“Con ông Thuấn, cháu ông Nghiêu...”
(Nhân đọc trích đoạn “Tổng quan nền văn học Việt Nam qua các thời kì lịch sử” - Tập1, Ngữ Văn 10, bộ 1, sách thí điểm, Ban Khoa học Tự nhiên)
Nhà văn Chu Văn khi còn sống có dạy tôi một câu ca giễu những cụ hủ nho lúc nào cũng chỉ biết lải nhải nhại lại thánh hiền và không bao giờ biết cách và cũng chẳng khi nào dám thoát khỏi sự giáo điều để làm ra một cái khác; câu ca ấy như sau nói về những người lúc nào cũng
Con ông Thuấn, cháu ông Nghiêu,
Ăn gạo (…) ra gạo chẳng tiêu hột nào.
Đọc đoạn trích đăng trên Văn nghệ trẻ số 26 ra ngày 26-6-2005 có tiêu đề “Tổng quan về văn học Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử” ngẫm lại thấy tức cười buộc phải nhớ đến câu ca đã học của Chu Văn. Sao mà tức cười?
1./ Chuyện nội dung:
Ta thử nhập vai một em bé Việt Nam 15-16 tuổi khi em “đọc-hiểu” đoạn tổng quan ấy. Lưu ý rằng em bé đó vốn được “dạy” từ lớp 1 theo sách E-Bờ, suốt bậc tiểu học không học Văn bao giờ, sau đó lên cấp Trung học cơ sở thì học Văn theo một đường lối được các thầy phát biểu là đọc-hiểu, và ta cố hình dung em và các bạn em sẽ ngỡ ngàng ra sao trước những đoạn “Tổng quan” cóp nhặt hệt như các giáo trình vốn có từ đời nảo đời nào.
Rồi ta lại thử nhập vai các nhà soạn sách. Thay mặt các vị ta sẽ thưa lại rằng, đã là tổng quan thì sách nào mà chẳng giống nhau? Vì cái “thời” ấy nó có chừng nấy chuyện, ai soạn sách mà chẳng nói ra bấy nhiêu? Các vị chỉ quên một điều thuộc về cái gọi bằng phương pháp chuyển tải những điều “tổng quan” ấy, cái sẽ làm nên sự khác biệt giữa các tác giả, giữa các nhóm tác giả, và cái tạo ra sự khác biệt giữa cả Tài và bất tài và nếu đi sâu xét kỹ còn thấy thể hiện cả cái Tâm nữa.
Chỉ lấy một thí dụ thôi: cộng và trừ thì đúng là “chỉ có ngần nấy” chứ gì? Thế mà từng có vô khối cách dạy trẻ em hai khái niệm cộng và trừ. Chuyện này lúc nào đó kính mong Văn nghệ Trẻ tìm cách góp phần làm rõ. Tôi chỉ mách nước thôi.
2./ Chuyện phương pháp chuyển tải:
Nay ta lại tiếp tục tưởng tượng hai tiết học cái gọi bằng tổng quan kia.
Thành thực mà nói, với bằng ấy kiến thức cần “nắm được”, với lối soạn sách như vậy, với thời lượng chừng ấy, người viết bài này đoan chắc các thầy giáo cô giáo dạy Văn kính mến chỉ còn duy nhất một con đường là giảng giải, bình tán sau đó cho học trò chép lại các dẫn chứng minh hoạ. Tôi dám thách chính những người soạn sách hãy đứng ra biểu diễn dạy mẫu, rồi ta sẽ quay phim, rồi sẽ đưa lên tinh-vi cho cả nước chiêm ngưỡng. Tôi dám cược một ăn tỷ là không có ai dám nhận lời thách thức, cho dù đây là cuộc thách thức thi đua rất cần cho sự nghiệp cải cách giáo dục trên một địa hạt vô cùng thú vị.
Nay ta lại đứng về phe các nhà soạn sách và biện bạch: thế nhưng chúng ta vẫn có học sinh giỏi văn. Vâng, đúng thế, thời nào cũng vẫn có học sinh giỏi và không chỉ giỏi văn. Trong bối cảnh dạy dỗ “đổi mới phương pháp dạy Văn” như hiện đang hô hào nhằm dạy những đoạn văn “tổng quan” như trên, vẫn sẽ có một thiểu số vô cùng thiểu số các em học sinh có tư chất Văn từ bé, các em đó sẽ coi những lời giảng của giáo viên, và chỉ với cái đoạn văn tổng quan kia, và các em sẽ tự mầy mò để thành những học sinh giỏi Văn. Nhưng xin lưu ý, đó là những học sinh giỏi không nhờ nhà trường.
