<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2005-03-29 22:10:59mickey>
Lý luận, phê bình kiến trúc phải bắt nguồn từ thực tiễn đời sống
Phạm Đình Ân
Ngày 5-3-2005, tại Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Viện nghiên cứu kiến trúc - Bộ Xây dựng đã phối hợp tổ chức Hội thảo - toạ đàm với chủ đề Nghiên cứu Lý luận và phê bình Kiến trúc ở Việt Nam. Tham dự cuộc hội thảo quan trọng này có đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cùng các đồng chí lãnh đạo Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Bộ Xây dựng, các GS, Tiến sĩ, Kỹ sư ngành Kiến trúc Việt Nam tham dự.
Nhà thơ Hữu Thỉnh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật T.Ư và các đồng chí uỷ viên Hội đồng cùng dự.
Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật là một trong những vấn đề quan trọng của đời sống văn nghệ nước ta. Nhiều năm gần đây lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật luôn được xem là phát triển chậm và yếu so với thực tiễn của văn học, nghệ thuật. Lý luận, phê bình kiến trúcc ở Việt Nam cũng rơi vào tình trạng ấy. Với một thái độ khách quan, dân chủ, thẳng thắn, những người làm công tác nghiên cứu lý luận - phê bình kiến trúc trong các tham luận, trao đổi của mình đã mạnh dạn chỉ ra những mặt mạnh, mặt yếu kém trên cơ sở thực trạng của đời sống lý luận, phê bình kiến trúc trong gần 20 năm đi vào công cuộc đổi mới hiện nay.
Nhiều ý kiến đều khẳng định rằng: Những năm gần đây, các công trình xây dựng, kiến trúc ở nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc như GS.TS Hoàng Đạo Kính nhận xét: "... Ngày nay tuy vẫn tụt hậu, nền kiến trúc của chúng ta có những sự chuyển biến cơ bản về chất, lớn lao về quy mô và tầm vóc". Nhiều công trình kiến trúc lớn của Nhà nước, của tập thể, của nhân dân đã xuất hiện ở mọi vùng miền của đất nước. Diện mạo kiến trúc Việt Nam đã có những đổi thay nhiều so với trước đây... Song, bên cạnh sự phát triển ấy cũng phơi bày ra một "thực trạng kiến trúc ngổn ngang", "những bất cập của công tác quản lý, sáng tác kiến trúc"... Và GS-TS Nguyễn Việt Châu, Viện trưởng Viện nghiên cứu Kiến trúc cho rằng: "...Kiến trúc nước nhà đãng tồn tại một lỗ hổng rất lớn, đó là mảng lý luận và phê bình kiến trúc - một trong những căn nguyên sâu xa dẫn kiến trúc hiện nay luôn đi từ ngõ cụt này sang ngõ cụt khác..."
Nền lý luận, phê bình kiến trúc ở Việt Nam vốn sinh sau, phát triển chậm. Suốt thời gian dài từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay, chịu ảnh hưởng của chiến tranh, cơ chế quan liêu bao cấp, chịu ảnh hưởng của những khuynh hướng lý luận kiến trúc nước ngoài, đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình kiến trúc ở Việt Nam "chưa đủ hình thànhời gian, nhân lực" và cả những điều kiện vật chất cần thiết để đúc rút, tổng kết, nghiên cứu truyền thống và những giá trị kiến trúc của dân tộc để trở thành lý luận kiến trúc ở Việt Nam. "Sự thiếu tính cơ bản, những lỗ hồng trong nền kiến trúc Việt Nam đương đại chính là sự chậm phát triển và thiếu tính cơ bản của lý luận và phê bình" (GS. Hoàng Đạo Kính).
