TÓM LƯỢC NỘI DUNG
 
Mồ côi cả cha lẫn mẹ, cô bé Fadette lớn lên trong sự đùm bọc của bà ngoại, một bà lão già nua, lẩm cẩm, bị người đời coi là “mụ phù thủy”. Mọi người ở vùng Cosse, từ già đến trẻ đều khinh ghét cô bé, coi cô bé như là một kẻ sống ngoài lề xã hội. Thế mà Landry, chàng trai giỏi giang, tuấn tú nhất vùng lại “phải lòng” cô bé.
Một tình yêu đẹp. Một tình yêu chân thành, trong sáng, với hết thảy mọi nhớ nhung, say đắm, đôi khi cũng đầm đìa nước mắt, trong cảnh trí đồng quê khoáng đạt, và thơ mộng. Vượt qua rất nhiều trở ngại, Landry và Fadette đi đến hạnh phúc.
Điều rắc rối là Sylvinet, anh sinh đôi của Landry, giống Landry như hai giọt nước, bây giờ cũng lại “phải lòng” cô em dâu…

Chương I
 
Ông lão Barbeau ở vùng Cosse làm ăn không đến nỗi tồi. Chả thế mà ông được bầu vào hội đồng hàng xã. Hai cánh đồng nhà không chỉ cung cấp đủ lương thực cho gia đình mà còn thu lợi. Cỏ cắt trên cánh đồng cỏ nhà ông, ngọai trừ một ít mọc bên bờ suối bị lau lách lấn át, được tòan vùng công nhận là cỏ hạng nhất.
 
Ngôi nhà Barbeau xây cất vững chãi, mái ngói, nằm thoán đãng trên sườn đồi, với một thửa vườn cho thu nhập cao và một ruộng nho trải rộng trên sáu công đất. Cuối cùng, phía sau kho lúa là một vườn cây trái, sum sxê những lê, thanh lương, anh đào. Ngay cả dãy hồ đào quanh vườn cũng là những cây cổ thụ lâu đời nhất và to lớn nhất trong suốt một vùng rộng lớn tới hai dặm.
Barbeau là một con người gan dạ, không độc ác, thiết tha gắn bó với gia đình, nhưng không vì vậy mà ứng xử bất công với xóm giềng và bà con trong giáo khu.
Ông đã có ba con khi bà Barbeau sinh thêm cho ông một lúc hai đứa nữa, hai chú bé sinh đôi kháu khỉnh, chắc hẳn vì bà thấy gia đình đủ sức nuôi năm đứa và mình phải “tranh thủ” vì tuổi đã bắt đầu lớn. Chúng giống nhau tựa hai giọt nước, hầu như không sao phân biệt nổi, nên bà con trong vùng rất sớm nhận ra đó là hai “Betxông”, nghĩa là hai anh em sinh đôi giống nhau như lột.
Đón nhận hai chú bé trong chiếc tạp dề của mình khi chúng cất tiếng chào đời, bà mụ Sagette không quên dùng kim khâu, xăm cho đứa ra trước một chữ thập nhỏ trên cánh tay, vì - theo lời bà - một mẩu rubăng, hay một chiếc vòng cổ có thể gây nhầm lẫn và làm mất quyền của thằng anh. Khi đứa bé đủ cứng cáp thì phải tạo cho nó - theo lời bà - một dấu vết không bao giờ bị xóa nhòa; và người ta không quên làm theo lời ấy. Thằng anh được đặt tên là Sylvain, ít lâu sau đổi thành Sylvinet để phân biệt với cậu anh cả từng nhận đỡ đầu cho nó; còn thằng em được gọi là Landry, cái tên nó giữ nguyên như khi được đặt trong buổi lễ rửa tội, vì chú nó và cũng là người đỡ đầu nó, cũng không thay đổi tên gọi từ nhỏ, là Landriche.
Từ chợ trở về, ông lão Barbeau khí ngạc nhiên khi trông thấy hai mái đầu nhỏ xíu trong nôi.
- Ồ, ồ - Ông lầm bầm - cái nôi hẹp quá. Sáng mai, mình phải sửa lại cho rộng thêm một chút mới được.
Hai bàn tay ông đã làm chút ít nghề mộc, tuy không học ai hết, và đã tự  tay làm lấy một nửa số đồ gỗ trong nhà. Không băn khoăn gì hơn, ông vào chăm sóc cho bà vợ đang uống một cốc vang nóng to tướng và chỉ thấy trong người khỏe khoắn thêm.
- Mình đã làm việc tốt quá mình ơi - Ông bảo bà - khiến tôi phải dũng cảm thêm lên đấy. Thế là chúng ta lại phải nuôi thêm hai đứa bé mà chúng ta tuyệt đối không cần tới; như thế có nghĩa là tôi không được ngừng nghỉ việc cày bừa và chăn nuôi gia súc. Mình cứ yên tâm, tôi sẽ làm việc; nhưng lần sau, mình chớ cho tôi ba đứa, vì nếu thế e quá nhiều đấy.
Bà Barbeau khóc, và ông lão Barbeau lấy thế làm đau lòng.
- Thôi nào, thôi nào - Ông lên tiếng - Mình yêu  quý, mình chớ buồn phiền. Tôi nói thế không phải để trách móc mình đâu, mà thật sự trái lại, là để cảm ơn mình đấy thôi. Hai đứa trẻ xinh đẹp và cứng cáp; trên người chúng không hề có tì vết và tôi lấy làm bằng lòng.
- Than ôi! Lạy chúa - Bà vợ đáp - Tôi biết là mình không quở trách chúng; nhưng riêng tôi, tôi lo lắng, vì người ta bảo không có gì bấp bênh và khó khăn hơn là nuôi dưỡng hai trẻ sinh đôi. Chúng gây khó khăn cho nhau và một đứa phải chết để cho đứa kia được khỏe mạnh.
- Ui dà - Ông bố bảo - Thật thế ư? Riêng tôi, tôi nghĩ đây là những đứa trẻ sinh đôi đầu tiên mình được thấy. Trường hợp này không nhiều đâu. Nhưng bà Sagatte đã tới kia; bà ấy có kinh nghiệm về vấn đề này, và sẽ nói cho chúng ta rõ tình hình ra sao.
- Ông bà cứ tin tôi - Bà mụ Sagatte vừa được mời tới, vội đáp - Hai cháu bé sinh đôi sẽ sống vui vẻ, mạnh khỏe và sẽ không đau ốm hơn những đứa trẻ khác đâu. Tôi làm cái nghề hộ sinh này đã năm muơi năm rồi và chứng kiến tất cả trẻ nhỏ trong tổng ta chào đời, sinh sống hay lìa đời. Vì vậy không phải lần đầu tiên tôi đón nhận trẻ sinh đôi. Trước hết, hiện tượng giống nhau không hề có hại cho sức khỏe chúng. Có những cháu không giống nhau hơn ông bà và tôi, nhưng thường có một đứa khỏe và một đứa yếu, nên một đứa sống và một đứa chết. Ông bà hãy nhìn hai cháu xem: cháu nào cũng kháu khỉnh và cứng cáp như thể là con sinh một. Vì vậy, chúng không hề làm hại lẫn nhau trong bụng mẹ; cả hai đứa ra đời mạnh khỏe mà không làm mẹ quá đau đớn, và bản thân chúng cũng không đau đớn. Chúng xinh đẹp tuyệt trần và chỉ muốn sống. Vì vậy, bà hãy yên lòng, bà Barbeau; bà sẽ vui mừng trông thấy chúng lớn khôn; và nếu cứ như thế này, thì chỉ có bà và những người trông thấy chúng hàng ngày là có thể phân biệt nổi chúng mà thôi, vì tôi chưa từng trông thấy hai đứa trẻ sinh đôi nào giống nhau đến thế. Người ta có thể nói là hai chú đa đa con vừa ra khỏi trứng; chúng xinh đẹp và giống nhau tới mức chỉ có đa đa  mẹ là phân biệt được.
- Thế thì tốt quá - Lão Barbeau vừa lên tiếng vừa gãi đầu - Nhưng tôi nghe nói trẻ em sinh đôi gắn bó với nhau tới mức khi xa nhau, chúng không thể sống nổi, và ít nhất một trong hai đứa mòn mỏi vì đau buồn cho tới lúc chết.
- Thật tình đúng là như vậy - Bà mụ Sagatte bảo - Nhưng xin ông bà nghe những lời sau đây của một người đàn bà có kinh nghiệm. Ông bà chớ quên, vì khi các cháu đến tuổi chia tay ông bà, có thể tôi không còn trên thế gian này để góp lời khuyên ông bà. Hễ các cháu bắt đầu tự nhận biết ra mình, thì ông bà chú ý đừng để chúng luôn ở cạnh nhau. Cho đứa này đi lao động thì để đứa kia trông nhà. Khi đứa này đi câu thì cho đứa kia đi săn; khi đứa này chăn cừu thì để đứa kia đưa bò ra đồng cỏ; cho đứa này uống vang thì cho đứa kia một cốc nước lã, và ngược lại. Tuyệt đối không mắng mỏ hay trừng phạt cả hai  đứa vào cùng một lúc; chớ cho chúng ăn mặc giống nhau; đứa này có chiếc mũ cứng thì phải cho đứa kia một chiếc cátket, và nhất là chớ cho chúng mặc áo blu cùng một màu xanh. Cuối cùng với mọi phương cách ông bà có thể hình dung, hãy ngăn cấm đừng để chúng nhầm lẫn đứa này là đứa kia và có thói quen không thể sống không có nhau. Những điều tôi vừa nói, tôi rất lo ông bà không để lọt tai, nhưng nếu không nghe, sẽ có ngày ông bà phải ân hận lắm đấy.
Bà mụ Sagatte tòan nói những lời đích đáng và được người ta nghe theo. Vợ chồng nhà Barbeau hứa làm theo lời bà và biếu bà tặng phẩm ra trò trước khi chia tay. Và vì bà tay căn dặn không được nuôi cả hai đứa bé sinh đôi bằng cùng một bầu sữa, gia đình Barbeau khẩn trương đi tìm một bà vú.
Nhưng trong vùng không có. Chưa từng nghĩ đến chuyện sinh đôi, và vốn tự nuôi tất cả các con, bà Barbeau không chuẩn bị trước. Lão Barbeau phải đi tìm xa hơn, và trong thời gian ấy, không thể để con đói, bà cho cả hai đứa bú.
Bà con vùng quê tôi không có thói quen quyết định nhanh chóng, và dù giàu có đến đâu họ cũng vẫn phải mặc cả chút ít. Người ta biết gia đình Barbeau có tiền và nghĩ bà Barbeau không thể nuôi hai đứa mà không kiệt sức, vì không còn ở tuổi thanh xuân nữa. Vì vậy tất cả bà vú lão Barbeau gặp đều đòi mỗi tháng mười tám đồng livrơ, không hơn không kém so với một nhà tư sản.
Ông lão Barbeau thì chỉ muốn trả mười hai hay mười lăm livrơ, cho rằng như thế là đã nhiều đối với một người nông dân. Ông chạy khắp nơi và bàn cãi nhưng không đi đến kết quả nào hết. Tình thế không thật bức  bách, vì hai đứa trẻ bé tí xíu ấy không thể làm người mẹ kiệt sức; vả lại, chúng mạnh khỏe, ngoan ngõan, và cả hai ít khóc lóc tới mức hầu như chúng không gây rối hơn trường hợp chỉ có một đứa trẻ trong nhà. Khi đứa này ngủ thì đứa kia cũng ngủ. Ông bố đã sửa chữa chiếc nôi, và khi cả hai đứa cùng khóc, người ta ru và dỗ dành, chúng cùng im lặng một lúc.
Cuối cùng lão Barbeau vừa thỏa thuận được một bà vú giá mười lăm livrơ, và chỉ còn chuyện thêm bớt chút ít nữa, thì bà vợ nhỏ to:
- Ồ, ông này, tôi không hiểu vì sao, chúng ta lại phải bỏ ra một trăm tám muơi hai trăm livrơ mỗi năm, như thể chúng ta là những ông to, bà lớn ấy, và như thể tôi không còn ở cái tuổi để nuôi con nữa. Tôi có thừa sữa cho chúng. Hai đứa con trai chúng ta đã hơn một tháng và mình xem chúng có khỏe mạnh không nào. Mụ Merlaude mà ông định mướn vú nuôi không khỏe mạnh bằng một nửa tôi đâu; sữa mụ ấy đã có từ mười tám tháng và như thế sẽ không tốt cho một đứa bé còn măng sữa như các con chúng ta. Bà Sagatte bảo đừng nuôi chúng bằng một thứ sữa để tránh cho chúng khỏi quá gắn bó với nhau; bà ấy nói đúng, nhưng lại cũng chẳng bảo phải chăm sóc chúng chu đáo như nhau vì dẫu sao trẻ sinh đôi cũng không hòan tòan khỏe mạnh như những đứa trẻ khác đó sao? Tôi  muốn thà con chúng ta quá yêu thương nhau hơn là phải hy sinh đứa này cho đứa kia. Vả lại, chúng ta sẽ cho bà vú nuôi đứa nào? Thú thật với mình là phải xa đứa nào tôi cũng buồn  phiền ngang nhau. Tôi có thể nói là tôi đã từng yêu thưong các con, nhưng không hiểu vì sao tôi thấy hai đứa này là hai đứa xinh xắn nhất, dễ thương nhất mà tôi từng ôm ấp trong vòng tay. Đối với chúng, có một cái gì đó tôi không rõ nhưng làm tôi nơm nớp lo sợ đánh mất chúng. Mình này, tôi van mình, mình đừng có nghĩ đến chuyện mụ vú ấy nữa; ngòai ra, chúng ta sẽ làm tất cả những gì bà Sagatte đã từng căn dặn. Làm sao mình lại nghĩ là những đứa trẻ đang bú quá gắn bó, yêu thương nhau, khi cùng lắm đến tuổi cai sữa, chúng chỉ mới phân biệt đựơc bàn tay với bàn chân mình?
- Mình này, mình nói không sai đâu - Lão Barbeau vừa đáp vừa nhìn bà vợ còn tươi mát và khỏe mạnh mà người ta thường ít thấy - Nhưng nếu các con càng lớn lên, sức khỏe mình càng sút kém thì sao?
- Mình chớ lo - Bà vợ bảo - Tôi ăn vẫn cảm thấy ngon miệng như ở tuổi mười lăm; vả lại, nếu cảm thấy sức khỏe sa sút, thì tôi hứa với mình là tôi không giấu giếm đâu, và lúc ấy vẫn kịp để một trong hai đứa con tội nghiệp của chúng ta cho người khác bú.
Ông lão Barbeau nghe theo, nhất là vì ông cũng không muốn chi một khỏan tiền vô ích. Bà Barbeau nuôi hai đứa bé sinh đôi, không phàn nàn và cũng không đau ốm; thậm chí tiên thiên bà tốt đến mức hai năm sau khi cai sữa cho hai đứa bé, bà lại cho chào đời một đứa bé gái xinh đẹp, được đặt tên là Nanette và cũng tự bà cho bú lấy. Nhưng vẫn có phần hơi quá, và chắc hẳn bà khó lòng mà chống chọi đến cùng, nếu không có cô con gái cả - hiện đang nuôi một đứa con đầu lòng - thỉnh thoảng đến đỡ đần mẹ bằng cách cho con bé em bú.
Theo cách đó, cả gia tộc lớn lên và chẳng bao lâu sau, “lúc nhúc” dưới ánh mặt trời, những ông chú và bà cô tí hon, không việc gì phải trách cứ lẫn nhau người này nghịch ngợm hay hiền lành hơn người kia.

Chương II

Hai đứa bé sinh đôi lớn lên theo ngày tháng mà không hề ốm đau gì hơn những đứa trẻ khác, và thậm chí khí chất hiền hòa và được khéo léo rèn luyện tới mức có thể nói chúng không hề bị đau răng hay nhẹ cân hơn những đứa khác.
Tóc chúng vàng hoe và sẽ giữ màu vàng ấy suốt đời. Chúng có vẻ hòan tòan vui tươi, cặp mắt màu xanh mở to, đôi vai cân đối, thân hình ngay ngắn và cứng cáp; chúng to lớn và bạo dạn hơn tất cả trẻ em cùng lứa tuổi; và mọi người trong vùng, mỗi khi đi qua thị trấn Cosse đều dừng chân ngắm nhìn, kinh ngạc thấy chúng sao giống nhau đến thế, và ai nấy khi cất bước đều nói: “Dẫu sao cũng là một cặp trẻ con xinh đẹp”.
Kết quả là hai đứa sinh đôi sớm quen việc được người ta quan sát và hỏi han, và qua ngày tháng lớn khôn, không hề biết xấu hổ hay tỏ vẻ đần độn. Chúng thỏai mái với mọi người, và thay vì nấp sau cây cối như trẻ em vùng chúng tôi khi nhìn thấy người lạ, chúng sẵn sàng giáp mặt người khách đầu tiên, nhưng rất trung thực, và trả lời mọi câu hỏi của khách, mà không cúi đầu và cũng không để người ta phải năn nỉ. Thọat tiên, người ta không hề phân biệt chúng với nhau và đinh ninh trông thấy một quả trứng và một quả trứng. Nhưng xem xét kỹ mười lăm phút, người ta thấy Landry cao hơn và khỏe hơn chút xíu, mái tóc hơi dày hơn, cánh mũi khỏe hơn và ánh mắt sắc hơn. Cậu em cũng có vầng trán rộng hơn và vẻ mặt quả quyết hơn, và thậm chí trong lúc cậu anh có một nốt trên má phải thì cậu em lại có trên má trái và đậm nét hơn. Vì vậy, bà con trong vùng phân biệt rõ chúng, nhưng phải sau một lát, và lúc chập tối hoặc đứng cách xa một quãng nhỏ thì hầu hết tất cả họ đều lẫn lộn, nhất là vì hai đứa trẻ sinh đôi lại có giọng hoàn tòan giống nhau, và vì chúng biết rõ là người ta có thể lẫn lộn chúng với nhau nên đứa này trả lời thay cho đứa kia mà không bảo cho người ta biết họ đã lẫn lộn. Bản thân lão Barbeau đôi khi cũng bối rối. Đúng như lời bà mụ Sagatte đã báo trước, chỉ riêng một mình bà mẹ là không lẫn lộn bao giờ, dù trong đêm tối, hay dù xa đến mấy, miễn có thể trông thấy chúng bước tới hoặc nghe chúng nói.
Thực ra hai anh em không thua kém nhau, và nếu Landry ra chiều vui vẻ và gan dạ hơn cậu anh thì bù lại, Sylvinet họat bát và đầu óc tinh tế hơn, nên người ta không thể không yêu mến cậu bằng cậu em. Trong ba tháng, người ta tìm cách không cho chúng quá “quen hơi bén tiếng” nhau. Ở nông thôn, ba tháng đã là nhiều để quan sát một sự việc trái với tập tục. Nhưng một mặt, người ta không hề thấy việc làm đó có nhiều kết quả; mặt khác cha xứ bảo bà mụ Sagatte là một kẻ lẩn thẩn, và những gì Chúa lòng lành đã đưa vào trong quy luật của tự nhiên, con người không thể thay đổi được. Tới mức người ta dần dà quên lãng tất cả những gì trước kia đã hứa làm. Lần đầu tiên người ta cởi bỏ áo chòang lót lông để cho chúng bận quần chẽn đi dự lễ Mixa, chúng được mang trên người cùng một thứ dạ, vì là cùng một chiếc váy ngắn của người mẹ cắt ra may cho hai đứa, và cách may cũng giống nhau, vì bác phó may trong giáo khu không hề biết hai cách may đo khác nhau.
Lớn lên, chúng có cùng sở thích giống nhau về màu sắc, và khi bà cô Rosette, nhân dịp năm mới, muốn tặng mỗi đứa một chiếc cà vạt thì cả hai cùng chọn chiếc cà vạt màu hoa cà giống nhau của người bán rong chở hàng trên lưng con ngựa xứ Perche đi từ cổng nhà này đến cổng nhà khác. Bà cô hỏi có phải họ luôn luôn muốn ăn mặc giống nhau không. Nhưng hai chàng sinh đôi không nghĩ nhiêu khê đến thế; Sylvinet đáp đó là cái màu đẹp nhất và là chiếc càvạt đẹp nhất trong tòan bộ túi hàng của người hàng xén; và ngay lập tức, Landry khẳng định tất cả những chiếc cà vạt khác đều xấu.
- Thế còn màu con ngựa của tôi - nguời bán hàng vừa nở nụ cười vừa hỏi - các cậu thấy thế nào?
- Xấu lắm  - Landry đáp - Nó giống như một con ác là già cỗi ấy.
- Hòan tòan xấu - Sylvinet nói tiếp - Tuyệt đối là một con ác là bị vặt lông nham nhở.
- Bà thấy rõ - người bán hàng bảo bà cô với một giọng chí lý - là hai đứa trẻ có cách nhìn giống nhau. Nếu một đứa cho màu đỏ là màu vàng, thì ngay lập tức, đứa kia sẽ cho màu vàng là đỏ; và không nên phản đối chúng về điều đó, vì người ta bảo khi muốn ngăn cấm trẻ sinh đôi tự xem mình là hai dấu ấn của cùng một bức vẽ thì chúng trở nên đần độn và hòan tòan không còn biết mình nói gì nữa.
Người bán hàng nói vậy vì càvạt màu  hoa cà của lão sắc màu không đẹp và lão muốn một lúc bán được cả hai chiếc.
Về sau, mọi việc xảy ra tương tự, và cả hai anh em sinh đôi ăn mặc giống nhau tới mức người ta vẫn thường lẫn lộn họ với nhau; và hoặc vì thói nghịch ngợm của trẻ nhỏ, hoặc vì sức mạnh của cái quy luật tự nhiên mà cha xứ cho là không thể đổi thay được. Khi một cậu làm gãy mũi guốc, thì ngay lập tức cậu thứ hai cũng làm gãy mũi guốc của mình bên cùng một chân, khi cậu này làm rách chiếc áo vét hay mũ cát két, thì không chần chừ, cậu kia bắt chước vết rách khéo léo tới mức người ta tưởng do cùng một tai nạn gây nên. Và rồi, hai chàng trai cười và ra vẻ ngây thơ một cách láu lỉnh khi người ta hỏi lý do vì sao.
Không biết là phúc hay họa, tình thân ấy không ngừng tăng theo ngày tháng, và khi bắt đầu biết lý luận chút ít, hai anh em bảo nhau họ không thể chơi đùa với những đứa trẻ khác nếu một trong hai vắng mặt. Và sau khi ông bố giữ một đứa suốt ngày với mình, trong lúc đứa kia ở cạnh bà mẹ, thì cả hai buồn bã, xanh xao và chán nản công việc, tưởng chừng bị ốm. Và, buổi tối, khi gặp lại nhau, hai đứa nắm tay nhau đi ra đường, không muốn trở về nhà nữa, vì cảm thấy hết sức khoan khoái ở cạnh nhau, và cũng vì có phần giận dỗi bố mẹ đã gây cho  mình nỗi phiền muộn. Người ta không hề tìm cách lặp lại chuyện đó, vì phải nói rằng ông bố và bà mẹ, thậm chí cả các ông chú, bà cô, các anh và các chị thương yêu hai đứa trẻ có phần theo chiều hướng nhu nhược. Chúng lấy làm kiêu hãnh được khen ngợi nhiều, và cũng có phần vì quả không phải là hai đứa trẻ xấu xí, ngu đần hay độc ác. Thỉnh thỏang lão Barbeau có phần lo lắng không biết khi đến tuổi trưởng thành, cái thói quen luôn sống  bên cạnh nhau của chúng rồi sẽ ra thế nào. Nhớ lại những lời bà mụ Sagatte nói, lão tìm cách trêu chọc chúng làm cho chúng ghen tị lẫn nhau. Nếu chúng phạm một lỗi nhỏ, là lão kéo tai Sylvinet, chẳng hạn, và bảo Landry:
-         Lần này, bố tha cho con vì con thường là đứa biết điều hơn cả.
Sylvinet tuy thấy rát ở tai nhưng vui mừng thấy em không bị phạt, còn Landry thì sướt mướt như thể bản thân mình bị đòn. Nếu có vật gì mà cả hai anh em đều thèm muốn, gia đình thử tìm cách chỉ cho một đứa nhưng ngay lập tức, chúng chia cho nhau nếu là thức ăn ngon, hoặc nếu là một đồ chơi cho trẻ em, thì bỏ ra cùng chơi chung, hay cho đi cho lại nhau, không hề phân biệt “Của anh của em”. Thảng hoặc người ta khen ngợi thái độ của một đứa và tỏ vẻ không biết đến ưu điểm của đứa kia thì đứa thứ hai cũng lấy làm hài lòng và kiêu hãnh thấy người em sinh đôi của mình được khuyến khích và mơn trớn, và nó cũng bắt đầu khích lệ và vuốt ve đứa kia. Rốt cuộc, giả sử muốn chia ly chúng về tinh thần hay thể xác, cũng chỉ uổng công vô ích; và vì không muốn làm trái ý những đứa trẻ được yêu chiều, dù là vì lợi ích của chúng đi chăng nữa, người ta sớm để cho mọi việc diễn ra theo ý Chúa. Họăc giả người ta bày ra những cái trò trêu chọc con con, nhưng hai đứa trẻ không hề bị đánh lừa bao giờ. Chúng rất láu cá, và đôi khi muốn người ta để cho chúng yên, chúng giả đò cãi cọ, và đấm đá nhau; nhưng đấy chỉ là những trò giải trí, và trong lúc lăn đè lên nhau, chúng giữ gìn không làm cho nhau mảy may đau đớn. Nếu có một ai vô công rồi nghề kinh ngạc thấy chúng cãi cọ nhau, thì chúng nấp kín để chế nhạo kẻ kia, và người ta nghe chúng cùng líu lo như hai con sáo trên cành.
Tuy chúng hết sức giống nhau và rất mực thương yêu nhau, Thượng đế, vốn chưa bao giờ làm điều gì tuyệt đối giống nhau trên thiên cung và dưới hạ giới, muốn mỗi đứa có một số phận thật sự khác nhau. Và từ đấy, người ta thấy chúng là hai sinh linh cách ly nhau theo ý Chúa và khác biệt nhau ngay về mặt khí chất.
Người ta chỉ thấy sự tình qua thử nghiệm, và sự thử nghiệm này xảy tới khi hai đứa trẻ cùng chịu lễ ban thánh thể đầu tiên. Gia đình Barbeau lớn dần, vì hai cô con gái lớn không ngừng cho ra đời những đứa trẻ xinh đẹp. Anh con trai trưởng, một anh chàng đẹp trai và trung hậu, đang tại ngũ; mấy chàng rể lao động ra trò, nhưng công việc không phải bao giờ cũng có nhiều. Vùng chúng tôi trải qua nhiều khó khăn liên tiếp, vì thời tiết xấu cũng như vì buôn bán trắc trở nên đồng tiền tuôn ra khỏi hầu bao bà con nông dân nhiều hơn là chui vào. Đến nỗi lão Barbeau không đủ sức giữ hết mọi người ở nhà, và đã đến lúc phải nghĩ tới việc cho hai cậu bé sinh đôi đi ở thuê cho nhà khác. Ông lão Caillaud, ở vùng Priche, muốn nhận một đứa để chăn bò, vì ông có cả một cơ ngơi cần khai thác, trong lúc mấy cậu con trai nhà lão đã quá lớn hay còn quá bé với công việc ấy. Bà Barbeau rất lo sợ và buồn phiền khi ông chồng lần đầu tiên nói cho biết. Có thể nói bà chưa bao giờ dự kiến việc ấy xảy ra đối với hai đứa con sinh đôi, tuy đã phấp phỏng, lo âu từ bấy đến nay.  Nhưng vốn một mực phục tùng chồng, bà chẳng biết nói gì. Về phần mình, ông bố cũng không ít trăn trở và lo chuẩn bị từ trước. Lúc đầu, hai đứa trẻ khóc sướt mướt và ba ngày liền, đi lang thang hết đồi hết núi, không ai bắt gặp chúng, trừ trong bữa ăn. Chúng không nói lấy một lời với bố mẹ, và khi được hỏi liệu có phục tùng không, chúng không nói năng gì hết, nhưng khi bên nhau, chúng lại nêu nhiều lý lẽ.
Ngày đầu, cả hai chỉ biết than vãn và khoác chặt tay như thể sợ người ta tới dùng vũ lực chia ly chúng. Nhưng ông lão Barbeau không bao giờ làm vậy. Ông có kinh nghiệm của người nông dân, vừa biết kiên nhẫn chờ đợi, vừa đặt lòng tin và tác dụng của thời gian. Vì vậy, ngày hôm sau, khi thấy người ta trông mong chúng hiểu ra lý lẽ chứ không thúc ép, hai cậu bé đâm ra khiếp hãi trước ý chí ông bố hơn là trước những lời đe nạt và những trận đòn.
- Thế nhưng chúng ta vẫn phải phục tùng - Landry lên tiếng - và cần xem xem ai trong hai anh em ta sẽ đi, vì bố mẹ để cho chúng ta chọn lựa, và ông lão Caillaud đã bảo là không thể nhận cả hai anh em chúng ta.
- Với anh thì đi hay ở đâu có nghĩa lý gì - Sylvinet đáp - vì đằng nào chúng ta cũng phải xa nhau. Anh không chỉ nghĩ đến việc đến sống ở chốn khác không thôi đâu, nếu cùng đi với em, anh sẽ bỏ những thói quen lúc sống ở nhà.
- Anh nói thì nói thế thôi - Landry tiếp lời anh - nhưng người ở lại với bố mẹ thì đựơc yên tâm hơn và ít phiền muộn hơn người sẽ không còn được trông thấy người anh em sinh đôi, bố mẹ, vườn tược, gia súc cũng như tất cả những gì vốn làm mình vui thích.
Landry nói, khá kiên quyết; nhưng Sylvinet lại khóc vì không có đủ quyết tâm như cậu em và nghĩ tới chuyện vừa mất hết tất cả vừa phải rời bỏ tất cả, cậu ta xót xa không sao ngăn nổi nước mắt.
Landry cũng khóc, nhưng không khóc nhiều bằng và không khóc giống cậu anh, vì luôn luôn tính chuyện nhận lấy phần vất vả nhất về mình, và muốn biết cậu anh có thể chịu vất vả tới đâu, để dành hết phần còn lại cho riêng mình. Cậu ta biết rõ nếu phải đến ở một nơi xa lạ và sống với một gia đình khác gia đình mình, thì Sylvinet lo sợ hơn cậu ta nhiều.
- Anh này - Cậu ta bảo Sylvinet -  nếu chúng ta có thể quyết định chia tay, thì để em đi hay hơn. Anh biết rõ em khỏe hơn anh chút ít, và khi hai chúng ta bị ốm - hầu như cũng cùng một lúc - anh bị sốt cao hơn em. Người ta bảo có lẽ chúng ta sẽ chết nếu bị chia ly. Em không tin là em sẽ chết, nhưng về phía anh em không thể bảo đảm và chính vì vậy, em muốn anh ở cạnh mẹ, mẹ sẽ an ủi, sẽ chăm sóc anh. Thực ra nếu gia đình có chút phân biệt giữa hai anh em ta - điều không hề xảy ra thì em tin chắc anh là người được chiều chuộng nhất, và em biết anh là người dễ thương nhất, hiền hòa nhất. Vì vậy, anh ở lại, để cho em đi. Hai anh em ta sẽ không cách xa nhau đâu. Ruộng đất ông lão Caillaud sát ruộng đất nhà ta, và chúng ta sẽ gặp nhau hàng ngày. Em thích vất vả; vất vả làm em khuây khỏa. Và vì chạy nhanh hơn anh, em sẽ tới gặp anh chóng hơn, ngay khi xong công việc trong ngày. Còn anh, vì không có nhiều việc phải làm, anh cứ tản bộ đến gặp em trong lúc em lao động. Em sẽ bớt lo lắng về anh so với trừơng hợp anh ra đi, còn em thì ở lại nhà. Bởi vậy, em yêu cầu anh ở lại.

