“Có lần ta được nghe một mẩu chuyện nhỏ”. Thầy Morrie kể, nhắm mắt lại. Tôi chờ.
Chuyện kể về một con sóng nhỏ. Nó dập dềnh trôi khắp đại dương, thong dong ngày này sang ngày nọ, vui đùa với gió và khí trời - cho đến một ngày nó bỗng nhận ra mình bị đánh dạt vào bờ, trước mặt là một con sóng khác. Chúng đã mắc kẹt!
“Lạy Chúa, thật là khủng khiếp” - con sóng nhỏ kêu lên - “Điều gì xảy ra với tôi vậy?”
Con sóng kia tiến đến gần, thấy bạn buồn xo nó nghiêm nghị hỏi:
“Làm sao mà bạn rầu rĩ thế?”
Con sóng  thứ nhất trả lời :
“Anh không hiểu gì cả. Tất cả họ hàng nhà chúng ta rồi sẽ đều tan biến hết. Trời ơi, kinh khủng quá!?”
Con sóng thứ hai vỡ lẽ:
“Ồ, không đâu! Bạn không hiểu gì cả. Chúng ta không chỉ là một con sóng nhỏ nhoi thôi đâu. Chúng ta là một phần của biển cả”.
Tôi mỉm cười. Thầy nhắm nghiên đôi mắt.
“Một phần của biển cả. Đúng vậy! Một phần của biển cả”.
Tôi ngắm thầy thở ra hít vào.