ở một số ý kiến tham luận, trao đổi của các nhà kiến trúc sư như Nguyễn Thúc Hoàng, GS. TS. Nguyễn Việt Châu, PGS. TS. Tôn Đại, PGS. TS. Nguyễn Hồng Thục, KTS. Nguyễn Luận, KTS. Nguyễn Ngọc Dũng, KTS. Nguyễn Phú Đức, KTS. Nguyễn Mạnh Thu... Tuy mỗi nhà kiến trúc có một cách lý giải, hướng tiếp cận khác nhau nhưng đều muốn soi chiếu từ thực tiễn kiến trúc của Việt Nam vào những vấn đề của lý luận, phê bình kiến trúc để chỉ ra một phần của thực trạng lý luận, phê bình kiến trúc hiện nay, vì sao yếu kém, chậm trễ so với hiện thực kiến trúc sinh động của đời sống. Trên cơ sở đó, các tác giả đều hướng tới xác định nguyên nhân và ngõ hầu đề ra những giải pháp để thoát ra khỏi tình trạng hiện tại.
Có một câu hỏi được đặt ra cho chính các nhà kiến trúc. Có những công trình, đề án kiến trúc, trong con mắt khoa học, thẩm mỹ của các nhà kiến trúc không được đánh giá cao trong khi trưng cầu ý kiến của công chúng rộng rãi được chấp nhận, khen ngợi. PGS.TS. Tôn Đại cho rằng: Cần sớm khắc phục những yếu kém về lý luận, phê bình kiến trúc nhưng bản thân các nhà kiến trúc cũng phải có trách nhiệm góp phần nâng cao trình độ nhận thức, thẩm mỹ của công chúng... ý kiến của PGS. TS. Nguyễn Thị Hồng Thục được nhiều người tán thành: Trong quá trình đô thị hoá, hội nhập và phát triển hiện nay "Không nên để thị trường kiến trúc rơi vào tình trạng không có sự chỉ đạo định hướng, thiếu cơ sở học thuật... Các cơ quan quản lý Nhà nước, Hội nghề nghiệp cần tạo môi trường, chỗ đứng cho lý luận, phê bình kiến trúc". Đã đến lúc chúng ta rất cần sự tổng kết một cách nghiêm túc, khoa học tình hình kiến trúc ở Việt Nam sau 20 năm đổi mới.
Tham dự và lắng nghe ý kiến của các nhà kiến trúc sư, đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã phát biểu: Với trách nhiệm là cơ quan quản lý Nhà nước về công tác xây dựng, là người luôn quan tâm sâu sát tới các hoạt động của giới kiến trúc sư, những người làm công tác xây dựng luôn chia sẻ với giới kiến trúc sư về thực trạng của đời sống kiến trúc hiện nay, từ sáng tác tới lý luận, phê bình và cả định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Mặc dù kiến trúc nước ta đã đạt được những thành tựu không nhỏ, nhưng với lương tâm và trách nhiệm của mỗi chúng ta là những nhà khoa học, nhà quản lý, nhà nghệ sĩ chúng ta chưa thể hài lòng với tình hình kiến trúc hiện nay.
Đồng chí Bộ trưởng tán thành với các ý kiến cho rằng: Công trình kiến trúc thì nhiều, nhưng vẫn chưa thoát ra khỏi tình trạng lộn xộn, kiến trúc thiếu bản sắc dân tộc. Bộ Xây dựng rất quan tâm tới công tác lý luận, phê bình nhưng trong thực tế, đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình còn thưa thớt, trống vắng. Bộ Xây dựng cũng có trách nhiệm xây dựng, bồi dưỡng lực lượng này, nhưng đây là một việc khó, phức tạp, tế nhị. Lý luận, phê bình kiến trúc có đặc thù riêng khác với lý luận, phê bình các ngành khác. Bởi một công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn cá nhân và tập thể, đồng thời có tác động xã hội rộng rãi. Trong suy nghĩ của tôi "Lý luận ở trong cuộc sống", phải bắt nguồn từ thực tiễn sinh động của kiến trúc nước ta, từ trong truyền thống và hiện đại...
Các nhà kiến trúc sư tham gia Hội thảo, trao đổi đều cho rằng: Những cuộc trao đổi, hội thảo bàn về tình hình kiến trúc ở Việt Nam hiện nay rất cần thường xuyên được tổ chức, trên cơ sở đó, Hội Kiến trúc sư và Bộ Xây dựng sẽ có những kiến nghị cụ thể với Đảng và Nhà nước, đề ra những chính sách, chủ trương đúng đắn cho sự phát triển của kiến trúc Việt Nam hiện nay.
