Về bài thơ "Mùa hoa" của Y Phương
Lâm Tiến
Nhân đọc bài lời bình của Kim Diệu Hương trên số báo Thơ số 14 tháng 8-2004 và bài bình trước đây của Vân Long trên Văn nghệ số 3 - 16-1-1999, tôi xin được trao đổi như sau:
Đối với Vân Long, thì ông không hiểu tại sao Y Phương lại dùng “Mùa hoa” và “Xin biên tập lại” tên bài thơ “Mùa hoa” bằng “Mùa xuân”. Còn Kim Diệu Hương thì cho là mùa hoa mùa đàn ông và mùa hoa là mùa đàn bà? Câu thơ này đa nghĩa hơn, tra trong các từ điển Tiếng Việt hoặc tiếng Tày, tôi tin là nó không có. Đây là một sáng tạo của riêng Y Phương. Và cũng như Vân Long, Kim Diệu Hương cũng cho Tốc tác hạt mưa trong bài Cơn mưa ban mai (in trong tập thơ Tiếng hát tháng giêng của Y Phương), từ Tốc tác không có trong tiếng Tày - Nùng, nên nó là một chữ sáng tạo cho giàu thêm kho chữ của cha, ông (Vân Long - Tác phẩm văn học số 5 - 1988 tr 176), Kim Diệu Hương viết: “Tốc tác là gì? Từ điển Tiếng Việt không có từ này, mà chỉ có mưa rơi lộp bộp… chứ làm gì có tốc tác”.
Tôi cho cả hai bài bình thơ Y Phương đều rất hay, nhưng chỉ tiếc rằng cả hai còn hiểu biết chưa đầy đủ về đồng bào dân tộc, trong đó có văn hoá, ngôn ngữ của dân tộc Tày. Người Tày thường nói: “Phân tốc tác” là “Mưa tốc tác” chỉ trạng thái mưa lác đác, nặng hạt, báo hiệu cơn mưa to sắp ập đến. Nếu có sự đóng góp ở đây, là Y Phương đã vận dụng một cách khéo léo, để đưa từ của dân tộc Tày vào thơ, làm giàu thêm kho chữ của Tiếng Việt.
Còn Mùa hoa lại có trong đời sống văn hoá và dân gian Tày. Trong văn hoá Tày - Nùng, hoa là con người. Người là con của Mẹ Hoa. Mỗi con người là một bông hoa do Mẹ Hoa phân cho để đầu thai vào người mẹ trần gian. Cho nên mùa hoa là mùa của con người, mùa của sự sống, của sự sinh sôi, nảy nở. Bài thơ của Y Phương lấy ý từ câu ca dao Tày:
Bươn hả, bươn mẻ nhình bec loỏng khửn phja
Bươn hả, bươn pò chài ỉ pha lùng khoá.
(Tháng năm, tháng đàn bà vác loóng (cái máng đập lúa) lên núi đá. Tháng năm, tháng đàn ông dựa vách mặc quần). Nó tương ứng với câu thơ của Y Phương: “Mùa hoa - Mùa đàn bà… Mùa hoa - mùa đàn ông…”.
Bài ca dao chẳng nói tới mùa xuân, mà nói tới tháng năm, đó là tháng mùa cấy của người Tày. Lượn Tày có câu:
Mùng năm tháng năm cấy đồng
Cấy xuống bằng sợi chỉ
Mọc to bằng cái nơm.
Nói rộng ra đó là mùa gieo hạt giống. ở đây có một sự liên tưởng nào đó tới mùa hoa của đàn ông và đàn bà. Như vậy là tên bài “Mùa hoa” của Y Phương dùng rất đắt, phù hợp với truyền thống văn hoá của dân tộc Tày. Nếu dùng “Mùa xuân” như Vân Long mà đấy lại là mùa xuân nguyên thuỷ, của cái sức mạnh hồn nhiên không cần che giấu, về hạnh phúc trần tục của con người khi mùa xuân đến” thì đã làm giảm đi ý nghĩa của bài thơ. Bởi vì mùa hoa, mùa của đàn ông, mùa của đàn bà, đâu chỉ có khi mùa xuân đến và đã phàm là đàn ông, đàn bà bình thường nào chẳng có mùa hoa như vậy. ý nghĩa phổ quát của tác phẩm chính là ở chỗ đó. Cho nên, tôi cho bài Mùa hoa đăng trong tập thơ Lời chúc của Y Phương (Nxb Văn hoá dân tộc 1991) viết: “Mùa đàn ông”, “Mùa đàn bà” và “Thừa sức vác ông chồng”, chứ không phải Đủ sức vác ông chồng là rất đúng với nếp sống văn hoá, với tư tưởng, tình cảm, tâm hồn, tính cách của dân tộc Tày.
