Nhà văn Sơn Tùng - Nghị lực sống và viết
Thiên Sơn
Mấy năm trước, một lần đến thăm nhà văn Sơn Tùng, tôi và nhà báo Từ Khôi thấy ông đang trò chuyện thân tình với một người đàn ông cương nghị, vẻ nghiêm trang bình dị. Nhà văn Sơn Tùng vui vẻ giới thiệu:
- Đây là đồng chí Nguyễn Minh Triết, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Đảng.
Sau phút trò chuyện ban đầu, biết chúng tôi là những nhà báo trẻ, thuộc lớp con cháu, lại là những người học trò nhỏ của nhà văn Sơn Tùng. Bằng một vẻ thân tình hiếm có, ông Nguyễn Minh Triết chỉ tay vào trái tim, nói với tôi và nhà báo Từ Khôi:
- Đối với tôi, anh Sơn Tùng là đại sư phụ.
Nay ông Nguyễn Minh Triết là Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1971, ông là một cán bộ Đoàn TNNDCM miền Nam, và là người bế nhà văn Sơn Tùng bị thương nặng do đạn M79 đi cấp cứu. Còn nhà văn Sơn Tùng lúc ấy là người phụ trách báo Thanh niên tại chiến trường B2. Tình cảm thuỷ chung, gắn bó giữa những người bạn thuở bom rơi đạn nổ đã để lại trong tôi một ấn tượng đẹp khó tả.
Ai đã từng gặp nhà văn Sơn Tùng, chắc hẳn sẽ cùng cảm nhận, ở ông có một sức hút mãnh liệt. Vậy nên từ khi ở chiến trường ra, căn phòng nhỏ của ông không mấy khi vắng khách. Từ những nhà văn, nhà thơ, nhà hoá học nổi danh như: Văn Cao, Nguyễn Tuân, Vũ Đình Hoè, Nguyễn Khắc Viện, Phan Ngọc, Minh Giang, Siêu Hải, Mạc Phi, Đào Phan, Tân Trà… cho đến những nhà văn, nhà báo trẻ, những sinh viên các trường đại học, những cháu học sinh phổ thông… vẫn hàng ngày đến thăm ông. Thậm chí cả những người tật nguyền, ốm đau, cơ nhỡ… cũng đều tìm đến ông, để được lắng nghe ông kể chuyện, để nhận được những lời động viên an ủi… Nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn nước ngoài tìm hiểu về Việt Nam, về Hồ Chí Minh cũng tìm đến căn phòng của ông và trước khi rời đi, họ đều nói lên những ấn tượng đậm nét và lòng cảm phục chân thành. Hầu như lúc nào cũng thấy ông hoạt bát, nhanh nhẹn, lịch lãm.
Bây giờ, nhìn ông ở tuổi 77, sôi nổi, tươi tắn, lịch thiệp, ít ai hình dung nổi ông đã từ cõi chết trở về, 81% sức khoẻ đã đổ xuống chiến trường. 14 mảnh đạn còn trong người. Có 3 mảnh đạn còn găm trong sọ não không thể giải phẫu lấy ra được. Những hôm trái gió trở trời, ông lại bị đau. Nhưng ông không kêu van một lời. Nhiều đêm ông thức trắng, vật lộn với vết thương mà hôm sau vẫn tiếp khách, vẫn sôi nổi như thường. Có hôm tôi đến thăm, thấy ông vẫn ngồi bên bàn viết, trên cổ áo ướt đỏ những vết máu. Thì ra, những mảnh đạn xé rách miệng vết thương sọ não tuôn máu xuống từng dòng, mà ông vẫn say mê viết, không hề hay biết.
Hoạ hoằn lắm mới thấy ông phải nằm. Đó là lúc mệt lắm, ông nằm mấy phút nghỉ ngơi. Nhưng dù nằm, ông vẫn cầm trên tay một cái gì đó để đọc. Một lần duy nhất ông phải nằm mà không đọc được gì, nhắm mắt, ông thấy một quầng đen trên trán. Ông bảo tôi:
- Cháu nói bác gái gọi xe cấp cứu.
Xe cấp cứu đến, đo huyết áp 240/160. Nhịp tim 166 lần/phút. Các bác sĩ kinh ngạc. Nhìn những ngón tay bị co quắp của ông, các bác sĩ cứ ngỡ ông bị tai biến. Nhưng không! Đó là do mảnh đạn đã chặt đứt các dây thần kinh ở cả 2 tay. Khi chụp X. quang, các bác sĩ thấy lưng ông đầy những mảnh kim loại nhỏ… Vậy mà rồi ông vẫn bình phục.