Chương III
 
Sylvinet không mảy may chịu chấp nhận yêu cầu của em; mặc dù có trái tim đằm thắm hơn Landry đối với bố mẹ và em bé Nanette, cậu thấy kinh hãi khi để gánh nặng trách nhiệm đè lên vai đứa em sinh đôi.
Sau một hồi bàn cãi, chúng rút thăm và người phải ra đi là Landry. Sylvinet không hài lòng và muốn dùng lối sấp ngửa với một đồng xu to tướng. Ba lần cậu ta được ngửa, và người sẽ ra đi vẫn là Landry.
- Anh thấy rõ định mệnh muốn vậy - Landry bảo - và anh biết là không nên cưỡng lại định mệnh.
Sang ngày thứ ba, Sylvinet vẫn khóc tức tưởi, còn Landry thì hầu như không còn rơi lệ. Ý nghĩ đầu tiên phải ra đi có lẽ làm cậu ta đau buồn hơn cậu anh, vì cảm thấy rõ hơn lòng dũng cảm của mình và vì biết rõ không thể cưỡng lại bố mẹ; nhưng nghĩ mãi tới nỗi đau nên quên nó đi nhanh hơn, và cậu ta đã nghĩ hết mọi nhẽ, trong lúc vì quá buồn phiền, Sylvinet không đủ can đảm tìm ra lý lẽ. Vì vậy, Landry đã hoàn toàn cả quyết ra đi, trong lúc Sylvinet vẫn chưa hề quyết định để em đi.
Vả lại, Landry có phần tự ái hơn cậu anh chút đỉnh. Người ta nhắc đi nhắc lại với chúng là mãi mãi chúng chỉ là một nửa con người nếu không tập làm quen xa cách nhau, tới mức Landry bắt đầu cảm thấy niềm kiêu hãnh của cậu bé mười bốn, muốn tỏ rõ mình không còn là một đứa trẻ nữa. Cậu ta vẫn luôn luôn là người thuyết phục và lôi cuốn cậu anh, từ hôm hai anh em đi tìm tổ chim trên một ngọn cây, cho tới hôm gặp lại nhau. Vì vậy, cả lần này nữa, cậu ta làm cho cậu anh bình tâm, và buổi tối, về nhà, thưa chuyện với bố là hai anh em phục tùng bổn phận, đã cùng nhau rút thăm, và cậu ta, Landry, là người sẽ đi chăn những con bò to tướng ở vùng Priche.
Lão Barbeau bế mỗi đứa con lên một đầu gối, mặc dù chúng đã lớn mạnh, và nói:
- Các con, thế là các con đã đến tuổi biết suy nghĩ, bố thấy như vậy qua thái độ phục tùng của các con, và bố vui lòng. Các con hãy nhớ là khi con cái làm vui lòng bố mẹ, chúng cũng làm vui lòng Thượng đế, và không trước thì sau, Người sẽ ban thưởng cho chúng. Bố không muốn biết đứa nào trong hai con phục tùng đầu tiên, nhưng Thượng đế thì biết, và Người sẽ ban phước cho nó vì đã biết nói điều phải, cũng như sẽ ban phước cho đứa kia vì đã biết nghe điều phải.
Rồi lão đưa hai con đến gặp bà mẹ để bà ngợi khen nhưng bà Barbeau cố hết sức mình mới kìm được nước mắt nên không thể nói gì hết mà chỉ ôm hôn chúng.
Vốn không phải người vụng về, ông lão Barbeau biết rõ trong hai đứa con sinh đôi, đứa nào dũng cảm hơn và đứa nào gắn bó hơn. Ông không hề muốn làm nguội lạnh thiện chí của Sylvinet, vì thấy Landry hoàn toàn tự mình quyết định lấy, và chỉ có một điều duy nhất, nỗi phiền muộn của thằng anh, là có thể làm nó băn khoăn. Vì vậy ông đánh thức Landry đậy khi trời chưa sáng và hết sức thận trọng không chạm tới người thằng anh nằm ngủ bên cạnh.
- Ta đi con - ông nói rất khẽ với con - chúng ta phải đến vùng Priche trước khi mẹ con gặp con, vì con biết là mẹ con buồn phiền, và chúng ta phải tranh buổi chia tay. Bố sẽ dẫn con tới nhà ông chủ mới và mang hành lý cho con.
- Con không chào từ biệt anh con sao? - Landry hỏi - Anh sẽ giận nếu con xa anh mà không cho anh biết.
- Nếu anh con thức giấc, và thấy con đi, nó sẽ khóc lóc, sẽ đánh thức mẹ con dậy, và mẹ con càng khóc lóc dữ hơn, trước nỗi phiền não của các con. Thôi nào, Landry, con là một chàng trai có tấm lòng hào hiệp, và con không muốn làm mẹ con ốm đau chứ? Con hãy làm tròn bổn phận; con hãy ra đi như thể không chú ý tới gì hết. Ngay chiều tối nay, bố sẽ đưa anh con tới gặp con, và vì mai là chủ nhật, con sẽ về thăm mẹ con ban ngày.
Landry vâng lời một cách nghiêm trang và bước qua cửa nhà mà không ngoái đầu lại. Bà Barbeau vì không yên giấc và không bình tâm nên không thể không nghe những lời ông chồng bảo Landry. Hiểu thấu lý lẽ của chồng, người đàn bà tội nghiệp không động đậy và chỉ khẽ ven bức màn để nhìn Landry bước ra cửa. Bà đau đớn rời khỏi giường để tới hôn con, nhưng đúng khi đến trước giường hai đứa trẻ và thấy Sylvinet đang ngủ mê mệt, bà dừng lại. Chú bé tội nghiệp đã khóc sướt mướt suốt ba ngày và gần ba đêm ròng, mệt mỏi đến kiệt sức và thậm chí còn hơi lên con sốt, trăn trở mãi trên gối, thỉnh thoảng thở dài sườn sượt và rên rỉ nhưng không thể dậy nổi.
Ngắm nhìn đứa con sinh đôi duy nhất ở lại với mình, bà Barbeau không thể không nghĩ bụng giá nó ra đi thì bà sẽ phải đau đớn hơn. Quả nó là đứa nhạy cảm hơn cả hoặc vì khí chất nó không thật cường tráng, hoặc vì quy luật tự nhiên của mình, Thượng đế đã phán quyết trong số hai người gắn bó với nhau vì tình yêu hay vì tình bạn, bao giờ cũng có một người cống hiến trái tim mình nhiều hơn người kia. Lão Barbeau thì có thiên tí chút về Landry, vì cậu ta chú ý tới lao động và lòng dũng cảm nhiều hơn những sự mơn trớn và ý tứ. Nhưng bà mẹ lại hơi nghiêng về Sylvinet dễ thương hơn và âu yếm hơn.
Bà đứng ngắm nhìn đứa bé tội nghiệp, xanh mướt và ủ rũ; và nghĩ bụng nếu bắt nó phải đi ở thuê thì thật quá tội nghiệp, còn Landry của bà thì có sức lực hơn để chịu đựng vất vả. Vả lại, tuy yêu anh trai sinh đôi và yêu mẹ, nhưng không tới mức để phải lâm bệnh. Nó là đứa trẻ rất có ý thức và bổn phận, nhưng dẫu sao - theo bà nghĩ - nếu trái tim không hơi quá cứng rắn, thì chắc hẳn nó không ra đi mà không lưỡng lự như vậy, không ngoái đầu lại và không nhỏ lấy một giọt nước mắt; chắc hẳn nó không đủ sức cất hai bước chân mà không quỳ xuống cầu xin Thượng đế ban cho lòng dũng cảm, và chắc hẳn nó sẽ bước lại gần giường mình trong khi mình giả vờ ngủ, dù chỉ để nhìn mình không thôi và hôn lên chỗ mép tấm màn che giường. Thằng bé Landry của mình quả là một chàng trai đích thực. Nó chỉ đòi hỏi được sống, được cựa quậy, được làm việc và thay đổi vị trí. Còn thằng bé này thì có trái tim một thiếu nữ; nó thật hiền hòa, tươi mát, không thể không yêu quý nó như yêu quý đôi mắt mình.
Bà Barbeau vừa lầm bầm một mình như vậy vừa quay trở về giường, nhưng rồi không hề chợp mắt, trong lúc lão Barbeau dẫn Landry qua đồi, qua ruộng đi về phía vùng Priche.
Khi hai bố con bước tới một ngọn đồi, từ chỗ đó, chỉ bước xuống mỗi một bước chân nữa là sẽ không còn trông thấy nhà cửa ở vùng Cosse, Landry dừng lại và ngoái cổ nhìn. Trái tim nhức nhối, cậu ta ngồi bệt xuống một đám dương xỉ vì không thể cất nổi thêm một bước chân. Ông bố làm như thể không biết gì và tiếp tục đi. Một lát sau, mới hết sức dịu dàng gọi con và bảo:
- Landry con, trời sáng rồi, chúng ta phải khẩn trương lên nếu muốn tới trước khi mặt trời mọc.
Landry đứng dậy, và vì đã thề nguyền không bao giờ khóc trước mặt bố, cậu cố nuốt những giọt lệ to như những hạt đậu. Cậu ta làm như thể mình nhỡ để con dao nhỏ trong túi rơi xuống đất, và đi tới Priche, không để lộ nỗi buồn cho dầu lòng nặng trĩu. 

Chương IV
 
Thấy người ta dẫn tới cho mình cậu bé sinh đôi khoẻ mạnh và cần mẫn nhất, ông lão Caillaud đón nhận hết sức thoải mái. Ông biết gia đình cậu bé không phải không xót xa khi đi tới quyết định này. Là người trung hậu, người láng giềng tốt bụng, lại là bạn thân của lão Barbeau, ông ra sức khen ngợi và động viên chàng trai. Ông sốt sắng cho mang lên món súp và một bầu vang để làm Landry ấm lòng, vì ông chẳng khó gì mà không thấy nỗi lòng của cậu. Rồi ông dẫn cậu đi với mình để buộc bò và bày vẽ cho cậu cách làm. Thực ra, Landry chẳng còn ló ngớ trong loại công việc này. Bố cậu cũng có một cặp bò đẹp mà cậu vẫn thường ghép đôi với nhau và điều khiển một cách giỏi giang. Vừa trông thấy những con bò to tướng, khoẻ mạnh nhất, được chăn nuôi tốt nhất và thuộc giống bò lực lưỡng nhất trong toàn vùng, cậu cảm thấy kiêu hãnh vì có một đàn gia súc đẹp đến thế trước cây roi điều khiển của mình. Vả lại, cậu cũng phải tỏ ra mình không phải là đứa vụng về hay hèn nhát, và không có gì mới phải bày dạy cho mình. Ông bố thì không quên ca ngợi con. Lúc ra đồng, tất cả con cái nhà Caillaud, trai và gái, lớn và bé, đều tới ôm hôn cậu bé sinh đôi, còn cô gái bé nhất thì buộc lên mũ cậu ta một cành hoa với những dải ruybăng, vì đây là ngày làm việc đầu tiên của cậu, cũng là ngày lễ gia đình đón nhận cậu.
Trước khi chia tay, ông bố nói vài câu răn đe cậu trước mặt ông chủ, căn dặn con phải làm ông chủ vui lòng về mọi mặt và chăm sóc đàn bò của chủ như của bản thân mình.
Sau khi hứa sẽ làm hết sức mình, Landry ra đồng, và suốt ngày hôm ấy, tỏ rõ thái độ chững chạc và lao động vững vàng. Khi trở về cậu ăn rất ngon miệng, vì lần đầu tiên làm việc căng thẳng đến thế, và một chút mệt mỏi là một thang thuốc tuyệt vời chống phiền muộn.
Nhưng tình hình gay go hơn nhiều, cậu bé Sylvinet tội nghiệp ở gia đình Bessonnière thì cũng cần thưa với bạn đọc rằng ngôi nhà và khu đất của ông lão Barbeau ở thị trấn Cosse đã mang tên này từ khi hai cậu bé sinh đôi chào đời, vả lại, chỉ ít lâu sau; một cô hầu của gia đình cũng sinh hạ một lúc hai đứa bé gái không nuôi được. Nông dân chúa hay đặt những điều tầm phào và những biệt danh vui nhộn; nên cơ ngơi lão Barbeau được đặt tên là Bessonnière, và hễ trông thấy hai anh em Sylvinet và Landry là chúng kêu toáng lên: "Kìa, hai anh em sinh đôi ở Bessonnière!" (lối chơi chữ của tác giả: anh em sinh đôi, tiếp Pháp là bessons).
Thế là hôm ấy, trong gia đình Bessonnière của lão Barbeau, thật là buồn bã. Không còn thấy cậu em bên cạnh khi thức giấc, Sylvinet không nghi ngờ gì nữa, nhưng vẫn không tin Landry có thể ra đi mà không nói lời từbiệt; và trong nỗi đau buồn, cậu ta đâm oán em.
- Con đã làm gì nó - cậu ta phân trần với mẹ - và khiến nó bất bình ở chỗ nào? Tất cả những điều nó khuyên con làm, con đều làm đúng; và khi nó căn dặn con tuyệt nhiên không khóc trước mặt mẹ, mẹ thân yêu, con đã kìm nước mắt, tới múc đầu con như muốn vỡ tung. Nó hứa với con là sẽ chưa đi, nếu chưa nói với con những lời làm cho con can đảm lên, và chưa ăn trưa với con ở chỗ cuối đồi Genevière, nơi chúng con từng có thói quen đến đó chuyện trò và chơi đùa với nhau. Con muốn thu xếp hành lý cho nó và biếu nó con dao của con. Vậy ra, mẹ ơi, mẹ đã làm việc đó cho nó tối qua mà không bảo con gì hết, và mẹ biết nó muốn ra đi mà không nói với con lời từ biệt, phải thế không mẹ?
- Mẹ đã làm theo ý muốn của cha con - bà mẹ đáp.
Và bà nói tất cả những gì bà có thể hình dung để an ủi nó. Nó không muốn nghe gì hết; và chỉ đến khi thấy bà cũng khóc, nó mới ôm hôn bà, xin lỗi đã làm bà thêm đau buồn và hứa ở lại với bà để bù đắp mất mát. Nhưng bà mẹ vừa mới chia tay nó để đi cho gà vịt ăn và giặt giũ là nó chạy quáng quàng về hướng Priche mà  không cần biết mình đi đâu, để mình bị cuốn theo một bản năng như thể con bồ câu đực theo con mái mà không hề băn khoăn về đường bay.
Chắc hẳn cậu ta sẽ chạy tới tận Priche nếu không gặp ông bố từ Priche trở về, cầm tay cậu dắt trở lại và bảo:
- Chiều tối nay, bố con ta sẽ tới, chớ làm mất thời giờ em con trong lúc nó làm việc: ông chủ nó sẽ không vui lòng đâu; vả lại, mẹ con đang buồn phiền ở nhà, và việc an ủi mẹ, bố chỉ còn trông cậy vào con.

Chương V
 
Sylvinet trở về nhà bám gấu váy mẹ như một đứa trẻ. Suốt ngày cậu không rời mẹ, không ngớt nói với mẹ về Landry và không thể không nghĩ tới cậu em mỗi lúc đi qua các xó xỉnh trước kia hai anh em vốn quen cùng dắt nhau tới. Cậu ta nóng lòng muốn tìm hôn thằng em sinh đôi như điên như dại, và muốn hối hả ra đi nên không thể ngồi yên để ăn tối. Cậu ta nghĩ Landry sẽ đến gặp mình trước và hình dung thấy cậu em đang chạy trên đường. Nhưng Landly, tuy rất muốn về, vẫn không dám nhúc nhích vì sợ người lớn, người bé ở Priche chế nhạo cái “tình anh em sinh đôi" mà họ có thể coi là một thứ bệnh hoạn. Vì vậy khi Sylvinet tới, Landry đang ngồi bên bàn, ăn uống tự nhiên như thể đã từng gắn bó suốt đời với gia đình Caillaud.
Tuy nhiên, vừa thoáng thấy Sylvinet bước vào, tim Landry đập liên hồi như đánh trống trận, và nếu không kịp kiềm chế, ắt hẳn cậu đã xô đổ cả bàn ghế để chạy tới hôn anh. Nhưng cậu không dám, vì mọi người nhìn theo một cách tò mò. Họ lấy làm thú vị tìm thấy trong sự thân thiết này một cái gì mới lạ và một hiện tượng tự nhiên - như thầy giáo trường làng vẫn bảo. Chính vì vậy, khi Sylvinet chạy tới ôm choàng lấy Landry, vừa hôn vừa khóc và nép chặt vào cậu như một chú chim non áp sát vào con chim anh trong tổ để sưởi ấm, cậu đâm giận, giận vì những người khác, tuy lúc đó bản thân cậu không thể không vui lòng. Chỉ vì muốn tỏ ra có lý trí hơn anh mình, cậu thỉnh thoảng ra hiệu cho anh phải thận trọng, điều khiến Sylvinet hết sức ngạc nhiên và giận dỗi.
Sau đó, trong khi lão Barbeau thù tạc cùng lão Caillaud, hai anh em dắt nhau ra ngoài. Landry rất muốn kín đáo tỏ lòng yêu thương và vuốt ve cậu anh. Nhưng bọn trẻ nhà Caillaud không ngừng quan sát chúng từ xa; thậm chí con bé Solange, cô gái nhỏ nhất nhà Caillaud, vốn tinh nghịch và tò mò tựa một con chim hồng tước chính cống, bước từng bước nhỏ theo chân họ ra tới tận cánh rừng  trăn. Khi biết hai anh em sinh đôi để ý đến mình, cô bé cười e thẹn, nhưng vẫn không hề bỏ cuộc, vì cô đinh ninh sẽ bắt gặp một điều gì kỳ lạ, tuy không biết có gì đáng ngạc nhiên trong tình thân giữa hai anh em trai kia.
Sylvinet tuy ngạc nhiên trước vẻ bình tĩnh của cậu em khi gặp mình, nhưng không hề nghĩ đến trách móc, vì cậu hết sức hài lòng được gặp em.
Hôm sau, Landry ra đi từ sáng tinh mơ, đinh ninh sẽ bắt gặp cậu anh trai sinh đôi đang ngon giấc. Nhưng mặc dù là đứa ngủ say sưa nhất trong hai anh em, Sylvinet vẫn tỉnh dậy khi Landry vừa bước qua bờ rào vườn cây ăn quả. Và với đôi chân trần, cậu chạy ra như thể có cái gì báo cho biết là đứa em trai sinh đôi đang bước tới gần. Với Landry, hôm ấy là một ngày hoàn toàn vui vẻ. Cậu ta vui vẻ được gặp lại gia đình và ngôi nhà, từ khi được biết không phải ngày nào cũng có thể về - việc đó là một phần thưởng đối với cậu.
Sylvinet thì quên hết mọi buồn phiền cho tới nửa ngày. Trong bữa ăn trưa, cậu ta nghĩ tới chuyện ăn tối với em, nhưng sau bữa ăn tối, lại nghĩ bụng bữa ăn khuya sẽ là bữa ăn cuối cùng, rồi bắt đầu lo lắng và cảm thấy trong người khó chịu. Cậu ra sức chăm sóc và âu yếm em, nhường em tất cả những gì ngon nhất trên bàn, từ mẩu vỏ bánh mỳ đến cái nõn cây xà lách của mình; băn khoăn về quần áo, giày dép của em, như thể nó phải đi rất xa và thật tội nghiệp, mà không hề nghĩ rằng chính bản thân mình là đứa đáng thương hại hơn cả. Vì là đứa đau buồn nhất.

