Những nhận xét đầu tiên về “Nằm vạ”của Bùi Hiển
Ngay từ tập truyện ngắn đầu tay Nằm vạ, nhà văn Bùi Hiển, sinh năm 1919, đã được bạn đọc chú ý. Nhưng có một chi tiết khá thú vị mà đến nay hầu như nhiều người chưa biết: Tác phẩm Nằm vạ từ lúc còn ở dạng bản thảo viết tay đã có một bài phê bình, đúng hơn là một thư tay, đề ngày 13-4-1940, với những nhận xét khá tinh tế về văn tài của cây bút trẻ này. Tác giả bức thư đó (hiện vẫn được nhà văn Bùi Hiển lưu giữ như một tư liệu quý) là nhà văn Hồ Mậu Đường, sinh năm 1920, nguyên P. Giám đốc Nxb Văn học, hội viên Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam, tác giả nhiều tập truyện ngắn và thơ. Xin trích một đoạn để bạn đọc tham khảo:
“Anh Hiển. Tôi xem xong cả rồi. Anh bảo tôi phê bình, nhưng chỉ xem qua - vì ít thì giờ - thì làm sao mà viết phê bình cho kỹ được!
Tôi chỉ biết là khá, khá lắm. Ngoài một vài chữ hơi sai nghĩa và ít câu hỏng nguyên-tắc (tôi quên không kể ra được), tôi không còn biết chê anh vào đâu được. Văn anh viết có một vẻ đặc biệt (original), đó là đặc tính tối thiểu nhất trong văn chương. Còn gì chán bằng cứ phải nhai đi nhai lại từng ấy ý nghĩ, từng ấy khuôn sáo... Thà khác người còn hơn giống người mà tầm thường. Hình như trong bài phê bình Ngược dòng của Từ Ngọc (tức Nguyễn Lân - BT) do Hoàng Đạo viết thì phải. Sở dĩ tôi thích văn anh là vì thế. Câu chuyện tôi thích nhất - và có lẽ nhiều người khác - là chuyện Ma đậu. Với chuyện này, tôi không thấy một nhà văn nào ở ta từa tựa để ghép anh vào. Có thể tạm so sánh anh với Guy de Maupassant vì cái lối tả chân tỉ mỉ và thật thà, vì có nhiều cái hơi hóm hỉnh và tinh nghịch và nhất là cách dùng toàn “thổ âm” (thổ ngữ - BT) trong lúc nói chuyện. Cả mấy chuyện kia cũng thế, chuyện nào cũng có vẻ riêng cả và lối tả chân vẫn giống nhau.- Hai chuyện sau viết cách hai chuyện trước lâu mà tôi không thích bằng chuyện trước.- Nhưng tóm lại, ngòi bút anh - sau mấy dạo không đọc văn anh - tôi thấy tiến nhiều và đọc văn anh tôi thấy thinh thích. Giá anh gởi cho một tờ báo văn chương nào hay cho xuất bản đi, tưởng cũng không sớm quá đâu. Hiện nay tôi thấy người ta xuất bản sách như trấu mà tôi bực mình, vì có nhiều người viết văn chưa sạch nước cản. à, anh còn nhiều cái khác nữa không? Anh nên gom góp lại, nhuận sắc lại chút ít, rồi cho nó ra đi. Tôi chắc của anh sẽ có giá trị, chứ không như bọn văn sĩ “rác” kia đâu!…”
Bùi Hiển và Hồ Mậu Đường là “Bạn văn chương bước đầu và mãi mãi” - lời Bùi Hiển ghi trong sổ lưu niệm của Hồ Mậu Đường. Hai người cùng quê huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi viết Nằm vạ, Bùi Hiển là Thư ký toà sứ ở Vinh, còn Hồ Mậu Đường đang học Đệ tứ niên (cũng ở Vinh) nhưng lúc đó đang nghỉ hè ở quê, xã Quỳnh Đôi (Thổ Đôi trang). Bùi Hiển đã cùng đi với chị gái là bà Bùi Thị Trung Lương, cán bộ hoạt động bí mật, đến Quỳnh Đôi thăm ông Nguyễn Năng Độ, bạn hoạt động cách mạng vừa mới ở nhà tù Buôn Ma Thuột ra và trực tiếp chuyển bản thảo Nằm vạ cho Hồ Mậu Đường...