Thái Nguyên, 11-8-2004
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Lâm Tiến
Nhân đọc bài lời bình của Kim Diệu Hương trên số báo Thơ số 14 tháng 8-2004 và bài bình trước đây của Vân Long trên Văn nghệ số 3 - 16-1-1999, tôi xin được trao đổi như sau:
Đối với Vân Long, thì ông không hiểu tại sao Y Phương lại dùng “Mùa hoa” và “Xin biên tập lại” tên bài thơ “Mùa hoa” bằng “Mùa xuân”. Còn Kim Diệu Hương thì cho là mùa hoa mùa đàn ông và mùa hoa là mùa đàn bà? Câu thơ này đa nghĩa hơn, tra trong các từ điển Tiếng Việt hoặc tiếng Tày, tôi tin là nó không có. Đây là một sáng tạo của riêng Y Phương. Và cũng như Vân Long, Kim Diệu Hương cũng cho Tốc tác hạt mưa trong bài Cơn mưa ban mai (in trong tập thơ Tiếng hát tháng giêng của Y Phương), từ Tốc tác không có trong tiếng Tày - Nùng, nên nó là một chữ sáng tạo cho giàu thêm kho chữ của cha, ông (Vân Long - Tác phẩm văn học số 5 - 1988 tr 176), Kim Diệu Hương viết: “Tốc tác là gì? Từ điển Tiếng Việt không có từ này, mà chỉ có mưa rơi lộp bộp… chứ làm gì có tốc tác”.
Tôi cho cả hai bài bình thơ Y Phương đều rất hay, nhưng chỉ tiếc rằng cả hai còn hiểu biết chưa đầy đủ về đồng bào dân tộc, trong đó có văn hoá, ngôn ngữ của dân tộc Tày. Người Tày thường nói: “Phân tốc tác” là “Mưa tốc tác” chỉ trạng thái mưa lác đác, nặng hạt, báo hiệu cơn mưa to sắp ập đến. Nếu có sự đóng góp ở đây, là Y Phương đã vận dụng một cách khéo léo, để đưa từ của dân tộc Tày vào thơ, làm giàu thêm kho chữ của Tiếng Việt.
Còn Mùa hoa lại có trong đời sống văn hoá và dân gian Tày. Trong văn hoá Tày - Nùng, hoa là con người. Người là con của Mẹ Hoa. Mỗi con người là một bông hoa do Mẹ Hoa phân cho để đầu thai vào người mẹ trần gian. Cho nên mùa hoa là mùa của con người, mùa của sự sống, của sự sinh sôi, nảy nở. Bài thơ của Y Phương lấy ý từ câu ca dao Tày:
Bươn hả, bươn mẻ nhình bec loỏng khửn phja
Bươn hả, bươn pò chài ỉ pha lùng khoá.
(Tháng năm, tháng đàn bà vác loóng (cái máng đập lúa) lên núi đá. Tháng năm, tháng đàn ông dựa vách mặc quần). Nó tương ứng với câu thơ của Y Phương: “Mùa hoa - Mùa đàn bà… Mùa hoa - mùa đàn ông…”.
Bài ca dao chẳng nói tới mùa xuân, mà nói tới tháng năm, đó là tháng mùa cấy của người Tày. Lượn Tày có câu:
Mùng năm tháng năm cấy đồng
Cấy xuống bằng sợi chỉ
Mọc to bằng cái nơm.
Nói rộng ra đó là mùa gieo hạt giống. ở đây có một sự liên tưởng nào đó tới mùa hoa của đàn ông và đàn bà. Như vậy là tên bài “Mùa hoa” của Y Phương dùng rất đắt, phù hợp với truyền thống văn hoá của dân tộc Tày. Nếu dùng “Mùa xuân” như Vân Long mà đấy lại là mùa xuân nguyên thuỷ, của cái sức mạnh hồn nhiên không cần che giấu, về hạnh phúc trần tục của con người khi mùa xuân đến” thì đã làm giảm đi ý nghĩa của bài thơ. Bởi vì mùa hoa, mùa của đàn ông, mùa của đàn bà, đâu chỉ có khi mùa xuân đến và đã phàm là đàn ông, đàn bà bình thường nào chẳng có mùa hoa như vậy. ý nghĩa phổ quát của tác phẩm chính là ở chỗ đó. Cho nên, tôi cho bài Mùa hoa đăng trong tập thơ Lời chúc của Y Phương (Nxb Văn hoá dân tộc 1991) viết: “Mùa đàn ông”, “Mùa đàn bà” và “Thừa sức vác ông chồng”, chứ không phải Đủ sức vác ông chồng là rất đúng với nếp sống văn hoá, với tư tưởng, tình cảm, tâm hồn, tính cách của dân tộc Tày.
Thái Nguyên, 11-8-2004
(Phụ bản thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,