Về bài thơ “Muôn vàn tình thương yêu trùm lên khắp quê hương” của Việt Phương
Ngô Thế Oanh
Những ai đã từng sống qua những ngày Tháng Chín năm 1969 hẳn sẽ còn giữ mãi trong ký ức những gì có lẽ cho đến trọn đời cũng không thể nào quên. Hình như chưa bao giờ lại có những ngày thu mà trời lại đổ mưa xối xả, tầm tã như những ngày thượng tuần Tháng Chín năm ấy. Và chắc cũng chưa bao giờ những dòng lệ đau buồn thương tiếc của cả một dân tộc khóc cho vị lãnh tụ thiên tài, Người Cha đã khai sinh ra nước Việt Nam mới lại tuôn nhiều đến thế. Như một câu thơ của nhà thơ Tố Hữu đã viết:
Đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa.
Mở đầu cho bài thơ Khóc Bác của mình - theo cách gọi của các nhà thơ Huy Cận, Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư - Việt Phương cũng nhắc đến những cơn mưa không thể nào quên này, nhưng ở một góc độ riêng của anh:
Trời đổ mưa, đi viếng Bác đồng bào bị ướt
Bác thương đồng bào con biết Bác không vui.
Người Bác kính yêu đã khép mắt yên nghỉ mãi mãi rồi mà lòng vẫn không yên.
Có thể chính hai dòng thơ mở đầu này đã quyết định cách thể hiện và giọng điệu văn mạch toàn bài. Sự đan xen giữa niềm thương tiếc vô hạn của nhân dân và hình ảnh, phẩm chất vĩ đại của vị lãnh tụ. Sự đan xen giữa chi tiết sinh động, cụ thể, giản dị và cô đọng của đời thường và những suy tưởng mang tính khái quát rộng lớn... Bài thơ nhờ thế vừa có được sự phong phú của chất liệu sống, có thể nói là chất liệu thời sự nữa, vừa có sự sâu sắc của những chiêm nghiệm. Bài thơ không dài lắm, khoảng hơn trăm dòng, nhưng ta cảm thấy có sự trùng điệp, tạo được dáng vẻ, tầm vóc của chủ đề mà tác giả muốn thể hiện. Song có thể phần nào vì thế mà bài thơ cũng chứa đựng những phức tạp mà sau nhiều năm vẫn không phải lúc nào cũng có được sự thống nhất trong đánh giá. Chúng ta đã biết, đã có không ít những ý kiến tranh luận trên những khổ thơ:
Bác thường để lại đĩa thịt gà mà ăn trọn mấy
quả cà xứ Nghệ
Tránh nói chữ to và đi rất nhẹ cả trong vườn
Tim đau hết nỗi đau chân trời góc bể
Đến bên Người ta thở dễ dàng hơn
hay:
Bác không bằng lòng gọi trận đánh chết nhiều người
là “đánh đẹp”
Con xoá chữ “đẹp” đi như xoá sự cạn hẹp trong lòng con
Thêm hiểu lòng Người đối với quân thù như sắt thép
Mà tình thương mênh mông ôm hết mọi linh hồn
Không ngẫu nhiên mà trong cuộc họp trao đổi về tập thơ Cửa mở của Việt Phương nhà thơ Chế Lan Viên đã nhắc lại: Thơ có quyền và cần đi vào suy tưởng, Việt Phương đưa đến một tiếng nói, trả giá bằng suy tưởng của mình...
Có điều may mắn là, cùng với thời gian, những suy tưởng, những tìm tòi của tác giả hình như ngày càng tìm thấy mối đồng cảm trong lòng những người yêu thơ.
Dưới bài thơ Muôn vàn tình thân yêu trùm lên khắp quê hương, tác giả có ghi khá cụ thể thời gian sáng tác. Từ mồng 4 đến mồng 10 tháng Chín 1969. Có thể nói bài thơ đã được viết khá nhanh. Vào những khoảng khắc tràn ngập cảm xúc nhưng cũng đầy những xao động. Song với hơn một trăm dòng thơ, tác giả đã cho ta thấy một rung động liền mạch, với một biểu cảm mới mẻ, tự nhiên và thấm lòng.
Giờ đây, sau ba mươi lăm năm, một thời gian chưa phải là dài, nhưng với nghệ thuật bao giờ cũng là rất khắc nghiệt, đọc lại Muôn vàn tình thân yêu trùm khắp quê hương ta vẫn như sống lại với không khí lịch sử, với những dấu ấn của thời đại cũng như những nhận thức sâu sắc hơn về biện chứng của hiện thực. Có thể, ta nhận thấy rõ hơn phần nào là phần duy lý, thuần lý ít thuyết phục vốn là nhược điểm của tác giả, song ta vẫn như được cuốn đi cùng mạch trữ tình chân thành của Việt Phương.
Với một nhà thơ, có lẽ không còn hạnh phúc nào hơn.