3./ Chuyện đúng / sai:
Báo Văn nghệ Trẻ lo lắng cho chuyện học Văn của con em cả nước, đó là điều chính đáng, cả xã hội cảm thông với nỗi lo đó. Lâu nay, nói đến xã hội hoá Giáo dục, những đầu óc thiển cận chỉ nghĩa đến chuyện đóng góp tiền của cho nhà trường. Hiếm người nghĩ như Văn nghệ Trẻ là toàn xã hội phải tìm cách giúp rập vào để theo dõi và hỗ trợ những hoạt động nâng cao chất lượng giáo dục.
Văn nghệ Trẻ nên mở diễn đàn cho các nhà làm sách nói to và nói rõ ràng trên mặt báo những điều cả xã hội đang quan tâm quanh chuyện dạy Văn như sau:
a./ Về định hướng lý thuyết, các vị dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nào để thay đổi đường lối dạy Văn. Và cho tới nay, đường lối đã được thay đổi đó nói cho gọn thành một khẩu hiệu như thế nào, xin kể ra cho mọi người dễ thuộc.
b./ Cách tổ chức dạy một mục, một tác phẩm, một tác giả, một giai đoạn văn học... được tiến hành theo một đường lối phương pháp gì? Đường lối đó có thể phát biểu thật ngắn gọn ra sao để xã hội tiện theo dõi và kiểm chứng.
c./ Các vị cho xã hội biết những số liệu thực nghiệm đã dẫn đến những đổi thay như đã có trong các bộ sách Ngữ Văn đang thí điểm trên tuổi trẻ cả nước.
*
Các cụ nhà Nho xưa khi vắt óc suy nghĩ để viết sách thì bao giờ cũng nói khiêm nhường là các cụ chép sách. Như thể các cụ chẳng nghĩ ra điều gì hết, chỉ là nói lại những gì người xưa đã cho. Nhưng thực ra, ngoài triệu triệu cụ chỉ biết chép theo “đường lối” nghêu ngao “con ông Thuấn cháu ông Nghiêu”, những cụ nào đã cố tình sáng tạo thì thật là hết ý, ngay cả khi các cụ nói mình đang “chép sách”.
Bây giờ, người ta chép gần như nguyên si những bài tổng quan này nọ từ xửa xưa, nhưng cứ làm ra vẻ mình viết sách. ấy cũng là chuyện mặt trái của thời đổi mới vậy!
(Báo Văn Nghệ Trẻ)
(Nhân đọc trích đoạn “Tổng quan nền văn học Việt Nam qua các thời kì lịch sử” - Tập1, Ngữ Văn 10, bộ 1, sách thí điểm, Ban Khoa học Tự nhiên)
Nhà văn Chu Văn khi còn sống có dạy tôi một câu ca giễu những cụ hủ nho lúc nào cũng chỉ biết lải nhải nhại lại thánh hiền và không bao giờ biết cách và cũng chẳng khi nào dám thoát khỏi sự giáo điều để làm ra một cái khác; câu ca ấy như sau nói về những người lúc nào cũng
Con ông Thuấn, cháu ông Nghiêu,
Ăn gạo (…) ra gạo chẳng tiêu hột nào.
Đọc đoạn trích đăng trên Văn nghệ trẻ số 26 ra ngày 26-6-2005 có tiêu đề “Tổng quan về văn học Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử” ngẫm lại thấy tức cười buộc phải nhớ đến câu ca đã học của Chu Văn. Sao mà tức cười?
1./ Chuyện nội dung:
Ta thử nhập vai một em bé Việt Nam 15-16 tuổi khi em “đọc-hiểu” đoạn tổng quan ấy. Lưu ý rằng em bé đó vốn được “dạy” từ lớp 1 theo sách E-Bờ, suốt bậc tiểu học không học Văn bao giờ, sau đó lên cấp Trung học cơ sở thì học Văn theo một đường lối được các thầy phát biểu là đọc-hiểu, và ta cố hình dung em và các bạn em sẽ ngỡ ngàng ra sao trước những đoạn “Tổng quan” cóp nhặt hệt như các giáo trình vốn có từ đời nảo đời nào.
Rồi ta lại thử nhập vai các nhà soạn sách. Thay mặt các vị ta sẽ thưa lại rằng, đã là tổng quan thì sách nào mà chẳng giống nhau? Vì cái “thời” ấy nó có chừng nấy chuyện, ai soạn sách mà chẳng nói ra bấy nhiêu? Các vị chỉ quên một điều thuộc về cái gọi bằng phương pháp chuyển tải những điều “tổng quan” ấy, cái sẽ làm nên sự khác biệt giữa các tác giả, giữa các nhóm tác giả, và cái tạo ra sự khác biệt giữa cả Tài và bất tài và nếu đi sâu xét kỹ còn thấy thể hiện cả cái Tâm nữa.