(Báo Văn nghệ)
Phạm Đình Ân
Ngày 5-3-2005, tại Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Viện nghiên cứu kiến trúc - Bộ Xây dựng đã phối hợp tổ chức Hội thảo - toạ đàm với chủ đề Nghiên cứu Lý luận và phê bình Kiến trúc ở Việt Nam. Tham dự cuộc hội thảo quan trọng này có đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cùng các đồng chí lãnh đạo Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Bộ Xây dựng, các GS, Tiến sĩ, Kỹ sư ngành Kiến trúc Việt Nam tham dự.
Nhà thơ Hữu Thỉnh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật T.Ư và các đồng chí uỷ viên Hội đồng cùng dự.
Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật là một trong những vấn đề quan trọng của đời sống văn nghệ nước ta. Nhiều năm gần đây lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật luôn được xem là phát triển chậm và yếu so với thực tiễn của văn học, nghệ thuật. Lý luận, phê bình kiến trúcc ở Việt Nam cũng rơi vào tình trạng ấy. Với một thái độ khách quan, dân chủ, thẳng thắn, những người làm công tác nghiên cứu lý luận - phê bình kiến trúc trong các tham luận, trao đổi của mình đã mạnh dạn chỉ ra những mặt mạnh, mặt yếu kém trên cơ sở thực trạng của đời sống lý luận, phê bình kiến trúc trong gần 20 năm đi vào công cuộc đổi mới hiện nay.
Nhiều ý kiến đều khẳng định rằng: Những năm gần đây, các công trình xây dựng, kiến trúc ở nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc như GS.TS Hoàng Đạo Kính nhận xét: "... Ngày nay tuy vẫn tụt hậu, nền kiến trúc của chúng ta có những sự chuyển biến cơ bản về chất, lớn lao về quy mô và tầm vóc". Nhiều công trình kiến trúc lớn của Nhà nước, của tập thể, của nhân dân đã xuất hiện ở mọi vùng miền của đất nước. Diện mạo kiến trúc Việt Nam đã có những đổi thay nhiều so với trước đây... Song, bên cạnh sự phát triển ấy cũng phơi bày ra một "thực trạng kiến trúc ngổn ngang", "những bất cập của công tác quản lý, sáng tác kiến trúc"... Và GS-TS Nguyễn Việt Châu, Viện trưởng Viện nghiên cứu Kiến trúc cho rằng: "...Kiến trúc nước nhà đãng tồn tại một lỗ hổng rất lớn, đó là mảng lý luận và phê bình kiến trúc - một trong những căn nguyên sâu xa dẫn kiến trúc hiện nay luôn đi từ ngõ cụt này sang ngõ cụt khác..."
Nền lý luận, phê bình kiến trúc ở Việt Nam vốn sinh sau, phát triển chậm. Suốt thời gian dài từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay, chịu ảnh hưởng của chiến tranh, cơ chế quan liêu bao cấp, chịu ảnh hưởng của những khuynh hướng lý luận kiến trúc nước ngoài, đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình kiến trúc ở Việt Nam "chưa đủ hình thànhời gian, nhân lực" và cả những điều kiện vật chất cần thiết để đúc rút, tổng kết, nghiên cứu truyền thống và những giá trị kiến trúc của dân tộc để trở thành lý luận kiến trúc ở Việt Nam. "Sự thiếu tính cơ bản, những lỗ hồng trong nền kiến trúc Việt Nam đương đại chính là sự chậm phát triển và thiếu tính cơ bản của lý luận và phê bình" (GS. Hoàng Đạo Kính).