(Báo Văn nghệ)
Ngô Thế Oanh
Những ai đã từng sống qua những ngày Tháng Chín năm 1969 hẳn sẽ còn giữ mãi trong ký ức những gì có lẽ cho đến trọn đời cũng không thể nào quên. Hình như chưa bao giờ lại có những ngày thu mà trời lại đổ mưa xối xả, tầm tã như những ngày thượng tuần Tháng Chín năm ấy. Và chắc cũng chưa bao giờ những dòng lệ đau buồn thương tiếc của cả một dân tộc khóc cho vị lãnh tụ thiên tài, Người Cha đã khai sinh ra nước Việt Nam mới lại tuôn nhiều đến thế. Như một câu thơ của nhà thơ Tố Hữu đã viết:
Đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa.
Mở đầu cho bài thơ Khóc Bác của mình - theo cách gọi của các nhà thơ Huy Cận, Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư - Việt Phương cũng nhắc đến những cơn mưa không thể nào quên này, nhưng ở một góc độ riêng của anh:
Trời đổ mưa, đi viếng Bác đồng bào bị ướt
Bác thương đồng bào con biết Bác không vui.
Người Bác kính yêu đã khép mắt yên nghỉ mãi mãi rồi mà lòng vẫn không yên.
Có thể chính hai dòng thơ mở đầu này đã quyết định cách thể hiện và giọng điệu văn mạch toàn bài. Sự đan xen giữa niềm thương tiếc vô hạn của nhân dân và hình ảnh, phẩm chất vĩ đại của vị lãnh tụ. Sự đan xen giữa chi tiết sinh động, cụ thể, giản dị và cô đọng của đời thường và những suy tưởng mang tính khái quát rộng lớn... Bài thơ nhờ thế vừa có được sự phong phú của chất liệu sống, có thể nói là chất liệu thời sự nữa, vừa có sự sâu sắc của những chiêm nghiệm. Bài thơ không dài lắm, khoảng hơn trăm dòng, nhưng ta cảm thấy có sự trùng điệp, tạo được dáng vẻ, tầm vóc của chủ đề mà tác giả muốn thể hiện. Song có thể phần nào vì thế mà bài thơ cũng chứa đựng những phức tạp mà sau nhiều năm vẫn không phải lúc nào cũng có được sự thống nhất trong đánh giá. Chúng ta đã biết, đã có không ít những ý kiến tranh luận trên những khổ thơ:
Bác thường để lại đĩa thịt gà mà ăn trọn mấy
quả cà xứ Nghệ
Tránh nói chữ to và đi rất nhẹ cả trong vườn
Tim đau hết nỗi đau chân trời góc bể
Đến bên Người ta thở dễ dàng hơn
hay:
Bác không bằng lòng gọi trận đánh chết nhiều người
là “đánh đẹp”
Con xoá chữ “đẹp” đi như xoá sự cạn hẹp trong lòng con
Thêm hiểu lòng Người đối với quân thù như sắt thép
Mà tình thương mênh mông ôm hết mọi linh hồn
Không ngẫu nhiên mà trong cuộc họp trao đổi về tập thơ Cửa mở của Việt Phương nhà thơ Chế Lan Viên đã nhắc lại: Thơ có quyền và cần đi vào suy tưởng, Việt Phương đưa đến một tiếng nói, trả giá bằng suy tưởng của mình...
Có điều may mắn là, cùng với thời gian, những suy tưởng, những tìm tòi của tác giả hình như ngày càng tìm thấy mối đồng cảm trong lòng những người yêu thơ.
Dưới bài thơ Muôn vàn tình thân yêu trùm lên khắp quê hương, tác giả có ghi khá cụ thể thời gian sáng tác. Từ mồng 4 đến mồng 10 tháng Chín 1969. Có thể nói bài thơ đã được viết khá nhanh. Vào những khoảng khắc tràn ngập cảm xúc nhưng cũng đầy những xao động. Song với hơn một trăm dòng thơ, tác giả đã cho ta thấy một rung động liền mạch, với một biểu cảm mới mẻ, tự nhiên và thấm lòng.
Giờ đây, sau ba mươi lăm năm, một thời gian chưa phải là dài, nhưng với nghệ thuật bao giờ cũng là rất khắc nghiệt, đọc lại Muôn vàn tình thân yêu trùm khắp quê hương ta vẫn như sống lại với không khí lịch sử, với những dấu ấn của thời đại cũng như những nhận thức sâu sắc hơn về biện chứng của hiện thực. Có thể, ta nhận thấy rõ hơn phần nào là phần duy lý, thuần lý ít thuyết phục vốn là nhược điểm của tác giả, song ta vẫn như được cuốn đi cùng mạch trữ tình chân thành của Việt Phương.
Với một nhà thơ, có lẽ không còn hạnh phúc nào hơn.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,