Chương VI
 
Cả tuần lễ trôi qua như vậy: hàng ngày, Sylvinet tới gặp em, và Landry đứng lại với anh một lát khi từ Bessonnière ra đi. Landry ngày một yên tâm, nhưng Sylvinet thì hoàn toàn không: cậu ta tính ngày, tính tháng tựa một linh hồn đau khờ.
Trên đời chỉ mỗi mình Landry có thể làm cho cậu anh hiểu ra lẽ phải. Bà mẹ phải nhờ đến cậu để làm cho cậu anh yên lòng vì cậu bé tội nghiệp này ngày một thêm ủ rũ, không chơi đùa nữa, chỉ làm việc theo mệnh lệnh. Cậu vẫn đưa em bé gái đi dạo chơi nhưng hầu như không nói gì với nó và không nghĩ tới chuyện làm cho nó vui thích, chỉ trông chừng để tránh cho nó khỏi bị ngã hay gặp điều bất trắc. Hễ để mặc là Sylvinet bỏ đi một mình và trốn biệt, chẳng còn biết đâu mà tìm. Cậu ta đi vào mọi hố rãnh, mọi ngóc ngách hai anh em vốn cùng nhau chơi đùa, trò chuyện; ngồi lên những rễ cây hai anh em đã từng ngồi; thả chân xuống những dòng nước hai anh em từng bì bõm trong đó như hai con le le chính cống. Cậu ta sung sướng khi tìm thấy mấy mẩu gỗ Landry đã từng đẽo gọt một cách vụng về, hoặc một vài hòn sỏi Landry đã từng dùng để đánh quần hay làm đá lửa. Cậu ta nhặt nhạnh và giấu những thứ đó vào một hốc cây để thỉnh thoảng tới lấy và ngắm nhìn, những thứ đó là những kỷ vật quan trọng. Cậu vừa bước vừa nhớ lại và đào sâu trong óc, mong tìm lại mọi kỷ niệm - dù nhỏ nhoi - của niềm hạnh phúc ngày trước. Đối với một người khác, những thứ đó không là gì hết; nhưng với cậu ta, là tất cả. Cậu không mảy may quan tâm tới tương lai, vì không đủ can đảm nghĩ tới một chuỗi ngày như những ngày hiện đang trải qua. Cậu chỉ nghĩ quá khứ và héo hon đi trong mơ mộng triền miền.
Thỉnh thoảng Sylvinet ngỡ trông thấy và nghe tiếng cậu em, và nói chuyện một mình, tưởng mình trả lời em. Hoặc giả ngủ vùi đâu đó, và mơ thấy em; rồi khi tỉnh dậy lại khóc vì thấy chỉ có mỗi mình trơ trọi. Cậu không tính đếm và không kiềm chế những giọt nước mắt vì hy vọng rốt cuộc mệt mỏi sẽ bào mòn và xua tan khổ đau.
Một hôm, lang thang đến tận cánh rừng thưa Champeaux, Sylvinet tìm thấy trên dòng suối gần như đã cạn khô, một trong những chiếc cối xay gió mà trẻ em vùng chúng tôi thường làm bằng những cành cây nhỏ, và khéo léo tới mức chúng có thể quay theo dòng nước và trụ tại chỗ khá lâu trước khi bị những đứa trẻ khác đánh gãy hay dòng nước lớn cuốn trôi. Chiếc cối Sylvinet tìm thấy nằm đấy nguyên vẹn từ hơn hai tháng nay, và vì ở nơi vắng vẻ nên không một ai trông thấy và không bị phá huỷ. Sylvinet nhận ngay ra công trình của cậu em sinh đôi. Và trong lúc làm cối, hai anh em hứa sẽ tới xem; nhưng rồi không nghĩ tới nữa, và từ ấy, đã làm nhiều chiếc cối xay khác ở những nơi khác.
Sylvinet hết sức hoan hỉ, cậu đưa cúi xuống thấp hơn chút ít, chỗ suối còn nước để nhìn nó quay và nhớ lại niềm hứng thú khi Landry cho nó quay vòng đầu. Rồi cậu đặt cối vào chỗ cũ, để đến hôm chủ nhật sắp tới, cùng Landry trở lại và chỉ cho cậu em thấy cái cối được làm chắc chắn đã trụ vững như thế nào.
Nhưng hôm sau, Sylvinet không thể không tới một mình, cậu nhìn thấy bờ suối bị dẫm nát dưới vết chân những con bò người ta dắt tới thà ăn cỏ trong cánh rừng và xuống suối uống nước. Chỉ bước thêm mấy bước, cậu thấy dấu chân bò dẫm lên cối xay, làm cối nát vụn, chỉ còn sót lại vài mảnh. Hết sức buồn bã, Sylvinet nghĩ bụng hôm ấy chắc hẳn cậu em sinh đôi gặp phải tai họa. Cậu liền chạy tới tận Priche. Nhưng bỗng nhớ lại là Landry không muốn mình tới thăm ban ngày vì sợ mất thì giờ làm ông chủ không bằng lòng, cậu ta chỉ đứng từ xa nhìn em làm việc, và không hề để lộ mình. Nghĩ rằng sẽ thật là xấu hổ, nếu phải thú nhận cái lý do khiến mình chạy tới đây, cậu im lặng quay về, và mãi về sau, vẫn không dám hé môi nói với một ai.
Thấy cậu ta xanh xao, ít ngủ, hầu như không ăn uống gì, bà mẹ rất buồn phiền và không biết làm thế nào để an ủi. Bà thử đưa cậu ta cùng đi chợ, hoặc cho đi theo ông bố hay các ông chú ra chợ phiên trâu bở; nhưng cậu ta không quan tâm và không tỏ ra thích thú gì hết.
Lão Barbeau thì tìm cách thuyết phục lão Caillaud nhận cả hai anh em sinh đôi vào làm việc, tuy không nói cho Sylvinet biết. Nhưng lão Caillaud đáp lại bằng những lời lẽ mà lão Barbeau cho là không cãi vào đâu được.
- Giả dụ tôi có nhận cả hai cháu một thời gian, thì tình hình cũng không thể kéo dài, vì đối với những người như chúng ta, khi chỉ cần một người giúp việc ắt không nên dùng đến hai. Và cuối năm, ông sẽ vẫn phải cho một cháu đi ở chỗ khác. Vả lại, ông không thấy là nếu Sylvinet ở một chỗ khác và ở đấy người ta bắt buộc nó làm việc, thì nó không suy nghĩ và hành động dũng cảm như em nó hay sao? Sớm hay muộn thì cũng phải đi tới đó thôi. Không phải ông muốn cho nó đi ở đâu cũng dược, và nếu hai cháu vẫn phải xa nhau hơn nữa, và chỉ gặp nhau hàng tuần hay hàng tháng, thì thà bắt đầu tập cho chúng làm quen không phải lúc nào cũng kè kè bên nhau. Vì vậy, ông nên xử sự hợp lý hơn, ông bạn thân mến ạ, và ông chớ quá chú ý tới sở thích thất thường của một đứa trẻ mà bà nhà ta và các cháu khác đã quá vâng lời chiều chuộng. Thế là việc quan trọng nhất đã được quyết định, ông hãy tin chắc là nó sẽ quen dần với phần còn lại, nếu ông không dứt khoát nhượng bộ.
Ông lão Barbeau công nhận lời ông bạn là chí lý. Ông nhận ra rằng càng năng gặp đứa em sinh dôi, Sylvinet càng muốn gặp nhiều hơn. Ông định bụng tới lễ Saint-Jean sắp tới, tìm cách cho cậu ta đi làm công để ngày càng ít gặp Landry, và cuối cùng có dược nếp sống như những người khác và không để bị chế ngự bởi một tình cảm đắm đuối và bạc nhược.
Nhưng tuyệt nhiên chưa nên nói điều đó với bà Barbeau, vì chỉ cần ông mở miệng là ngay lập tức bà ấy sẽ tuôn hết nước mắt. Bà sẽ bảo Sylvinet có thể tự sát và lão Barbeau sẽ hết sức bối rối.
Nghe lời cha, mẹ và ông chủ khuyên bảo, Landry không bỏ lỡ cơ hội nói điều hơn lẽ thiệt với cậu anh sinh đôi. Sylvinet không hề bào chữa, chỉ hứa hẹn đủ mọi thứ để rốt cuộc vẫn không thể tự chiến thắng mình. Trong nỗi đau buồn của mình, có một cái gì đó mà tuyệt nhiên cậu không thế nói ra, vì không biết nói như thế nào: ấy là trong nỗi lòng sâu kín nhất, cậu ta có một mối ghen tị khủng khiếp đối với Landry. Cậu ta hài lòng, hài lòng hơn bao giờ hết, thấy ai nấy yêu quý Landry, thấy gia đình ông chủ mới đối xử thân tình với cậu em như thể người trong nhà. Nhưng nếu một mặt tình hình ấy làm Sylvinet hoan hỉ, thì mặt khác, cậu lại cảm thấy đau buồn và bị xúc phạm khi thấy Landry đáp ứng tình bạn mới quá nhiệt tình - theo cậu ta nghĩ. Cậu ta không thể chịu nổi cái cảnh hễ có chút tiếng gọi của lão Caillaud - dù dịu dàng và kiên nhẫn đến mấy chăng nữa - là cậu Landry sốt sắng làm theo ngay, bỏ mặc bố, mẹ, và anh, cậu lo không làm tròn bổn phận hơn là lo thiếu tình cảm đối với gia đình.
Trong đầu óc Sylvinet nảy ra ý nghĩ mà trước kia chưa bao giờ có: Cậu đã yêu Landry một cách đơn phương, một tình thương không được đền đáp; chắc hẳn chuyện đó đã xảy ra từ bao giờ mà cậu không hay biết; cũng có thể là chỉ mới gần đây, tình cảm của cậu em sinh đôi bi nguội lạnh vì cậu ta gặp được những người thích hợp và làm vừa lòng cậu ta hơn.

Chương VII
 
Landry không đoán biết lòng ghen tị ấy của cậu anh, vì theo bản tính tự nhiên, cậu ta không hề biết ghen tị là gì. Khi Sylvinet tới thăm ở Priche, Landry đưa anh đi xem những con bò đực to khỏe, những con bò cái đẹp đẽ, đàn cừu đông đúc và mùa màng tốt tươi của nhà Caillaud, mong làm cậu anh khuây khỏa. Landry đánh giá cao và quý mến tất cả những thứ đó, không phải vì thèm khát, mà vì thích cày bừa đất dai, chăm sóc gia súc, và vì cái tốt cái đẹp trong mọi sự vật ở nơi thôn dã. Cậu thích thú ngắm nhìn con ngựa cái sạch sẽ, béo tốt, bóng loáng mình đưa đi gặm cỏ. Cậu không chịu để cho bất kỳ công việc gì, dù nhỏ nhoi đến mấy được làm một cách cẩu thả cũng như bất kỳ những gì trong số quà tặng của Chúa lòng lành có thể sinh sôi, nảy nở mà bị bỏ quên sao nhãng hay khinh miệt. Sylvinet nhìn tất cả những thứ đó với cặp mắt thờ ơ, và kinh ngạc thấy cậu em thiết tha gắn bó đến thế với những cái mà cậu ta cho là chẳng có nghĩa lý gì hết. Với thái độ ngờ vực tất cả, cậu bảo Landry:
- Thế ra em đã say mê những con bò to tướng kia mà không còn nghĩ tới những chú bò nhỏ bé của chúng ta nữa, những con bò của chúng ta lanh lẹn, hiền lành và dễ thương đối với cả hai anh em ta, dễ thương tới mức em có thể buộc chúng một cách dễ dàng hơn cả bố. Thậm chí em cũng không hỏi anh về con bò cái từng cung cấp cho chúng ta sữa tốt đến thế. Con bò tội nghiệp nhìn anh hết sức buồn bã khi anh mang cỏ tới cho nó, như thể nó hiểu chỉ còn một mình anh và muốn hỏi anh, vậy chứ chú em sinh đôi ở đâu rồi.
- Quả nó là một con vật tốt - Landry đáp - nhưng anh hãy nhìn xem những con ở đây; Anh hãy xem người ta vắt sữa và trong đời anh không bao giờ anh được thấy cùng một lúc có nhiều sữa đến thế.
- Có thể là như vậy - Sylvinet bảo - nhưng có sữa và kem tốt như con Brunette, thì anh cam đoan là không, vì cỏ của gia đình Bessonnière tốt hơn cỏ ở đây.
- Trời đất - Landry đáp - em tin chắc rằng bố chúng mình sẵn sàng đổi đám lau sậy trên bờ suối lấy những cánh đồng cỏ tốt tươi của bác Caillaud.
- Ôi dào! - Sylvinet nhún vai nói tiếp - Trong đám lau sậy ấy có bao nhiêu những cây cối tốt đẹp hơn ở đây; còn cỏ tuy có hiếm, nhưng thật ngon lành, và khi cắt đưa về nhà, mùi thơm như còn vương đọng suốt dọc đường.
Hai anh em cứ cãi cọ như thế về những chuyện không đâu. Landry thì biết rõ không có gì đẹp hơn cái mình có, còn Sylvinet không nghĩ tới cái mình có nhiều hơn cái người khác có, với thái độ khinh rẻ mọi thứ ở Priche. Nhưng xét cho cùng, trong tất cả những lời lẽ không đâu ấy, phía này là một cậu bé bằng lòng làm việc và sống ở bất kỳ đâu và như thế nào, còn phía kia là một cậu bé không sao hiểu nổi đứa em mình lại có thể khoan khoái và yên tâm khi không có mình bên cạnh.
Trong lúc hai anh em đi dạo và trò chuyện trong vườn ông chủ, hễ cậu em ngừng lời để ngắt một cành chết trên một nhánh cây ghép, hay nhổ một cây cỏ dại chen lấn rau xanh, là Sylvinet lại cảm thấy tức giận, cậu không hiểu tại sao đứa em cậu lại luôn luôn nghĩ đến chuyện thu xếp ngăn nắp và phục vụ người khác, chứ không làm như bản thân cậu là rình rập từng chút hơi thở hay một lời nói nhỏ của em. Sylvinet không để lộ ra ngoài vì xấu hổ, nhưng vào lúc chia tay, cậu thường bảo em:
- Thôi, hôm nay chắc em ngán anh lắm rồi. Chắc là khi anh ở đây, em thấy thời gian quá dài.
Landry không hiểu những lời trách móc ấy. Cậu chỉ thấy buồn. Rồi đến lượt mình, cậu trách anh, nhưng Sylvinet không muốn và cũng không thể giải thích gì hết.
Không chi ghen tị với những điều nhỏ nhặt nhất khiến Landry quan tâm, cậu anh sinh đôi tội nghiệp càng ghen tị hơn với những người mà Landry tỏ ra gắn bó. Cậu không thể chịu nổi việc Landry có thể đánh bạn và vui vẻ với những kẻ khác ở Priche, khi thấy Landry chăm sóc vuốt ve hay làm cho con bé Solange vui thích, cậu ta trách em quên em gái Nanette mà cậu ta cho là trăm lần xinh xắn, sạch sẽ và dễ thương hơn con bé xấu xí kia.
Vì không bao giờ có sự công bằng và để cho trái tim mình bị thói ganh ghét gậm nhấm, mỗi lần Landry về nhà Sylvinet lại cảm thấy cậu em dành quá nhiều sự chăm sóc cho cô em gái; trách móc em chỉ chú ý tới em gái, còn đối với cậu ta thì buồn bã, thờ ơ.
Rốt cuộc tình thân của Sylvinet dần dà trở thành thói nhũng nhẽo và tính khí đâm ra buồn bã. Landry bắt đầu chán nản, cậu không còn cảm thấy vui với việc luôn luôn được gặp nhau. Cậu có phần mệt mỏi, vì luôn luôn phải nghe những lời trách móc là cậu đã chấp nhận số phận. Có thể nói Sylvinet sẽ cảm thấy bớt khổ hơn nếu có thể làm cho cậu em cũng khổ sở như mình. Landry hiểu cậu muốn làm cho anh hiểu là tình thân, một khi quá mãnh liệt, đôi lúc có thể trở nên có hại. Sylvinet tuyệt nhiên không muốn hiểu như vậy, thậm chí cho lời lẽ của cậu em là quá thô bạo. Thỉnh thoảng cậu vẫn hờn dỗi, và suốt mấy tuần lễ lìền không bén mảng tới Priche, tuy thực lòng muốn tới đến chết thèm đi được.
Từ lời nói này tới lời nói khác, từ cơn hởn dỗi này qua cơn hòn dỗi khác, anh chàng Sylvinet tội nghiệp đâm ra ghét bỏ đứa em mà mình vốn rất mực yêu thương. Rồi một hôm chủ nhật, cậu bỏ nhà đi để không ở cạnh cậu em, vốn không có chủ nhật nào là không về nhà.
Cái trò giận dỗi trẻ con ấy làm Landry hết sức buồn bã. Cậu ta thích các thú vui và hiếu động, vì càng ngày càng trở nên cường tráng và sảng khoái. Trong mọi trò chơi, cậu ta đều là người thắng cuộc, nhờ tinh nhanh nhất, cả về cơ thể, lẫn ánh mắt. Vì vậy, mỗi chủ nhật phải chia tay những người bạn vui vẻ ở Priche để về sống cả ngày ở Bessonnière, là một sự hy sinh nho nhỏ, nhất là khi không thể bảo Sylvinet đi dự các trò chơi ở quảng trường vùng Cosse, thậm chí dạo chơi mấy bước. Vẫn trẻ thơ hơn cậu em, cả về thể chất lẫn tâm hồn, và chỉ có một ý nghĩ là yêu thương một mình cậu em và cũng được em yêu thương như vậy, Sylvinet muốn Landry đi với mình tới những nơi chốn của họ - như cậu ta nói - tức là những xó xỉnh, những nơi kín đáo từng chơi với nhau những trò chơi giờ đây không còn thích hợp với lứa tuổi: làm những chiếc xe cút kít nhỏ bằng lau sậy, những cái cối xay tí xíu hay những cái bẫy đánh chim con; hoặc giả xây cất những ngôi nhà với đá sỏi, và những cánh đồng rộng bằng... chiếc mùi soa bỏ túi mà trẻ con bắt chưóc làm theo kiểu thu nhỏ những gì chúng thấy người lớn làm: cày bừa, gặt hái, nhặt cỏ, và trong vẻn vẹn một tiếng đồng hồ, chỉ vẻ cho nhau mọi công việc xảy ra trên ruộng đất trong cả một năm ròng.
Nhưng trò chơi như vậy không còn thích hợp với Landry. Giờ đây, chàng trai muốn làm hay giúp người ta làm những cái đó theo quy mô lớn, muốn điều khiển một cỗ xe lăn thẳng sau con bò hơn là buộc một chiếc xe con bằng cành lá vào đuôi con cún nhà mình. Cậu ta muốn chơi trò đấu kiếm với các chàng trai trong vùng, chơi trò đánh ký lớn, vì cậu rất khỏe mạnh và khéo léo. Giá có đồng ý cùng đi, Sylvinet vẫn không dự cuộc chơi, cậu ta chỉ ngồi ở một góc, im lặng và buồn phiền, day dứt khi thấy Landry chơi quá hứng thú, say mê.
Cuối cùng Landry đã tập nhảy ở Priche. Tuy hứng thú ấy tới muộn vì lẽ Sylvinet chưa bao giờ ưa thích, nhưng cậu ta đã nhảy giỏi không kém những người tập nhảy từ khi mới chập chững. Cậu ta được đánh giá là người nhảy giỏi điệu vũ dân gian ở Priche, và tuy chưa có hứng thú hôn các cô gái theo tục lệ các buổi nhảy, cậu vẫn hài lòng khi hôn họ. Làm như thể nhìn bề ngoài cậu không còn cái trẻ con nữa, và cậu còn muốn các cô gái làm điệu chút xíu như họ vẫn làm đối với các gã đàn ông. Nhưng họ chưa hề làm như vậy, thậm chí những cô lớn nhất còn vừa cười vừa nắm lấy cổ cậu ta, khiến cu cậu kém vui.
Sylvinet trông thấy cậu em nhảy một lần, và đó là nguyên cớ tạo nên một cơn hờn dỗi dữ dội nhất. Khi thấy đứa em hôn một cô gái nhà Caillaud, cậu ta tức tối tới mức khóc nấc lên vì ghen tị và cho đó là một việc làm hoàn toàn bất nhã, trái đạo đức Cơ đốc giáo.
Cứ như vậy, mỗi lần hy sinh thú vui riêng vì tình cảm đối với anh trai là Landry bỏ mất một ngày chủ nhật thật thú vị. Tuy thế, không bao giờ cậu ta làm khác, nghĩ rằng Sylvinet hiếu thấu nỗi lòng mình, và không hối tiếc chịu một chút buồn phiền khi nghĩ mình làm anh vui lòng.
Bởi thế, khi thấy anh trai, sau cả tuần lễ tìm cớ cà khịa với mình đã bỏ nhà đi mà không chịu cùng nhau hoà giải, đến lượt Landry cũng đâm ra phiền muộn. Lần đầu tiên từ khi xa nhà, cậu bật khóc nức nở và phải tìm nơi ẩn náu. Cậu cảm thấy xấu hổ nếu để cho bố mẹ biết mình buồn và sợ làm tăng thêm nỗi buồn phiền của bố mẹ.
Giá trong hai anh em có một đứa có quyền ganh tị, thì đứa đó ắt phải là Landry: Sylvinet được mẹ yêu thương nhiều hơn, thậm chí cả ông bố, tuy ưa thích Landry hơn một cách thầm kín, nhưng vẫn tỏ ra ân cần và săn sóc Sylvinet. Vì yếu đuối và ít có lý trí hơn, cậu bé tội nghiệp càng được chiều chuộng, vì cả nhà đều sợ làm cậu ta mất vui. Số phận cậu ta may mắn hơn vì được ở nhà, trong khi cậu em sinh đôi, cũng vì cậu ta mà phải đi xa và vất vả.
Lần đầu tiên cậu bé Landry tốt bụng lập luận như vậy, và thấy người anh sinh đôi hoàn toàn bất công đối với mình. Cho tới lúc này, trái tim nhân hậu vẫn ngăn cản Landry không cho cậu nghĩ là người anh có lỗi. Thay vì lên án anh, cậu tự lên án mình quá mạnh khỏe, quá say sưa trong lao động và vui chơi, không biết nói những lời dịu dàng, cũng không có những quan tâm tinh tế như cậu anh. Nhung, lần này, cậu ta không thể tìm thấy trong bản thân mình một sai sót nào làm hại đến tình thân. Về nhà hôm nay, cậu phải từ chối một buổi đi câu tôm thú vị mà bọn trẻ ở Priche đã bàn bạc trong suốt một tuần và hứa với cậu là sẽ rất vui nếu cậu cùng đi với chúng.
Landry đã chống lại một sự cám dỗ mãnh liệt, và ở cái tuổi này, thế cũng đã là lớn lắm rồi đó. Sau một hồi khóc lóc, cậu ta đứng lại vì nghe tiếng ai đó cũng đang khóc và nói chuyện một mình theo thói quen của những người phụ nữ nông thôn khi gặp chuyện quá phiền muộn. Landry nhận ngay ra mẹ mình và chạy tới.
- Ôi! Lạy Chúa tôi! - bà vừa nói vừa nức nở - Sao con tôi lại làm tôi sầu não đến thế này! Chắc chắn nó sẽ làm tôi chết mất.
- Mẹ ơi, có phải con làm mẹ sầu não đến thế không? - Landry thốt lên, nhào tới ôm cổ mẹ - Nếu con, xin mẹ hãy trùng phạt con, chứ mẹ đừng khóc. Con không biết con đã làm mẹ giận như thế nào, nhưng dẫu sao, con cũng xin mẹ tha lỗi.
Lúc đó, bà mẹ hiểu Landry không có trái tim cứng rắn như bà tưởng. Bà nồng nhiệt hôn con, và, không thật rõ mình nói gì trong lúc quá đau khổ. Bà bảo Landry là bà phàn nàn Sylvinet chứ không phải cậu ta; đôi khi bà có ý nghĩ bất công đối với cậu ta và bà xin lỗi; bà thấy hình như Sylvinet đã trở thành điên dại và chính nó đang làm bà lo sốt vó vì nó ra di từ khi trời chưa sáng mà chẳng ăn uống gì. Mặt trời đã bắt dầu lặn, mà nó vẫn chưa về. Lúc giữa trưa, có người trông thấy nó phía bờ sông... Nói tóm lại bà Barbeau sợ nó nhảy xuống sông để kết liễu cuộc đời.

