NHANH - Căn bệnh của xã hội VN.


Hà Thương.

Nhanh, nguyên nghĩa của từ này là chỉ mức độ, nhịp độ trên mức bình thường, trái với chậm. Nhanh là tốt, là hợp với thời cuộc, nhưng nhanh như thế nào, nhanh ở đâu và nhanh với việc gì cho thích hợp, đó mới là điều đáng ngợi khen. Thật buồn là hiện nay có vẻ như nhanh đã trở thành “favourite” của rất nhiều người dân Việt Nam - một thứ favourite vừa hay lại vừa ngộ! Hay - ở chỗ người ta luôn “open” đón nhận các thành tựu mới của khoa học kỹ thuật. Vì thích nhanh nên nhiều người cũng thường tìm cách giải quyết mọi việc nhanh ở mức tối đa có thể.

Ngộ - là vì có nhiều thứ không thể đến nhanh, nhiều việc không thể làm nhanh nhưng vì không muốn chậm hoặc sợ phải mất nhiều công sức, trí tuệ nên người ta vẫn nghĩ cách làm nhanh - cách gì cũng được, hiệu quả nhanh mới là quan trọng.

Ở ngành nào, cấp nào, đơn vị nào cũng có người thích nhanh. Thế nên mới có những chuyện “đi ngang, về tắt” vẫn ngày ngày, giờ giờ diễn ra trong các trường học, công sở, đặc biệt ở các cơ quan công quyền hay đơn vị thuộc nhà nước quản lý.

Việc này giải quyết bằng tiền, bằng mối quan hệ họ hàng hay quen biết mà đôi bên cùng có lợi là nhanh nhất, chứ đợi học hành, phấn đấu thì lâu lắm! Một bà kế toán trưởng của Bộ T - đã nghỉ hưu - nói vậy. Bà kể: “Con trai bác hiện đang làm trưởng phòng rồi, may mà bác nghĩ được cách cho nó, nếu không giờ chắc gì đã có nổi một việc làm, nói chi đến chức trưởng phòng. Hồi đó nó vẫn chưa tốt nghiệp 12, bác lại sắp về nghỉ hưu, sợ sau này không có cơ hội lo cho con nên bác đã dùng 20 triệu “mua” cho nó một chỗ làm ở công ty VT! Nó học kém, lại lười học, tối nào cũng đi nhậu, nhưng được cái ngoan, biết nghe lời lãnh đạo, không tiếc tiền của, công sức giúp đỡ gia đình thủ trưởng nên rất có uy tín ở cơ quan. Phải làm thế mới nhanh chứ, sức nó dự tuyển sao được...”

Ra thế! Vậy nên, cũng đâu phải ngạc nhiên nữa khi thấy cử nhân đi bán hàng rong, làm tiếp thị, bồi bàn, chạy xe... ngày một nhiều, người thích nhanh và người làm quan cũng ngày một đông!?

Thời gian quả là quí và hiếm, nhất là với các vị lãnh đạo, vì thế họ làm nhiều việc nhanh lắm, đi thanh tra, kiểm tra lại càng nhanh. Chẳng hạn, trước khi đi đến đơn vị nào đó nhằm kiểm tra tình hình kinh doanh, xuất, nhập cảng hàng hóa... có lẽ sợ mất nhiều thời gian nên một số cán bộ của các cơ quan có chức năng kiểm tra, thanh tra, giám sát... đã gọi điện thoại thông báo trước cho đơn vị mà họ sắp đến kiểm tra để chuẩn bị tinh thần, cất giấu những mặt hàng nhập lậu, trốn thuế.

Khi đoàn kiểm tra tới, để khỏi mất thời gian vàng của họ, lãnh đạo cấp dưới thường gửi các vị cấp trên, mỗi vị một phong bao đã bỏ tiền mặt hoặc đô la Mỹ vào đó, rồi dẫn họ đi thăm những nơi đã được “chuẩn bị” hay trưng bày sẵn. Mới nhìn qua đã thấy đẹp, thấy hay, thấy đúng, cần chi phải mất công sức đi kiểm tra hết lượt. Thế cho nên hàng hóa nhập lậu, trốn thuế mới ngày một nhiều, sự chênh lệch giữa kẻ giàu người nghèo mới ngày một lớn. Thực ra lỗi tất cả cũng đâu phải do cơ quan kiểm tra, thanh tra, lỗi này còn do nhiều cơ quan chức năng khác nữa, họ cũng làm việc nhanh quá nên hàng lậu mới vượt qua được mọi cửa ải để đến tay người tiêu dùng ấy chứ!

Ra đường, nếu vi phạm luật giao thông, cách giải quyết nhanh nhất là xòe tiền cho cảnh sát. Làm như thế chỉ mất 3-5 phút, đâu cần tới thời gian đi nộp phạt ở kho bạc. Luật pháp Việt Nam quy định nhiều trường hợp vi phạm pháp luật giao thông sẽ bị giam xe tới 15 ngày, nhưng nhiều người lại có “tài” rút ngắn thời gian nên một tuần sau họ đã được lấy lại xe rồi. Tại Tòa án, nếu muốn được giảm án, nhanh ra tù thì trong lúc con em mình vẫn còn đang bị tạm giam, người nhà bị can cứ việc đi giải tiền khắp nơi. Sức có bao nhiêu, làm bấy nhiêu, như vậy chả nhanh hơn sao!... Vậy, chẳng ai dại gì mà không thích cái nhanh cả!

