Thơ tình Bế Kiến Quốc- mơ và thực
Bùi Việt Thắng
Khi tôi vào năm thứ nhất khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà nội thì anh Bế Kiến Quốc đã năm thứ ba. Anh là thần tượng của “lũ trẻ con” chúng tôi khi đọat Giải nhì Cuộc thi thơ 1969- 1970 của Tuần báo Văn nghệ với hai bài thơ nổi tiếng: Những dòng sông, Mẹ trồng cây bên đường ra hỏa tuyến. Học sinh Văn khoa hồi đó cứ ngâm nga: “Sinh ở đâu mà ai cũng anh hùng/ tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông”. Hơi thở và giọng thơ ấy hợp với không khí thời đại và tâm thế xã hội vì nó đồng vọng và khích lệ con người. Lúc đó tôi cứ nghĩ bao giờ thì phát lộ ở anh mảng thơ tình mà tuổi trẻ chúng tôi khao khát? Bây giờ khi anh không ở bên cạnh chúng ta nữa thì bỗng nhiên tôi lại hiểu đầy đủ anh hơn qua “Đất hứa- 116 bài thơ tình” (NXB Hội Nhà văn). 116 bài thơ tình anh viết từ tháng 7.1945 đến tháng 5.1976, chỉ dành để tặng một người- Đỗ Bạch Mai- người yêu, người bạn đời và cũng là một đồng nghiệp.Một nhà có hai thi sĩ,ở VIỆT NAM cũng không phải là nhiều. Trong Lời bạt – nhà thơ Đỗ Bạch Mai đau đáu viết: “Cũng bởi tình yêu của chúng tôi chỉ là một cái cớ để cho những bài thơ xuất hiện và tồn tại trong cuộc đời này”.
Mơ và thực là bài thơ số 13 trong tập thơ tình Đất hứa của nhà thơ Bế Kiến Quốc và cũng có thể coi là cấu tứ chủ đạo, “chủ âm” của tập thơ. Giấc mơ xuất hiện liên tục, tôi nghĩ nó như một khía cạnh thi pháp thơ tình Bế Kiến Quốc. “Trong mơ, em đến cùng tôi/ Tôi đi tìm, giữa cuộc đời , gặp em” (Mơ và thực). Nhà thơ không phải là người thoát tục nhưng đi vào cõi mơ là một sự thăng hoa “Trăng như mơ thoáng chút nghi ngờ.../ Thế mà trăng!... Trăng như là trong mơ” (Ban đầu); Từ giấc mơ anh đã làm ra em” (Từ giấc mơ); “Anh đã tin có em trên trái đất/ Dẫu trong mơ còn chưa tường nét mặt” (Mười năm). Giấc mơ tràn trề trong thơ tình Bế Kiến Quốc( có bài từ mơ xuất hiện đến 6 lượt), nhưng mơ gắn với thực vì “Mơ trong đời thực thực là mơ” (Trăng mười sáu).
Nếu mơ và thực quấn quýt nhau trong thơ tình Bế Kiến Quốc thì cũng chỉ nhằm đến một người mà thôi “Giấc mơ nào cũng gặp Mai và Mai”. Viết đến thế là gan ruột, là đắm đuối. Người ta hay ví tình yêu như sợi chỉ xanh óng ánh, mềm mại còn Bế Kiến Quốc thì lại mượn bàn tay làm nhịp cầu nối đôi bờ tâm tưởng và kết chặt hai tâm hồn. “Bàn tay không biết nói/ Chỉ thầm lặng yêu thương” (Ca ngợi). Thậm chí trong bài Mùa thu hình ảnh bàn tay xuất hiện 14 lượt, trong bài Mô tả (4) 6 lượt... Thường thì mỗi người con trai bị người con gái ám ảnh bằng một nét đẹp nào đó- nụ cười, ánh mắt, giọng nói, dáng đi... chẳng hạn. Bế Kiến Quốc lại chỉ bị ám ảnh bởi bàn tay người yêu “Anh nằm mơ một giấc mơ/ bao nhiêu hoa trắng cập bờ môi em/ Vầng trăng trong mái tóc mềm/ Tay cầm tay suốt một đêm ái tình” (Mơ); hoặc “Chúng mình nghe... mà thu, vườn khẽ gió/ Trăng như mơ, thoáng một chút nghi ngờ/ Anh mở bàn tay ra: tay em còn đậu đó/ Thế mà trăng!... trăng như là trong mơ” (Ban đầu). Bàn tay người yêu nhà thơ thường hiện ra dưới trăng “Đêm đầu tay nắm, trăng mười sáu/ Ánh sáng từ tay em tràn khắp anh/ Đời đã tròn đầy tình đã chín/ Trong mơ anh thực đậu chung cành” (Trăng mười sáu).