Những ngày nằm ở bệnh viện Việt Xô, ông kể với tôi về những ngày đầu sau khi bị thương. Tai bị rách phải vá lại. Tay và chân đều trúng mảnh đạn. Không đi lại được. Tay phải co quắp trước ngực. Thị lực còn 1/10. Mảnh đạn trong đầu thỉnh thoảng dội lên những cơn đau kinh hoàng. Mỗi lần có tiếng sấm chuyển mưa, lại bị động kinh, lên cơn co giật vật vã. Thế mà sau khi ra Bắc, ông từ chối việc điều trị dài hạn ở Trung Quốc, tự mình luyện tập hàng ngày, cứ 3 giờ sáng là ông dậy, tập thiền, rồi cột bút vào những ngón tay co quắp mà tập viết. Thế mà trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, những trang viết về Bác Hồ, về các danh nhân, về nhân dân… lần lượt được hoàn thiện và ra mắt bạn đọc.
Nhà văn Sơn Tùng từng được ví là Pa-ven của Việt Nam. Thủ tướng Phạm Văn Đồng có lần đã ca ngợi ông: “Một người chỉ còn 3 ngón tay mà bám được vào đời bằng nghề viết”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ôm lấy nhà văn Sơn Tùng và nói trước các nhà văn đến thăm ông trong dịp mừng thọ Đại tướng tuổi 90 rằng: “Nhà văn Sơn Tùng là một tấm gương về nghị lực phi thường mà tôi học được rất nhiều”.
Khi mới ở chiến trường ra, vết thương hoành hành, năm 1972, B52 Mỹ ném bom Hà Nội, ông vẫn xông pha vào những nơi ác liệt sớm nhất và viết nhiều bài báo xúc động để lại những ấn tượng mạnh mẽ trong người đọc. Khi vừa giải phóng miền Nam, đi lại khó khăn, ngay trong những tháng ngày bề bộn sau 30-4-1975, ông cùng vợ là bà Phan Hồng Mai đã có mặt ở Huế, Phan Thiết, Sài Gòn, Cao Lãnh, Sa Đéc (nay là Đồng Tháp) để lấy tư liệu về Bác Hồ, về cụ Nguyễn Sinh Sắc. Ông đi đến nhiều nơi khác của miền Nam để tìm tư liệu về Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng - Trần Phú, về bà Lê Thị Huệ, về Nguyễn Hữu Tiến - người vẽ cờ tổ quốc, và nhiều danh nhân cách mạng khác… Ông bỏ tiền túi, thậm chí bán cả những vật kỷ niệm để lấy tiền đi tìm tư liệu…
Năm 1994, khi tiếp nhà văn Sơn Tùng tại văn phòng, Tổng Bí thư Đỗ Mười tỏ ý muốn biết về ý nghĩa của chữ ký kỳ lạ của nhà văn. Nhà văn Sơn Tùng đã nói với Tổng Bí thư rằng: “Chữ ký của tôi là hình nén hương trên mộ những anh hùng liệt sĩ”. Tổng Bí thư ngạc nhiên, hoá ra chữ ký đó không chỉ giống như một cây tùng trên núi, mà còn hàm chứa những ý nghĩa sâu xa, mang tư tưởng của nhà văn…
Ngay từ tuổi thanh niên, sau Cách mạng tháng Tám, khi còn công tác tại Tỉnh đoàn Nghệ An, nhà văn Sơn Tùng đã thường xuyên đến xin cụ Nguyễn Thị Thanh và Nguyễn Sinh Khiêm, chị gái và anh trai ruột của Bác Hồ để tìm tư liệu về gia thế Bác Hồ và về tuổi thơ của Người. Sau khi bị thương tại chiến trường miền Nam trở ra Bắc, Sơn Tùng mới thực sự có đủ các điều kiện bắt tay vào đề tài mà mình ôm ấp từ gần 30 năm trước. Vật lộn với những cơn đau triền miên, với những vết thương thỉnh thoảng lại rỉ máu mà viết. Tính từ đó đến nay, suốt 33 năm kiên trì, 33 năm phấn đấu không lúc nào ngơi nghỉ, hơn 20 tác phẩm đã ra đời và đã để lại những tiếng vang to lớn, làm xúc động nhiều tầng lớp độc giả cả trong và ngoài nước. Trong đó tiêu biểu là các tác phẩm như: Nhớ nguồn, Kỷ niệm tháng năm, Con người con đường, Người vẽ cờ tổ quốc, Trần Phú, Anh thương binh tạc tượng Bác Hồ, Búp sen xanh, Bông sen vàng, Trái tim quả đất, Lõm, Hoa dâm bụt, Bác về, Vườn nắng, Dưới ánh tâm đăng Hồ Chí Minh…
Các tác phẩm của ông tồn tại với tư cách một tổng thể. ở đó có một tư tưởng nhân văn nhất quán, một phương pháp sáng tác tái dựng lịch sử theo nguyên tắc chân thiện mỹ. Đề tài của ông trải dài từ thời Cần vương cho đến nay. Nhân vật của ông là những nhân vật có thật trong lịch sử. Đó là Bác Hồ và những danh nhân cách mạng, những người đã làm nên diện mạo Việt Nam thế kỷ XX. Thể loại truyện chân dung lịch sử, Sơn Tùng đã đẩy cao lên một bước mới. Trong thể loại này, cho đến nay, ở ta, không ai kỳ công và có được thành tựu như ông.
