"Tác giả xin thề trước ba hạng người:
1. Hạng người chỉ tranh ngôi thứ xôi thịt trong đình làng;
2. Hạng người muốn lòe loẹt khoe khoang, lấy om cơm túi bạc làm mồi hạnh phúc;
3. Hạng người xu quyền phụ thế, lấy đồng bào chủng tộc làm mồi vinh thân.
Ba hạng người ấy, tác giả xin chớ đọc, mà tác giả cũng chắc trước rằng, họ nhất định không thèm đọc. Bởi vì họ nhận định một cái giá trị rất cao, là muông chim, là lục súc, là ma quỷ, yêu tinh, thời bản sách này nói nhân đạo họ đọc làm gì?" (Trích: Phàm Lệ, Khổng Học Đăng, Sào Nam Phan Bội Châu, 1929)
Nơi nỗi niềm bất lực
Ta cũng định viết vài dòng trước khi thưa thốt, nhưng giở cổ thư, tiền nhân viết hay quá, xin mượn lời tiền nhân, làm điều để "chống chỉ định với ba hạng người trên", cho vài lời thưa thốt dưới đây.
Dự cảm
Thời gian gần đây, giấc ngủ nhiều phần trằn trọc, bất an kèm thêm mộng mị. Buổi sáng khó dậy, thân thể uể oải, mắt sưng, họng đau. Dậy rồi chả biết làm gì cho sảng khoái, cà phê uống cả phích, thuốc lá đốt cả cây, ngâm mình trong bể nước, vẫn chẳng khơi thông được chút trí tuệ, được chút khoái cảm nào. Chiều nghe gió thoảng qua, mang theo chút ngờ vực về sức khỏe, báo chút dự cảm về sự cạn kiệt nhiều thứ năng lượng, vốn trước vay mượn của trời, nay do trời phá sản sức lực, sai phong vân xuống đòi lại. Nợ thì trả. Ta chẳng giữ để làm gì. Chỉ có điều, vẫn nghe xương cốt vặn vẹo trở trăn một hai điều còn muốn ngỏ...
Lúc trước sức dài vai rộng, nhiệt huyết hăng say, ai kêu gì làm nấy. Nhìn đâu cũng thấy việc muốn làm. Nhìn đâu cũng thấy việc tràn trề ý nghĩa. Nhìn đâu cũng thấy đó là trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Nên làm lăn xả; làm hùng hục; làm điên cuồng. Lúc như trâu; khi như ngựa. Lúc như thiên tướng hành đạo lệnh; khi như quỷ dữ cướp công đời. Việc nào cũng hoàn thành, kế hoạch nào cũng thu về về kết quả. Thành tựa lúc chẻ đôi chia với người, lúc san bốn sáu, lúc gẩy thành bảy ba... Lắm khi hứng lên, chả cần gì thành tựu, bọn xôi thịt chia chác thế nào cũng kệ. Nhưng chính lẽ ấy sai lầm, vì hành xử thế, là hành vi tiếp giáo cho giặc làm càn, phát huy cái ung nhọt tham lam của giặc, tạo bàn đạp cho bọn trục lợi vinh thân. Khi hiểu ra thì sức cũng tàn, hơi cũng kiệt, nói chỉ thừa, ngậm lại thì phát bệnh, chẳng biết ngỏ thế nào...
Nay nghe chừng gió nhẹ đủ rung cây, mưa phùn đủ ngấu cả miền cỏ mục. Ta thinh lặng đứng nhìn về phía tận cùng vũ trụ, nhác dòm những vì sao chết, chỉ còn chút lập lòe phả vào chỗ nọ chỗ kia mà phản chiếu đến đất này, và ta thở dài một tiếng đáp lễ những vì sao chết ấy. Người thì chả biết có mấy hạng, nhưng tiền nhân đã chỉ định loại ra mất ba hạng rồi, ta đâu dám thở dài thở ngắn với ai. Còn trời thì chưa dứt cơn dan díu, nghe gió mang theo lời xàm tấu, cũng nhẹ lòng nỡ rút sức lực của ta. Mặc nhiên thôi. Ta đến đây sống cũng đủ dọc ngang tung hoành xiên chéo rồi. Lại đi vậy...