Dĩ nhiên thơ tình là riêng tây, là có khi đớn đau tận cùng bởi chia lìa. Với Bế Kiến Quốc là vậy mà không là vậy. Bên trong con người mảnh khảnh rất thư sinh này là một “núi lửa” lúc nào cũng sẵn sàng tuôn trào, bùng phát “tôi yêu em tôi tốt với cuộc đời/ Tình yêu đã đưa tôi vào những ngày sáng thế/ Tôi đã hiểu những gì là có thể/ Trong không gian và trong thời gian” (Tình yêu rót trời xanh vào mắt tôi). Đọc thơ tình Bế Kiến Quốc tôi nhớ lại cái ý của một nhà thơ thời Thơ mới “Thơ cốt chơn”- thơ cần sự chân thật, chân thành, đơn phương. Bế Kiến Quốc dường như tìm mọi cách để dãi bày nôi tâm – lúc thì tha thiết, thì thầm, lúc thì sáng rỡ rạch ròi, lúc thì suy ngẫm và triết luận về cuộc đời, về tình yêu: “Vì em yêu mà anh đang hồi sinh/ Vì em yêu anh trở thành trong sạch/ Vì yêu em anh đã nhận ra mình/ Vì yêu em mọi tro tàn đã mất” (Từ giấc mơ).
Đọc 116 bài thơ tình của Bế Kiến Quốc, tôi cứ nghĩ “lẩn thẩn”- có ai viết nhiều như thế chỉ cho một người (tính trung bình 3 ngày một bài gửi người mình yêu). Chỉ có sự đam mê mới tạo nên một bút lực như thế và cũng bởi “Em đã thành buổi sớm của đời anh/ thành buổi trưa và trở thành buổi tối/ Một ga em tiễn đưa, một ga em đón đợi/ Mọi con đường đều dẫn lối về em” (Nhó lại). Câu thơ này gợi nhớ câu cửa miệng của người La Mã “Mọi ngả đuờng đều dẫn đến thành Roma!”. Một lần đọc sách, tôi ghi lại một ý hay: Trong thơ cần sự đốt cháy trái tim đến thành trí tuệ và đốt cháy trí tuệ đến thành trái tim.
Thơ tình Bế Kiến Quốc dĩ nhiên là đằm thắm, đắm đuối và tinh tế trong các cung bậc của tình yêu. Nhưng cái “xương sống” của cả tập thơ, mỗi bài thơ là phần trí tuệ sáng suốt vì “Hãy nhìn anh như một dòng sông/ Luôn luôn chảy, luôn luôn đi tới”. Ở trang đầu tập thơ tình Đất hứa có bút tích nhà thơ “Tặng Đỗ Bạch Mai”. Đúng thế, thơ tình anh viết tặng người bạn đời nhưng cũng có thể là tặng cho tất cả những người đang yêu thuộc nhiều thế hệ. mà tình yêu thì bất tử, thì thanh cao. Đọc thơ tình Bế Kiến Quốc tôi chợt nhớ đến những câu thơ bất hủ của một nhà thơ nước ngoài: “Tự do và ái tình/ Vì các người ta sống/ Vì tình yêu lồng lộng/ ta xin hiến đời ta/ Vì tự do muôn đời/ ta hy sinh tình ái”.
Đất hứa đúng là “ở nơi đó , niềm vui sinh nở, như dòng suối, cành hoa, lời ca, như ngọn lửa... Sự sống không hề vơi, đời lại tiếp cho đời”.