Chương VIII
 
Cái ý nghĩ Sylvinet có thể tự hủy hoại, chuyển từ đầu óc bà mẹ sang đầu óc Landry cũng dễ dàng như một con ruồi sa vào mạng nhện. Cậu ta hối hả đi tìm anh, trên đường chạy, cậu rất buồn, và nghĩ bụng: “Có thể trước kia mẹ chí lý khi mẹ trách móc trái im mình cứng rắn. Nhưng lúc này, chắc hẳn trái tim Sylvinet đau ốm lắm mới gây nên hết thảy nỗi đau buồn cho bà mẹ tội nghiệp và cả cho mình.
Landry chạy khắp mọi hướng mà vẫn không tìm thấy Sylvinet, gọi mãi vẫn không thấy trả lời, hỏi khắp mọi người nhưng không một ai biết gì hết. Cuối cùng, cậu ta tới đồng cỏ Joncièe và bước vào vì nhớ rằng ở đó có một nơi Sylvinet rất ưa thích. Đấy là một cái rãnh do khúc sông tạo ra trên mặt đất bằng cách làm trốc rễ hai hay ba cây trăn, những cây đó cho đến nay vẫn nằm ngang trên mặt nước, rễ chổng lên trời. Ông lão Barbeau không muốn kéo cây lên. Với cách đỗ như vậy, chúng vẫn giữ được những mảng đất lớn bám vào rễ, và như thế thật là thích hợp: mùa đông nào nước sông cũng ngoạm mất một mảng đồng cỏ.
Landry bước tới gần rãnh. Cậu không kịp đi quành qua chỗ góc, nơi trước kia, hai anh em đã tự xây một bậc thang nhỏ bằng đất có cỏ ép vào những hòn đá và những rễ cây to trồi lên mặt đất. Cậu lấy đà nhảy cao hết sức mình tới tận trong cùng vì bờ sông vướng cành cây và những đám cỏ cao lút đầu. Nếu cậu anh ở dưới đó e không thể trông thấy, trừ phi đi vào tận bên trong.
Cậu bước vào, tim đập thình thịch vì vẫn đinh ninh lời bà mẹ bảo là có thể Sylvinet muốn kết liễu đời mình. Cậu đi qua đi lại dưới tán lá cây, rẽ các đám cỏ, cất tiếng gọi Sylvinet và huýt sáo ra hiệu cho con chó chắc hẳn đã chạy theo anh cậu, vì cậu thấy nó vắng mặt ở nhà.
Nhưng mặc cho Landry tha hồ gọi và tìm: chỉ có một mình cậu trong khu đất. Là chàng trai quen làm tốt mọi việc và suy nghĩ một cách hợp lý, cậu quan sát cả hai phía bờ sông, cố tìm dấu chân hay một mảng đất bị sụt lở khác thường. Một cuộc kiếm tìm buồn bã và rắc rối vì đã khoảng một tháng nay Landry không tới đây, làm sao có thể biết được có một sự thay đổi con con. Toàn bộ bờ sông bên phải đều trồng cỏ, và ngay ở chỗ rãnh nước sâu nhất, lau lách cũng mọc dày ken, không thể trông thấy một cái góc lớn bằng bàn chân để tìm kiếm dấu vết. Tìm đi tìm lại mãi, rốt cuộc Landry nhìn thấy trong góc tận cùng dấu vết con chó và một đám cỏ bị dẫm đạp, như thể con Finot hoặc một con chó khác cũng lớn bằng nó đã nằm khoanh tròn trên đó.
Cậu suy nghĩ rất lung và đi xem xét bờ sông một lần nữa, nghĩ đến một chỗ sụt lở mới tinh, như thể có người vừa gây ra bằng bàn chân trong lúc nhảy, hoặc trượt. Tuy sự việc chưa thật rõ ràng, vì nếu có đi nữa cũng rất có thể là công trình của một con chuột nước to tướng thường lục lọi, đào bới ở những chỗ như thế này, cậu vẫn đau buồn tới mức không cất bước nổi nữa và quỳ gối xuống như thể để cầu Chúa phù hộ.
Cậu cứ quỳ như vậy, không đủ sức lực và can đảm đi nói với người khác điều đang làm mình hết sức khiếp hãi, nhìn dòng sông và cặp mắt đẫm lệ như thể muốn hỏi sông đã làm gì anh trai mình.
Nhưng dòng sông vẫn trôi lặng lờ, xoáy cuộn trên những cành cây là là mặt nước, chảy qua các vùng đất với một tiếng động nhỏ, tựa có ai cười và âm thầm chế nhạo.
Bị xâm chiếm và lấn át bởi ý nghĩ về tai họa, cậu bé Landry tội nghiệp đâm ra hoảng loạn. Chỉ một chút hiện tượng cỏn con bề ngoài rất có thể không nói lên gì hết, cậu ta cũng cho là một sự kiện cục kỳ nghiêm trọng.
“Cái con sông độc ác này không hé nửa lời với mình - cậu nghĩ - và dù mình cứ khóc một năm ròng, nó vẫn không trả anh lại cho mình đâu. Chính ở chỗ sâu nhất này kể từ khi nó tàn phá cánh đồng cỏ, đã đổ xuống không biết bao nhiêu cành lá, khiến ai đã rơi xuống đây thì không bao giờ còn có thể thoát. Lạy Chuá, lẽ nào người anh sinh đôi tội nghiệp của mình có thể ở kia, tận dưới dòng sông, cách mình hai bước chân mà mình không thể trông thấy hay tìm gặp lại trong đám cành lá và lau lách, dù mình dám bước xuống dưới đó hay sao?”
Landry bắt đầu khóc và trách móc anh; trong đời cậu ta chưa bao giờ sầu muộn đến thế.
Cuối cùng cậu ta nảy ra ý nghĩ đi hỏi ý kiến một bà góa mà ngưòi ta quen gọi là bà lão Fadet, sống ở cuối khu đất Joncière, sát con đường chạy xuống sông. Tuy không có đất đai và tài sản nào khác ngoài một mảnh vườn con và một căn nhà nhỏ, người dàn bà này vẫn không phải lo kiếm sống, nhờ có nhiều tri thức về bệnh tật và những bất hạnh của thiên hạ. Từ khắp mọi ngả, thiên hạ tìm tới hỏi ý kiến bà lão. Bà có bí thuật, hay nói như ai đó bí thuật, chữa khỏi vết thương, trẹo chân và những dị tật khác. Cụ gieo cho người ta ít nhiều tin tưởng vì bà lão có thề cất bỏ hộ bạn những thứ bệnh mà thực ra bạn không có bao giờ, như đau dạ dày hay sa ruột. Riêng phần tôi, tôi chưa bao giờ hoàn toàn tin những chuyện rắc rối ấy, cũng như không mấy tin những điều người ta nói về bà lão, chẳng hạn như bảo bà có thể làm cho sữa một con bò cái tốt chảy sang một con bò cái xấu, dù con bò ấy có già cỗi và ít được chăm sóc tới đâu đi nữa.
Nhưng với những bài thuốc tốt chống cảm lạnh, những lá thuốc cao dán lên vết thương hay vết bỏng, những thang thuốc nước chống sốt, thì rõ ràng bà lão kiếm tiền một cách xứng đáng và chữa khỏi khối con bệnh mà các thày thuốc có thể làm chết nếu người ta thử dùng thuốc của họ. Chí ít bà lão cũng bảo như vậy, và những người đã dược bà cứu chữa tin bà hơn là mạo hiểm dùng những thứ thuốc kia.
Ở nông thôn, người ta chẳng bao giờ là người thông thái nếu không có chút ít là phù thủy, vì thế nhiều người nghĩ bà lão Fadet biết nhiều điều hơn, chứ không phải chỉ như bà nói, và cho rằng bà có thể tìm thấy những vật bị mất, thậm chí cả con người. Rốt cuộc, từ chỗ bà lão có đủ trí tuệ và lý lẽ để giúp bạn thoát khỏi khó khăn trong những sự việc bà có thể làm được, người ta suy diễn ra rằng bà có thể làm những việc khác, mặc dù bà không có khả năng.
Trẻ em sẵn sàng nghe đủ loại chuyện và ở Priche, nơi người ta cả tin và đầu óc đơn giản hơn ở Crosse, Landry nghe họ kể rằng bà lão Fadet có thể vừa ném xuống nước một thứ hạt gì đó vừa cất lời nói, có thể tìm thấy xác người chết đuối. Hạt nổi trên mặt nước, trôi theo dòng sông, và đến chỗ hạt dừng lại, người ta tin chắc tìm được cái xác tội nghiệp. Có nhiều người cho rằng bánh thánh cũng có tác dụng ấy và trong không ít cối xay, người ta luôn luôn cất giữ bánh để dùng vào công việc đó. Nhưng Landry không có bánh, trong lúc bà lão Fadet ở sát khu Joncière và một khi đã đau khổ người ta còn đâu nhiều lý lẽ.
Landry chạy một thôi đến tận nhà bà lão Fadet và kể nỗi đau khổ của mình, nài nỉ cụ cùng với mình tới chỗ rãnh nước thử dùng bí thuật tìm xem cậu anh đang sống hay đã chết.
Không thích nghe người ta nói quá về tiếng tăm của mình và không sẵn sàng thi thố tài năng để chẳng được gì hết, bà lão Fadet chế giễu và khước từ cậu một cách khá thô bạo. Ngày trước, người ta mời mụ Sagette, chứ không mời bà lão khi các bà mẹ lâm bồn ở Ressonnière.
Bản tính hơi kiêu hãnh, vào một lúc khác Landry có thể phàn nàn hay giận dữ; nhưng lúc này đang quá đau buồn, cậu không nói nửa lời và quay về chỗ rãnh nước quyết tâm sẽ nhảy xuống nước mặc dù chưa hề biết bơi, biết lặn. Trong lúc cất bước, đầu cúi thấp, mắt dán chặt xuống đất, cậu cảm thấy có ai vỗ khẽ lên vai. Quay người lại, cậu trông thấy cô cháu gái bà lão Fadet vốn bà con trong vùng gọi là cô bé Fadette, phần vì đó là họ tên cô ta, phần vì người ta muốn cho cô bé cũng có ít nhiều phù thủy. Cô bé có vóc người nhỏ, gầy gò, đầu tóc rối bù và táo bạo, rất mau mồm, hay nhạo báng, lanh lợi tựa một cánh bướm, tò mò như một con chim vành khuyên và đen nhẻm như một con dế đồng.
Khi tôi so sánh cô bé Fadette với một con dế, là để nói rằng nó không đẹp vì con vật bé nhỏ tội nghiệp ấy còn xấu xí hơn cả lũ dế trong lò sưởi. Thế nhưng, nếu bạn nhớ lại mình đã từng là trẻ thơ và đã chơi với dế mèn, làm nó phát điên và kêu ré lên, hẳn bạn biết nó có một gương mặt nhỏ không có vẻ gì là dại dột, khiến người ta dễ buồn cười hơn là tức giận. Trẻ con vùng Cosse gọi con bé Fadette là Dế mèn khi chúng muốn làm nó điên tiết lên, dù đôi khi chỉ để tỏ tình bạn. Tuy có hơi sợ cô bé về mặt láu lỉnh, chúng không hề ghét nó, bởi nó có thể kể cho chúng nghe đủ mọi thứ truyện cổ tích và luôn luôn làm cho chúng những trò chơi mới có sẵn trong đầu óc sáng tạo của nó.
Tất cả những tên thật và biệt danh của nó suýt làm tôi quên cái tên nó nhận trong buổi lễ rửa tội và chắc hẳn sau này các bạn muốn biết. Tên nó là Francoise; vì vậy vốn không thích thay đổi tên tuổi chút nào, bà nó bao giờ cũng gọi nó là Fanchon.
Vì từ lâu có chút bất hòa giữa gia đình Barbeau ở Bessonnière và bà lão Fadet, nên hai anh em sinh đôi nhà này ít nói chuyện với con bé Fadette, thậm chí có phần xa lánh, chưa bao giò sẵn sàng chơi đùa với nó, cũng như với đứa em trai nó là thằng Cào cào còn ốm o và tinh nghịch hơn cả con chị. Thằng này luôn đeo bám chị, hờn dỗi khi chị chạy mà không chờ nó, tìm cách ném đá vào chị khi bị chị chế giễu, hờn dỗi một cách vô lối và làm con chị giận sôi lên tuy không muốn, vì khí chất vốn vui vẻ, sẵn sàng cười đùa trong mọi trường hợp. Tuy nhiên người ta nói có thành kiến về bà lão Fadet tới mức một số người, nhất là người trong nhà Barbeau, tưởng tượng ra rằng Dế mèn và Cào cào sẽ mang lại tai họa cho mình nếu kết bạn với chúng. Nhưng không phải vì thế mà hai chị em nhà này không trò chuyện với họ vì chúng không hề xấu hổ. Con bé Fadette không bỏ lỡ cơ hội xáp vào anh em sinh đôi ở Bessonnière với đủ thứ trò bông lơn và lời nghịch ngợm mỗi khi thấy họ đang từ xa đi về phía nó.

Chương IX
 
Hơi bực mình vì có người vỗ vai, cậu bé Landry ngoái đầu lại, và thấy cô bé Fadette. Cách không xa về phía sau, chú em Jeanet Cào cào khập khà khập khiễng vì vốn bị thọt bẩm sinh.
Lúc đầu Landry không muốn để ý tới hai chị em và định bước tiếp vì chẳng còn bụng dạ nào để vui đùa, nhưng Fađette vỗ lên vai khác của cậu bảo rằng:
- Thôi nào! Thôi nào! Cậu bé sinh đôi gớm ghiếc. nửa nọ của gã đã đánh mất nửa kia!
Cảm thấy bị trêu trọc hơn là nguyền rủa, Landry quay phắt người và tống cho cô bé Fadette một nắm đấm mà chắc hẳn nó được nếm mùi nếu không tránh kịp. Cậu bé sinh đôi sắp đến tuổi mười lăm lành lặn tử tế; còn cô bé mới xấp xỉ mười bốn, nhỏ thó, mảnh mai tới mức ta không ai bảo đã đủ mười hai tuổi, và trông thấy nó, người ta nghĩ, chỉ bị đụng tới là con bé tan vụn.
Nhưng cô bé rất khôn ngoan và lanh lợi. Nếu có thua về sức lực trong các trò chơi bằng tay, thì trái lại, nó thắng về tốc độ và mưu mô. Nó kịp thời nhảy sang một bên, nhanh tới mức suýt nữa cả nắm đấm và cánh mũi của Landry kịp thời đâm sầm vào một thân cây to tướng sừng sững giữa hai đứa.
- Con Dế mèn độc ác - cậu bé sinh đôi thốt lên trong con giận dữ - mày không có trái tim hay sao mà tới quấy rầy một đứa đang khổ sở như tao đây hả? Từ lâu mày vẫn làm tao điên tiết khi mày gọi tao là một nửa thằng con trai. Hôm nay, tao rất muốn phanh mày và thằng Cào cào gớm guốc em mày ra làm tư để xem cả hai chị em mày có làm nổi một phần tư cái gì cho ra trò không.
- Úi dà! Cậu bé sinh đôi sinh đẹp ở Bessonnière, vị lãnh chúa đất Joncière bên bờ sông - cô bé Fadette vừa đáp vừa tiếp tục cười khẩy - cậu thật dại dột khi đi cà khịa với tớ, người đang tới cho cậu biết tin tức về người anh em sinh đôi của cậu và bảo cậu nên đi tìm cậu ta ở đâu.
- Thế thì lại là chuyện khác rồi - Landry hết giận và vội nói - Fadette, nếu cậu biết, hãy bảo tớ đi, tớ sẽ rất sung sướng.
- Lúc này làm gì có Fadette cũng như Dế mèn để làm cậu hài lòng - cô bé vẫn liến thoắng - Cậu vừa bảo tớ những điều ngốc nghếch và quai tớ nếu cậu không í ạchvà vụng về đến thế. Vậy thì hãy đi một mình mà tìm kiếm người anh em sinh đôi kỳ quặc của cậu, cậu thừa thông minh để tìm thấy đấy.
- Thật là ngu ngốc mà đi nghe mày, một dứa con gái độc ác - Landry quay lưng lại tiếp tục bước - Anh tao ở đâu mày cũng cóc biết gì hơn tao và mày cũng chẳng tài giỏi gì hơn bà mày, một mụ già dối trá và chẳng là cái thứ gì.
Nhưng kéo theo thằng em Cào cào đã bước tới kịp và tiếp tục bám lấy gấu chiếc váy lấm lem tro bụi của nó, cô bé Fadette vẫn đi theo Landry, vừa cười khẩy cô bé vừa không ngớt bảo Landry là không có nó thì đố cậu ta có thể tìm thấy người anh em sinh đôi. Landry biết không thể tống khứ cô bé và nghĩ có thể bà nó hoặc chính bản thân nó, bằng một pháp thuật nào đó, một mối liên hệ nào đó với yêu quái trên sông, ngăn cản không cho mình tìm thấy Sylvnet, vì thế cậu ta mới quyết định bỏ khu Joncière và quay về nhà.
Cô bé Fadette đi theo tới tận dãy rào ngăn đồng cỏ. Nó vắt vẻo trên cành cây như một con chim ác là và kêu toáng lên:
- Tạm biệt cậu bé sinh đôi xinh đẹp không tim bỏ mặc anh trai lại phía sau! Đừng chờ cậu ta về ăn tối làm gì; hôm nay và cả ngày mai nữa, cậu cũng không thấy cậu ta đâu; vì ở chỗ cậu ta đang ở, cậu ta không nhúc nhích gì hơn một tảng đá đâu, và cơn giông sắp kéo tới kia kìa. Đêm nay sẽ vẫn còn cây cối trên sông và dòng sông sẽ cuốn Sylvinet đi xa, thật xa, cậu không bao giò gặp lại cậu ta nữa đâu.
Landry nghe đủ tất cả những lời độc ác ấy mặc dù cậu gần như không muốn nghe. Mồ hôi lạnh chảy ròng ròng khắp người cậu. Tuy hoàn toàn không tin cậu vẫn nghi: Người ta đồn đại gia đình Fadet có dính dáng tới quỷ sứ, điều đó chưa hẳn đã là vô căn cứ.
- Này, Fanchon - Landry đứng lại và nói - cậu hãy để cho tớ yên, hãy bảo tớ đôi điều về anh tớ, nếu quả cậu có biết.
- Và cậu sẽ cho tớ gì nếu trước khi trời bắt đầu mưa, tớ giúp cậu tìm thấy cậu ấy? - Fadette vừa hỏi vừa vươn thẳng người trên dãy rào và đung đưa, hai cánh tay như thể muốn bay bổng.
Landry không biết mình có thể hứa cái gì và bắt đầu nghĩ: có khi cô bé muốn phỉnh mình dế kiếm chác đây. Nhưng gió bắt đầu thổi trong rặng cây và sấm rền vang làm cậu run bần bật như lên cơn sốt. Không phải Landry sợ cơn giông, nhưng quả thực, cơn giông tới đột ngột và cậu thấy không phải bỗng dưng mà có. Trong cơn bối rối, có thể Landry không thấy giông kéo tới từ phía sau rặng cây trên bờ sông. Vì đã đứng suốt hai tiếng đồng hồ dưới đáy thung lũng, cậu chỉ có thể trông thấy bầu trời khi bắt dầu lên cao. Thực ra, Landry chỉ trông thấy cơn giông vào lúc cô bé Fadette báo cho biết. Và ngay tức khắc váy cô bé phồng lên, mớ tóc đen rối bù xõa ra ngoài khăn bịt đầu không bao giờ được buộc chặt và dựng đứng lên trên hai tai như bờm ngựa; mũ thằng Cào cào bị một cơn gió mạnh cuốn đi, cũng vất vả lắm Landry mới giữ nổi mũ mình.
Bầu trời, sau hai phút, trở nên mù mịt. Đứng trên hàng rào, Fadette trông cao lớn gấp hai lần ngày thường; cuối cùng, Landry đâm sợ - phải thú thật như vậy.
- Fanchon - cậu nói với Fadette - tớ chịu thua cậu nếu cậu trả anh trai cho tớ. Có lẽ cậu đã trông thấy anh ấy, biết rõ anh ấy hiện ở dâu. Hãy là cô gái tốt bụng đi cậu. Tớ thật không biết cậu có thể tìm thấy cái gì thích thú trong nỗi đau buồn của tớ. Cậu hãy tỏ rõ tấm lòng tốt của mình và tớ nghĩ là cậu tốt hơn cái vẻ bề ngoài và lời lẽ của cậu.
- Nhưng vì sao tớ lại là cô gái tốt bụng đối với cậu cơ chứ - cô bé đáp - khi cậu cho tớ là đứa độc ác trong lúc tớ chưa bao giờ làm hại cậu? Vì sao tớ lại tốt bụng đối với hai cậu bé sinh đôi kiêu hãnh như hai chú gà sống và chưa bao giờ có một chút xíu tình bạn đối với tớ?
- Thôi nào, Fadette - Landry nói tiếp - Cậu muốn tớ hứa với cậu một điều gì đó hả? Hãy nói mau là cậu muốn gì và tớ sẽ cho cậu. Cậu có muốn con dao mới tinh của tớ không?
- Đưa xem nào - như một con ếch, Fadette vừa nói vừa nhảy đến cạnh Landry.
Khi trông thấy con dao mà người cha đỡ đầu của Landry vừa mua với giá mười xu ở phiên chợ trước - con dao kể cũng không đến nỗi xấu, cô bé lúc đầu đã hơi thích; nhưng lại thấy ít quá, nó hỏi cậu bé có sẵn sàng cho con gà mái trắng nhỏ, không lớn hơn một con bồ câu và có lông tới tận đầu ngón chân không.
- Tớ không thể hứa vì con gà mái trắng là của mẹ tớ - Landry đáp - nhưng tớ hứa xin mẹ tớ cho cậu, và tớ bảo đảm với cậu là mẹ tớ sẽ không từ chối. Bà sẽ hết súc vui mừng được gặp lại Sylvinet và sẽ không tiếc gì hết để thưởng công cậu.
- Ui dà!- Cô bé Fadette nói tiếp - và nếu tớ muốn con ngựa con mõm đen của cậu, bà Berbeau cũng cho tớ chứ?
- Trời đất ơi! Sao cậu cứ lằng nhằng thế hả, Fanchon. Này, chỉ cần nói một lời thôi: nếu anh trai tớ đang gặp  nạn và cậu đưa ngay tớ đến gặp anh ấy, thì ở nhà tớ, không gà mẹ, gà con nào; không dê, cừu nào bố mẹ tớ không muốn biếu cậu để cảm ơn đâu, tớ tin chắc như vậy.
- Được! Để xem thế nào, Landry.
Fadettet vừa nói vừa chìa bàn tay nhỏ bé, gầy guộc cho cậu bé sinh đôi nắm lấy để tỏ thái độ đồng tình. Landry làm mà không khỏi hơi run vì lúc đó có bé có đôi mắt rực lửa tưởng chừng một con yêu tinh hiện hình.
- Lúc này tớ sẽ không nói với cậu là tớ muốn gì ở cậu, có lẽ tớ chưa biết; nhưng cậu hãy nhớ kỹ những gì cậu hứa với tớ vào giờ phút này, và nếu cậu không giữ lời hứa, tớ sẽ nói cho mọi người biết là không nên tin lời nói của cậu bé Landry sinh đôi. Giờ dây, tạm biệt cậu và cậu tuyệt đối chớ quyên là tớ không đòi hỏi ở cậu gì hết, cho tới ngày tớ quyết định tìm gặp cậu đề yêu cầu cậu một điều theo ý muốn của mình và cậu sẽ làm không chậm trễ và cũng không hối tiếc.
- Tốt lắm! Fadette, tớ hứa, xin ký ngay - Landry vừa đáp vừa đập tay mình vào tay cô bé.
- Thế này! - Cô bé bảo, vẻ thật sự kiêu hãnh và vui vẻ - cậu hãy quay trở lại đi dọc bờ sông cho tới lúc nghe tiếng cừu con kêu be be; và nơi nào cậu trông thấy một con cừu con màu nâu, thì cũng ở đó, cậu sẽ trông thấy ngay ông anh cậu: nếu tình hình không xảy ra đúng như lời tớ, cậu không phải giữ lòi hứa với tớ nữa.
Dế mèn lôi tay Cào cào và cũng không cần để ý xem thằng bé có khó chịu hay không và mặc nó giãy giụa như một con lươn, phóng đại vào giữa các lùm cây. Landry không còn trông thấy và cũng không còn nghe thấy tiếng hai chị em, cứ như vừa nằm mơ ấy.
Không bỏ phí chút thì giờ nào, cậu liền thử xem có phải con bé Fadette nhạo báng mình không. Chạy một mạch xuống tận phía dưới khu đồng cỏ, đi dọc theo rãnh nước, Landry đã định bước qua vì lúc nãy cậu đã xem xét và biết chắc Sylvinet không có ở đấy; nhưng vừa định đi thì nơi này bỗng nghe tiếng cừu con kêu be be.
"Lạy Chúa tôi! - cậu bé nghĩ bụng - thế là cô bé đã báo cho mình biết; mình nghe tiếng cừu non; chắc anh mình ở đấy. Nhưng không biết anh ấy chết hay sống.”
Landry nhảy ào xuống rãnh nước, bước vào đám lau lách. Sylvinet không có ở đấy. Đi theo dòng nước thêm mười bước chân trong lúc vẫn nghe tiếng be be cậu bỗng trông thấy, trên bờ bên kia cậu anh đang ngồi, ôm con cừu con trong áo blu, con vật quả đúng là màu nâu từ chính mũi đến tận cuối đuôi.
Thấy Sylvinet yên lòng, mặt mũi, quần áo vẫn nguyên vẹn, Landry rất đỗi vui mừng, thầm cảm ơn Chúa lòng lành, quên cả việc tạ lỗi Người vì đã cầu viện ma quỷ để có được niềm hạnh phúc này. Sylvinet, cho tới lúc này vẫn chưa trông thấy và không có vẻ gì là nghe thấy cậu em vì tiếng nước chảy mạnh trên đá sỏi. Landry dừng lại, không nhìn cậu anh nữa, cậu kinh ngạc trông thấy Sylvinet - đúng như lời cô bé Fadette bảo lúc nãy - ngồi giữa những thân cây bị gió dập dữ dội, và không hề nhúc nhích chẳng khác gì một tảng đá.
Mọi người ở vùng chúng tôi đều biết ngồi trên bờ sông lúc gió to là nguy hiểm. Phần dưới ở cả hai bên bờ đều bị lở, không phải không có cơn giông làm trốc rễ một số cây trăn vốn không ăn sâu vào lòng đất, chúng có thể bất ngờ đổ xuống đè lên người. Nhưng Sylvinet không hề tỏ ra quan tâm tới hiểm họa ấy, tuy cậu ta không ngu đần hay điên dại hơn bất cứ ai khác. Cậu ta không nghĩ đến tai họa chẳng khác gì đã tìm được nơi an toàn trong một cái kho lúa vững chãi. Mệt mỏi vì chạy suốt cả ngày và lang thang không mục đích, và tuy may mắn không bị chết đuối trong dòng sông, nhưng phải nói là cậu ta đắm chìm trong sầu muộn và giận hờn tới mức ngồi đó như một cái rễ cây, mắt đăm đăm nhìn theo dòng nước, mặt xanh tựa một tàu lá, miệng hé mở như một con cá con ngáp ngáp dưới ánh mặt trời, tóc rối tung trong gió, thậm chí không đoái hoài gì tới con cừu con lạc đàn trong đồng cỏ cậu ta bắt gặp và thương hại mang theo. Cậu ta ôm con vật vào áo blu, định đưa về đàn, nhưng giữa đường, quên hỏi cừu của ai. Cậu ta bế nó trên đầu gối, để nó kêu mà không hề nghe thấy, trong khi con vật nhỏ cất lên tiếng be be buồn bã và nhìn ngó xung quanh với đôi mắt trong veo to tướng, kinh ngạc sao không có một con vật đồng loại nghe tiếng, và không nhận thấy cánh đồng cỏ quen thuộc, cũng không thấy mẹ, thấy chuồng ở cái chốn âm u và lau lách này, trước một dòng sông chắc hẳn làm nó vô cùng sợ hãi.