Sau này, trong một lần gặp lại Hồ Mậu Đường, Bùi Hiển đã phải thừa nhận rằng nhờ những ý kiến chân tình và xác đáng của ông, bạn văn - độc giả đầu tiên, mà nhà văn đã mạnh dạn gửi bản thảo đầu tay của mình đến Nxb Đời nay (1941). Điều đáng nói là những đánh giá của nhà văn Hồ Mậu Đường về Nằm vạ cách đây đã trên 60 năm vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn và rất phù hợp với những nhận xét của GS. Phan Cự Đệ về những truyện ngắn trong tập này qua bài giới thiệu Tuyển tập Bùi Hiển do Nxb Văn học ấn hành năm 1987.
vdcmedia.com
Ngay từ tập truyện ngắn đầu tay Nằm vạ, nhà văn Bùi Hiển, sinh năm 1919, đã được bạn đọc chú ý. Nhưng có một chi tiết khá thú vị mà đến nay hầu như nhiều người chưa biết: Tác phẩm Nằm vạ từ lúc còn ở dạng bản thảo viết tay đã có một bài phê bình, đúng hơn là một thư tay, đề ngày 13-4-1940, với những nhận xét khá tinh tế về văn tài của cây bút trẻ này. Tác giả bức thư đó (hiện vẫn được nhà văn Bùi Hiển lưu giữ như một tư liệu quý) là nhà văn Hồ Mậu Đường, sinh năm 1920, nguyên P. Giám đốc Nxb Văn học, hội viên Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam, tác giả nhiều tập truyện ngắn và thơ. Xin trích một đoạn để bạn đọc tham khảo:
“Anh Hiển. Tôi xem xong cả rồi. Anh bảo tôi phê bình, nhưng chỉ xem qua - vì ít thì giờ - thì làm sao mà viết phê bình cho kỹ được!
Tôi chỉ biết là khá, khá lắm. Ngoài một vài chữ hơi sai nghĩa và ít câu hỏng nguyên-tắc (tôi quên không kể ra được), tôi không còn biết chê anh vào đâu được. Văn anh viết có một vẻ đặc biệt (original), đó là đặc tính tối thiểu nhất trong văn chương. Còn gì chán bằng cứ phải nhai đi nhai lại từng ấy ý nghĩ, từng ấy khuôn sáo... Thà khác người còn hơn giống người mà tầm thường. Hình như trong bài phê bình Ngược dòng của Từ Ngọc (tức Nguyễn Lân - BT) do Hoàng Đạo viết thì phải. Sở dĩ tôi thích văn anh là vì thế. Câu chuyện tôi thích nhất - và có lẽ nhiều người khác - là chuyện Ma đậu. Với chuyện này, tôi không thấy một nhà văn nào ở ta từa tựa để ghép anh vào. Có thể tạm so sánh anh với Guy de Maupassant vì cái lối tả chân tỉ mỉ và thật thà, vì có nhiều cái hơi hóm hỉnh và tinh nghịch và nhất là cách dùng toàn “thổ âm” (thổ ngữ - BT) trong lúc nói chuyện. Cả mấy chuyện kia cũng thế, chuyện nào cũng có vẻ riêng cả và lối tả chân vẫn giống nhau.- Hai chuyện sau viết cách hai chuyện trước lâu mà tôi không thích bằng chuyện trước.- Nhưng tóm lại, ngòi bút anh - sau mấy dạo không đọc văn anh - tôi thấy tiến nhiều và đọc văn anh tôi thấy thinh thích. Giá anh gởi cho một tờ báo văn chương nào hay cho xuất bản đi, tưởng cũng không sớm quá đâu. Hiện nay tôi thấy người ta xuất bản sách như trấu mà tôi bực mình, vì có nhiều người viết văn chưa sạch nước cản. à, anh còn nhiều cái khác nữa không? Anh nên gom góp lại, nhuận sắc lại chút ít, rồi cho nó ra đi. Tôi chắc của anh sẽ có giá trị, chứ không như bọn văn sĩ “rác” kia đâu!…”
Bùi Hiển và Hồ Mậu Đường là “Bạn văn chương bước đầu và mãi mãi” - lời Bùi Hiển ghi trong sổ lưu niệm của Hồ Mậu Đường. Hai người cùng quê huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi viết Nằm vạ, Bùi Hiển là Thư ký toà sứ ở Vinh, còn Hồ Mậu Đường đang học Đệ tứ niên (cũng ở Vinh) nhưng lúc đó đang nghỉ hè ở quê, xã Quỳnh Đôi (Thổ Đôi trang). Bùi Hiển đã cùng đi với chị gái là bà Bùi Thị Trung Lương, cán bộ hoạt động bí mật, đến Quỳnh Đôi thăm ông Nguyễn Năng Độ, bạn hoạt động cách mạng vừa mới ở nhà tù Buôn Ma Thuột ra và trực tiếp chuyển bản thảo Nằm vạ cho Hồ Mậu Đường...
Sau này, trong một lần gặp lại Hồ Mậu Đường, Bùi Hiển đã phải thừa nhận rằng nhờ những ý kiến chân tình và xác đáng của ông, bạn văn - độc giả đầu tiên, mà nhà văn đã mạnh dạn gửi bản thảo đầu tay của mình đến Nxb Đời nay (1941). Điều đáng nói là những đánh giá của nhà văn Hồ Mậu Đường về Nằm vạ cách đây đã trên 60 năm vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn và rất phù hợp với những nhận xét của GS. Phan Cự Đệ về những truyện ngắn trong tập này qua bài giới thiệu Tuyển tập Bùi Hiển do Nxb Văn học ấn hành năm 1987.
vdcmedia.com
Love mickey,