Bùi Việt Thắng
Khi tôi vào năm thứ nhất khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà nội thì anh Bế Kiến Quốc đã năm thứ ba. Anh là thần tượng của “lũ trẻ con” chúng tôi khi đọat Giải nhì Cuộc thi thơ 1969- 1970 của Tuần báo Văn nghệ với hai bài thơ nổi tiếng: Những dòng sông, Mẹ trồng cây bên đường ra hỏa tuyến. Học sinh Văn khoa hồi đó cứ ngâm nga: “Sinh ở đâu mà ai cũng anh hùng/ tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông”. Hơi thở và giọng thơ ấy hợp với không khí thời đại và tâm thế xã hội vì nó đồng vọng và khích lệ con người. Lúc đó tôi cứ nghĩ bao giờ thì phát lộ ở anh mảng thơ tình mà tuổi trẻ chúng tôi khao khát? Bây giờ khi anh không ở bên cạnh chúng ta nữa thì bỗng nhiên tôi lại hiểu đầy đủ anh hơn qua “Đất hứa- 116 bài thơ tình” (NXB Hội Nhà văn). 116 bài thơ tình anh viết từ tháng 7.1945 đến tháng 5.1976, chỉ dành để tặng một người- Đỗ Bạch Mai- người yêu, người bạn đời và cũng là một đồng nghiệp.Một nhà có hai thi sĩ,ở VIỆT NAM cũng không phải là nhiều. Trong Lời bạt – nhà thơ Đỗ Bạch Mai đau đáu viết: “Cũng bởi tình yêu của chúng tôi chỉ là một cái cớ để cho những bài thơ xuất hiện và tồn tại trong cuộc đời này”.
Mơ và thực là bài thơ số 13 trong tập thơ tình Đất hứa của nhà thơ Bế Kiến Quốc và cũng có thể coi là cấu tứ chủ đạo, “chủ âm” của tập thơ. Giấc mơ xuất hiện liên tục, tôi nghĩ nó như một khía cạnh thi pháp thơ tình Bế Kiến Quốc. “Trong mơ, em đến cùng tôi/ Tôi đi tìm, giữa cuộc đời , gặp em” (Mơ và thực). Nhà thơ không phải là người thoát tục nhưng đi vào cõi mơ là một sự thăng hoa “Trăng như mơ thoáng chút nghi ngờ.../ Thế mà trăng!... Trăng như là trong mơ” (Ban đầu); Từ giấc mơ anh đã làm ra em” (Từ giấc mơ); “Anh đã tin có em trên trái đất/ Dẫu trong mơ còn chưa tường nét mặt” (Mười năm). Giấc mơ tràn trề trong thơ tình Bế Kiến Quốc( có bài từ mơ xuất hiện đến 6 lượt), nhưng mơ gắn với thực vì “Mơ trong đời thực thực là mơ” (Trăng mười sáu).
Nếu mơ và thực quấn quýt nhau trong thơ tình Bế Kiến Quốc thì cũng chỉ nhằm đến một người mà thôi “Giấc mơ nào cũng gặp Mai và Mai”. Viết đến thế là gan ruột, là đắm đuối. Người ta hay ví tình yêu như sợi chỉ xanh óng ánh, mềm mại còn Bế Kiến Quốc thì lại mượn bàn tay làm nhịp cầu nối đôi bờ tâm tưởng và kết chặt hai tâm hồn. “Bàn tay không biết nói/ Chỉ thầm lặng yêu thương” (Ca ngợi). Thậm chí trong bài Mùa thu hình ảnh bàn tay xuất hiện 14 lượt, trong bài Mô tả (4) 6 lượt... Thường thì mỗi người con trai bị người con gái ám ảnh bằng một nét đẹp nào đó- nụ cười, ánh mắt, giọng nói, dáng đi... chẳng hạn. Bế Kiến Quốc lại chỉ bị ám ảnh bởi bàn tay người yêu “Anh nằm mơ một giấc mơ/ bao nhiêu hoa trắng cập bờ môi em/ Vầng trăng trong mái tóc mềm/ Tay cầm tay suốt một đêm ái tình” (Mơ); hoặc “Chúng mình nghe... mà thu, vườn khẽ gió/ Trăng như mơ, thoáng một chút nghi ngờ/ Anh mở bàn tay ra: tay em còn đậu đó/ Thế mà trăng!... trăng như là trong mơ” (Ban đầu). Bàn tay người yêu nhà thơ thường hiện ra dưới trăng “Đêm đầu tay nắm, trăng mười sáu/ Ánh sáng từ tay em tràn khắp anh/ Đời đã tròn đầy tình đã chín/ Trong mơ anh thực đậu chung cành” (Trăng mười sáu).