Viết, theo nhà văn Sơn Tùng, là kết tinh lại những tinh hoa của dân tộc. Dưới ngòi bút của ông, đã sống lại những chân dung các bậc anh hùng, liệt sĩ bị quên lãng vùi lấp trong lịch sử, đã sống lại những tư tưởng nhân văn, tư tưởng cách mạng Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Từ mẹ Đặng Quỳnh Anh, một người làm những công việc bình thường nuôi các nhà cách mạng Việt Nam ở Thái Lan, từ Nguyễn Hữu Tiến, người vẽ cờ tổ quốc, sau 39 năm mất hút trong lịch sử nhờ cuốn sách của ông mà đã được trao bằng Tổ quốc ghi công. Từ anh hoạ sĩ mù Lê Duy ứng, vẽ Bác Hồ bằng máu trên đôi mắt bị thương của mình trên đường tiến vào giải phóng Sài Gòn. Từ hình tượng đồng chí Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Trần Phú đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thủ tướng Phạm Văn Đồng… Và đáng nói nhất, là về đề tài Bác Hồ. Cho đến nay, nhà văn Sơn Tùng là người đầu tiên và duy nhất viết nhiều tiểu thuyết và truyện về Bác Hồ. Với 9 đầu sách, trong đó Búp sen xanh được tái bản nhiều lần, đã được dịch ra tiếng Anh, lượng ấn hành xấp xỉ nửa triệu bản, khắc tạc một cách chân xác và sâu sắc hình tượng Bác Hồ từ tuổi thơ và ở nhiều thời điểm khác nhau trong cuộc đời vĩ đại của Người.
Sơn Tùng dường như được sinh ra để viết truyện chân dung, để viết về các vĩ nhân. Có lẽ vậy chăng mà trời xe cho ông những cơ duyên hiếm ai có được. Khi còn làm báo, trước lúc vào chiến trường 1964, ông nhiều lần được đi theo Bác Hồ để viết bài. Có lần ông viết về Hoa Xuân Tứ, bị cụt cả 2 tay mà vẫn giàu nghị lực vươn lên. Sơn Tùng đã được Bác gọi lên gặp và khen ngợi. Những năm cuối thập niên 50, đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, khi còn là giảng viên ở Trường Đại học Nhân dân, ông đã có dịp được tiếp xúc, lấy tư liệu và chuẩn bị bài giảng cho một số đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước mỗi khi về giảng ở trường. Sau khi ở chiến trường ra, ông được tiếp xúc thêm với nhiều nhân vật lớn của thời đại chúng ta. Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là những người rất tín trọng ông. Nhiều nhân vật nổi tiếng của đất nước cũng quý mến ông. Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Di Niên là một người bạn đầy kính trọng của ông.