Chương X
 
Giá không bị ngăn cách bởi con sông trong suốt rộng không quá bốn năm mét nhưng có chỗ khá sâu, chắc chắn Landry đã nhảy tới ôm lấy cổ cậu anh, chẳng phải nghĩ ngợi gì hơn. Nhưng vì Sylvinet thậm chí cũng không thấy mình nên cậu có thì giờ để nghĩ cách lôi cậu anh ra khỏi cơn mơ màng như thế nào và thuyết phục anh sao để dẫn cậu ta về nhà. 
Landry tự hỏi trong trường hợp thế này bố mình vốn khôn ngoan và bình tĩnh bằng bốn người, sẽ xử sự ra sao? Cậu tin rằng ông lão Barbeau hẳn sẽ hết sức dịu dàng và làm như thể chẳng có gì xảy ra để không tỏ cho Sylvinet biết cậu ta gây ra biết bao nỗi kinh hoàng, không để cậu ta phải quá ân hận nhưng cũng không đến nỗi khuyến khích cậu ta tái diễn một cơn giận dỗi khác.
Thế là Landry bắt đầu huýt sáo, như thể gọi chim sáo bảo chúng cất tiếng hót, kiểu lũ mục đồng thường làm khi đi dọc các bụi cây lúc chạng vạng tối. Sylvinet ngẩng đầu và trông thấy em. Cậu ta xấu hổ đứng vụt dậy vì tưởng em chưa trông thấy mình. Landry làm như thể vừa chợt trông thấy anh:
- Kìa, anh Sylvinet đấy à? Em chờ anh suốt cả sáng nay. Biết anh đi vắng từ lâu, em ra đây dạo chơi trong lúc chờ bữa ăn tối mà em tin là anh sẽ về cùng ăn. Nhưng bây giờ anh đang ở đây, hai anh em ta cùng về vậy. Chúng ta đi xuôi dòng sông, anh bên kia, em bên này và sẽ gặp nhau ở chỗ khúc cạn Roulette (chỗ này ở phía phải bà lão Fadet).
-  Thôi đi - Sylvinet nói và cúi xuống ôm lấy con cừu con không vui lòng chịu đi theo vì nó cũng chỉ mới quen biết cậu ta.
Hai anh em đi xuôi dòng sông nhưng không dám nhìn nhau nhiều vì sợ để lộ ra nỗi buồn giận hờn và niềm vui được gặp nhau. Chốc chốc Landry nói với cậu anh một đôi lời vì muốn tỏ ra mình không biết đến cơn giận của cậu anh. Cậu hỏi anh nhặt được con cừu con ở đâu. Sylvinet không thể nói rõ vì không muốn thú nhận là cậu đã đi rất xa, thậm chí không biết cả tên gọi những nơi mình đã đi qua. Thấy anh bối rối, Landry vội bảo:
- Chuyện ấy rồi anh sẽ kể với em sau, chúng ta không nên đúng lâu dưới cây dọc bờ sông, trời bắt đầu mưa đấy, và gió cũng sẽ nổi lên.
Và Landry nghĩ: "Quả là Dế mèn báo cho mình rằng mình sẽ gặp anh ấy trước khi trời bắt đầu đổ mưa. Rõ ràng cô gái ấy biết nhiều hơn chúng mình”.
Landry không muốn nghĩ là mình đã giải bày với bà lão Fadet đến mười lăm phút đồng hồ, đã năn nỉ cụ nhưng bà lão chẳng thèm nghe giải bày. Còn con bé Fadette mà cậu chỉ trông thấy lúc ra khỏi nhà, rất có thể đã trông thấy Sylvinet trong thời gian ấy. Cuối cùng, cậu nhớ lại: nhưn làm sao khi gặp, con bé lại biết cậu buồn phiền, nó đâu có mặt trong khi cậu giảng giải với người bà?
Landry quên khuấy là mình đã hỏi ngiều người tin tức về cậu anh trên đường đi từ Joncière, và có thể một người nào đó đã nói lại với Fadette; hoặc giả cô bé đã nghe phần cuối câu chuyện của mình với người bà trong lúc ẩn núp đâu đó, như cô ta vẫn thường làm để biết được tất cả những gì có thể giúp cô ta thỏa mãn tính tò mò.
Về phần Sylvinet, cậu ta cũng tìm cách cắt nghĩa hành vi không tốt của mình đối với em và mẹ. Cậu ta không hề nghĩ tới thái độ giả đò của Landry, và không biết nói gì với em bây giờ vì trong đời mình cậu ta chưa nói dối bao giờ và cũng chưa bao giờ giấu em điều gì.
Cậu ta rất khổ sở khi lội qua chỗ cạn, vì đến lúc ấy vẫn chưa biết làm thế nào để thoát khỏi tình trạng bối rối.
Vừa bước tới bờ sông, Larndry ôm hôn cậu anh ngay. Trái với lệ thường, cậu hôn anh nồng nhiệt và cố kìm mình không hỏi han gì hết, vì cậu thấy rõ Sylvinet sẽ không biết nói gì. Rồi cậu đưa anh trở về nhà, nói với anh đủ mọi chuyện, trừ chuyện đang làm bận tâm cả hai anh em. Đi qua trước nhà bà lão Fadet, cậu để ý xem có thấy Fadette không, và cảm thấy muốn ngỏ lời cảm ơn cô bé. Nhưng cửa đóng kín và không nghe thấy tiếng động nào khác ngoài tiếng thằng bé Cào cào rống lên vì bị bà cho ăn đòn như vẫn thường xảy ra vào mọi buổi tối, bất luận nó có đáng bị trừng phạt hay không.
Cậu thấy khó chịu khi nghe tiếng thằng bé khóc.
Sylvinet bảo em:
- Thật là một căn nhà gớm guốc, rặt nghe tiếng kêu và tiếng roi vọt. Anh biết chắc là chẳng có ai xấu xa và tính thất thường như thằng bé Cào cào này, còn con Dế mèn, anh thấy nó không đáng hai đồng xu. Hai đứa bé thật tội nghiệp: không cha, không mẹ, phải sống nhờ vào mụ già đồng bóng này, một con người độc ác và không cho chúng gì hết.
- Khác hẳn với gia đình ta - Landry đáp - không bao giờ bố mẹ đánh chúng ta một roi nhỏ. Kể cả khi phải mắng mỏ chúng ta vì những trò nghịch ngợm trẻ con. Bao giờ bố mẹ cũng nói năng dịu dàng, nhận hậu, hàng xóm, láng giềng không bao giò nghe thấy. Có những người quá sung sướng như thế đấy; thế mà cô bé Fadette, đứa trẻ bất hạnh nhất là bị đối xử tàn tệ nhất trần gian, lại luôn luôn cười và không bao giờ phàn nàn gì hết.
Sylvinet hiểu lời trách móc của em và ân hận về lầm lỗi của mình. Từ buổi sáng cậu ta đã thật sự hối hậu và đã hai mươi lần, muốn trở về nhà; nhưng vì xấu hổ nên không dám về. Lúc này, trái tim nhức nhối, cậu ta khóc, không nói lên lời. Nhưng cậu em nấm lấy tay cậu anh và bảo:
- Anh Sylvinet, trời mưa to quá, chúng mình phi nước đại đi thôi.
Thế là hai anh em bắt đầu chạy và Landry tìm cách làm cho cậu anh cười, còn Sylvinet thì cố cười để làm vui lòng em.
Tuy nhiên, về tới nhà, Sylvinet muốn ẩn vào kho lúa vì sợ bố mắng. Nhưng không coi mọi sự việc nghiêm trọng như bà mẹ, lão Barbeau chỉ trêu đùa cậu ta. Và bà Barbeau, đã được chồng giảng giải, cố gắng che giấu nỗi buồn trước mặt con. Chỉ có điều là trong lúc lo cho hai con sưởi ấm trước ngọn lửa đỏ và chuẩn bị chúng ăn tối, thì Sylvinet thấy rõ bà khóc, và chốc chốc bà nhìn cậu ta với vẻ lo lắng và âu sầu. Giá chỉ có mình và mẹ, cậu ta đã xin lỗi mẹ và vuốt ve để an ủi mẹ. Nhưng ông bố không ưa những cái trò ủy mị ấy, và Sylvinet buộc phải lên giường ngay sau bữa ăn tối mà chua nói năng được gì vì quá mệt mỏi. Suốt từ sáng, cậu ta không ăn uống gì và ngay sau khi ăn tối xong, cậu cảm thấy như người say rượu và đành phải để cho cậu em cởi bỏ quần áo giúp và đưa vào giường. Landry ngồi lại bên mép giường, cầm một bàn tay anh trong tay mình.
Sau khi thấy cậu anh ngủ thật say, Landry cáo từ bố mẹ, và không hề nhận ra là mẹ hôn mình đằm thắm hơn những lần khác. Cậu ta vẫn đinh ninh mẹ không thể yêu thương mình bằng cậu anh, và không hề ganh tị, luôn luôn tự nhủ mình không đáng yêu bằng, và chỉ được dành phần xứng đáng với mình. Cậu phục tùng điều đó vì kính trọng mẹ cũng như vì tình thân đối với anh mà cậu ta cho là cần được vuốt ve và an ủi hơn mình.
Sáng hôm sau, Sylvinet chạy tới cạnh giường mẹ trước khi bà dậy và cởi mở tâm tình, thú nhận nỗi ân hận và xấu hổ của mình kể với mẹ, mình khổ sở đến như thế nào từ bấy lâu nay, không phải khổ vì xa cách Landry, mà vì tưởng Landry không còn yêu thương mình. Khi mẹ hỏi sự tình thế nào, cậu ta không sao giải bày nỗi tình cảm của mình, vì nó ở trong con người mình như một thứ bệnh hoạn. Bà mẹ hiểu cậu ta hơn, chứ không như cái cách mà bà muốn biểu lộ ra bên ngoài. Trái tim phụ nữ dễ dàng chia sẻ những day dứt ấy, và bản thân bà cũng thường đau khổ khi thấy Landry thanh thản đến thế trong việc biểu lộ lòng can đảm và đức độ của nó.
Nhưng giờ đây, bà thừa nhận ghen tỵ là điều xấu trong mọi tình cảm yêu thương, kể cả những tình cảm Chúa đòi hỏi ta nhiều nha61ty, và bà không muốn khuyến khích Sylvinet đi theo con đường ấy. Bà giảng giải cho cậu ta thấy cậu đã làm cho cậu em đau khổ như thế nào và cậu em đã tỏ rõ lòng nhân sau ra sao khi không một lời phàn nàn hay tỏ vẻ khó chịu. Sylvinet cũng thừa nhận như vậy và đồng ý là em mình ngoan đạo hơn mình. Cậu ta hứa và quyết tâm sửa chữa với một ý chí thành thực.
Vượt lên cả bản thân mình, tỏ vẻ yên tâm và mãn nguyện trong lúc được mẹ lau khô nước mắt, và giải đáp mọi lời trách móc bằng những lý lẽ rất xác đáng, Sylvinet hết sức cố gắng để hành động một cách tự nhiên và công bằng đối với cậu em, nhưng trong lòng Sylvinet vẫn đọng lại một chút đắng cay.
“Em mình - cậu ta nghĩ, tuy thực lòng không muốn - ngoan đạo và công minh hơn mình. Mẹ thân yêu bảo như vậy và sự thật là như vậy, nhưng nếu nó yêu mình cũng mãnh liệt như mình yêu nó, thì nó đã không dễ bảo đến thế”.
Và cậu ta nhớ lại vẻ bình tĩnh, hầu như hờ hững của Landry khi gặp lại mình ngoài bờ sông. Cậu ta nhớ đã nghe tiếng huýt sáo như thế nào trong khi Landry đi tìm kiếm mình đúng vào lúc chính mình thực sự nghĩ tới chuyện nhảy xuống sông. Khi từ nhà ra đi, Sylvinet không có ý nghĩ như vậy. Nhưng đến chiều tối, cậu ta nghĩ tới mấy lần và tin chắc cậu em không tha thứ cho mình việc hờn giận và lần đầu tie6nt rong đời trốn tránh em. “Giá chính nó gây ra cho mình sự sỉ nhục đấy - cậu ta nghĩ - mình không bao giờ nguôi nổi. Mình rất mừng nó đã tha thứ cho mình, nhưng mà vẫn nghĩ sao mà nó có thể tha thứ dễ dàng đến vậy”. Nghĩ tới đó, cậu bé tội nghiệp lại không ngớt vừa tự dày xé bản thân vừa thở dài buồn bã.
Nhưng vì Thượng Đế luôn luôn ban thưởng và giúp đỡ chúng ta, miễn chúng ta có thiện chí làm Người vui lòng, nên Sylvinet tỏ ra có lý trí hơn trong suốt năm ấy; không còn cãi cọ và hờn dỗi với em nữa, cuối cùng yêu thương một cách bình tĩnh hơn, và sức khỏe hồi phục rồi trở nên cường tráng sau khi chịu đựng bao nỗi lo âu, day dứt.
Ông bố để cậu ta lao động nhiều hơn vì nhận thấy càng bớt lo lắng đến sức khỏe, người ta càng khỏe mạnh hơn lên. Nhưng lao động ở nhà mình không bao giờ bằng lao động làm thuê ở nhà người khác. Nhờ thế, Landry, vốn không hề trốn tránh công việc, năm ấy tăng thêm thể lực và cường tráng hơn so với cậu anh. Những khác biệt nho nhỏ người ta vốn quan sát thấy giữa hai anh em, ngày càng rõ nét hơn, và từ tinh thần chuyển lên gương mặt.
Tròn mười lăm tuổi, Landry hoàn toàn trở thành một chàng trai đẹp đẽ, còn Sylvinet thì vẫn là một thiếu niên xinh xắn mảnh mai hơn và không sắc sảo bằng. Vì vậy, thiên hạ không còn lẫn lộn người này với người kia, và tuy họ vẫn giống nhau như hai anh em, ngay tức thì người ta không còn cho là hai anh em sinh đôi nữa. Landry được coi là em vì chào đời sau Sylvinet một tiếng, nhưng những ai mới trông thấy họ lần đầu đều nghĩ là Landry lớn hơn một hai tuổi. Và điều đó làm tăng lòng yêu mến của lão Barbeau, người vẫn coi trọng thể lực và vóc dáng theo kiểu đích thực của người nông dân.

Chương XI
 
Sau buổi gặp gỡ giữa Landry và cô bé Fadettre, trong những ngày đầu chàng trai có phần băn khoăn về lời hứa của mình. Trong lúc cô gái cứu mình thoát khỏi lo âu, cậu ta sẵn sàng cam đoan là bố mẹ mình sẽ vui lòng cho tất cả những thứ quý giá nhất ở Bessonnière. Nhung khi thấy lão Barbeau không coi cơn hờn dỗi của Sylvinet là việc hệ trọng và không hề tỏ ra băn khoăn, cậu ta sợ bố mẹ sẽ đuổi cô bé Fadette ra khỏi cửa, chế giễu cái trò bói toán của cô ta và những lời hứa hẹn của mình, nếu cố bé tới đòi phần thưởng.
Nỗi lo sọ ấy khiến Landry hết sức xấu hổ với chính mình. Sầu muộn càng tiêu tan, cậu càng cho việc mình tin có pháp thuật trong sự việc vừa xảy ra là hết sức đơn giản. Cậu không tin cô bé Fadette chế giễu mình, nhưng vẫn cảm thấy có cái gì đáng nghi ngờ trong đó, và cậu không có lý do xác dáng để chứng minh với bố là mình đã xử sự đúng khi hứa hẹn những điều quan trọng như vậy. Mặt khác cậu cũng không biết sẽ hủy bỏ bằng cách nào lời thề mà mình đã đưa ra bằng cả linh hồn và lý trí.
Nhưng thật hết sức ngạc nhiên, ngày hôm sau xảy ra sự việc, rồi suốt cả tháng, suốt cả một mùa, không hề nghe ai nói tới cô bé Fadette, ở Bessomière củng như ở Priche. Cô bé không tới nhà lão Caillaud để xin gặp Landry, cũng không tới nhà Barbeau để đòi hỏi gì hết. Khi Landry trông thấy cô bé đằng xa, trên cánh đồng, cô không hề đi về phía cậu, cũng không hề tỏ vẻ chú ý tới cậu, trái với thói quen cô bé vốn thường chạy theo mọi người, hoặc nhìn ngó vì tò mò, để cười đùa với những người vui tính, hoặc trêu chọc, chế giễu những kẻ làm lơ.
Vì nhà bà lão Fadet ở giữa Priche và Cosse, nên không thể không có một ngày nào đó Landry chạm trán với cô bé Fadette trên đường, và một khi con đường chả lấy gì làm rộng, thì lúc đi ngang qua nhau, họ không thể không vỗ vai nhau một cái, hay nói với nhau một lời.
Thế rồi một buổi chiều, cô bè Fadette đuổi ngỗng về nhà, thằng Cào cào theo sát gót, cón Landry thìa đưa đàn ngựa cái từ đồng cỏ về Priche, và hai bên gặp nhau trên con đường hẹp nằm giữa hai ngọn đèo, không sao có thể tránh mặt nhau được. Landry đỏ bừng mặt vì sợ nghe cô bé đòi mình thực hiện lời hứa, và vì không muốn mảy may khích lệ cô ta, cậu vội nhảy lên lưng một con ngựa khi thoáng thấy Fadette từ xa, và thúc ngựa phi nước đại, nhưng con ngựa bị đau chân, không chạy nhanh được. Thấy đã tới gần sát cô bé Fadette, Landry không dám nhìn, giả vờ ngoài đầu lại để xem đàn ngựa con có chạy theo không. Khi cậu nhìn lại phía trước, thì Fadette đã vượt qua mà không nói nửa lời, thậm chí Landry cũng không biết cô bé có nhìn mình không, và bằng ánh mắt hay nụ cười, có khuyến khích mình cất lời chào hỏi không. Cậu chỉ còn trông thấy chú bé Cào cào vốn bao giờ cũng nghịch ngợm và độc ác, nhặt một hòn đá ném vào chân ngựa. Landry rất muốn quất cho chú bé một roi, nhưng sợ phải dừng ngựa và phải giải thích này nọ với cô chị nên giả vờ như không trông thấy và tiếp tục cho ngựa chạy, không nhìn lại phía sau.
Một lần khác, Landry gặp cô bé Fadette, cũng ít nhiều tương tự như vậy. Dần dà, cậu đánh bạo nhìn cô bé, và càng lớn lên, khôn thêm, cậu càng không quá lo sợ về một việc cỏn con như vậy. Nhưng khi có đủ can đảm, bình tĩnh nhìn cô bé như thể chờ đợi bất cứ điều gì cô ta nói với mình, cậu ngạc nhiên thấy cô bé cố tình quay đi, như thể cô ta có cái gì sợ hãi mình cũng giống như mình có gì sợ hãi cô ta. Vì thấ, Landry hoàn toàn trở nên bạo dạn với bản thân mình, và với trái tim trung thực, cậu ta hỏi phải chăng mình có lỗi lớn là đã không cảm ơn cô gái, cô hiểu biết hoặc ngẫu nhiên đã mang lại niềm vui cho mình. Cậu quyết định hễ gặp cô gái là mình sẽ hỏi trước, và chính lúc cơ hội tới, cậu bước ít ra cũng đến mươi bước về phía cô ta để bắt đầu chào hỏi và chuyện trò.
Nhưng khi Landry bước tới gần, cô bé Fadette tỏ vẻ kiêu hãnh và gần như giận dữ; cuối cùng cô quyết định nhìn cậu, nhìn với một thái độ khinh miệt tới mức làm cậu hết sức bối rối, không dám nói nửa lời.
Đó là lần cuối cùng trong năm Landry tới gần cô bé, vì từ hôm ấy, hễ trông thấy Landry từ xa là Fadette quành sang phía khác: ẩn vào một nơi nào đó, hay bỏ đi xa hẳn để tuyệt đối không trông thấy cậu ta. Landry nghĩ rằng cô bé giận vì thái độ bội bạc của mình; nhưng thấy cung cách ra chiều ghê tởm của cô ta, cậu không dám tính chuyện làm gì để sửa chữa thiếu sót. Fadette không phải là đứa trẻ như mọi đứa khác, bản tính không hay sợ hãi, thậm chí thích trêu chọc cho người ta chửi rủa hay nhạo báng, vì biết mình đủ miệng lưỡi sắc sảo để đối đáp và bao giờ cũng thắng với lời lẽ châm chọc sâu cay nhất. Chưa bao giờ người ta thấy cô bé hòn dỗi, và họ chê trách nó thiếu lòng kiêu hãnh tương xứng với một cô gái đã đến tuổi mười lăm và bắt dầu tự cảm thấy mình "đâu đến nỗi". Cô ta luôn luôn có dáng dấp một con nhãi ranh, thậm chí thích trêu chọc Sylvinet, quấy rầy, làm cậu ta điên tiết lên, khi bắt gặp cậu ta mơ mơ màng màng quên cả trời đất. Cô bé bao giờ cũng đi theo Sylvinet một quãng đường, chế giễu chuyện sinh đôi làm trái tim cậu ta nhức nhối bằng cách bảo Landry không hề yêu thương cậu ta và giễu cợt cả nỗi đau buồn của cậu ta nữa. Bởi vậy, cậu bé Sylvinet tội nghiệp càng tin hơn cả Landry rằng Fadette là phù thủy, vẫn kinh ngạc thấy cô ta đoán được ý nghĩ của mình và ghét cay ghét đắng cô bé. Cậu ta khinh miệt cô gái và cả gia đình cô, và cũng như Fadette tránh mặt Landry, Sylvinet tránh mặt con Dế mèn độc ác này, kẻ theo cậu ta nghĩ, sớm hay muộn cũng sẽ theo gương người mẹ đã từng có hành vi xấu xa, bỏ chồng và cuối cùng đi theo lũ lính tráng. Ít lâu sau khi sinh thằng bé Cào cào, mụ ta đi tìm người bán hàng rong cho quân đội, và từ ấy, không còn nghe ai nói tới mụ ta nữa. Người chồng đã chết vì sầu muộn và xấu hổ. Và vì vậy, bà lão Fadet buộc phải nuôi hai đứa trẻ mà không hề chăm sóc, vừa vì thói keo kiệt vừa vì tuổi cao, không sao trông coi và giữ gìn chúng cho sạch sẽ được.
Vì tất cả những lý do ấy, Landry - tuy không kiêu hãnh như Sylvinet - vẫn ghét bỏ con bé Fadette, và ân hận đã chuyện trò với nó. Cậu giữ kín không cho ai biết điều đó, thậm chí cả với Sylvinet, không muốn thổ lộ cho anh trai biết nỗi băn khoăn của mình về cô gái. Còn về phía mình, Sylvinet cũng không nói cho Landry biết tất cả nhũng lời độc địa của cô bé Fadette, cậu ta còn thấy xấu hổ khi nói ra việc cô ta đoán được thói ganh tị của mình.
Nhưng thời gian cứ trôi qua. Ở lứa tuổi hai anh em nhà này, tuần lễ tưởng như là tháng, và tháng như là năm đối với sự thay đổi về hình hài và trí tuệ. Chẳng bao lâu Landry quên phắt biến cố của mình, và sau chút đỉnh băn khoăn về kỷ niệm đối với cô bé Fadette, cậu không nghĩ tới nữa, coi như thể một giấc mơ.
Khoảng mười tháng trôi qua kể từ khi Lanđry rời Priche, và đã gần tới lễ Thánh Jean, tức là hết kỳ hạn cậu nhận làm việc ở nhà ông lão Caillaud. Rất hài lòng về cậu bé, con người tốt bụng này quyết định giữ cậu lại tiếp tục làm việc. Landry không đòi hỏi gì hơn là tiếp tục ở lại nơi kề cận gia đình và kéo dài hợp đồng với những người ở Priche vốn rất thích hợp với mình. Thậm chí, cậu còn cảm thấy có cảm tình với một cô cháu họ của lão Caillaud, tên là Madelon, một cô gái khá xinh. Cô ta hơn cậu một tuổi và đối xử với cậu có phần như đối với một đứa trẻ. Nhưng cung cách ấy mỗi ngày một giảm bớt, và nếu như vào đầu năm, cô gái chế giễu cậu khi cậu hôn cô trong một trò chơi, thì trái lại, vào cuối năm, đáng lẽ trêu chọc cậu, cô ta lại đỏ mặt xấu hổ, không còn dám đứng một mình với cậu ta trong chuồng bò hay trong kho lúa nữa.
Gia đình Madelon không hề nghèo túng, và cuộc hôn nhân của cặp trai gái này rất có thể được sắp xếp sau này. Cả hai gia đình đều được tiếng tốt và được trọng vọng trong toàn vùng. Rốt cuộc, thấy hai đứa trẻ bắt đầu tìm kiếm nhau và cả lo sợ nhau, lão Caillaud bảo lão Barbeau là chúng rất có thể là một cặp đẹp đôi đấy, và để cho chúng làm quen nhau một cách tử tế và lâu dài, chẳng có hại gì.
Vì vậy, tám ngày trước lễ thánh Jean, đã có sự thỏa thuận là Landry sẽ ở lại Priche, và Sylvinet cứ ở lại nhà với bố mẹ. Nhờ lý trí đã khá hơn, và cũng vì lão Barbeau bị ốm, nên cậu ta biết lo làm lụng. Sylvinet rất sợ phải đi al2m xa,và ỗi lo sợ ấy đã tác động tốt, cậu ta ngày càng cố gắng chiến thằng tình cảm thái quá đối với Landry, hoặc chí ít không để quá lộ liễu. Nhờ vậy, gia đình Bassonnière trở lại bình yên và vui vẻ, tuy hai anh em sinh đôi mỗi tuần chỉ còn gặp nhau một hai lần.
Ngày lễ thánh Jean đối với họ là một ngày hạnh phúc: hai anh em cùng nhau lên phố xem chợ thuê người cho đô thị và nông thôn, dự buổi lễ hội tổ chức sau đó trên quãng trường. Landry nhiều lần nhảy với cô nàng Madelon xinh đẹp; vè để làm vui lòng cậu em, Sylvinet cũng thử nhảy. Cậu ta lúng túng, nhưng tỏ lòng quý mến, Madelon cầm tay và mặt đối mặt, giúp cậu ta tập từng bước một. Vì cùng ở đấy với cậu em, Sylvinet hứa tập nhảy cho giỏi, để che sẻ một niềm vui mà cho tới lúc bấy giờ Landry vẫn làm cậu ta khó chịu.
Cậu ta không cảm thấy ganh tỵ nhiều với Madelon vì Landry tỏ ra đúng mực và thận trọng. Vả lại, Madelon khen ngợi và khuyến khích cậu ta. Nàng không tỏ vẻ khó chịu và ai đó không tin tường có thể cho rằng nàng thiên về người anh sinh đôi này hơn. Landry có thể ghen tuông nếu cậu ta không phải là kẻ thù, theo bản chất, của ghen tuông. Có thể có một cái gì đó tôi không rõ mách bảo Landry mặc dù cậu rất ngây thơ, là Madelon chỉ hành động để làm vui lòng cậu và có cơ hội để gặp cậu nhiều hơn.
Mọi việc diễn ra hết sức tốt đẹp torng khỏang ba tháng, cho tới ngày lễ thánh Andoche là ngày lễ thành hoàng của thị trấn Cosse rời đúng vào những ngày cuối tháng chín.
Ngày hôm ấy, vôn luôn luôn là gày lễ lớn và vui vẻ đối với hai anh em sinh đôi vì có khiêu vũ và đủ thứ trò chơi dưới những cây hồ đào của giáo đường, nhưng lại mang đến cho họ những buồn phiền mới họ không hề chờ đợi.
Lão Caillaud cho phép Landry từ tối hôm trước về ngủ ở nhà để kịp dự hội ngay từ sáng sớm hôm sau. Cậu ra đi trước bữa ăn tối, rất thích thú là gây bất ngờ cho cậu anh trai vốn chờ đón mình vào hôm sau. Ban ngày, Landry chua bao giờ sợ gì hết; nhưng nếu thích đi một mình trong đêm trên các nẻo đường, nhất là vào mùa thu, mùa phù thủy và ma trơi bắt dầu có cơ hội tốt để hoạt động vì sương mù giúp chúng che giấu những trò tinh quái và bùa phép, thì hẳn là không thích hợp với lứa tuổi của cậu, trên xứ sở không phải quê hương mình. Vốn quen đi một mình vào bất kỳ giờ nào đề đưa bò đi hay lùa bò về, tối hôm đó, quả là Landry không có gì lo sợ hơn những tối khác; nhưng cậu ta bước nhanh và hát to, vì biết rằng tiếng hát con người quấy phá và xua đuổi những con vật độc ác và những con người xấu bụng.
Khi tới phía bên phải khúc sông cạn lổn nhổn những viên cuội tròn, Landry vén ống quần lên, vì nước có thể ngập tới trên mắt cá chân, cậu chú ý không bước thẳng vì khúc sông cạn chảy ngoằn ngoèo. Cả bên phải cũng như bên trái đều có những chỗ sâu. Landry biết rất rõ khúc sông nên không thể nhầm lẫn. Vả lại, từ đấy, nhìn qua hàng cây đã trụi lá mất quá nửa, cậu đã trông thấy chút ánh sáng lờ mò phát ra từ căn nhà bà lão Fadet; và nhờ thế, người ta không thể lạc đường, miễn đi theo hướng ánh sáng.
Tuy nhiên, dưới rặng cây, trời tối đen như mực và Landry phải dùng gậy dò khúc sông cạn trước khi bước. Cậu ngạc nhiên thấy mức nước cao hơn thường ngày, nhất là khi nghe tiếng nước chảy qua cửa cống mà người ta mở từ hơn một tiếng đồng hồ. Tuy vậy, vì trông rõ ánh sáng ở cửa sổ nhà Fadetle, cậu ta vẫn bước xuống. Nhưng mới bước được hai bước, đã thấy nước lên quá đầu gối, và phải quay trở, vì cho là mình nhầm đường. Cậu thử đi nhích sang phía trên và phía dưới nhưng ở cả phía này lẫn phía kia nước lại càng sâu hơn. Vừa rồi, trời không mưa, cửa cống vẫn mở. Quả là khác thường.