ở một số ý kiến tham luận, trao đổi của các nhà kiến trúc sư như Nguyễn Thúc Hoàng, GS. TS. Nguyễn Việt Châu, PGS. TS. Tôn Đại, PGS. TS. Nguyễn Hồng Thục, KTS. Nguyễn Luận, KTS. Nguyễn Ngọc Dũng, KTS. Nguyễn Phú Đức, KTS. Nguyễn Mạnh Thu... Tuy mỗi nhà kiến trúc có một cách lý giải, hướng tiếp cận khác nhau nhưng đều muốn soi chiếu từ thực tiễn kiến trúc của Việt Nam vào những vấn đề của lý luận, phê bình kiến trúc để chỉ ra một phần của thực trạng lý luận, phê bình kiến trúc hiện nay, vì sao yếu kém, chậm trễ so với hiện thực kiến trúc sinh động của đời sống. Trên cơ sở đó, các tác giả đều hướng tới xác định nguyên nhân và ngõ hầu đề ra những giải pháp để thoát ra khỏi tình trạng hiện tại.
Có một câu hỏi được đặt ra cho chính các nhà kiến trúc. Có những công trình, đề án kiến trúc, trong con mắt khoa học, thẩm mỹ của các nhà kiến trúc không được đánh giá cao trong khi trưng cầu ý kiến của công chúng rộng rãi được chấp nhận, khen ngợi. PGS.TS. Tôn Đại cho rằng: Cần sớm khắc phục những yếu kém về lý luận, phê bình kiến trúc nhưng bản thân các nhà kiến trúc cũng phải có trách nhiệm góp phần nâng cao trình độ nhận thức, thẩm mỹ của công chúng... ý kiến của PGS. TS. Nguyễn Thị Hồng Thục được nhiều người tán thành: Trong quá trình đô thị hoá, hội nhập và phát triển hiện nay "Không nên để thị trường kiến trúc rơi vào tình trạng không có sự chỉ đạo định hướng, thiếu cơ sở học thuật... Các cơ quan quản lý Nhà nước, Hội nghề nghiệp cần tạo môi trường, chỗ đứng cho lý luận, phê bình kiến trúc". Đã đến lúc chúng ta rất cần sự tổng kết một cách nghiêm túc, khoa học tình hình kiến trúc ở Việt Nam sau 20 năm đổi mới.
Tham dự và lắng nghe ý kiến của các nhà kiến trúc sư, đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã phát biểu: Với trách nhiệm là cơ quan quản lý Nhà nước về công tác xây dựng, là người luôn quan tâm sâu sát tới các hoạt động của giới kiến trúc sư, những người làm công tác xây dựng luôn chia sẻ với giới kiến trúc sư về thực trạng của đời sống kiến trúc hiện nay, từ sáng tác tới lý luận, phê bình và cả định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Mặc dù kiến trúc nước ta đã đạt được những thành tựu không nhỏ, nhưng với lương tâm và trách nhiệm của mỗi chúng ta là những nhà khoa học, nhà quản lý, nhà nghệ sĩ chúng ta chưa thể hài lòng với tình hình kiến trúc hiện nay.
Đồng chí Bộ trưởng tán thành với các ý kiến cho rằng: Công trình kiến trúc thì nhiều, nhưng vẫn chưa thoát ra khỏi tình trạng lộn xộn, kiến trúc thiếu bản sắc dân tộc. Bộ Xây dựng rất quan tâm tới công tác lý luận, phê bình nhưng trong thực tế, đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình còn thưa thớt, trống vắng. Bộ Xây dựng cũng có trách nhiệm xây dựng, bồi dưỡng lực lượng này, nhưng đây là một việc khó, phức tạp, tế nhị. Lý luận, phê bình kiến trúc có đặc thù riêng khác với lý luận, phê bình các ngành khác. Bởi một công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn cá nhân và tập thể, đồng thời có tác động xã hội rộng rãi. Trong suy nghĩ của tôi "Lý luận ở trong cuộc sống", phải bắt nguồn từ thực tiễn sinh động của kiến trúc nước ta, từ trong truyền thống và hiện đại...
Các nhà kiến trúc sư tham gia Hội thảo, trao đổi đều cho rằng: Những cuộc trao đổi, hội thảo bàn về tình hình kiến trúc ở Việt Nam hiện nay rất cần thường xuyên được tổ chức, trên cơ sở đó, Hội Kiến trúc sư và Bộ Xây dựng sẽ có những kiến nghị cụ thể với Đảng và Nhà nước, đề ra những chính sách, chủ trương đúng đắn cho sự phát triển của kiến trúc Việt Nam hiện nay.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,