Khi bị thương ở chiến trường trở về Hà Nội, nhà cũ đã trả cho Nhà nước trước khi đi B, không nhận lại được. Dù là người có cống hiến, có tiêu chuẩn được cấp nhà nhưng ông lại phải ở trong một căn phòng nhỏ dựa vào tiêu chuẩn của vợ. Khi tiểu thuyết Búp sen xanh ra đời, sau những hiểu nhầm đáng tiếc và sự phê phán của một số nhà phê bình định kiến, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đọc và rất xúc động, đích thân viết lời tựa cho Búp sen xanh tái bản lần thứ nhất, trong đó khẳng định “tiếng nói có trọng lượng nhất thuộc về nhân dân, về bạn đọc” và mời ông lên trò chuyện. Quý mến tài năng và nghị lực của nhà văn Sơn Tùng, biết ông còn bị thiệt thòi nhiều, Thủ tướng có nhã ý sẽ cấp nhà cho ông, nhưng Sơn Tùng đã cám ơn Thủ tướng và nói rằng ông xin được không nhận, biết đâu lại có người hiểu nhầm ông viết sách về Bác Hồ rồi tìm đến Thủ tướng xin nhà. Đầu những năm 90, chính quyền địa phương quyết định cấp nhà tình nghĩa cho ông. Một lần nữa, nhà văn Sơn Tùng lại từ chối nhận nhà tình nghĩa mà nhường lại cho người khác khó khăn hơn. Và cho đến tận ngày nay, trong một căn phòng tập thể chật hẹp, cũ kỹ, không khép kín, nhà văn Sơn Tùng vẫn ngày ngày vượt lên trên thương tật, vượt lên trên những khó khăn về đời sống vật chất do đồng lương hưu ít ỏi để viết về Bác Hồ, viết về các danh nhân cách mạng, về truyền thống tốt đẹp của dân tộc và đấu tranh không mệt mỏi với những sự tha hoá, tiêu cực trong xã hội.
Hàng ngày ông sống giữa tình yêu thương của người vợ hiền, anh chị em, con cái trong gia đình, giữa tình thân yêu của bè bạn, đồng nghiệp và lòng ngưỡng mộ của các tầng lớp độc giả. Và dù tuổi cao, sức yếu, ông vẫn cần mẫn, say sưa viết, quên mình cho sự nghiệp văn chương mà suốt đời ông tôn thờ. Bởi vì với ông, viết cũng là một cách để được đắm mình trong ánh hào quang rực rỡ của cái đẹp, được gần với các bậc vĩ nhân và làm cho độc giả được tiến gần hơn đến ánh sáng của lương tâm và chân lý.
15-7-2004
(Báo Văn nghệ)
Thiên Sơn
Mấy năm trước, một lần đến thăm nhà văn Sơn Tùng, tôi và nhà báo Từ Khôi thấy ông đang trò chuyện thân tình với một người đàn ông cương nghị, vẻ nghiêm trang bình dị. Nhà văn Sơn Tùng vui vẻ giới thiệu:
- Đây là đồng chí Nguyễn Minh Triết, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Đảng.
Sau phút trò chuyện ban đầu, biết chúng tôi là những nhà báo trẻ, thuộc lớp con cháu, lại là những người học trò nhỏ của nhà văn Sơn Tùng. Bằng một vẻ thân tình hiếm có, ông Nguyễn Minh Triết chỉ tay vào trái tim, nói với tôi và nhà báo Từ Khôi:
- Đối với tôi, anh Sơn Tùng là đại sư phụ.
Nay ông Nguyễn Minh Triết là Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1971, ông là một cán bộ Đoàn TNNDCM miền Nam, và là người bế nhà văn Sơn Tùng bị thương nặng do đạn M79 đi cấp cứu. Còn nhà văn Sơn Tùng lúc ấy là người phụ trách báo Thanh niên tại chiến trường B2. Tình cảm thuỷ chung, gắn bó giữa những người bạn thuở bom rơi đạn nổ đã để lại trong tôi một ấn tượng đẹp khó tả.
Ai đã từng gặp nhà văn Sơn Tùng, chắc hẳn sẽ cùng cảm nhận, ở ông có một sức hút mãnh liệt. Vậy nên từ khi ở chiến trường ra, căn phòng nhỏ của ông không mấy khi vắng khách. Từ những nhà văn, nhà thơ, nhà hoá học nổi danh như: Văn Cao, Nguyễn Tuân, Vũ Đình Hoè, Nguyễn Khắc Viện, Phan Ngọc, Minh Giang, Siêu Hải, Mạc Phi, Đào Phan, Tân Trà… cho đến những nhà văn, nhà báo trẻ, những sinh viên các trường đại học, những cháu học sinh phổ thông… vẫn hàng ngày đến thăm ông. Thậm chí cả những người tật nguyền, ốm đau, cơ nhỡ… cũng đều tìm đến ông, để được lắng nghe ông kể chuyện, để nhận được những lời động viên an ủi… Nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn nước ngoài tìm hiểu về Việt Nam, về Hồ Chí Minh cũng tìm đến căn phòng của ông và trước khi rời đi, họ đều nói lên những ấn tượng đậm nét và lòng cảm phục chân thành. Hầu như lúc nào cũng thấy ông hoạt bát, nhanh nhẹn, lịch lãm.
