dõng dạc:
- Vạn tuế Đức Bà Rociooo! Vạn tuế!
Cuối cùng, do cặp bò vá mập mạp ung dung kéo đi, cặp bò như hai vị cố đạo, trán được trang sức bằng những tấm vải sặc sỡ, và những tấm kính nho nhỏ, phản chiếu mảnh mặt trời ướt át, bị đảo ngược, cà rịch cà tang, vì bò kéo không cân phân, đó là xe Bất Nhiễm, ngọc tía và bạc trên sàn xe trắng, ăm ắp những hoa, giống như một khu vườn phong nhiêu gợi nhớ.
Đã nghe ra ngay giọng kèn nhạc đội, âm thanh khuất lấp giữa tiếng lanh canh của chuông, và tiếng xập xoè của pháo bông, và trên đá: vết lở lói tàn nhẫn do vó ngựa sắt.
La Rô, bấy giờ, qụy vó, giống như đàn bà, quỳ xuống - một sự hành xác đối với nó - nhẹ nhàng, khúm núm, kính cẩn…   

32 . THI SĨ RONSARD.
 
 
La Rô, thoát được dây thừng buộc cổ, đi gặm mấy đoá đại cúc trinh bạch, trong cánh đồng nhỏ. Duỗi dài dưới gốc thông, tôi rút trong bị cuốn sách nhỏ, lật ở trang được đánh dấu, tôi cất giọng đọc vang:
Đây tháng năm, đoá hoa trên cành lá
Hồng xinh tươi, vừa nở nụ xanh đầu.
Trời bắt ghen vì…
Đậu trên cao chót vót, một con chim nhỏ nhắn, nhẹ nhàng, vàng ánh nắng, như đọt cây xanh rì rào cũng vàng ánh, đang chuyền cành và cất tiếng hót. Giữa bước chân chuyền cành và tiếng hót, ta nghe tiếng hạt vỡ, ấy là chim đang ăn.
….ghen vì hoa thắm màu châu…
Bỗng vai tôi nghe bị chạm, vì một vật nặng hâm hấm, như cái mũi tàu động đậy…Thì ra La Rô có lẽ mê say theo nàng thơ, đến đọc cùng tôi. Chúng tôi tiếp tục:
…màu châu.
Khi sớm mai, rót lệ sương vào lá.
Nhưng con chim, thật không ngờ, ăn nhanh lạ, hót quấy một tiếng làm chúng tôi cụt hứng.
Ronsard cùng bài thơ bị bỏ quên giây lát:
Hễ nghĩ tới người yêu tôi giở chứng…..
….chắc Ronsard phải cười xoà dưới âm ty….

34 . GIẾNG NƯỚC.
 
 
Giếng… La Rô ơi, cái chữ gì mà sâu, mà lục, mà mát, mà vang vang đến thế! Bảo rằng, chính ngay chữ ấy, đục xoáy vào đất đen, đụng tới dòng nước mát, không được sao?
Nhìn kìa; cây sung làm cảnh mà cũng làm nứt nẻ thành giếng. Xỉa xói vào trong, giữa mấy viên gạch phủ rêu, chiếc hoa xanh nở thơm ngát. Dưới thấp hơn, con én làm tổ.
Và ở bên kia một cánh cổng có bóng mát lạnh, có một dinh cơ ngọc bích, và một chiếc hồ cau mày cằn nhằn, nếu có kẻ nào ném đá, làm vẩn mặt nước yên tĩnh. Rồi chót hết là bầu trời.
Đêm xuống dần, và tít tận đằng xa kia, vầng trăng đỏ ối, điểm thêm mấy ngôi sao bất định. Im nào! bằng các nẻo đường, sự sống đã bỏ đi xa. Nhưng bằng miệng giếng, hồn thoát đi về miền bí nhiệm. Bằng miệng giếng ta quan sát, như thể là bờ bên kia của hoàng hôn.
Và từ vòng miệng này, ta ngờ rằng sẽ đột hiện vị khổng lồ của đêm, là chúa tể bao bí mật của trần gian. Ôi mê lộ tĩnh mịch, phù phép, khu vườn râm muôn hương, gian nhà thu hút mê hoặc!
La Rô ạ, vạn nhất ngày nào ta nhảy xuống giếng này, không phải là ta tự trầm đâu, ngươi tin đi, nhưng là để hái sao lẹ làng hơn thôi.
La Rô khát nước, thở dồn, cất tiếng hí, trong khi một cánh én, hãi sợ, bay ra khỏi giếng, lo lắng và lặng lẽ.   

25 . CHIẾC XE NHỎ BÁNH GỖ.
 
 
Trong con suối lớn mà nước mưa đã ngập tràn tới bãi nho, chúng tôi khám phá ra một chiếc xe bò cũ kỹ lăn xuống bùn, và hoàn toàn bị vùi lấp dưới đống cỏ, đống cam chất trong xe.
Một bé gái, dơ dáy và rách rưới, cong lưng khóc lóc trên bánh xe, muốn ưỡn chiếc ngực mới nhú đẩy giúp cho con lừa nhỏ. Khổ! Con lừa còn nhỏ hơn và xương xẩu hơn La Rô. Để lừa vùng vẫy cưỡng lại gió và hoài công cố sức lôi xe ra khỏi bùn, dưới tiếng cổ võ tấm tức của bé gái.
Nhưng nỗ lực của nó vô hiệu, như nỗ lực của bao nhiêu đứa trẻ can trường, hoặc như đường bay, của những con gió lả mùa hè tắt lịm giữa khóm hoa.
Tôi vỗ về La Rô, tôi đã buộc La Rô tàm tạm vào chiếc xe, trước mặt lừa nhỏ đáng thương. Và La Rô, vâng theo mệnh lệnh trìu mến của tôi, lôi một mạch ra khỏi bãi lầy vừa xe vừa lừa, rồi đưa cả lên bờ dốc.
Ôi, nụ cười của đứa con gái nhỏ! Có thể nói rằng, mặt trời chiều, đang lặn giữa mây trĩu nước mưa, và đang vỡ thành từng mảnh thủy tinh vàng, đã nhen nhúm ánh rạng đông, đáng sau màn nước mắt, trên hai má đen của bé gái.
Trong cơn vui mừng đẫm lệ, bé tặng tôi hai quả cam xinh xắn, nặng và tròn. Tôi đỡ lấy, cảm động, và đưa một quả cho bé lừa, nó mảnh dẻ thế kia, như một lời an ủi dịu dàng. Rồi tôi trao quả kia – huy chương vàng – cho La Rô.  