Ở trường học cũng vậy, nhiều sinh viên muốn có điểm thi cao nhưng ngại học. Cách nhanh nhất là quay cóp bài trong lúc thi, đến nhờ thầy giáo giúp đỡ vào thời điểm trước hoặc sau khi thi. Chuyện làm bai thi của các sinh viên mới thực sự là nhanh. P.L, một nữ sinh viên ở Hà Nội nói: “Em thích nhất là tìm được tài liệu, sau đó ngồi lắp ghép và chép lại thành của mình. Làm như thế mới nhanh, chứ giờ bảo em ngồi viết thì lâu lắm, đến bao giờ mới xong”.

Và cô đã làm được theo cách ấy thật, vì ông thầy hướng dẫn cũng muốn nhanh nên thầy đâu có bỏ thời gian giúp cô. Thầy đưa cho P.L nhiều tập tài liệu của các sinh viên khóa trước để tham khảo. P.L ngồi chép lại những gì mình cần, việc đó còn nhanh hơn là đọc và suy nghĩ ấy chứ. Tất nhiên chỉ những sinh viên thuộc ngành xã hội, văn hóa, môi trường, kinh tế... mới có thể làm được những bản essay siêu tốc kiểu này. Sinh viên khối khoa học tự nhiên, kĩ thuật thì phải dùng thực lực hoặc những tiểu xảo khác, nếu muốn nhanh.

Có rất nhiều người mong trở thành giàu có nhưng lại có rất ít người không thích cái nhanh. Một trong những cách có thể làm giàu rất nhanh là buôn gian, bán lận, lừa đảo, ăn hối lộ... hoặc làm ăn theo kiểu chộp giật, không cần tính đến lợi ích cộng đồng, đến những thiệt hại về môi trường hay sức khỏe cho người khác.

Một chủ cửa hàng chuyên làm bánh chưng bán thường cho chất Pb vào luộc bánh, biết là sẽ gây hại cho nhiều người nhưng để nhanh cho mình thì họ đâu ngại. Người làm tào phớ cũng trộn thêm nhiều thạch cao để việc làm nhanh hơn, đỡ vất vả hơn; kẻ buôn bán trái cây lại dùng hóa chất dioxine để giữ hoa quả tươi lâu, mẫu mã đẹp; nông dân trồng rau cũng không còn thật thà nữa, muốn nhanh được thu hoạch, họ liền nhờ các loại hóa chất có tính kích thích cây trồng tăng trưởng nhanh, biết rằng con người ăn vào sẽ dễ mắc cancer...

Nhiều, nhiều người thích nhanh lắm! Làm nhanh và thưởng thức cũng nhanh. Số đông trẻ em, học sinh Việt Nam ngày nay chỉ thích đọc comics, xem cartoons, chơi games siêu tốc... Ðơn giản vì mọi thứ này đều nhanh, không phải suy nghĩ nhiều. Ngoài giờ học trên giảng đường, sinh viên ăn, ngủ và đi chơi, chỉ đến kỳ thi mới học- T.G, một sinh viên đại học văn hóa cho biết: 'Tụi em thường ít đọc sách, nếu đọc thì chỉ đọc sách tham khảo các loại như: Sách phổ biến bí quyết làm giàu, bí quyết thành tài, bí quyết học nhanh, bí quyết đi phỏng vấn, xin việc... Ðây mới là thứ thiệt thực giúp tụi em sớm tìm được việc làm và làm giàu nhanh, còn chuyện học hành, văn chương hay tìm hiểu về các vĩ nhân... thì để sau hãy tính!”

Ða phần lớp trẻ thích nghe pop, rock... vì nó nhanh, không “ề à” như mấy làn điệu dân ca cổ truyền, nghe vừa buồn lại vừa chẳng hiểu gì. Cũng không thể trách họ, vì cái mà họ học được ở trường là phải biết gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc nhưng bản sắc ấy là gì thì không ai nói cho họ biết, không hiểu là gì thì yêu và giữ nó giữ thế nào đây?

Biết được thị hiếu thích nhanh của nhiều người mà ngày nay trên các biển hiệu quảng cáo, đâu đâu người ta cũng phô trương về cái nhanh, cái siêu nhanh để mời gọi khách hàng. Trong các cửa hiệu sách cũng vậy, hàng loạt những cuốn sách mà cuốn nào cũng hàm chứa chữ nhanh hay đơn giản được rất nhiều người ưa thích, như cuốn “Nuôi con mau lớn”; “7 ngày để quản lý nhân viên hiệu quả”; “Làm giàu trong 15 ngày” ; “24 bài tập thực hành để học nhanh tiếng Ðức”; “Ðể học nhanh tiếng phổ thông Trung Quốc”; “Ðàm thoại tiếng Anh trong 100 ngày”...

Thế mới hay cái nhanh đã thực sự chi phối cả tâm tưởng lẫn hành động của bao nhiêu người Việt. Sợ rằng đến một thời điểm nào đó, khi người ta hiểu được rằng mình đã mắc phải một thứ gì đó tựa như một loại bệnh, có thể gọi tên là “bệnh fast” thì khi ấy những gì đã mất, đã đi theo cái nhanh sẽ không còn thời gian để lấy lại nữa.