Bây giờ, nhìn ông ở tuổi 77, sôi nổi, tươi tắn, lịch thiệp, ít ai hình dung nổi ông đã từ cõi chết trở về, 81% sức khoẻ đã đổ xuống chiến trường. 14 mảnh đạn còn trong người. Có 3 mảnh đạn còn găm trong sọ não không thể giải phẫu lấy ra được. Những hôm trái gió trở trời, ông lại bị đau. Nhưng ông không kêu van một lời. Nhiều đêm ông thức trắng, vật lộn với vết thương mà hôm sau vẫn tiếp khách, vẫn sôi nổi như thường. Có hôm tôi đến thăm, thấy ông vẫn ngồi bên bàn viết, trên cổ áo ướt đỏ những vết máu. Thì ra, những mảnh đạn xé rách miệng vết thương sọ não tuôn máu xuống từng dòng, mà ông vẫn say mê viết, không hề hay biết.
Hoạ hoằn lắm mới thấy ông phải nằm. Đó là lúc mệt lắm, ông nằm mấy phút nghỉ ngơi. Nhưng dù nằm, ông vẫn cầm trên tay một cái gì đó để đọc. Một lần duy nhất ông phải nằm mà không đọc được gì, nhắm mắt, ông thấy một quầng đen trên trán. Ông bảo tôi:
- Cháu nói bác gái gọi xe cấp cứu.
Xe cấp cứu đến, đo huyết áp 240/160. Nhịp tim 166 lần/phút. Các bác sĩ kinh ngạc. Nhìn những ngón tay bị co quắp của ông, các bác sĩ cứ ngỡ ông bị tai biến. Nhưng không! Đó là do mảnh đạn đã chặt đứt các dây thần kinh ở cả 2 tay. Khi chụp X. quang, các bác sĩ thấy lưng ông đầy những mảnh kim loại nhỏ… Vậy mà rồi ông vẫn bình phục.
Những ngày nằm ở bệnh viện Việt Xô, ông kể với tôi về những ngày đầu sau khi bị thương. Tai bị rách phải vá lại. Tay và chân đều trúng mảnh đạn. Không đi lại được. Tay phải co quắp trước ngực. Thị lực còn 1/10. Mảnh đạn trong đầu thỉnh thoảng dội lên những cơn đau kinh hoàng. Mỗi lần có tiếng sấm chuyển mưa, lại bị động kinh, lên cơn co giật vật vã. Thế mà sau khi ra Bắc, ông từ chối việc điều trị dài hạn ở Trung Quốc, tự mình luyện tập hàng ngày, cứ 3 giờ sáng là ông dậy, tập thiền, rồi cột bút vào những ngón tay co quắp mà tập viết. Thế mà trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, những trang viết về Bác Hồ, về các danh nhân, về nhân dân… lần lượt được hoàn thiện và ra mắt bạn đọc.
Nhà văn Sơn Tùng từng được ví là Pa-ven của Việt Nam. Thủ tướng Phạm Văn Đồng có lần đã ca ngợi ông: “Một người chỉ còn 3 ngón tay mà bám được vào đời bằng nghề viết”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ôm lấy nhà văn Sơn Tùng và nói trước các nhà văn đến thăm ông trong dịp mừng thọ Đại tướng tuổi 90 rằng: “Nhà văn Sơn Tùng là một tấm gương về nghị lực phi thường mà tôi học được rất nhiều”.