27 . THẰNG BÉ VÀ NƯỚC.
 
 
Trong cảnh khô khan buồn bã và thiêu đốt, của bãi nuôi thú rộng lớn, bãi này, hễ ta chậm chân băng qua, là một thứ bụi trắng mịn màng, phủ chụp lên người tới tận mắt.
Tôi thấy đứa trẻ với vòi nước, cả hai đều thực thà, vui vẻ, có linh hồn riêng. Ở đây không có một thân cây nào, tuy nhiên, thoạt tới đây, con tim đã mang trọn một chữ mà con mắt đã đọc ra từng nét lớn, viết bằng ánh sáng trên nền trời xanh ngắt: ỐC ĐẢO.
Buổi sáng, đã chứa sẵn cái ấm nóng của giờ giấc nghỉ trưa, và con ve sầu, trong ốc đảo San Francisco, như đang cưa, đang xẻ thân cây ô liu. Nắng đập lên đầu đứa trẻ, nhưng hắn bị nước làm mê lú nên không cảm thấy.
Nằm sấp người xuống đất, hắn ngửa bàn tay tới vòi nước mạnh, trên đó nước tạo thành một toà nhún nhảy, làm bằng trong mát và diễm lệ, đôi mắt đen của hắn nhìn chằm vào đó thống khoái. Hắn nói một mình, thở hít, tay kia gãi gãi đây đó lên lớp quần áo tơi tả.
Toà nhà, khi nào cũng thế, mà khi nào cũng đổi mới, có lúc lung lay. Và đứa bé, lúc bấy giờ, gò người lại, tự chế, co ro, làm thế nào cho nhịp đập bé bỏng của tim, đừng làm hỏng mất hình dạng, nước hiện ra lúc đầu – cũng làm giống như mẩu thủy tinh nhỏ nhất, bị lay động làm hỏng mất hình ảnh biến nhạy của kính vạn hoa.
Ta không biết mày hiểu ta nói gì không hở La Rô: nhưng đứa bé kia, ta biết, nó chứa lòng ta trong lòng nó.

29 . CHỊ RU EM.
 
 
Xinh xắn mà dơ như đồng tiền, mắt đen láy, môi mọng và dày, lấm tấm mồ hóng xung quanh, đứa con gái của bác bán than, ngồi trên tấm ngói trước cửa nhà tranh, đang dỗ dành em ngủ…
Giờ này, tháng năm, phừng phừng, nóng cháy và sáng như trung tâm điểm của mặt trời. Trong không khí bình yên chói rạng, ta nghe tiếng rỉ rích bên ngoài, ngựa hí ngoài đồng, con gió bể thì nhởn nhơ trong bụi cây bạc hà.
Nhưng người con gái bán than đã cất tiếng hát, truyền cảm và âu yếm:
       Ngủ à nghê, bé à nghê.
       Nhờ là nhờ chị vỗ về bé nghê.
Im lặng. Gió. Gió vờn đọt cây.
       Ngủ à nghê, bé à nghê.
       Chị là chị vỗ về bé nghê.
Gió….La Rô đang khoan thai bước qua mấy cây thông cháy xém, chầm chậm lại gần….
Rồi qụy mình trên đất nâu, được đẩy đưa theo tiếng ru hời mẫu tỷ, nó thiu thiu ngủ, như đứa bé. 

12 . CẢNH ĐỎ THẮM.
 
 
Chóp đỉnh. Giờ của phương đoài, một phương đoài thắm đỏ, mang vết thương do chính những mảnh vụn thủy tinh của nó đang phủ màu đỏ máu.
Bên dưới màu sắc vỡ oà ra ấy, sắc lục của rặng thông càng thắm hơn và phơn phớt hồng; trong khi đó, cỏ và hoa nhỏ, rực rỡ trong sáng, ướp vào giây lát thanh quang một hương ròng ẩm nước, thấm đậm, sáng ánh.
Đứng trước hoàng hôn, tôi xuất thần. La Rô, với đôi mắt tẩm màu đỏ ối của vầng dương, đủng đỉnh bước lại gần chiếc ao màu đỏ chót, màu hồng tím; chiếc mõm say sưa vục xuống các mặt gương soi đang tựa hồ tan chảy thành nước khi tiếp chạm; và trong cái họng lớn của La Rô, tựa hồ một dòng thác ăm ắp nước vừa đỏ máu vừa sẩm tối cuốn lọt vào.
Địa điểm này thân thuộc, nhưng cái giờ khắc này đây đã biến đổi địa điểm trở thành lạ hoắc, vỡ lở, đồ sộ.Tưởng chừng ta trông đợi, cứ từng giây phút một, khám phá ra một toà phá lâu nào đó…..
Chiều kéo dài bất tận, và giờ khắc cũng bị ảnh hưởng của bầu khí quyển vĩnh cửu, thành ra cũng dằng dặc, thái hoà, không đáy…..
- Đi, La Rô…..