Chỉ lấy một thí dụ thôi: cộng và trừ thì đúng là “chỉ có ngần nấy” chứ gì? Thế mà từng có vô khối cách dạy trẻ em hai khái niệm cộng và trừ. Chuyện này lúc nào đó kính mong Văn nghệ Trẻ tìm cách góp phần làm rõ. Tôi chỉ mách nước thôi.
2./ Chuyện phương pháp chuyển tải:
Nay ta lại tiếp tục tưởng tượng hai tiết học cái gọi bằng tổng quan kia.
Thành thực mà nói, với bằng ấy kiến thức cần “nắm được”, với lối soạn sách như vậy, với thời lượng chừng ấy, người viết bài này đoan chắc các thầy giáo cô giáo dạy Văn kính mến chỉ còn duy nhất một con đường là giảng giải, bình tán sau đó cho học trò chép lại các dẫn chứng minh hoạ. Tôi dám thách chính những người soạn sách hãy đứng ra biểu diễn dạy mẫu, rồi ta sẽ quay phim, rồi sẽ đưa lên tinh-vi cho cả nước chiêm ngưỡng. Tôi dám cược một ăn tỷ là không có ai dám nhận lời thách thức, cho dù đây là cuộc thách thức thi đua rất cần cho sự nghiệp cải cách giáo dục trên một địa hạt vô cùng thú vị.
Nay ta lại đứng về phe các nhà soạn sách và biện bạch: thế nhưng chúng ta vẫn có học sinh giỏi văn. Vâng, đúng thế, thời nào cũng vẫn có học sinh giỏi và không chỉ giỏi văn. Trong bối cảnh dạy dỗ “đổi mới phương pháp dạy Văn” như hiện đang hô hào nhằm dạy những đoạn văn “tổng quan” như trên, vẫn sẽ có một thiểu số vô cùng thiểu số các em học sinh có tư chất Văn từ bé, các em đó sẽ coi những lời giảng của giáo viên, và chỉ với cái đoạn văn tổng quan kia, và các em sẽ tự mầy mò để thành những học sinh giỏi Văn. Nhưng xin lưu ý, đó là những học sinh giỏi không nhờ nhà trường.
3./ Chuyện đúng / sai:
Báo Văn nghệ Trẻ lo lắng cho chuyện học Văn của con em cả nước, đó là điều chính đáng, cả xã hội cảm thông với nỗi lo đó. Lâu nay, nói đến xã hội hoá Giáo dục, những đầu óc thiển cận chỉ nghĩa đến chuyện đóng góp tiền của cho nhà trường. Hiếm người nghĩ như Văn nghệ Trẻ là toàn xã hội phải tìm cách giúp rập vào để theo dõi và hỗ trợ những hoạt động nâng cao chất lượng giáo dục.
Văn nghệ Trẻ nên mở diễn đàn cho các nhà làm sách nói to và nói rõ ràng trên mặt báo những điều cả xã hội đang quan tâm quanh chuyện dạy Văn như sau:
a./ Về định hướng lý thuyết, các vị dựa trên những cơ sở lý luận và thực tiễn nào để thay đổi đường lối dạy Văn. Và cho tới nay, đường lối đã được thay đổi đó nói cho gọn thành một khẩu hiệu như thế nào, xin kể ra cho mọi người dễ thuộc.
b./ Cách tổ chức dạy một mục, một tác phẩm, một tác giả, một giai đoạn văn học... được tiến hành theo một đường lối phương pháp gì? Đường lối đó có thể phát biểu thật ngắn gọn ra sao để xã hội tiện theo dõi và kiểm chứng.
c./ Các vị cho xã hội biết những số liệu thực nghiệm đã dẫn đến những đổi thay như đã có trong các bộ sách Ngữ Văn đang thí điểm trên tuổi trẻ cả nước.
*
Các cụ nhà Nho xưa khi vắt óc suy nghĩ để viết sách thì bao giờ cũng nói khiêm nhường là các cụ chép sách. Như thể các cụ chẳng nghĩ ra điều gì hết, chỉ là nói lại những gì người xưa đã cho. Nhưng thực ra, ngoài triệu triệu cụ chỉ biết chép theo “đường lối” nghêu ngao “con ông Thuấn cháu ông Nghiêu”, những cụ nào đã cố tình sáng tạo thì thật là hết ý, ngay cả khi các cụ nói mình đang “chép sách”.
Bây giờ, người ta chép gần như nguyên si những bài tổng quan này nọ từ xửa xưa, nhưng cứ làm ra vẻ mình viết sách. ấy cũng là chuyện mặt trái của thời đổi mới vậy!
(Báo Văn Nghệ Trẻ)
Love mickey,