Khi mới ở chiến trường ra, vết thương hoành hành, năm 1972, B52 Mỹ ném bom Hà Nội, ông vẫn xông pha vào những nơi ác liệt sớm nhất và viết nhiều bài báo xúc động để lại những ấn tượng mạnh mẽ trong người đọc. Khi vừa giải phóng miền Nam, đi lại khó khăn, ngay trong những tháng ngày bề bộn sau 30-4-1975, ông cùng vợ là bà Phan Hồng Mai đã có mặt ở Huế, Phan Thiết, Sài Gòn, Cao Lãnh, Sa Đéc (nay là Đồng Tháp) để lấy tư liệu về Bác Hồ, về cụ Nguyễn Sinh Sắc. Ông đi đến nhiều nơi khác của miền Nam để tìm tư liệu về Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng - Trần Phú, về bà Lê Thị Huệ, về Nguyễn Hữu Tiến - người vẽ cờ tổ quốc, và nhiều danh nhân cách mạng khác… Ông bỏ tiền túi, thậm chí bán cả những vật kỷ niệm để lấy tiền đi tìm tư liệu…
Năm 1994, khi tiếp nhà văn Sơn Tùng tại văn phòng, Tổng Bí thư Đỗ Mười tỏ ý muốn biết về ý nghĩa của chữ ký kỳ lạ của nhà văn. Nhà văn Sơn Tùng đã nói với Tổng Bí thư rằng: “Chữ ký của tôi là hình nén hương trên mộ những anh hùng liệt sĩ”. Tổng Bí thư ngạc nhiên, hoá ra chữ ký đó không chỉ giống như một cây tùng trên núi, mà còn hàm chứa những ý nghĩa sâu xa, mang tư tưởng của nhà văn…
Ngay từ tuổi thanh niên, sau Cách mạng tháng Tám, khi còn công tác tại Tỉnh đoàn Nghệ An, nhà văn Sơn Tùng đã thường xuyên đến xin cụ Nguyễn Thị Thanh và Nguyễn Sinh Khiêm, chị gái và anh trai ruột của Bác Hồ để tìm tư liệu về gia thế Bác Hồ và về tuổi thơ của Người. Sau khi bị thương tại chiến trường miền Nam trở ra Bắc, Sơn Tùng mới thực sự có đủ các điều kiện bắt tay vào đề tài mà mình ôm ấp từ gần 30 năm trước. Vật lộn với những cơn đau triền miên, với những vết thương thỉnh thoảng lại rỉ máu mà viết. Tính từ đó đến nay, suốt 33 năm kiên trì, 33 năm phấn đấu không lúc nào ngơi nghỉ, hơn 20 tác phẩm đã ra đời và đã để lại những tiếng vang to lớn, làm xúc động nhiều tầng lớp độc giả cả trong và ngoài nước. Trong đó tiêu biểu là các tác phẩm như: Nhớ nguồn, Kỷ niệm tháng năm, Con người con đường, Người vẽ cờ tổ quốc, Trần Phú, Anh thương binh tạc tượng Bác Hồ, Búp sen xanh, Bông sen vàng, Trái tim quả đất, Lõm, Hoa dâm bụt, Bác về, Vườn nắng, Dưới ánh tâm đăng Hồ Chí Minh…
Các tác phẩm của ông tồn tại với tư cách một tổng thể. ở đó có một tư tưởng nhân văn nhất quán, một phương pháp sáng tác tái dựng lịch sử theo nguyên tắc chân thiện mỹ. Đề tài của ông trải dài từ thời Cần vương cho đến nay. Nhân vật của ông là những nhân vật có thật trong lịch sử. Đó là Bác Hồ và những danh nhân cách mạng, những người đã làm nên diện mạo Việt Nam thế kỷ XX. Thể loại truyện chân dung lịch sử, Sơn Tùng đã đẩy cao lên một bước mới. Trong thể loại này, cho đến nay, ở ta, không ai kỳ công và có được thành tựu như ông.
Viết, theo nhà văn Sơn Tùng, là kết tinh lại những tinh hoa của dân tộc. Dưới ngòi bút của ông, đã sống lại những chân dung các bậc anh hùng, liệt sĩ bị quên lãng vùi lấp trong lịch sử, đã sống lại những tư tưởng nhân văn, tư tưởng cách mạng Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Từ mẹ Đặng Quỳnh Anh, một người làm những công việc bình thường nuôi các nhà cách mạng Việt Nam ở Thái Lan, từ Nguyễn Hữu Tiến, người vẽ cờ tổ quốc, sau 39 năm mất hút trong lịch sử nhờ cuốn sách của ông mà đã được trao bằng Tổ quốc ghi công. Từ anh hoạ sĩ mù Lê Duy ứng, vẽ Bác Hồ bằng máu trên đôi mắt bị thương của mình trên đường tiến vào giải phóng Sài Gòn. Từ hình tượng đồng chí Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Trần Phú đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thủ tướng Phạm Văn Đồng… Và đáng nói nhất, là về đề tài Bác Hồ. Cho đến nay, nhà văn Sơn Tùng là người đầu tiên và duy nhất viết nhiều tiểu thuyết và truyện về Bác Hồ. Với 9 đầu sách, trong đó Búp sen xanh được tái bản nhiều lần, đã được dịch ra tiếng Anh, lượng ấn hành xấp xỉ nửa triệu bản, khắc tạc một cách chân xác và sâu sắc hình tượng Bác Hồ từ tuổi thơ và ở nhiều thời điểm khác nhau trong cuộc đời vĩ đại của Người.