Dĩ nhiên thơ tình là riêng tây, là có khi đớn đau tận cùng bởi chia lìa. Với Bế Kiến Quốc là vậy mà không là vậy. Bên trong con người mảnh khảnh rất thư sinh này là một “núi lửa” lúc nào cũng sẵn sàng tuôn trào, bùng phát “tôi yêu em tôi tốt với cuộc đời/ Tình yêu đã đưa tôi vào những ngày sáng thế/ Tôi đã hiểu những gì là có thể/ Trong không gian và trong thời gian” (Tình yêu rót trời xanh vào mắt tôi). Đọc thơ tình Bế Kiến Quốc tôi nhớ lại cái ý của một nhà thơ thời Thơ mới “Thơ cốt chơn”- thơ cần sự chân thật, chân thành, đơn phương. Bế Kiến Quốc dường như tìm mọi cách để dãi bày nôi tâm – lúc thì tha thiết, thì thầm, lúc thì sáng rỡ rạch ròi, lúc thì suy ngẫm và triết luận về cuộc đời, về tình yêu: “Vì em yêu mà anh đang hồi sinh/ Vì em yêu anh trở thành trong sạch/ Vì yêu em anh đã nhận ra mình/ Vì yêu em mọi tro tàn đã mất” (Từ giấc mơ).
Đọc 116 bài thơ tình của Bế Kiến Quốc, tôi cứ nghĩ “lẩn thẩn”- có ai viết nhiều như thế chỉ cho một người (tính trung bình 3 ngày một bài gửi người mình yêu). Chỉ có sự đam mê mới tạo nên một bút lực như thế và cũng bởi “Em đã thành buổi sớm của đời anh/ thành buổi trưa và trở thành buổi tối/ Một ga em tiễn đưa, một ga em đón đợi/ Mọi con đường đều dẫn lối về em” (Nhó lại). Câu thơ này gợi nhớ câu cửa miệng của người La Mã “Mọi ngả đuờng đều dẫn đến thành Roma!”. Một lần đọc sách, tôi ghi lại một ý hay: Trong thơ cần sự đốt cháy trái tim đến thành trí tuệ và đốt cháy trí tuệ đến thành trái tim.
Thơ tình Bế Kiến Quốc dĩ nhiên là đằm thắm, đắm đuối và tinh tế trong các cung bậc của tình yêu. Nhưng cái “xương sống” của cả tập thơ, mỗi bài thơ là phần trí tuệ sáng suốt vì “Hãy nhìn anh như một dòng sông/ Luôn luôn chảy, luôn luôn đi tới”. Ở trang đầu tập thơ tình Đất hứa có bút tích nhà thơ “Tặng Đỗ Bạch Mai”. Đúng thế, thơ tình anh viết tặng người bạn đời nhưng cũng có thể là tặng cho tất cả những người đang yêu thuộc nhiều thế hệ. mà tình yêu thì bất tử, thì thanh cao. Đọc thơ tình Bế Kiến Quốc tôi chợt nhớ đến những câu thơ bất hủ của một nhà thơ nước ngoài: “Tự do và ái tình/ Vì các người ta sống/ Vì tình yêu lồng lộng/ ta xin hiến đời ta/ Vì tự do muôn đời/ ta hy sinh tình ái”.
Đất hứa đúng là “ở nơi đó , niềm vui sinh nở, như dòng suối, cành hoa, lời ca, như ngọn lửa... Sự sống không hề vơi, đời lại tiếp cho đời”.
Love mickey,