Chương XII
 
“Chắc hẳn - Landry nghĩ bụng - mình đã đi lạc sang con đường dành cho xe bò rồi, vì lần này, mình trông thấy ngọn đèn nhà Fadette ở bên phải, mà đáng lẽ nó phải ở bên trái cơ".
Cậu đi ngược hẳn một đoạn đường, và nhắm mắt lại, quành một vòng để thay đổi phương hướng. Khi thấy rõ cây cối quanh mình, cậu biết mình đi đúng và quay trở lại bờ sông. Nhưng dù có thể lội qua khúc sông cạn dễ dàng, cậu vẫn không dám bước quá ba bước, vì bỗng thấy, hầu như phía sau lưng mình, ánh sáng nhà Fadette mà đáng lý ra phải ở đúng trước mắt. Cậu trở lên bờ và lại trông thấy luồng ánh sáng ấy đúng theo vị trí phải có của nó. Cậu quay xuống khúc sông cạn trong lúc rẽ ngoặt theo một hướng khác, và lần này, bước lên gần tới thắt lưng; tuy thế cậu vẫn bước tiếp, vì ngỡ mình đã gặp phải một chỗ sâu nhưng hy vọng sẽ thoát ra khỏi bằng cách đi theo hướng luồng ánh sáng.
Rồi Landry buộc phải đứng lại, vì nước ngày càng sâu, lên tận ngang vai. Nước lạnh buốt. Cậu đứng lặng một lát, băn khoăn không biết có nên quay trở lại không, vì thấy luồng ánh sáng đổi chỗ, thậm chí thấy nó chuyển động, chạy, nhảy, từ bờ bên này chuyển qua bờ bên kia, và cuối cùng chia thành hai luồng soi bóng xuống nước, rồi đứng đó tựa một con chim đung đưa trên đôi cánh và phát ra một thứ tiếng rào rào khe khẽ như tiếng một cây đèn dầu.
Landry sợ suýt hoảng loạn, cậu đã từng nghe nói về đốm lửa dối lừa và độc ác kia, rằng nó thích thú đánh lạc hướng những ai nhìn nó và dẫn họ xuống chỗ nước sâu nhất trong lúc vừa cười theo cách của nó vừa chế giễu sự khiếp hãi của người ta.
Landry nhắm mắt để không trông thấy nó, và khi đánh liều quay ngoắt người lại thì đã thấy mình ra khỏi chỗ nước sâu và đứng trên bờ. Cậu nằm vật xuống thảm cỏ nhìn con ma trơi tiếp tục nhảy nhót cười sằng sặc.
Quả thật phải trông thấy một thứ gớm guốc! Khi thì nó luồn lỏi như một con chim bói cá, khi lại biến mất hoàn toàn. Lúc khác, trông nó to tướng bằng cái đầu của một con bò, và ngay sau đó, trở nên nhỏ xíu tựa một con mắt mèo; nó vờn quanh Landry nhanh tới mức làm cậu lóa cả mắt; và cuối cùng, thấy cậu bé không muốn theo mình, nó quay lại vùng vẫy trong đám lau sậy vẻ giận dữ và thốt ra những lời xấc xược.
Landry không dám nhúc nhích vì quay trở không phải là cách làm ma trơi chạy trốn. Người ta biết nó nhất quyết đuổi theo những người bỏ chạy, ngáng đường họ cho tới lúc làm họ phát điên lên và sa vào bước hiểm nguy. Cậu đang run bắn lên vì sợ hãi và vì rét, cậu bỗng nghe ở phía sau một giọng hát khe khẽ rất mực du dương.
Và cùng ngay lúc đó, cô bé Fadette - đang sắp sửa vui vẻ lội qua dòng nước, không hề tỏ ra sợ hãi hay kinh ngạc khi thấy ma trơi. Vấp phải Landry đang ngồi trên cỏ cô ta lùi lại và chửi bới ngoa ngoắt ngang tầm một gã con trai mất dạy nhất.
- Tớ đây, Fanchon - Landry nói, đứng dậy - Cậu chớ sợ. Tớ đâu phải là kẻ thù của cậu.
Landry nói như vậy vì cậu sợ cô bé cũng không kém gì sợ ma trơi. Cậu đã nghe tiếng hát của cô bé và thấy rõ cô ta làm trò pháp thuật với ma trơi: con ma nhảy múa, quằn quại như một thằng điên trước mặt cô gái, như thể nó thích thú được gặp cô ta.
- Tớ thấy rõ - cô bé Fadette nói sau một thoáng say nghĩ - là cậu nịnh tớ, cậu bé sinh đôi đẹp ạ, vì cậu sợ đến muốn chết, và giọng cậu tắc nghẽn lại trong cuống họng. Thôi đi, trái tim tội nghiệp, ban đêm, người ta không kiêu hãnh như ban ngày đâu, và tớ đánh cuộc là cậu không dám qua sông nếu không có tớ.
- Tớ nói thật là tớ vừa ở dưới đó lên - Landry bảo - và suýt nữa thì chết đuối. Fadette, cậu định mạo hiểm xuống dưới đó hả? Cậu không sợ đi lạc sao?
- Ồ! Sao tớ lại lạc được? Nhưng tớ thấy rõ cái gì làm cậu sợ rồi - cô bé Fadette vừa đáp vừa cười - Vậy, anh chàng thỏ đế hãy đưa tay đây; con ma trơi không độc ác như cậu tưởng đâu, nó chỉ làm hại những ai kinh hãi nó mà thôi. Tớ vẫn thường gặp nó mà, bọn tớ quen biết nhau.
Rồi, với một sức mạnh không ngờ cô bé cầm cánh tay cậu lôi về phía khúc sông cạn, vừa chạy vừa hát những câu hát lúc nãy Landry vừa nghe.
Gặp cô bé phù thủy, Landry cũng không thích thú gì hơn là gặp ma trơi. Nhưng vì muốn trông thấy con ma dưới hình dạng một thực thể thuộc chủng loại đích thực của nó hơn là dưới dạng một ngọn lửa cực kỳ nham hiểm và lúc ẩn lúc hiện, cậu đã không cưỡng lại, và sau đó yên tâm ngay, khi cảm thấy Fadette dẫn mình đi rất đúng hướng. Vì cả hai bước rất nhanh và tạo ra một luồng không khí cho ma trơi, nên bám nhằng nhẵng sau lưng họ vẫn cứ là cái vẫn thạch (ở đây có sự nhầm lẫn của tác giả, chắc bị hạn chế bởi sự hiểu biết của xã hội thời đó. Sự thật thì ma trơi (fonet) vẫn thạch (météore) là hai hiện tượng tự nhiên hoàn toàn khác nhau) ấy, đó là cái tên mà thầy giáo trong vùng chúng tôi vẫn gọi: thầy biết nhiều vè nó và bảo không việc gì phải sợ.

Chương XIII
 
Có thể bà lão Fadet cũng hiểu biết chuyện này và dạy cho cô cháu gái không việc gì phải sự hãi những đốm lửa ban đêm ấy; hoặc phải chăng vì từng trông thấy nhiều lần, ở quanh khúc sông cạn gần nhà, mà Fadette có ý nghĩ là vị thần linh cung cấp sinh khí cho đốm lửa không hề độc ác, và chỉ muốn làm điều tốt cho cô ta? Thấy đốm lửa càng tới gần, Landry càng run bần bật, Fadette liền bảo:
- Này anh chàng ngây thơ kia ơi, đốm lửa không đốt cháy gì đâu; nếu cậu khéo cầm, cậu sẽ thấy thậm chí nó chẳng để lại dấu vết gì cả.
"Thế lại càng tệ hại hơn - Landry nghĩ - lửa mà lại không cháy, thì người ta biết đó là cái gì rồi: nó không thể có được từ Chúa, vì lửa của Chúa lòng lành sinh ra là để sưởi ấm và đốt cháy kia mà."
Nhưng cậu giấu kín ý nghĩ của mình, không nói cho cô bé Fadette biết, và khi thấy mình lên đến bờ sông, bình an vô sự, cậu chỉ muốn bỏ mặc cô ta lại đấy và chạy biến về nhà. Tuy nhiên, không có trái tim bội bạc, cậu ta không thể chia tay mà không nói lòi cảm ơn cô bé.
- Fanchon Fadet, thế là lần thứ hai cậu giúp tớ và tớ sẽ là đứa vô tích sự nếu không nói với cậu, là tớ ghi lòng tạc dạ suốt đời. Khi cậu tìm thấy tớ, tớ ngồi chỗ kia như một thằng điên; ma trơi làm tớ mệt phờ và mụ mị. Không có cậu, tớ không bao giò có thể qua sông được.
- Cậu rất có thể qua sông không vất vả và cũng chẳng nguy hiểm gì nếu cậu không phải là một anh chàng ngốc - Fadette đáp - Tớ không bao giờ nghĩ một chàng trai lực lưỡng như cậu, đang ở độ tuổi 17 và chẳng bao lâu nữa đã có râu cằm, lại sợ hãi đến mức dễ dàng như vậy, và tớ thích thấy cậu cứ tiếp tục sợ hãi như thế.
- Vì sao cậu lại thích, Fanchon Fadet?
- Vì tớ không hề yêu mến cậu - cô bé đáp giọng khinh thị.
- Và vì sao cậu không hề yêu mến tớ?
- Vì tớ không hế quý trọng các cậu - cô gái lại đáp - cả hai anh em cậu, cả bố mẹ cậu, những kẻ kiêu ngạo vì giàu có và người khác tưởng là có bổn phận giúp đỡ họ. Họ tập cho cậu vô ơn bạc nghĩa, Landry ạ, và đối với một con người, đó là thói tật xấu xa nhất sau thói tật nhút nhát, sợ sệt.
Landry cảm thấy nhục nhã trước lời trách móc của cô bé, vì cậu thừa nhận trách như thế không hoàn toàn là bất công. Cậu nói:
- Fadette ạ, nếu tớ có lỗi, cậu hãy chỉ quy lỗi cho một mình tớ thôi. Anh trai tớ, bố mẹ tớ, mọi người khác trong nhà tớ đều không biết cậu đã cứu giúp tớ. Nhưng lần này, họ sẽ biết và cậu sẽ nhận phần thưởng theo ý muốn của cậu.
- A! Cậu quá kiêu ngạo đấy - Cô bé Fadette đáp - Cậu tưởng với các thứ quà cáp của mình, cậu rũ sạch nợ đối với tớ? Cậu nghĩ tớ - cũng như bà tớ, miễn người ta cho chút ít tiền bạc, là sẵn sàng chịu đựng mọi bất lương và hỗn xược của thiên hạ. Này, tớ thì tớ không cần quà cáp của nhà cậu đâu, tớ khinh tất cả những gì dính dáng tới cậu. Đã một năm nay, sau khi tớ giải thoát cho cậu khỏi một nỗi đau nhức nhối, cậu đâu có thèm nói lấy nửa lời cảm ơn và thân thiện.
- Tớ có lỗi và tớ đã biết lỗi, Fadette - Landry nói và không khỏi ngạc nhiên khi lần đầu tiên nghe cô bé lập luận như vậy - Nhưng về phía cậu, cậu cũng có chút đấy. Chẳng phải tài ba gì cho lắm cậu mới giúp được tớ tìm thấy anh tớ, chắc cậu vừa trông thấy anh ấy trong khi tớ đang nói chuyện với bà cậu chứ gì; và nếu có lòng tốt, thì đáng lẽ không làm tớ đau khổ, đợi chờ và buộc tớ phải đi vòng vèo. Đáng ra cậu, người trách tớ không có tấm lòng, cậu phải bảo tớ ngay tức thì: "Hãy đi xuôi cánh đồng cỏ và sẽ tìm thấy anh cậu trên bờ sông". Làm như vậy cậu chẳng mất gì, thế mà cậu lại đùa giỡn với nỗi đau khổ của tớ, và cái đó làm giảm giá trị sự giúp đỡ của cậu đối với tớ.
Tuy có tài đối đáp nhanh, cô bé Fadette vẫn phải trầm ngâm một lát, rồi mới nói:
- Tớ thấy cậu cố gắng hết sức để làm cho trái tim cậu thoát khỏi chuyện ân nghĩa, và để cậu nghĩ rằng cậu không nợ nần gì tớ hết. Nhưng lại một lần nữa, trái tim cậu thật cứng rắn và xấu xa vì, nó không hề bảo cho cậu biết là tớ không hề đòi hỏi cậu một tí gì, thậm chí không hề trách móc thái độ vô ân bạc nghĩa của cậu.
- Đúng thế, Fanchon - Landry vốn là hiện thân của lòng trung thực, đáp - tớ có lỗi, tớ biết mình có lỗi và tớ xấu hổ; đáng lẽ tớ phải nói với cậu; tớ đã có ý định ấy, nhưng cậu làm bộ mặt giận tới mức tớ không biết xử trí ra làm sao.
- Và nếu ngay sau hôm xảy ra sự việc, cậu tới nói với tớ một lời thân ái, thì chắc hẳn cậu không thấy bộ mặt giận dỗi của tớ, chắc hẳn cậu biết ngay tớ tuyệt nhiên không đòi được trả ơn, và chúng ta đã là bạn bè, chứ không phải để lúc này, tớ có ấn tượng xấu về cậu, và nhẽ ra, tớ để mặc cậu tự xoay xở lấy với ma trơi. Thôi, chào Landry của nhà Bessonnière; cậu đi lo phơi quần áo cho khô đi và nói với bố mẹ: "Quả là nếu không có cái con Dế mèn rách rưới ấy, thì tối nay, con đã uống no nước sông rồi".
Nói xong, cô bé Fadette quay ngoắt và lại vừa đi vừa hát.
Landry cảm thấy thật sự hối hận, không phải vì sẵn sàng kết thân với một cô gái tỏ ra có nhiều trí tuệ hơn là tấm lòng, và không làm ai vui lòng với những lề thói gớm guốc. Nhưng nhờ có trái tim cao thượng, không muốn để lương tâm cắn rứt, cậu chạy theo Fadette:
- Này, Fanchon Fadette, việc ấy phải được thu xếp và dứt khoát giữa chúng ta với nhau. Cậu không bằng lòng tớ, và tớ cũng không bằng lòng bản thân mình. Cậu hãy nói cho tớ biết cậu ước mong cái gì và không muộn hơn ngày mai, tớ sẽ mang tới cho cậu.
- Tớ ước mong không bao giờ gặp lại cậu nữa - Fadette nói rất gay gắt - và bất luận cậu mang tới thứ gì, cậu có thể tin chắc là tớ sẽ vứt trả vào mặt cậu.
- Đó là những lời quá gay gắt đối với một người muốn chuộc lỗi. Nếu cậu không muốn nhận quà, có lẽ sẽ có cách khác giúp đỡ cậu và qua đó, tỏ rõ với cậu là tớ muốn điều tốt, chứ không phải điều xấu cho cậu. Thôi nào, cậu hãy bảo tớ phải làm gì để làm cậu vui lòng.
- Thế ra cậu không biết xin lỗi tớ và mong muốn tình bạn của tớ hả? - Fadette đứng lại và nói.
- Xin lỗi, thì đòi hỏi nhiều đấy - Landry đáp, cậu ta không thể không tự ái đối với một cô gái không hề được đánh giá theo lứa tuổi của mình và không phải bao giờ cũng ứng xử đứng đắn theo lứa tuổi ấy - Còn về tình bạn, thì Fadette này, trí óc của cậu kỳ lạ lắm, tớ không dám tin chắc.
- Vậy thì - Fadette bảo, giọng rành rọt và lạnh lùng - cậu muốn sao được vậy, anh chàng Landry sinh đôi ạ. Tớ muốn cậu xin lỗi, nhưng cậu không ưng. Nay tớ đòi hỏi điều cậu vừa hứa hẹn là tuân theo lệnh tớ vào ngày cậu được báo tin. Ngày ấy sẽ không muộn hơn ngày hôm sau lễ Thánh Andoche, và đây là điều tớ mong muốn: cậu sẽ nhảy với tớ ba bài sau lễ Misa, hai bài sau kinh chiều, và hai bài nữa sau kinh nhật tụng, tất cả là bảy bài. Và suốt ngày hôm ấy, từ khi ngủ dậy cho tới khi đi nằm, cậu sẽ không nhảy một bài nào khác với bất kỳ ai, dù là con gái hay đàn bà. Nếu cậu không làm như vậy, thì tớ biết con người cậu có ba điều hết sức xấu xa: vô ơn bạc nghĩa, sợ sệt và không giữ lời hứa. Chào cậu, mai tớ chờ cậu ngoài cửa nhà thờ để mở đầu buổi khiêu vũ.
Và cô bé Fadette đi về nhà, rút chốt cửa, bước vào nhanh tới mức Landry chưa nói được một tiếng trả lời thì cửa đã đóng kín và chốt lại.

Chương XIV
 
Thoạt đầu, Landry thấy ý kiến của Fadette kỳ cục, cậu bật cười hơn là giận dữ. "Một cô gái điên dại hơn là độc ác - cậu nghĩ - và không vụ lợi, chứ không phải như người ta tưởng, vì món nợ mình phải trả đâu có làm phá sản gia đình mình". Nhưng ngẫm nghĩ, cậu thấy việc phải trả món nợ này quả là gay go, chứ không đơn giản. Fadette nhảy rất đẹp; Landry đã từng thấy cô ta nhảy nhót ngoài đồng hay bên vệ đường với lũ trẻ mục đồng. Cô bé vùng vẫy tựa một con yêu tinh nhỏ, sôi nổi, người ta vất vả lắm mới theo kịp nhịp bước nhảy của cô ta. Nhưng cô bé không đẹp, ăn mặc lại lôi thôi nên ngay trong ngày chủ nhật cũng không có một chàng trai nào ở độ tuổi Landry mời nhảy, nhất là trước mặt bàn dân thiên hạ. Cùng lắm cũng chỉ có mấy anh chàng chăn lợn hay những cậu bé chưa chịu lễ ban thánh thể đầu tiên mới cho là cô ta đáng được mời; còn các cô thôn nữ xinh đẹp thì không muốn có cô ta trong buổi khiêu vũ của họ.
Landry cảm thấy hoàn toàn bị xỉ nhục khi phải sánh đôi với một cô gái như vậy; rồi nhớ lại là đã hứa nhảy với Madelon xinh đẹp ít nhất ba bài, cậu lo lắng không biết Madelon sẽ chịu đựng ra sao sự thương tổn lòng tự ái mà cậu bắt buộc phải gây ra khi không mời nàng nhảy.
Vừa đói vừa rét, mà vẫn sợ ma trơi theo phía sau, Landry rảo bước, không nghĩ ngợi gì nhiều và cũng không ngoái lại nhìn. Về tới nhà, cậu hong khô quần áo và bảo không tìm thấy khúc sông bị cạn vì đêm tối, và thoát ra khỏi dòng nước rất vất vả; xấu hổ không dám thú thật nỗi sợ hãi của mình, và cũng không hề nói tới ma trơi và cô bé Fadette.
Vừa đi nằm cậu vừa nghĩ còn sớm chán, chưa việc gì phải vội lo về hậu quả của buổi gặp gỡ tai hại vừa qua. Nhưng muốn thế nào thì muốn, cậu không thể ngủ ngon giấc. Cậu nằm mơ đến hơn năm chục lần, trông thấy cô bé Fadette cưỡi lên lưng con quỷ lùn, hai chân bỏ hai bên, còn con quỷ thì như một chú gà trống to tướng đỏ rực giữ chặt giữa hai cẳng chân một cây đèn lồng có cây nến phía trong tỏa sáng khắp cả một vùng đồng cỏ. Và Fadette biến thành một con dế mèn béo tròn như một con dê cái, và hét lên, bằng giọng dế mèn, một bài hát mà cậu không hiểu nổi nhưng luôn luôn nghe lặp đi lặp lại những từ cùng vần điệu. Đầu cậu muốn vỡ tung, và ánh sáng ma trơi rực rỡ khiến lúc thức giấc, trước mắt cậu vẫn còn những vầng sáng đủ màu xanh, đỏ, tím, đen tựa khi ta đăm đăm nhìn mặt trời hay mặt trăng.
Trải qua một đêm hết sức mệt mỏi, trong suốt buổi lễ Misa, Landry ngủ gà ngủ gật và không nghe nổi lời thuyết giáo của cha xứ tuy ông hết lời ca ngợi đạo đức và tài năng của thánh Andoche. Ra khỏi nhà thờ, Landry rũ rượi và quên hẳn chuyện Fadette. Nhưng cô gái đã đứng trước cổng, bên cạnh là Madelon xinh đẹp, người vẫn đinh ninh mình được mời nhảy đầu tiên. Nhưng vừa tới gần Madelon để ngỏ lời, Landry thấy Dế mèn bước lên một bước và cao giọng nói với vẻ táo bạo chua từng thấy:
- Nào Landry, chiều tối qua cậu mời tớ hôm nay nhảy bài đầu, và tớ nghĩ là chúng mình không bỏ lỡ.
Landry mặt đỏ như gấc, và thấy Madelon cũng đỏ bừng mặt vì ngạc nhiên và tức giận. Cậu đánh bạo chống lại Fadette.
- Dế mèn này - cậu lên tiếng - có thể tớ đã hứa nhảy với cậu; nhưng tớ đã hứa trước với một người khác, và lượt cậu sẽ đến, sau khi tớ đã thực hiện lời cam kết đầu tiên.
- Không được - Fadette cả quyết đáp - Cậu thiếu trí nhớ  đấy, Landry; cậu không hứa với ai trước tớ hết, vì lời hứa tớ đòi hỏi cậu phải giữ là từ năm ngoái, và chiều tối hôm qua, cậu chỉ nhắc lại mà thôi. Nếu Madelon muốn nhảy với cậu hôm nay, thì hiện có cậu anh em sinh đôi với cậu, giống cậu như đúc, cô ta có thể nhảy vói cậu ấy thay cậu. Người này cũng như người kia thôi.
- Dế mèn nói phải - Madelon vùa đáp một cách kiêu hãnh vừa nắm tay Sylvinet - cậu đã hứa từ xưa như vậy, thì phải giử lời hứa, Landry ạ. Tó cũng thích nhảy vói anh cậu chẳng kém như nhảy với chính cậu.
- Đúng, đúng thến cũng thế cả - Sylvinet nói hết sức ngây thơ - cả bốn chúng ta cùng nhảy.
Đành phải vậy, để khỏi làm thiên hạ chú ý. Dế mèn bắt đầu nhảy, vẻ kiêu hãnh và lanh lợi chưa từng thấy. Giá ăn mặc lịch sụ và cử chỉ dễ thuong, thì thật ngoạn mục; vì cô bé nhảy tuyệt vời và không một cô gái nào có được vẻ thanh thoát và tụ tin của cô ta; nhưng Fadette trang phục không đúng cách nên càng có vẻ xấu xí hơn thường ngày.
Landry không còn dám nhìn Madelon vì buồn phiền và cảm thẩy xấu hổ. Cậu thấy cô gái nhảy với mình sao mà gớm guốc trong bộ quần áo rách rướii; cô bé ngỡ mình làm đẹp, nhưng cách trang điểm của cô chỉ tổ làm thiên hạ bật cười.
Fadette đội một chiếc mũ vàng khè vì cất giữ lâu ngày; thay vì một chiếc mũ nhỏ lật ngược lên phía sau theo mốt mới trong vùng, thì lại là một chiếc mũ hai bên có hai cái tai to tướng, rất rộng và rất dẹt; mũ chụp xuống tận cổ, làm cô bé có dáng dấp của người bà với cái đầu đồ sộ như một cái đấu đựng lúa trên cái cổ khẳng khiu nhu cây gậy. Chiếc váy len thì ngắn cũn cỡn; và vì trong năm, cô bé lớn nhiều nên hai cánh tay gầy guộc, cháy nắng mặt trời, thò ra ngoài tay áo tựa hai cẳng chân nhện. Nhung cô ta lại mang một chiếc tạp dề màu hồng nhạt cúa bà mẹ để lại mà cô ta rất lấy làm kiêu hãnh, và quên không tháo bỏ lóp yếm phía trước mà hiện giờ bọn trẻ không ai còn dùng nũa. Fadette không thuộc lớp các cô gái hay làm duyên làm dáng và sống như một cậu con trai, không quan tâm tới gương mặt của mình, chỉ biết choi đùa và cười cợt. Bởi vậy, cô bé có vẻ một bà già bận quần áo ngày lễ. Người ta dè bỉu lối ăn mặc xấu xí của cô ta, không phải do sự nghèo khổ, mà do lối sống keo kiệt của người bà và đầu óc thiếu thẩm mĩ của cô bé.