TUẦN THỨ MƯỜI BỐN
CHÚNG TÔI NÓI LỜI VĨNH BIỆT
 
Tôi bước lên bậc thềm nhà thầy. Trời lạnh và nhớp nháp. Vừa bước chậm rãi, uể oải nghe tiếng lá cây ướt nhẹp lạo xạo dưới chân, tôi vừa nhìn kỹ mọi vật, sườn đồi, mặt tiền hào nhoáng của ngôi nhà, cây pachysandra, và rượu pha..., lòng thầm trách mình sao quá ơ hờ, không chịu chú ý đến chúng trong những lần trước tới đây.
Hôm kia cô Charlotte gọi điện, báo rằng "thầy nguy lắm" (đó là cách cô biểu đạt ngày cuối cùng của thầy đã điểm). Thầy đã gác lại tất cả các cuộc hẹn và ngủ li bì - một điều lạ lùng đáng lo ngại. Thầy không bao giờ màng đến chuyện ngủ nghê, nhất là khi vẫn còn có người mong chờ được nói chuyện với thầy.
"Thầy muốn anh tới thăm". Cô bảo "Nhưng mà Mitch này..."
"Dạ có gì vậy cô?"
"Ông ấy yếu lắm".
Từng bậc thang dẫn vào tiền sảnh, mặt kính cửa trước... Tôi nuốt tất cả vào tầm mắt, thật chậm - như một người có óc quan sát tinh tế, như thể chưa từng được thấy chúng.
Tôi cảm thấy chiếc máy ghi âm chà sát hông mình, bèn luống cuống kéo khóa chiếc giỏ đang khoác trên vai ra, hầu kiểm tra thật cẩn thận xem mình có mang theo nó không. Chẳng hiểu sao dạo này nó đã trở thành vật bất ly thân của tôi.
Connie ra mở của với vẻ đượm buồn đọng trên gương mặt. Cô chào nhẹ ru.
"Thầy ra sao rồi". Tôi nôn nóng hỏi.
"Không tốt đâu”. Miệng cô trễ xuống. "Tôi không thích thế, ông ấy thật tốt bụng, anh biết đấy".
Tôi biết.
"Chúa trời sao quá bất công".
Cô Charlotte ra tận hành lang đón và ôm hôn tôi. Cô bảo thầy vẫn còn đang ngủ dù đã 10 giờ sáng. Chúng tôi đi vào bếp. Tôi giúp cô dọn dẹp. Dãy lọ thuốc nằm la liệt trên bàn nom giống như một đội quân tròn trùng trục đội nón trắng. Thầy buộc phải chích morphine để trấn áp nhịp thở.
Tôi bỏ thức ăn mang theo vào tủ lạnh - xúp, bánh rau, xà lách trộn. Tôi xin lỗi cô Charlotte vì đã mang theo. Thầy chẳng thể nhai được từ mấy tháng nay - cả hai chúng tôi đều biết - nhưng hình như chuyện mang thức ăn theo đã trở thành một nghi thức truyền thống. Khi người ta sắp mất một người thân, người ta thường níu kéo bất kỳ nghi thức nào.
Tôi chờ trong phòng khách, nơi Koppel phỏng vấn thầy Morrie lần đầu, rồi với tờ báo trên bàn cầm đọc. Hai đứa trẻ ở bang Minnesota bắn chết nhau trong khi nghịch súng của cha. Một đứa trẻ bị vùi chết trong thùng rác ở một ngõ hẻm thuộc Los Angeles.
Tôi đặt tờ báo xuống, nhìn đăm đăm vào chiếc lò sưởi bỏ không, nhịp mũi giày nhè nhẹ xuống sàn. Cuối cùng tôi nghe tiếng cửa mở ra khép vào, rồi tiếng bước chân cô Charlotte.
"Rồi đấy" - Cô nói khẽ - "Ông ấy đang chờ anh".
Tôi nhổm lên chạy bổ về hướng quen thuộc, nhưng chỉ trông thấy một phụ nữ lạ hoắc đang ngồi trên chiếc ghế xếp của thầy đọc sách, chân bắt chữ ngũ.
À đó là cô y tá trông chừng thầy 24/24.
Phòng làm việc của thầy trống trơn. Bủn rủn cả tay chân, tôi bổ nhào trở lại phòng ngủ, lần khân mấy giây rồi chợt reo thầm như mở cờ trong bụng:
"Thầy kia rồi!".
Thầy nằm im trên giường, đắp chăn kín mít. Tôi nhớ lại, thầy chỉ nằm trong tư thế đó có mỗi một lần - khi người ta mát xa cho thầy. Câu cách ngôn của thầy: "Khi ta nằm trên giường tức là ta chết” lại hiện ra chập chờn.