Sơn Tùng dường như được sinh ra để viết truyện chân dung, để viết về các vĩ nhân. Có lẽ vậy chăng mà trời xe cho ông những cơ duyên hiếm ai có được. Khi còn làm báo, trước lúc vào chiến trường 1964, ông nhiều lần được đi theo Bác Hồ để viết bài. Có lần ông viết về Hoa Xuân Tứ, bị cụt cả 2 tay mà vẫn giàu nghị lực vươn lên. Sơn Tùng đã được Bác gọi lên gặp và khen ngợi. Những năm cuối thập niên 50, đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, khi còn là giảng viên ở Trường Đại học Nhân dân, ông đã có dịp được tiếp xúc, lấy tư liệu và chuẩn bị bài giảng cho một số đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước mỗi khi về giảng ở trường. Sau khi ở chiến trường ra, ông được tiếp xúc thêm với nhiều nhân vật lớn của thời đại chúng ta. Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là những người rất tín trọng ông. Nhiều nhân vật nổi tiếng của đất nước cũng quý mến ông. Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Di Niên là một người bạn đầy kính trọng của ông.
Khi bị thương ở chiến trường trở về Hà Nội, nhà cũ đã trả cho Nhà nước trước khi đi B, không nhận lại được. Dù là người có cống hiến, có tiêu chuẩn được cấp nhà nhưng ông lại phải ở trong một căn phòng nhỏ dựa vào tiêu chuẩn của vợ. Khi tiểu thuyết Búp sen xanh ra đời, sau những hiểu nhầm đáng tiếc và sự phê phán của một số nhà phê bình định kiến, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đọc và rất xúc động, đích thân viết lời tựa cho Búp sen xanh tái bản lần thứ nhất, trong đó khẳng định “tiếng nói có trọng lượng nhất thuộc về nhân dân, về bạn đọc” và mời ông lên trò chuyện. Quý mến tài năng và nghị lực của nhà văn Sơn Tùng, biết ông còn bị thiệt thòi nhiều, Thủ tướng có nhã ý sẽ cấp nhà cho ông, nhưng Sơn Tùng đã cám ơn Thủ tướng và nói rằng ông xin được không nhận, biết đâu lại có người hiểu nhầm ông viết sách về Bác Hồ rồi tìm đến Thủ tướng xin nhà. Đầu những năm 90, chính quyền địa phương quyết định cấp nhà tình nghĩa cho ông. Một lần nữa, nhà văn Sơn Tùng lại từ chối nhận nhà tình nghĩa mà nhường lại cho người khác khó khăn hơn. Và cho đến tận ngày nay, trong một căn phòng tập thể chật hẹp, cũ kỹ, không khép kín, nhà văn Sơn Tùng vẫn ngày ngày vượt lên trên thương tật, vượt lên trên những khó khăn về đời sống vật chất do đồng lương hưu ít ỏi để viết về Bác Hồ, viết về các danh nhân cách mạng, về truyền thống tốt đẹp của dân tộc và đấu tranh không mệt mỏi với những sự tha hoá, tiêu cực trong xã hội.
Hàng ngày ông sống giữa tình yêu thương của người vợ hiền, anh chị em, con cái trong gia đình, giữa tình thân yêu của bè bạn, đồng nghiệp và lòng ngưỡng mộ của các tầng lớp độc giả. Và dù tuổi cao, sức yếu, ông vẫn cần mẫn, say sưa viết, quên mình cho sự nghiệp văn chương mà suốt đời ông tôn thờ. Bởi vì với ông, viết cũng là một cách để được đắm mình trong ánh hào quang rực rỡ của cái đẹp, được gần với các bậc vĩ nhân và làm cho độc giả được tiến gần hơn đến ánh sáng của lương tâm và chân lý.
15-7-2004
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,