Chương XV
 
Sylvinet ngạc nhiên không hiểu làm sao cậu em sinh đôi có thể ưa thích con bé Fadette mà cậu ta vốn ghét cay ghét đắng. Landry không sao giải thích nổi tình thế này và chỉ muốn chui xuống đất. Madelon thì rất giận và tuy cô bé Fadette buộc hai đôi chân của họ phải hoạt động sôi nổi, gương mặt của họ thì vẫn buồn thiu buồn thiu.
Nhảy hết bài thứ nhất, Landry bỏ trốn ngay ra vườn cây ăn quả. Nhưng một lát sau, có Cào cào đi theo với một chiếc lông công và một cái ngù giả vàng trên mũ cát két nên trông càng có vẻ điên khùng hơn ngày thường, cô bé Fadette tới gặp cậu ta, kéo theo cả một lũ nhóc con ít tuổi hơn mình. Trông thấy cô bé với cả lô cả lốc ấy mà cô ta định dùng làm nhân chứng trong trường hợp cậu ta từ chối, Landry đành phục tùng và dẫn cô bé ra dưới rặng hồ đào tìm một nơi kín đáo để nhảy mà không bị người ta chứ ý. May sao, phía ấy không có Madelon, cũng không có Sylvinet và những người khác trong vùng, cậu muốn lợi dụng cơ hội để làm tròn nhiệm vụ và nhảy bài nhảy thứ ba với Fadette.
Nhảy xong, Landry vội chạy đi tìm Madelon, mời nàng cùng tới ăn cháo dưới rặng cây xanh. Nhưng vừa nhảy xong với những người đã hứa sẽ chiêu dãi, Madelon từ chối lời mời của cậu ta, với thái độ có phần kiêu hãnh. Ngồi một mình trong xó, mắt Landry đẫm lệ, cậu thấy do hờn dỗi và kiêu hãnh, Madelon trông càng đẹp. Biết thế, nàng vội ăn nhanh rồi đứng dậy, nói to:
- Chuông đã báo buổi kinh chiều; tôi sẽ nhảy với ai đây?
Nàng ngoảnh về phía Landry, đồ rằng cậu sẽ nói ngay:
- Với tớ.
Nhưng cậu chưa kịp hé răng thì những người khác đã lên tiếng. Thế là không buồn đưa mắt trách móc hay thương hại về phía Landry, Madelon đi vào dự lễ kinh chiều với mấy chàng trai tán tỉnh mình.
Buổi kinh chiều vừa chấm dứt, Madelon bước ra cùng với Pierre Aubardeau, theo sau có Jean Aladenise và Etienne Alaphilippe; cả ba lần lượt nhảy với nàng, trong lúc Landry ngồi im nhìn ngó, còn cô bé Fadette thì vẩn ngồi trong nhà thờ tiếp tục hát những bài cầu kinh dài, như vẫn làm vào tất cả các ngày chủ nhật, vì sùng tín, theo lời người này - hoặc -theo lời người khác - để che giấu trò chơi của mình với quỷ sứ.
Landry xót xa khi thấy Madelon không mảy may chú ý tới mình, gương mặt đỏ rực vì vui vẻ như một quả dâu tây không chút buôn phiền do thương tổn lòng tự ái mà cậu đã bắt buộc phải gây ra. Thế là cậu ta nghĩ tới một điều mà từ trước tới nay chưa hề nghi tới: cô gái có phần qúa đỏm dáng, và dẫu sao cô ta cũng chẳng tỏ ra mấy gắn bó với mình, vì không có mình, cô ta vẫn vui thích đến thế cơ mà.
Quả là Landry biết mình có lỗi, ít ra cũng về bề ngoài. Madelon đã thấy cậu buồn bã biết bao dưới rặng cây, và nhẽ ra phải đoán là có điều uẩn khúc gì đó mà cậu muốn được giải bày, thế nhưng nàng không mảy may quan tâm, và vẫn vui như sáo, trong lúc lòng cậu tan nát. Madelon nhảy xong ba bài, Landry bước tới gần, định nói gì đó và cố sức thanh minh. Cậu không biết làm thế nào để dẫn nàng ra riêng một chổ vì cậu đang ở lứa tuổi chưa dám bạo dạn với phụ nữ; rốt cuộc không nói được lời nào, cậu chỉ nắm tay nàng dắt theo mình; nhưng nàng bảo, nửa giận hờn, nửa tha thứ:
- Úi dà, Landry, rốt cuộc, cậu tới mời tôi nhảy hả?
- Không, không phải nhảy - Landry đáp vì không biết giả vờ và không muốn lại sai hẹn - mà là nói với cậu một điều cậu không thể không nghe.
- Ồ! Landry, nếu có điều bí mật nói vói tớ, thì để khi khác - Madelon đáp và rụt tay về - Hôm nay là ngày nhảy và vui chơi. Đôi chân tớ chưa kiệt súc; con Dế mèn đã làm chân cậu rã rồi thì cậu đi ngủ đi nếu cậu muốn; còn tớ thì tớ ở lại.
Nói xong, nàng nhận lòi Germain Audoux đến mời nhảy. Và khi nàng quay lưng lại, Landry nghe Germain Audoux đang nói với cô gái về mình:
- Gã kia tưởng bài nhảy lần này thuộc phần hắn hử!
- Rất có thể như thế - Madelon gật đầu nói - nhưng chưa đến lượt cậu ta thò mũi vào.
Rất khó chịu về câu nói ấy, Landry ngồi lại để quan sát đường đi nước bước của Madelon. Thái độ khiếm nhã, ra vẻ kiêu hãnh và "bất cần" làm cậu giận điên lên. Khi cô ta quay về phía Landry, thấy cậu nhìn lại vôi đôi mắt có vẻ chế giễu, cô ta nói, vẻ thách thúc:
- Thế là Landry ạ, hôm nay không có ai nhảy với cậu đâu. Tớ bảo thật là cậu buộc phải quay lại với con Dế mèn thôi.
- Tớ sẽ vui lòng quay lại - Landry đáp - vì tuy không phải là người đẹp nhất, Fadette vẫn là cô gái nhảy giỏi nhất trong lễ hội hôm nay.
Landry đi quanh nhà thờ tìm cô bé Fadette và đưa cô ta trở lại trước mặt Madelon rồi cùng nhau nhảy hai bài liên tục. Dế mèn kiêu hãnh và hài lòng không tả xiết; cô bé không che giấu nổi hoan hỉ của mình, đôi mắt đen láy long lanh, đầu ngẩng cao với chiếc mũ to tướng, trông tựa một con gà mái có mào.
Nhung chẳng may, thắng lợi của Fadette làm năm sáu cậu bé choai choai tức giận. Chúng vốn thường nhảy với cô bé và rất thích bước nhảy của cô ta, nay không làm gì được, bèn bắt đầu cà khịa, phê phán thái độ kiêu hãnh của cô gái và rầm rì bèn tai cô với đủ các lời nhảm nhí:
- Kìa, trông con Dế mèn kìa, nó tưởng chài được Landry Barbeau đấy!

Chương XVI
 
Khi Fadette di qua gần chỗ lũ trẻ, chúng kéo tay áo hoặc giơ chân ngáng lùm cô ngã. Mấy đứa, tất nhiên là oắt con và mất dạy nhất, đập vào tai mũ cô bé làm nó chúi từ bên này sang bên kia, và kêu toáng lên:
- Mũ calô, mũ calô theo kiểu mụ Fadet.
Cô bé tội nghiệp đưa tay, hết gạt trái, lại gạt phải, nhưng chỉ càng làm mọi người thêm chú ý. Họ bắt đầu bảo nhau:
- Nhìn xem con bé Dế mèn của chúng ta kìa! Hôm nay nó may mắn làm sao được Landry Barbeau mời nhảy liên tục! Quả thật nó nhảy đẹp, nhưng kìa, trông vênh váo như một con ác là.
Và có người quay sang Landry bảo:
- Này cậu Landry tội nghiệp, nó bỏ bùa cậu hay sao mà cậu chỉ nhìn một mình nó, hay cậu muốn làm phù thủy để ít lâu nữa hù dọa người ta đấy?
Landry lấy làm tủi nhục, Sylvinet còn tủi nhục hơn. Cậu vốn coi Landry tốt đẹp và cao qúy hơn tất cả, thế mà bây giờ cậu em đang tự biến mình thành trò cười cho thiên hạ. Cả những người lạ mặt cũng bắt đầu dính vào, họ bảo nhau:
- Quả là một anh chàng đẹp trai, nhưng sao cậu ta lại có ý nghĩ kỳ cục là đi say mê con bé gớm guốc nhất trong đám?
Madelon bước đến với vẻ đắc thắng. Nghe những lời chế giễu ấy, cô ta nói xen vào:
- Các ông muốn gì nào? Landry còn là một đứa bé conm và ở tuổi cậu ta miễn có người để nói chuyện là được rồi, người ta đâu có cần nhìn xem đó là một cái đầu dê hay một guong mặt thánh thiện.
Sylvinet vội khoác tay Landry:
- Thôi em, ta đi thôi, nếu không thì sẽ phát cáu lên vì những lời người ta chế giễu, lời lăng mạ Fadette đang đổ lên đầu em. Anh khỏng hiểu vì sao hôm nay em lại có ý nghĩ mời nó nhảy bốn năm bài liền. Có thể nói là em đi tìm chuyện lố bịch. Hãy thôi cái trò đùa ấy đi, anh van em. Thiên hạ đối xử tàn tệ và khinh miệt nó là điều hay đối với nó. Nó chỉ tìm kiếm có thế và nó thích thế, chứ chúng ta thì không. Đi thôi. Sau kinh nhật tụng, chúng mình sẽ quay lại và em sẽ mời Madelon nhảy. Cô ta là một cô gái tử tế. Anh vẫn luôn luôn bảo là em quá say mê khiêu vũ và vì thế đã làm những điều thiếu lý trí.
Landry bước theo anh mấy bước, nhưng cậu ngoảnh lại khi nghe tiếng ồn ào phía sau. Madelon và các cô gái khác đang xúi bọn con trai vừa nhảy vói họ chế́ giễu cô bé Fadette. Lũ trẻ con, được những lời chế giễu ấy khích động, đánh một phát làm rơi mũ cô bé. Mái tóc đen, dày xỏa xuống lưng, cô bé vùng vẫy một cách giận dữ và đau khổ. Tức giận đến phát khóc, cô bé không làm sao lấy lại được chiếc mũ bị một thằng nhóc vô lại chọc vào đầu cây gậy.
Thấy việc xấu xa, trái tim nhân hậu đối lập với bất công của Landry trỗi dậy, cậu tóm lấy thằng nhóc, tước chiếc mũ và cây gậy, phết vào mông cu cậu một gậy ra trò. Bầy trẻ vừa trông thấy Landry đã bỏ chạy tán loạn, cậu nắm bàn tay Dế mèn tội nghiệp, trao trả chiếc mũ cho cô ta.
Thái độ hăng hái của Landry và sự khiếp hãi của lũ trẻ khiến đám đông xung quanh lại cười rộ. Người ta hoan hô Landry, nhưng Madelon lại không muốn. Có cả mấy chàng trai ở độ tuổi cậu, thậm chí lớn tuổi hơn, ra vẻ chế giễu.
Landry không hết xấu hổ, cảm thấy mình can đảm và đủ sức mạnh. Có một cái gì của người đàn ông nhắc cậu là cậu phải làm tròn bổn phận, không để người ta hành hạ một người đàn bà, dù đẹp hay xấu, lớn hay bé, mà mình đã từng mời nhảy. Nhận thấy cái cách người ta đứng về phía Madelon để nhìn mình, cậu bước thẳng tới trước mặt bọn Aladenise và Alaphilippe, bảo họ:
- Này! Các cậu bảo sao? Nếu tớ muốn tỏ ra chú ý tới cô gái kia, thì cái đó làm thương tổn tới các cậu ở chỗ nào? Nếu thấy khó chịu, thì sao phải quay đi để thầm thì? Tớ không ở trước mặt các cậu hay sao? Các cậu không hề trông thấy tớ hay sao? Ở đây, người ta bảo tớ còn là một thằng nhóc nhưng cũng ở đây, không một người đàn ông nào, thậm chí một chàng trai nào nói thẳng với tớ điều đó! Tớ muốn người ta nói với mình, và chúng ta sẽ xem người ta có hành hạ cô gái mà thằng nhóc này đã mời nhảy không.
Sylvinet không ròi khỏi cậu em. Tuy không tán thành việc gây nên cuộc cãi vã, cậu ta vẫn hết sức sẵn sàng ủng hộ em. Trong đám, có bốn năm anh chàng cao hơn hai anh em sinh đôi hẳn một cái đầu; nhưng thấy hai anh em Barbeau cực kỳ kiên quyết; và thực ra, cà khịa nhau vì một chuyện không đâu là việc cũng cần xem xét vì thế họ im lặng nhìn nhau, như thể hỏi nhau ai có ý định đọ sức với Landry. Không một ai lên tiếng. Landry vẫn không bỏ tay Fadette, cậu bảo cô bé:
- Cậu đội mũ vào nhanh lên, Fanchon, và chúng ta cùng nhảy, xem có ai tới tước mũ của cậu nữa không.
- Không - cô bé Fadette đáp, lau nước mắt - hôm nay, tớ nhảy thế là đủ rồi. Vả lại, tớ coi là cậu đã hết nợ.
- Không, không đâu, phải nhảy nữa - Landry bảo, lòng sôi sục dũng khí và kiêu hãnh - Sẽ không còn có chuyện cậu không thể nhảy với tớ mà không bị chửi rủa.
Hai người tiếp tục nhảy. Không ai nói lời nào, cũng không có cả cái nhìn cạnh khóe. Madelon và những anh chàng tán tỉnh cô ta đã đi nhảy chỗ khác. Sau bài nhảy, cô bé Fadatte rỉ tai Landry:
- Landry, bây giờ thế là đủ rồi. Tớ hài lòng về cậu và trả lại lời hứa cho cậu. Tớ về nhà đây. Tối nay, cậu muốn nhảy với ai là tùy ý.
Cô gái đi ra tìm cậu em đang quần nhau với những đứa trẻ khác, và biến đi nhanh tới mức Landry không biết cô ta vừa đi theo lối nào.

Chương XVII
 
Landry và Sylvinet về nhà ăn tối. Thấy cậu anh rất quan tâm tới mọi việc vừa xảy ra, Landry kể lại việc tối hôm trước gặp rắc rối với ma trơi ra sao, được cô bé Fadette cứu thoát, hoặc do lòng dũng cảm, hoặc bằng ma thuật như thế nào, và cô ta đòi phần thưởng là được nhảy bảy bài trong ngày lễ Thánh Andoche. Những gì còn lại cậu ta giấu biến vì không bao giờ muốn nói cho anh biết về nỗi sợ năm trước, khi đi tìm anh chết đuối ra làm sao. Thế là khôn. Những ý nghĩ tăm tối ấy mà đôi khi trẻ con cho vào đầu óc, chẳng bao lâu sẽ quay trỏ lại, nếu người ta để ý đến và nói chuyện đó với chúng.
Sylvinet tán thành việc cậu em giữ lời hứa và bảo rằng những rắc rối do giữ lời hứa gây nên càng làm tăng thêm lòng yêu mến mà cậu em đáng được hưởng. Nhưng trong khi lo sợ về hiểm họa Landry gặp phải trên dòng sông, Sylvinet không hề nghĩ tới chuyện biết ơn cô bé Fadette. Hết sức ác cảm với cô bé, cậu ta không mảy may muốn tin cô ta có mặt và cứu giúp Landry vì lòng nhân hậu, mà chẳng qua chỉ là chuyện tình cờ.
Sylvinet bảo Landry:
- Chính nó mưu mô với ma trơi làm em rối trí và chết đuối, nhưng Chúa không cho phép, vì em chưa bao giờ phạm trọng tội. Thế là con bé Dế mèn độc ác, lợi dụng lòng tốt và lòng biết ơn của em, buộc em hứa một điều mà nó biết rõ là tai hại cho em. Con bé ấy rất tồi tệ: tất cả bọn phù thủy đều thích điều ác, không làm gì có phù thủy tốt. Nó biết rõ nó sẽ làm em bất hòa với Madelon và những chỗ quen biết trung thực nhất. Nó cũng muốn làm cho em gây sự đánh nhau, và nếu lần thứ hai, Chúa lòng lành không bảo vệ em chống lại nó, thì em đã rơi vào một cuộc gây gổ tai hại và gặp tai họa.
Sẵn sàng nhìn sự việc qua con mắt cậu anh, Landry nghĩ có lẽ Sylvinet nói đúng, và không hề bênh vực cô bé Fadette. Hai anh em nói chuyện về ma trơi mà Sylvinet chưa bao giờ thấy, và rất muốn được nghe nói tới nhưng lại không muốn bắt gặp. Họ không dám nói với mẹ chuyện đó, vì chỉ nghĩ tới không thôi, bà đã sợ lắm rồi; và cũng không dám nói với bố, vì ông chế giễu chuyện ma trơi, ông đã từng trông thấy ma trơi từ hơn hai chục năm nay mà chẳng hề để ý.
Buổi nhảy còn kéo dài tới tận khuya. Nhưng rầu rĩ và tức giận Madelon, Landry không muốn lợi dụng quyền tự do Fadette trả lại cho mình, cùng anh đi tìm bò ngoài đồng cỏ. Tới nửa quãng dường đi Priche và thấy váng đầu, cậu chia tay anh ở cuối đồng cỏ. Không muốn em đi qua khúc sông cạn quen thuộc, vì sợ ma trơi hay Dế mèn gây chuyện rắc rối, Sylvinet buộc Landry hứa đi theo con đường xa nhất, chỗ có tấm ván đặt cối xay gió.
Landry làm theo ý anh. Thay vì vượt qua khúc sông cạn, cậu ta đi xuôi theo con đường hẹp dọc đồi Chaunois.
Landry không sợ hãi gì hết, vì trong không khí vẫn có tiếng ồn vang vọng của lễ hội. Cậu ta vẫn nghe loáng thoáng tiếng nhạc và tiếng nói của những cặp khiêu vũ, và biết rõ ma quỷ chỉ chơi nhũng trò ác độc khi cả vùng đã ngủ yên.
Đi tới chân đèo, phía trước mỏ đá, Landry nghe tiếng nức nở. Thaạt đầu, cậu nghĩ là tiếng chim mỏ nhát. Nhưng càng bước tới gần, càng nghe giống tiếng rên rỉ của người. Vốn sẵn lòng cúu giúp đồng loại, cậu ta đánh bạo bước xuống chỗ sâu nhất trong hầm đá.
Người vừa khóc bỗng im bặt khi nghe tiếng chân bước tới.
- Ai khóc ở đây thế? - Landry hỏi, giọng đầy vẻ tự tin
Im lặng.
- Có ai ốm đấy phải không? - cậu ta hỏi tiếp.
Vấ̃n im lặng. Landry định bỏ đi, nhưng cậu muốn nhìn kỹ vào giữa những đống đá và cây gai ngổn ngang xem sao. Chẳng mấy chốc, dưới ánh trăng vừa bắt đầu nhú, cậu trông thấy một nguòi nằm dài trên mặt đất, bắt động như một xác chết, hoặc quả đã chết thật, hay vì quá đau khổ mà nằm vật xuống đây và không muốn cho ai trông thấy nên không nhúc nhích.
Landry chưa từng thấy hoặc sờ vào một nguòi chết. Ý nghĩ người kia quả là một nguòi chết làm cậu rất bối rối; nhưng ý muốn cứu giúp đồng loại giúp cậu vượt qua nỗi sợ.  Cậu kiên quyết bước tới sờ vào bàn tay người nằm kia. Thấy mình bị lộ, người này ngồi nhổm dậy ngay khi cậu ta bước tới gần. Landry nhận ra đó là cô bé Fadette.

Chương XVIII
 
Thoạt tiên Landry cảm thấy khó chịu vì luôn luôn bắt gặp cô bé Fadette trên đường đi của mình. Nhung thấy cô đau buồn, cậu động lòng trắc ẩn... Thế là cuộc trò chuyện bắt đầu:
- Thế nào, Dế mèn, cậu khóc đấy à? Lại có đứa nào đánh đập hay xua đuổi cậu phải không?
- Không, Landry ạ, không một ai hành hạ tớ sau khi cậu đã bênh vực tớ hết sức dũng cảm; vả lại, tớ chẳng sợ ai hết. Tớ giấu mình để khóc, chỉ có thể thôi, vì không có gì ngu ngốc hơn là cho người khác biết nỗi buồn đau của mình.
- Nhung vì sao cậu lại đau buồn đến thế? Có phải vì những trò tàn nhẫn của người ta đối với cậu hôm nay không? Có một chút lỗi của cậu trong ấy đấy; cậu phải tự an ủi và đừng để rơi vào tình hình ấy nữa.
- Landry, vì sao cậu bảo tôi có lỗi? - cô bé bỗng đổi cách xưng hô - Tôi đã làm nhục cậu vì muốn được nhảy với cậu hay sao, và tôi là đứa con gái duy nhất không có quyền vui chơi như những cô gái khác hay sao?
- Fadette, tuyệt nhiên không phải như vậy; tôi không hề trách cô muốn nhảy với tôi. Tôi đã thực hiện điều cô mong ước, và xử sự với cô theo đúng bổn phận. Lỗi của cô không phải thuộc ngày hôm nay, và nếu có lỗi, thì tuyệt nhiên không phải đối với tôi, mà đối với bản thân cô, cô biết rõ đấy.
- Không, Landry; tôi không biết cái lỗi ấy, tôi nói thật đấy, cũng thật như lòng tôi yêu quý Chúa. Tôi chưa bao giờ nghĩ tới bản thân mình, và nếu có tự trách mình một điều gì đó, thì chính là ở chỗ tôi đã làm cậu khó chịu ngoài ý muốn của mình.
- Đừng nói về tôi nữa, Fadette, tôi không hề phàn nàn gì về cô. Chúng ta hãy nói về cô, liệu cô có muốn tôi nói với cô, với thiện chí và tình bạn, những thiếu sót ấy không?
- Có, Landry, tôi muốn, và tôi cho đó là phần thưởng quý giá nhất hay sự trừng phạt đích đáng nhất cậu có thể dành cho tôi vì điều tốt hay điều xấu tôi đã làm đối với cậu.
- Fanchon Fadet, cô đã nói chí lý như vậy, và cũng là lần đầu tiên tôi thấy cô dịu dàng và sẵn sàng lắng nghe, tôi sẽ nói vì sao người ta không quý trọng cô đúng như một cô gái tuổi mười sáu cần phải có. Vì dáng vẻ và cung cách của cô không hề có chút gì là của một cô gái, mà hoàn toàn là của một cậu con trai: cô chẳng chăm sóc gì tới con người mình cả. Trước hết, cô không được sạch sẽ và chăm chút, cô làm cho mình xấu đi vì cách ăn mặc và nói năng. Cô thừa biết là bọn trẻ con còn gọi cô bằng một cái tên khó chịu hơn là dế mèn. Chúng thường bảo cô là con nhặng. Thế nào, cô có thấy khi đã ở tuổi mười sáu mà chưa hề có dáng dấp một cô gái, thì có thỏa đáng không? Cô trèo cây như một con sóc, và khi nhảy lên lưng một con ngựa cái, không yên, không cương, cô cho nó phi như ma đuổi. Khỏe mạnh và nhanh nhẹn là tốt, không sợ hãi gì hết cũng là tốt, và đó là một lợi thế về bản chất của một người đàn ông. Nhưng đối với phụ nữ, thái quá là thái quá, và cô có vẻ muốn người ta chú ý tới mình. Vì vậy, người ta chú ý tới cô, người ta khiêu khích cô người ta la hét sau lưng cô như sau một con sói. Cô nhanh trí và có những câu trả lòi tinh nghịch làm những người không ở trong cuộc phải bật cười. Nhanh trí hơn những người khác, lại cũng là một điều tốt, nhưng luôn luôn tỏ ra mình nhanh trí, sẽ tạo cho mình nhiều kẻ thù. Cô là người hiếu kỳ, và khi chộp được những điều bí mật của người khác, cô ném chúng vào mặt họ rất gay gắt lúc cô không bằng lòng. Điều đó làm người ta sợ cô, mà khi sợ thì người ta ghét. Cuối cùng, dù là phù thủy hay không, tôi vẫn tin cô có nhiều kiểu thừa, nhưng mong cô đừng để cho ma quái mua chuộc; cô tìm cách tỏ vẻ như vậy để làm khiếp hãi những ai làm cô giận, và do dấy, tự tạo cho mình một tai tiếng chẳng tốt dẹp gì. Fanchon Fadet, tất cả lỗi của cô là như thế và vì nhũng cái lỗi ấy mà người ta đối xử sai trái với cô. Cô hãy ngẫm nghĩ chút ít và sẽ thấy nếu cô muốn cũng như những người khác thôi, thì người ta sẽ vui lòng thấy cô sáng suốt hơn họ.
- Landry, tôi cảm ơn cậu - cô bé Fadette nói hết sức nghiêm túc, sau khi lắng nghe rất thành kính - Cậu nói với tôi những điều gần giống như điều mọi người chê trách tôi, và cậu nói rất trung thực và thận trọng, chứ không phải như những người khác; nhưng lúc này, cậu có muốn tôi trả lòi không, và nếu vậy, cậu có muốn ngồi xuống cạnh tôi một lát không?
- Chỗ này chẳng có gì thú vị - Landry đáp, vì không muốn dềnh dàng quá lâu với cô gái, và vì luôn luôn nghĩ tới những điều rủi ro mà người ta cho là cô ta gây ra đối với những người không biết đề phòng.
- Cậu cho chỗ này không có gì thú vị - Fadette bảo - là vì những người giàu có các cậu khó tính. Các cậu cần có thảm cỏ tốt tươi để ngồi ngoài trời, và có thể chọn trong vườn hay trên đồng cỏ của mình những chỗ ngồi đẹp đẽ nhất và bóng râm thú vị nhất. Còn những người không có gì riêng của mình cả thì không đòi hỏi gì nhiều ở Chúa lòng lành, và sẵn sàng gối đầu lên tảng đá đầu tiên gặp trên đường. Gai góc không hề gây thương tích cho chân cẳng họ, và ngồi đâu đó, họ cũng ngắm nhìn tất cả những gì tốt dẹp, vui tươi trên bầu trời và dưới mặt đất. Tuyệt nhiên không có chỗ nào là xấu hết, Landry ạ, đối với những ai biết giá trị và cái êm đềm của mọi sự vật Chúa đã tạo dựng. Tuy không phải là phù thủy, tôi vẫn biết những thứ cỏ cây nhỏ nhoi nhất mà cậu chà đạp dưới bàn chân có giá trị ra sao, và khi biết công dụng của chúng, tôi ngắm nhìn chúng và không khinh thị mùi vị cũng như gương mặt của chúng. Landry, tôi nói như vậy để lát nữa, bày tỏ cho cậu rõ một điều khác liên quan tới những tâm hồn ngoan đạo cũng như tới những đóa hoa trong vườn và những cây ngay trong hầm đá; ấy là người ta thường miệt thị những gì không tỏ ra đẹp và tốt, và vì vậy bỏ mất những thú có ích, có thế cứu giúp con người.
- Tôi hiểu không rõ lắm những điều cô muốn ngụ ý - Landry nói và ngồi xuống cạnh cô gái.
Hai người ngồi im lặng một lát. Đầu óc cô bé Fadette thoáng có những ý nghĩ mà Landry không hề biết; còn cậu ta, tuy trí não hơi bối rối, vẫn không thể không thích thú nghe cô gái nói: chưa bao giờ cậu ta nghe một giọng nói dịu dàng đến thế và những lời nói khôn ngoan như lời lẽ và giọng nói của Fadette lúc này.
- Landry, cậu nghe tôi nói đây - cô gái nói - tôi là đứa đáng thương hơn đáng trách; và nếu có lỗi lầm đối với bản thân mình, thì chí ít tôi cũng không phạm những lỗi lầm nghiêm trọng đối với người khác. Giả sử thiên hạ công bằng và hợp lẽ, họ sẽ chú ý tới trái tim nhân hậu của tôi hơn là tới bộ mặt xấu xí và quần áo tồi tàn của tôi. Cậu hãy xem, hãy tìm hiểu nếu chưa biết, số phận của tôi ra sao từ khi tôi cất tiếng chào đời. Tôi sẽ không nói với cậu điều gì xấu về bà mẹ tội nghiệp của tôi, người đã bị lên án và nguyền rủa mặc dù bà không có mặt để bảo vệ mình; và tôi cũng không thể bảo vệ bà, vì không biết rõ bà đã làm gì sai và vì sao bà bị xô đẩy đến chỗ làm sai. Người ta độc ác tới mức mẹ tôi vừa mới bỏ rơi tôi và tôi đang xót xa thương khóc, thì chỉ vì giận tôi một tí xíu về một trò choi, về một cái không đáng gì hết, mà giá như giữa chúng với nhau, những đứa trẻ khác sẵn sàng tha thứ cho nhau, thì chúng đã chê trách tôi về lỗi lầm của mẹ tôi và muốn bắt tôi phải hổ thẹn về bà. Có lẽ ở địa vị tôi, một cô gái biết điều - như cậu nói - sẽ chịu nhẫn nhục trong im lặng vì cho rằng không bênh vực mẹ, cứ để người ta chửi rủa mẹ để bản thân mình khỏi bị chửi rủa, là khôn ngoan. Nhưng tôi thì, cậu thấy đấy, tôi không thể làm thế. Nó vượt quá sức tôi. Mẹ tôi bao giờ cũng vẫn là mẹ tôi; và dù bà có như người ta lên án đi nữa, dù tôi có gặp lại bà hoặc không hao giờ nghe nói tới bà đi nữa, thì, tôi vẫn yêu thương bà với tất cả sức mạnh của trái tim mình. Bởi thế, khi người ta gọi tôi là con một kẻ đĩ thỏa và bán hàng rong cho lính tráng, tôi nổi giận, không phải vì tôi: tôi biết rõ là điều đó không làm tôi thương tổn, vì tôi không hề làm điều gì xấu, mà vì người mẹ thân yêu tội nghiệp mà tôi có bổn phận bảo vệ. Và vì không thể và cũng không biết bảo vệ bà, nên tôi trả thù cho bà, bằng cách bảo những người khác những sự thật. Họ đáng phải nhận và chỉ cho họ thấy rằng họ không hơn gì người đàn bà bị họ thóa mạ. Chính vì thế họ bảo là tôi tò mò và hỗn xược, là tôi dò la những điều bí mật của họ để làm toáng lên. Quả là Chúa lòng lành sinh ra tôi tò mò, nếu tò mò, tức là muốn biết những điều bị che dậy. Nhưng nếu người ta tốt bụng và nhân ái đối với tôi, thì tôi đâu nghĩ chuyện thỏa mãn tính tò mò của mình để làm hại đồng loại, mà chỉ vui thích với sự hiểu biết những điều bí ẩn bà tôi dạy cho mình để chữa chạy cho cơ thể con người. Các giống hoa, các loài cỏ, các tảng đá, những con ruồi, tất cả những bí ẩn của thiên nhiên đã quá đầy đủ để làm tôi bận rộn và vui chơi. Tôi - một đứa thích lang thang và lục lọi mọi nơi chốn. Và nếu thế, thì tôi vẫn luôn luôn một mình, tôi sẽ chẳng biết đến buồn phiền, vì niềm vui lớn của tôi là đến những nơi chốn không ai lui tới, và ngồi đó mơ mơ màng màng tới năm mươi điều mà mình không bao giò nghe người ta nói với những người thật sự khôn ngoan và thật sự thận trọng. Và sở dĩ tôi để mình bị cuốn hút vào mối quan hệ với đồng loại, là vì tôi muốn giúp đỡ người ta với ít nhiều tri thức mình có được và chính bản thân bà tôi đã dùng để kiếm lợi mà không nói năng gì hết. Thế nhưng, thay vì được nhận những lời cảm ơn trung thực của tất cả những đứa trẻ ở lứa tuổi mình được tôi chữa cho khỏi bệnh tật và vết thương, và được tôi chỉ vẽ cho những bài thuốc mà không bao giờ đòi hỏi phần thưởng, tôi bị người ta cho là phù thủy, và những người hết sức dịu dàng đến cầu khẩn tôi khi họ cần, về sau hễ có cơ hội là lại nói những điều bậy bạ về tôi.
Tình hình ấy làm tôi uất ức và nhẽ ra, tôi có thể làm hại họ, vì nếu biết những cái để làm điều thiện, thì tôi cũng biết những cái để làm điều ác; thế nhưng tôi chưa bao giờ sử dụng đến; tôi không hề biết hận thù, và sở dĩ tôi trả thù bằng lời nói, là vì cảm thấy bớt đau khổ khi nói được ngay tức thì điều mình muốn nói, để sau đó, không nghĩ tới nữa và tha thứ, như lời căn dặn của Chúa.
Còn về việc tôi không chăm sóc đến con người và cung cách của mình, chắc hẳn là vì tôi không điên dại tới mức nghĩ là mình xinh đẹp khi tôi biết mình xấu xí đến nỗi không ai muốn nhìn. Người ta nói nhiều tới điều đó nên tôi biết. Và khi thấy người ta phũ phàng và khinh miệt những ai không được Chúa lòng lành ưu ái, tôi lấy việc làm họ khó chịu làm niềm vui, trong lúc tự an ủi mình với ý nghĩ là gương mặt mình không có gì ghê tởm đối với Chúa lòng lành và đối với thần hộ mệnh của mình: các vị ấy chắc hẳn không chê trách tôi về gương mặt ấy, cũng như bản thân tôi không oán trách các vị về nó. Bởi vậy tôi không như những người thường nói: "Kìa, con sâu, một con vật ghê tởm; ôi! nó xấu xí biết chừng nào, phải giết chết nó đi!" Tôi không giẫm nát chút sinh vật tội nghiệp của Chúa lòng lành, và nếu con sâu rơi xuống nước, tôi chìa cho nó một chiếc lá để cứu nó. Và chính vì thế người ta bảo tôi yêu những con vật độc ác và tôi là phù thủy khi tôi không muốn làm đau một con nhái, bẻ gãy chân một con ong vò vẽ, hay đóng đinh một con dơi còn sống vào thân cây. "Hỡi con vật tội nghiệp - tôi bảo nó - nếu phải giết chết tất cả những gì xấu xí, thì ta cũng chẳng có quyền được sống hơn so với mày".