Tôi bước vào, cố nặn nụ cười. Thầy mặc chiếc áo pyjama màu vàng, đắp chăn từ ngực trở xuống. Hình hài thầy teo nhỏ lại đến nỗi tôi có cảm tưởng hình như có cái gì đó mất đi. Thầy chỉ còn bé tí như một đứa trẻ.
Miệng thầy há ra, da xám ngoét dán chặt vào xương gò má. Thầy đảo mắt về phía tôi, muốn nói nhưng chỉ phát ra được những âm thanh lầm rầm.
"Ôi thầy!" Tôi reo lên như muốn biểu cảm tất cả nỗi phấn khích của mình.
Thầy thở hắt, nhắm mắt, rồi mỉm cười. Cố gắng đó khiến thầy mệt rũ.
"Ồ anh bạn... thân mến... của ta". Cuối cùng thầy cũng thốt nên lời.
"Con là bạn của thầy mà". Tôi bảo.
"Hôm nay... ta không khỏe".
"Ngày mai thầy sẽ khá hơn".
Thầy cố thở thêm một cái nữa để gật đầu. Hình như thầy đang giằng co với một cái gì đó trong chăn, thầy cố chìa tay ra.
"Hãy nắm..." - Thầy thều thào.
Tôi vén chăn lên, bóp chặt lấy tay thầy - những ngón tay tí xíu nằm gọn lỏn trong tay tôi. Tôi cúi xuống nhìn kỹ mặt thầy. Đây là lần đầu tiên tôi thấy thầy không cạo râu. Những sợi râu bạc trắng lún phún chĩa ra, như thể có ai đó trét muối xung quanh cằm và má thầy. Làm sao chúng có thể trồi lên được trên “mảnh đất" đã gần như mất hết sức sống này nhỉ?!
"Thầy Morrie ơi" - Tôi gọi nhỏ.
"Con phải gọi ta là huấn luyện viên chứ". Thầy chữa lại.
“Dạ, huấn luyện viên của con ơi" - Tôi run bắn.
Thầy nói giữa tiếng nấc nghẹn - hít không khí vào và thở ra từ vựng. Giọng thầy mỏng manh. Thầy có mùi ngai ngái của thuốc mỡ.
"Con... con thật là một linh hồn thánh thiện".
"Một linh hồn thánh thiện?". Tôi hoang mang.
"Hãy sờ... vào chỗ này... của ta này". Thầy lần mò bàn tay lên trái tim.
Tôi thấy có cái gì mắc mứu trong cổ họng.
"Thầy ơi thầy..."
“Hả?”
"Con không biết làm thế nào để nói lời từ biệt".
Thầy vỗ nhè nhẹ bàn tay tôi, giữ nó trên ngực mình.
"Đây... là cách để... nói lời vĩnh biệt...”
Hơi thở thầy nhẹ dần, thấy rõ xương sườn phập phồng. Tiếp đến, thầy nhìn thẳng ngay mặt tôi.
"Ta yêu... con..." - Thầy cố thầm thì.
"Con cũng yêu thầy, thầy ơi".
"Hãy tin vào điều con làm... và hãy biết... rằng..."
"Dạ biết gì cơ?"
"Con... luôn... có..."
Mắt thầy dại đi, rồi thầy khóc, khuôn mặt dúm lại như đứa trẻ không thể kiểm soát được tuyến lệ của mình. Tôi ôm ghì và xoa làn da chảy xệ của thầy. Xong tôi lại vuốt tóc thầy và đặt lòng bàn tay mình vào mặt thầy, cảm nhận xương thịt thầy nhạt nhòa trong làn nước mắt.
Khi nhịp thở thầy trở lại bình thường, tôi hắng giọng:
"Thầy mệt quá ạ. Hay là để thứ Ba tuần sau con sẽ trở lại thăm thầy - lúc đó con mong là thầy tỉnh táo hơn. Con cám ơn thầy nhiều".
Thầy khụt khịt như sắp cười ha hả. Có lẽ âm thanh thần chết cũng buồn thảm như thế!
Tôi với cái giỏ mở toang có đựng chiếc máy ghi âm. Mình lại mang theo cái này làm quái gì nhỉ? Chúng tôi sẽ không bao giờ còn sử dụng tới nó nữa.
Tôi cúi xuống hôn thầy, dí sát mặt mình vào mặt thầy và giữ nguyên đó lâu hơn thường lệ - như vậy sẽ mang lại cho thầy niềm vui ngắn ngủi.
"Dạ. con đi đây". Tôi vùng ra.
Tôi chớp mắt cho nước mắt rơi xuống, còn thầy thì mím môi lại, nhướng mắt cố nhìn lên. Tôi cảm tưởng như đó là giây phút mãn nguyện đối với người thầy thân yêu của tôi. Cuối cùng thầy khiến tôi khóc nức nở.
"Nào, nào...". Thầy sẽ sàng.