Tôi đã thấy...
Nghe đồn, người từng thấy bạn bè mình đi buôn trên đường phố Nga, bạn bè mình lang thang trên đường phố Mỹ, bạn bè mình lừa nhau ngay trên quê hương cũng chỉ vì nghèo... Người ấy hỏi: Anh có đau không? Nói thật, ta có thấy đâu mà đau! Mà có thấy, chắc gì đã đau thật, có khi còn đau a dua cho nó @ giống đời đằng khác. Vì vậy ta thinh lặng.
Nghe đồn, người từng thấy bà mẹ nào năm xưa bồng bế con đi, mẹ mang mo cơm nuôi từng chiến sĩ, bà mẹ nào hôm nay lang thang xin ăn trên những toa tàu. Người ấy hỏi: Anh có đau không? Nói thật, ta có thấy đâu mà đau! Mà có thấy, chắc gì đã đau thật, có khi còn đau a dua cho nó @ giống đời đằng khác. Vì vậy ta thinh lặng.
Nghe đồn, người từng thấy người Việt nào năm xưa con Rồng cháu tiên, đoàn kết yêu thương nhau xây dựng nước, người Việt nào hôm nay, lo toan riêng tư khôn quá hóa hèn. Người ấy hỏi: Anh có đau không? Nói thật, ta có thấy đâu mà đau! Mà có thấy, chắc gì đã đau thật, có khi còn đau a dua cho nó @ giống đời đằng khác. Vì vậy ta thinh lặng.
Cái gì ta cũng không thấy, ta bị mù
Ta bị mù nên ta chỉ thấy bằng cảm nhận, bằng thứ ánh sáng khác, thứ ánh sáng không phải từ sự phản chiếu của mặt trời. Ta nhìn thấy bằng thứ ánh sáng của trái tim mình.
Thứ ánh sáng ấy dẫn ta đi về phía những sự thật đang co quắp cuộn nhau tránh rét trong tận cùng dạ dày mình. Từ đấy, những sự thật cố nép mình cho khỏi bị những trận co bóp của hai thành bao tử nhớp nhúa tua tủa gai nhọn và axit. Những sự thật run rẩy mong được ợ ra bằng mồm hoặc chui ra bằng lỗ đít cũng được. Nhưng chúng vĩnh viễn bị ta giữ lại, cùng lắm, chúng tự biến mình thành những ụ thịt thừa, ký sinh trong tối tăm hôi thối, của nơi chứa thức ăn và sự thừa mứa lên men. Chúng không có cơ hội để chuyển hóa thành đường, thành máu, để có thể di chuyển về tim, nơi chứa ánh-sáng, và từ đó tìm cơ hội thoát ra ngoài. Chúng vĩnh viễn thuộc về hư vô.
Thứ ánh sáng ấy dẫn ta về phía những rợ bám trên thân thể. Nào là các ký sinh trùng từ trăm nghìn các ngả đường quần tụ lại trên thịt da ta. Chúng nhỏ đến mức ta chỉ có thể cảm nhận và hình dung, chứ không thể sờ chạm. Và chúng tung hoành quậy phá, núp bóng dưới các lớp vỏ cho phép và không cho phép của các loại phán quyết từ miệng ai đó làm bác sĩ. Chúng hiên ngang trở thành quần thể "hàng xóm" mà không có cách gì để từ khước những quan hệ rất đổi hữu cơ khó chịu ấy. Chúng vĩnh viễn thuộc về thực tại.
Thứ ánh sáng ấy dẫn ta lòng vòng đến bộ não, nơi chứa đựng những luân lý nhồi nhét, những kiến thức rập khuôn, những thuận nghịch vui buồn nơi bán cầu não trái v.v...Bỗng dưng, đến đây, ánh sáng yếu dần, yếu dần...ta chỉ còn nhìn thấy những hình dạng mờ mờ thoáng qua thoáng lại. Ta đoán họ là người, nhưng vì không nhìn rõ, nên ta không dám khẳng định.
Rốt cuộc, ta cũng chẳng thấy gì. Ta chỉ là một thằng mù ngoan cố!
Tác giả: Trịnh Tuấn
www.trinhtuan.com
