Câu hát than thân

Hoàng Thuỷ Hương

Ba đồng một mớ trầu cay

Sao anh không hỏi những ngày còn không?

Bây giờ em đã có chồng

Như chim vào lồng như cá cắn câu

Cá cắn câu biết đâu mà gỡ

Chim trong lồng biết thuở nào ra?



Những câu ca dao trên là lời của một người con gái đã có chồng, than thở về những nỗi buồn thương, tiếc nuối và về thân phận bị bó buộc nghiệt ngã của mình.

Tự những câu ca dao đã tạo ra được một cảnh ngộ:

Ba đồng một mớ trầu cay

Sao anh không hỏi những ngày còn không?

Những ngày còn không là những ngày người con gái chưa có chồng. Có lẽ ngày xưa, trong thời tuổi trẻ, người con gái cũng đã chờ đợi lời dạm hỏi của người con trai, nhưng điều này không tới. Chỉ khi lớn lên, người con gái đã đi lấy chồng và người con trai đã trưởng thành, thì cả hai mới nuối tiếc. Người con trai tìm lại người con gái thời xa xưa của mình và nhận được ở nàng lời trách móc xót xa: Ba đồng một mớ trầu cay - một lễ hỏi dễ dàng như thế sao anh không làm, sao anh lại bỏ qua? Và sự bỏ qua này trong thời gian đã phải trả giá bằng trống vắng, mất mát và không hạnh phúc. Âm điệu của những ngày còn không trong lời ca cứ vang vang, day dứt, dội lên như một thứ ánh sáng rực rỡ đầy ảo mộng và xưa cũ của quá khứ.

Người con gái tiếp tục than thở cho cảnh ngộ của mình. Và những lời than mới đáng thương làm sao:

Bây giờ em đã có chồng

Như chim vào lồng, như cá cắn câu.

Chim trong lồng hàm ý bị giam cầm, không còn được sống với bầu trời, với bản tính tự do; cá cắn câu - không thể nào thoát được, gỡ được, đau đớn vô cùng. Chính ở đây, người con gái đã có chồng, người đàn bà thở than ai oán não nề, đã ngầm một ý khát khao. Khát khao được gỡ ra khỏi lưỡi câu oan nghiệt, khát khao được sổ lồng, khát khao được tự do:

Cá cắn câu biết đâu mà gỡ?

Chim trong lồng biết thuở nào ra?

Lời của bài ca như than tiếc, như đi cùng những tiếng thở dài. Giữa một thực tại đầy ngang trái, câu ca như khêu gợi nỗi tiếc nuối xót xa và niềm khao khát tình yêu hạnh phúc.

Giấu một nỗi đau và một nỗi khát khao như thế, là một cách tạo nên một trữ lượng sâu xa cho một mạch ngầm sức sống nặng trĩu và làm nên một sức hấp dẫn bi thương của những câu hát than thân.



(Báo Văn nghệ)