TỐT NGHIỆP
 
Thầy Morrie trút hơi thở cuối cùng vào sáng thứ Bảy.
Rob bay về từ Tokyo - anh hôn trán cha chào vĩnh biệt. Cả Jon, cả cô Charlotte (dĩ nhiên) cùng người em họ Marsha của cô cũng tề tựu bên thầy.
Dì Marsha viết một bài thơ đọc trong lễ truy điệu "không chính thức" của thầy - bài thơ ví thầy như một cây cù tùng (một loại cây thuộc họ tùng bách xanh ngát quanh năm), dịu dàng tỏa bóng mát. Họ thay phiên nhau túc trực bên giường thầy. Hai ngày sau buổi viếng thăm cuối cùng của tôi, thầy đã hôn mê. Bác sĩ chẩn đoán thầy có thể ra đi vào bất cứ giây phút nào, thế mà thầy đã nấn ná suốt mấy ngày đêm.
Cuối cùng vào ngày mồng 4 tháng 11, khi tất cả những người thầy yêu quý ra ngoài trong chốc lát - họ vào trong bếp kiếm tách cà phê. Lần đâu tiên kể từ khi hôn mê không có ai ở bên thầy, và thầy đã ngưng thở.
Và thầy đã ra đi.
Tôi tin là thầy chết có chủ đích. Tôi tin là thầy không muốn những người thân của mình phải chịu đựng khoảnh khắc lạnh toát dọc theo sống lưng. Thầy không muốn có ai làm nhân chứng cho hơi thở cuối cùng - để không ai bị ám ảnh như cách đây lâu lắm rồi thầy đã bị ám ảnh bởi bức điện báo cái chết của mẹ mình, hay bởi cái thây của cha mình nằm trong nhà xác.
Tôi tin là thầy biết chắc mình nằm chết trên chiếc giường của chính mình, giữa sách vở của mình, giữa đống giấy tờ và cây dâm bụt. Thầy muốn chết yên bình, và thầy đã bình yên ra đi.
Đám tang được cử hành trong một buổi sáng lộng gió ướt át. Cỏ cây ướt đầm đìa, bầu trời trắng đục màu sữa. Chúng tôi đứng lặng bên huyệt, lắng nghe tiếng nước hồ xao động vỗ bờ và nhìn đàn vịt thong thả rỉa lông.
Dù hàng trăm người muốn tham dự, nhưng cô Charlotte chỉ muốn gói gọn trong số thân bằng quyến thuộc. Giáo sĩ Axelrad đọc vài bài thơ. Người em trai David của thầy - vẫn chống nạng do di chứng của bệnh sốt bại liệt - cầm cái xẻng xúc một ít đất thảy xuống huyệt theo như tục lệ.
Lúc này đây, tro cốt của thầy đã hòa quyện vào đất. Tôi nhìn quanh nghĩa trang. Thầy Morrie đã đúng: đây thật là một nơi thơ mộng với cây cỏ và đồi dốc thoai thoải.
"Con cứ nói đi, ta nghe mà" - Thầy từng nói với tôi như vậy.
Tôi cố làm điều đó thầm trong óc và chợt thấy mình hạnh phúc khi khám phá ra rằng cuộc đối thoại tưởng tượng diễn ra hệt như thật. Tôi nhìn xuống chiếc đồng hồ đeo tay và chợt hiểu.
Hôm nay là thứ Ba...

“Cha tôi sống trong lòng mọi người
Hiện hữu trên từng chiếc lá đong đưa trên cành
Và lũ trẻ
Chúng nghe mùa xuân về
Nhảy múa theo từng câu hát của cha tôi…”
 
Trích một bài thơ của E. E. CUMMINGS
Do trai thầy Morrie, Rob, đọc trong buổi lễ truy điệu thầy.

 HỒI KẾT
 
Đôi lúc tôi nhìn lại con người mình trước lúc gặp thầy Morrie. Tôi muốn nói chuyện với con người đó. Tôi muốn báo cho hắn biết điều gì cần nhìn nhận, lỗi lầm nào cần tránh. Tôi muốn bắt hắn phải rộng lượng, phóng khoáng hơn nữa. Tôi muốn khuyên răn hắn hãy làm ngơ trước những cám dỗ của các chương trình quảng cáo, thay vào đó, hãy quan tâm chú ý lắng nghe những người yêu thương nói chuyện như thể họ đang nói lần cuối cùng.
Hầu như lúc nào tôi cũng muốn đốc thúc hắn phải chạy ra phi trường, bay đến thăm ông già dịu dàng ở West Newton, Massachusetts - lúc này hay lúc khác, trước khi ông ta bị ốm hay không còn khả năng khiêu vũ.
Tôi biết mình không thể làm điều này. Không ai có thể quay ngược lại những gì mình đã làm hay sống lại cuộc đời mình đã sống. Nhưng nếu như giáo sư Morrie Schwartz có dạy tôi bất cú điều gì thì điều đó phải là: không bao giờ là "quá trễ" cho bất cứ điều gì trong đời. Thầy đã thay đổi cho mãi đến ngày nhắm mắt xuôi tay.
Không lâu sau khi thầy Morrie mất, tôi tới thăm em trai mình ở Tây Ban Nha. Chúng tôi nói chuyện rất lâu. Tôi tỏ ý rất tôn trọng khoảng cách của hai anh em và muốn giữ liên lạc - như hiện tại chứ không như trong quá khứ - để có em trong đời.
"Em là em trai duy nhất của anh. Anh không muốn mất em. Anh yêu quý em".
Trước đây tôi chưa bao giờ nói với em những lời mặn nồng như thế
Vài ngày sau, máy fax của tôi nhận được một bức điện. Đó là mẩu giấy viết tay nghuệch ngoạc, đầy lỗi chính tả, tất cả đều là chữ in - kiểu chữ viết cố hữu của thằng em quý hóa của tôi. Nó mở đầu:
“XIN TRÀO! Thằng em đã hòa nhập vào thập niên 90".
Tiếp theo, nó kể lại vài chuyện xảy ra với mình trong tuần qua, có đùa cợt chút đỉnh. Và cuối cùng, nó lại kết thúc như thế này:
"EM VỪA BỊ THÓT TIM VÀ BỊ TÀO THÁO RƯỢT. CUỘC ĐỜI CHÓ MÁ. SẼ LÓI CHUYỆN PHIẾM SAU NHÉ.
(KÝ TÊN) CÁI CON C…”
Tôi cười rũ cho đến khi nước mắt ứa ra.

Quyển sách này ra đời phần lớn là do sự gợi ý của thầy Morrie. Thầy gọi nó là "đề án cuối cùng của chúng ta". Giống như điểm lý thú của các công trình khác, nó tạo điều kiện cho chúng tôi xích lại gần nhau. Thầy Morrie rất vui mừng khi có một vài nhà xuất bản đánh tiếng, dẫu thầy chết trước khi gặp bất cứ ai trong số họ. Số tiền khá lớn kiếm được dùng vào việc trang trải chi phí thuốc men cho thầy - và đó là điều thầy trò chúng tôi lấy làm đắc chí.
Chúng tôi đã cùng ngồi trong phòng làm việc của thầy bàn bạc tựa sách. Thầy rất thích đặt tên các thứ. Thầy nêu ra nhiều cái tên, nhưng đến khi tôi đề xuất: "Thầy thấy tựa đề là Lớp học cuối cùng có được không ạ?", thầy mỉm cười sướng mê - tôi biết thầy rất ưng ý.
Sau khi thầy mất, tôi lục lọi các hộp đựng tài liệu của thầy và phát hiện ra một tờ bài làm kiểm tra cuối khóa của tôi hồi còn học lớp thầy. Đã 20 năm qua rồi! Trên đầu tờ giấy là nét chữ tôi viết gửi thầy, bên dưới là lời nhận xét phản hồi của thầy.
Tôi ghi: "Kính gửi huấn luyện viên của con..."
Còn thầy thì ghi: "Mến gửi cầu thủ của ta..."
Không hiểu sao mỗi khi tôi nhìn tờ giấy là tôi lại nhớ thầy da diết.
Có bao giờ bạn thật sự có một người thầy? Một người trân trọng bạn như viên ngọc quý chưa được mài giũa, một thứ trang sức mà có thể lấy trí tuệ chà cho sáng bóng lên? Nếu bạn may mắn có một người thầy như thế, bạn sẽ luôn tìm ra con đường trở về gặp thầy. Đôi khi con đường đó chỉ thoáng hiện trong đầu bạn, nhưng đôi khi nó khiến bạn trằn trọc băn khoăn thâu đêm.
Lớp học cuối cùng của thầy tôi đã diễn ra mỗi tuần một lần. Ở ngay tại nhà thầy, bên cửa sổ phòng làm việc, nơi thầy nhìn thấy chậu bông dâm bụt nở hoa màu hồng. Lớp học nhóm vào những ngày thứ Ba. Không cần sách vở. Đề tài là ý nghĩa cuộc sống. Nó được giảng dạy từ chính kinh nghiệm của thầy.
Và bài học còn mãi.
HẾT

Đã mang vào thư viện

Cảm ơn HanAn đã góp sức cho thư viện

Chúc vui