Chương XIX
 
Landry xúc động - tôi không rõ như thế nào - về cách cô bé Fadette khiêm nhường và bình tĩnh nói về vẻ xấu gái của mình; và hồi tưởng lại gương mặt cô gái mà cậu không trông thấy được trong bóng tối của hầm đá, cậu lên tiếng mà không hề nghĩ tới chuyện phỉnh nịnh:
- Nhưng Fadette này, cô đâu có xấu như cô nghĩ hay như cô muốn nói. Có những cô gái còn kém duyên dáng hơn cô nhiều mà có bị ai chê trách về điều đó đâu.
- Landry, dù tôi có xấu nhiều hơn hay ít hơn chút đỉnh, thì cậu cũng không thể bảo tôi là một cô gái đẹp được. Thôi nào, cậu đang tìm cách an ủi tôi, vì tôi không buồn phiền về điều ấy đâu.
- Trời đất! Ai biết sẽ thế nào nếu cô ăn mặc và tóc tai như những người khác? Có một điều mà mọi người luôn nói là: giá cô không có cánh mũi hơi ngắn, cái miệng hơi rộng và nước da khá đen, thì cô đâu có xấu gái. Và người ta cũng bảo là trong cả vùng này, không có cặp mắt nào như mắt cô, và giá ánh mắt cô không quá táo bạo và giễu cợt, thì người ta muốn được cặp mắt ấy đánh giá đúng mình.
Landry nói mà không biết thật rõ mình nói gì. Cậu đang nhớ lại những tật xấu và những tính tốt của cô bé Fadette; và lần đầu tiên, tỏ vẻ chú ý và thiết tha mà chỉ một lát trước đây thôi cậu không sao có được. Cô bé cảnh giác, nhưng không tỏ vẻ gì hết, vì rất tinh ý nên không cho đó là điều quan trọng.
- Mắt tôi vui mừng khi thấy điều tốt và xót thương khi thấy điều không tốt - Fadette đáp - Vì vậy tôi rất yên tâm khi không làm vừa lòng những kẻ tôi không hề ưa thích, và tôi không thể quan niệm nổi vì sao những cô gái đẹp, được tán tỉnh, lại làm duyên làm dáng với tất cả mọi người, như thể mọi người đều hợp sở thích của họ. Vê phần mình, giá có đẹp, thì tôi chỉ muốn tỏ ra là mình đẹp và dễ thương đối với người thích hợp với mình thôi.
Landry nghĩ tới Mádelon; nhưng cô bé Fadette nói tiếp, cắt đút dòng suy nghĩ của cậu.
- Thế đấy, Landry ạ, tất cả lỗi của tôi đối với người khác là không hề tìm cách cầu xin lòng thương hại hay độ lượng của họ đối với vẻ mặt xấu xí của mình, là không hề tô son điểm phấn để ngụy trang nó trước mặt họ; thế là họ khó chịu và quên mất là thường tôi làm điều tốt, chứ chưa bao giờ làm điều xấu đối với họ. Mặt khác, giá có chăm sóc tới con người mình, thì tôi lấy gì và lấy ở đâu để trang điểm? Có bao giờ tôi xin bố thí không, mặc dù không một xu dính túi? Bà tôi có cho tôi chút tí gì không ngoài cái ăn và chỗ trú chân? Và nếu tôi không biết thu xếp với mấy thứ quần áo cũ tồi tàn mà người mẹ tội nghiệp để lại cho, thì có phải lỗi tại tôi không, vì có một ai chỉ vẽ cho đâu, và từ lúc lên mười, tôi bị bỏ rơi, không một ai yêu thương? Tôi biết rõ điều người ta trách cứ tôi, còn cậu thì có lòng nhân ái không nhắc tới: người ta bảo tôi dã mười sáu và rất có thể đi làm thuê và như thế sẽ có công xá và phương tiện để tự nuôi dưỡng mình, nhưng vì lười biếng và thích lang thang nên tôi ở lại với bà tôi, tuy bà cụ không hề yêu thương tôi và rất có khả năng thuê một người đầy tớ gái.
- Sự thật không phải như thế sao, Fadette? - Landry hỏi - Người la chê trách cô không thích làm việc, và chính bà cô luôn luôn bảo sẽ có lợi nếu thuê một người đầy tớ thay thế cô?
- Bà tôi nói thế vì cụ thích mắng mỏ và phàn nàn. Thế nhưng khi tôi nói chuyện chia tay thì cụ giữ tôi lại vì biết tôi có ích cho cụ, chứ không phải như lời cụ nói. Cụ đâu còn cặp mắt và đôi chân của cô gái mười lăm để đi tìm cây thuốc về sắc hay tán bột, và có những thứ phải đi tìm rất xa, ở những chỗ đi lại rất khó khăn. Vả lại, như tôi đã nói với cậu, chính bản thân tôi tìm thấy ở cây thuốc những tính năng mà cụ không biết, và cụ rất ngạc nhiên khi tôi pha chế những liều thuốc mà về sau cụ thấy có hiệu quả tốt. Còn đàn gia súc của chúng tôi thì rất đẹp, khiến người ta kinh ngạc khi thấy những con vật như thế của kẻ không có đồng cỏ nào khác ngoài những bãi thả công cộng. Ôi dào, bà tôi biết nhờ ai mà có những con cừu có len và những con dê có sữa tốt đến thế? Cụ không muốn tôi chia tay tí nào vì tôi làm lợi cho cụ nhiều hơn là cụ chi phí cho tôi. Tôi yêu thương bà tôi, mặcdù bị cụ ngược đãi và bắt chịu thiếu thốn mọi bề. Nhưng có một lý do khác khiến tôi không muốn xa cụ. Lý do ấy, tôi sẽ nói với cậu, nếu cậu muốn nghe, Landry ạ.
- Cô nói đi - Landry đáp vì nghe Fadette nói không biết chán.
- Ấy là chuyện mẹ tôi để lại trên tay tôi, lúc tôi chỉ mới mười tuổi đầu, một đứa trẻ tội nghiệp rất xấu xí, xấu xí cũng như tôi, lại bất hạnh vì bị què bẩm sinh, gầy còm, ốm o, và luôn luôn buồn phiền và tinh nghịch. Mọi người hành hạ, xua đuổi và khinh bỉ nó, thằng em Cào cào tội nghiệp của tôi! Bà tôi sẽ mắng mỏ nó tàn tệ và đánh đập nó quá tay nếu tôi không bảo vệ nó bằng cách giả đò trừng phạt nó thay cụ. Nhưng tôi hết sức chú ý không đụng tới nó thật sự, và nó biết rõ như vậy. Bởi thế, hễ có chút lầm lỗi là nó chạy tới bíu lấy gấu váy, năn nỉ tôi: "Chị đánh em đi, trước khi bà vớ được em". Và tôi giả đò đánh nó, còn nó thì giả vờ kêu toáng lên. Vả lại, tôi chăm sóc nó; không phải bao giờ tôi cũng có thể ngăn không để cho nó rách rưới, tả tơi, thằng bé tội nghiệp; nhưng hễ có chút áo quần cũ là tôi vá víu lại cho nó mặc, và tôi chữa chạy cho nó khi nó ốm đau trong lúc bà tôi có thể làm nó chết vì không hề biết chăm sóc trẻ em. Cuối cùng, tôi giữ lại cuộc sống cho nó, thằng bé ốm o ấy; không có tôi, thì nó khổ sở lắm, và chẳng mấy chốc mà bị chôn vùi dưới ba tấc đất bên cạnh người cha tội nghiệp của tôi mà tôi đã không sao ngăn nổi cái chết. Tôi không biết tôi có thể giúp đỡ nó bằng cách để nó khỏi chết không, vì nó quặt quẹo và xấu xí đến thế, nhưng tôi không thế làm khác được, Landry ạ. Và khi nghĩ chuyện kiếm việc làm thuê làm mướn để có ít tiền riêng và thoát khỏi cảnh nghèo khổ như hiện nay, trái tim tôi tan nát vì xót thương và trách móc mình như thể tôi là mẹ đẻ thằng em Cào cào của mình, và để nó phải chết vì lỗi lầm của mình. Landry, đấy là tất cả những lỗi lầm và thiếu sót của tôi. Giờ đây, cầu mong Chúa lòng lành phán xét tôi; còn tôi, tôi tha thứ cho những ai hiểu lầm mình.

Chương XX
 
Landry vẫn tiếp tục lắng nghe cô bé Fadette, với thái độ hết súc đồng tình, không tìm cách phản đối một lý lẽ nào của cô gái. Rốt cuộc, thái độ của cô khi nói về cậu em Cào cào, tác động đến Landry như thể đột nhiên cảm thấy thân thiết với cô gái và muốn đứng về phía cô chống lại mọi người.
- Fadette - cậu ta lên tiếng - lần này, kẻ nào cho cô là người có lỗi thì kẻ đó sẽ là kẻ có lỗi đầu tiên; vì tất cả những gì cô vừa nói là hoàn toàn đúng, và sẽ không còn một ai nghi ngờ trái tim nhân hậu và lý lẽ đúng đắn của cô. Mình như thế nào, sao cô lại không làm cho người ta biết mình như thế ấy? Người ta sẽ không còn nói những điều không tốt về cô, và sẽ có những người nhận ra chân giá trị của cô.
- Landry, tôi đã nói rõ với cậu - Fadette nói tiếp - Tôi không cần làm vui lòng những ai không hề làm tôi vui lòng.
- Nhưng nếu cô nói với tôi điều đó, ấy là vì...
Landry ngừng lời, hết sức kinh ngạc về điều mình suýt thốt lên và vội sửa lại:
- Ấy là vì cô yêu mến tôi hơn một người khác? Thế mà tôi tưởng cô ghét tôi vì tôi chưa bao giờ tử tế đối với cô.
- Có thể tôi đã ghét cậu chút đỉnh - cô bé Fadette đáp - nhưng nếu trước kia như vậy, thì từ hôm nay, không phải thế nữa, và Landry ạ, tôi sẽ nói với cậu vì sao. Tôi vốn nghĩ cậu là người kiêu hãnh, và quả là như vậy; nhưng cậu biết chế ngự niềm kiêu hãnh ấy để làm tròn bổn phận; và vì vậy cậu càng đáng quý. Tôi cũng nghĩ cậu là người bội bạc, và tuy niềm kiêu hãnh người ta dạy dỗ cho cậu khiến cậu bội bạc, nhưng cậu thủy chung với những lời hứa hẹn của mình và tìm cách thực hiện lời hứa với bất kỳ giá nào; cuối cùng, tôi nghĩ cậu là kẻ nhát gan, và vì vậy tôi có xu hướng khinh khi cậu; nhưng tôi thấy cậu chỉ mê tín, và khi phải đương đầu với nguy nan, không phải cậu thiếu lòng dũng cảm. Cậu đã nhảy với tôi hôm nay, mặc dù phải rất xấu hổ. Thậm chí, sau buổi cầu kinh chiều, cậu đi tìm tôi chỗ gần nhà thớ, vào lúc trong thâm tâm tôi đã tha lỗi cho cậu sau khi cầu kinh, và không còn nghĩ chuyện quấy rầy cậu nữa. Cậu đã bênh vực tôi chống lại những đứa trẻ độc ác, và cũng đã thách thức những gã thanh niên: không có cậu, chắc hẳn chúng đã hành hạ tôi. Cuối cùng, tối nay, nghe tôi khóc, cậu đã tới giúp đỡ và an ủi tôi. Landry, cậu hãy đinh ninh là không bao giờ tôi quên những điều ấy. Suốt đời cậu, cậu sẽ thấy rõ là tôi ghi lòng tạc dạ, và đến lượt cậu, cậu có thể đòi hỏi ở tôi mọi sự giúp đỡ cậu mong muốn, và vào bất kỳ lúc nào. Chẳng hạn, để bắt đầu, tôi biết là hôm nay, tôi đã làm cậu phải đau buồn nhiều. Đúng thế, Landry ạ, tôi biết, tôi đủ thông minh để đoán biết lòng cậu, mặc dù sáng nay, tôi không hề nghĩ tới. Thôi, cậu hãy tin là tôi tinh nghịch, chứ không phải độc ác, và giá biết cậu yêu Madelon, thì tôi đã không gây nên mối bất hòa giữa hai người như tôi đã làm bằng cách buộc cậu phải nhảy với tôi. Quả là tôi thích thú khi thấy để nhảy với một con bé lọ lem như tôi, cậu phải bỏ rơi một cô gái đẹp; nhưng tôi chỉ tưởng đụng tới một chút lòng tự ái của cậu thôi. Khi dần dà hiểu ra là một vết thương thực sự trong lòng cậu, và thấy cậu luôn luôn nhìn về phía Madelon, thấy nỗi giận hờn của cô ta khiến cậu muốn khóc, thì tôi cũng khóc, quả là như vậy! Tôi khóc lúc cậu định đánh nhau với những đứa tán tỉnh cô ta, và cậu đã tin đó là giọt nước mắt hối hận. Bởi thế, tôi vẫn khóc tức tưởi khi cậu bắt gặp tại đây, và sẽ còn khóc mãi cho tới khi sửa chữa được điều tai hại mình đã gây ra cho một chàng trai tốt bụng và dũng cảm như cậu ngày hôm nay.
- Và Fanchon này - Landry nói, hết sức xúc động khi thấy cô gái tiếp tục khóc - cứ giả dụ cô đã gây bất hòa cho tôi và một cô gái mà tôi yêu như cô nói, thì cô có thể làm gì để hòa giải chúng tôi không?
- Landry, cậu cứ tin tôi - cô bé Fadette đáp - Tôi không đến nỗi ngốc nghếch để không thể giải bày cho ra nhẽ. Madelon sẽ rõ là tất cả lỗi đều tại tôi. Tôi sẽ nhận lỗi với cô ta và làm cho cô ta tin là cậu trong trắng như tuyết. Nếu ngày mai cô ta không trở lại thân tình như trước, thì tức là cô ta chưa bao giờ yêu cậu, và...
- Và tôi không nên luyến tiếc cô ta, phải không, Fanchon? Và vì quả cô ta chưa bao giờ yêu tôi, nên cô đừng phí công vô ích. Vì vậy cô đừng làm gì hết, và chớ băn khoăn về chút phiền muộn cô đã gây cho tôi. Tôi không còn phiền muộn gì nữa đâu. 
- Những phiền muộn ấy không thể chóng quên thế đâu - cô bé Fadette đáp, rồi suy nghĩ và nói tiếp - Ít nhất cũng như người ta thường nói. Chỉ vì giận nhau mà cậu nói thế thôi, Landry, khi hết giận, thì đâu sẽ lại vào đấy, và cậu sẽ hết sức buồn bã cho tới khi làm lành được với cô ta.
- Có thể như thế - Landry đáp - nhưng vào giờ này, tôi cam đoan với cô là tôi không hề biết và không hề nghĩ tới điều đó. Tôi nghĩ là chính cô muốn làm tôi tin rằng tôi thiết tha với cô ta; nhưng tôi thì cảm thấy nếu có chút gắn bó, cũng rất ít ỏi và tôi hầu như không còn nhớ tới nữa.
- Kỳ lạ thật - cô bé Fadette nói và thở dài - thì ra con trai các cậu, các cậu yêu như thế hả?
- Trời đất, con gái các cô, các cô cũng chẳng yêu nhiều hơn; vì các cô giận dỗi người ta rất dễ dàng nhưng rồi lại khuây khỏa rất nhanh. Nhưng chúng ta nói những chuyện mà có lẽ mình chưa hiểu, ít nhất là cô, người luôn luôn chế giễu những người đang yêu, cô bé Fadette ạ. Tôi tin chắc là vào lúc này, cô vẫn trêu chọc tôi khi muốn hòa giải tôi với Madelon. Cô đừng làm thế, tôi xin nhắc lại vì cô ta có thể tưởng là tôi nhờ cô, và sẽ hiểu lầm. Và có thể cô ta sẽ giận khi nghĩ tôi tự cho mình là người tình chính thức. Sự thật là tôi chưa bao giờ nói với cô ta một lời tỏ tình, dù là bỡn cợt và dù tôi có hài lòng được gần và mời cô ta nhảy, thì cũng chưa bao giờ cô ta tạo cho tôi chút can đảm để nói cho cô ta biết. Vì vậy, chúng ta cho qua chuyện đó đi thôi; tự ý cô ta sẽ quay lại nếu cô ta muốn; và nếu cô ta không quay lại, thì tôi tin chắc không vì vậy mà tôi chết buồn đâu.
- Tôi biết rõ hơn bản thân cậu những điều cậu suy nghĩ về chuyện ấy, Landry ạ. - cô bé Fadette nói tiếp - Tôi tin cậu khi cậu bảo là chưa bao giờ tỏ tình thân với Madelon bằng lời lẽ; nhưng cô ta phải thật sự ngây thơ mới không biết tình cảm ấy trong ánh mắt cậu, nhất là hôm nay. Vì tôi gây nên mối bất hòa nên tôi phải tạo ra sự giải hòa, và đây là cơ hội tốt để làm cho Madelon hiểu là cậu yêu cô ta. Tôi sẽ làm việc đó và sẽ làm hết sức tinh tế và đúng lúc để cô ta tuyệt nhiên không thể nghi ngờ là do cậu xúi giục. Landry, cậu hãy tin con bé Fadette, con Dế mèn xấu xí tội nghiệp không hề có nội tâm xấu xa như ngoại hình này đâu; và cậu hãy tha thứ cho nó dã quấy nhiễu cậu, vì kết quả sẽ là điều rất tốt đối với cậu. Cậu sẽ biết nếu có được tình yêu của một cô gái đẹp là điều sung sưóng, thì có tình bạn của một cô gái xấu là điều bổ ích, vì những cô gái xấu xí không vụ lợi và không có gì làm họ giận dỗi hay hận thù hết.
- Fanchon, dù cô đẹp hay xấu - Landry vừa nói vừa cầm tay cô gái - hình như tôi đã hiểu tình bạn của cô là một điều tốt, và tốt tới mức tình yêu có lẽ là một điều xấu với nó. Cô rất tốt bụng, giờ đây, tôi biết như vậy. Tôi đã thật sự xúc phạm tới cô nhưng hôm nay cô không muốn chú ý, và khi cô bảo tôi đã xử sự tốt với cô, thì trái lại, tôi thấy mình đã hành động rất khiếm nhã.
- Thế là thế nào, Landry? Tôi không hiểu ra làm sao cả…
- Ấy là tôi không hề hôn cô lấy một lần trong khi nhảy, Fanchon; thế nhưng đó là bổn phận và quyền lọi của tôi, vì tục lệ là như vậy. Tôi đã xử sự với cô như với những cô bé lên mười mà người ta không cúi xuống để hôn, trong lúc cô hầu như cùng tuổi với tôi. Vì vậy tôi đã làm nhục cô, và nếu không phải là một cô gái cực kỳ tốt bụng thì cô đã nhận thấy rõ.
- Chỉ nghĩ tới không thôi, tôi cũng không - cô bé Fadette đáp; rồi đứng dậy, vì cảm thấy mình nói dối và không muốn tỏ là mình nói dối - Kìa - cô vừa nói vừa cố sức tỏ ra vui vẻ - cậu nghe tiếng dế kêu trong đồng lúa kìa; chúng gọi tên tôi đấy; mà cả con cú mèo nữa, nó báo cho tôi giờ giấc các vì sao chỉ ra trên mặt đồng hồ bầu trời.
- Tôi cũng nghe rõ, và tôi phải trở về Priche; nhưng Fadette này, trước khi tôi nói lời tạm biệt, cô có muốn tha lỗi cho tôi không?
- Nhưng tôi có giận cậu đâu, Landry, và cậu không có gì để tôi tha lỗi hết.
- Có chứ - Landry nói, lòng hết sức xao động từ khi nghe cô gái nói với mình về tình yêu và tình bạn, với một giọng êm đềm tưởng chừng còn hơn cả giọng chim sơn tước hót trong bụi cây - Có chứ, cô phải tha lỗi cho tôi, nghĩa là giờ đây bảo tôi phải hôn cô để sửa chữa thiếu sót là đã quên hôn lúc ban ngày.
Cô bé Fadette hơi run rẩy; rồi ngay lập tức, lấy lại gương mặt vui vẻ:
- Landry, cậu muốn tôi cho cậu chuộc lỗi bằng một sự trừng phạt. Vậy thì tôi xin xóa nợ cho cậu. Nhảy với đứa con gái xấu xí đã là tốt rồi; muốn hôn nó, thì quả là quá hào hiệp.
- Thôi nào! Cô đừng nói thế! - Landry vừa thốt lên vừa nằm lấy cả bàn tay lẫn cánh tay cô gái - tôi nghĩ hôn cô không phải là một sự trừng phạt trừ phi tôi làm cô phiền lòng và kinh tởm...
Nói xong, Landry ước mong được hôn cô bé Fadette và run lên vì sợ cô gái từ chối.
- Landry, cậu nghe tôi nói - cô gái bảo, giọng êm ái dịu ngọt - nếu là đứa con gái đẹp, thì tôi sẽ nói với cậu là nơi đây và giờ này không phải là nơi và lúc hôn nhau vụng trộm. Nếu là đứa đỏm dáng; thì, trái lại, tôi sẽ nghĩ đây là nơi và lúc thích hợp, vì ban đêm che khuất vẻ xấu gái của tôi và ở đây không có ai hết để làm cậu xấu hổ về ý muốn nhất thời của mình. Nhưng, không đẹp mà cũng chẳng đỏm dáng, tôi xin nói với cậu thế này: hãy nắm lấy tay tôi để tỏ tình bạn trung thực, và tôi sẽ vui mừng có được tình bạn của cậu, vì tôi chưa bao giờ có được tình bạn, và không ước mong một tình bạn nào khác.
- Được, anh siết chặt tay em với tất cả tấm lòng của mình, em hiểu không, Fadette? - Landry xúc động thay đổi cách xưng hô - Nhưng tình bạn trung thực nhất - và là tình bạn của anh đối với em - không hề ngăn cản chúng ta hôn nhau. Nếu em từ chối sự biểu thị này, thì anh nghĩ là em vẫn còn có gì chống lại anh.
Và cậu ta định bất chợt hôn cô gái; nhung cô phản đối. Và vì cậu ta vẫn khăng khăng một mực, cô gái vừa khóc vừa nói:
- Landry, bỏ em ra, anh làm em buồn lắm.
Landry ngừng lại, hết sức kinh ngạc; và buồn bã thấy cô gái vẫn khóc, cậu ta đâm ra hờn giận.
- Tôi thấy rõ cô không nói thật khi bảo tình bạn của tôi là tình bạn duy nhất cô mong ước. Cô có một tình bạn nồng nhiệt hơn đã ngăn cấm cô hôn tôi.
- Không, Landry - cô gái đáp, và khóc tức tưởi - nhưng em sợ hôn em ban đêm trong khi không trông thấy em, anh sẽ oán ghét em khi gặp lại em ban ngày.
- Anh chưa trông thấy em bao giờ hay sao - Landry nói, vẻ bồn chồn - anh không trông thấy em vào lúc này hay sao? Em lại đây, dưới ánh trăng này, anh thấy em rõ rồi và không biết em có xấu hay không, nhưng anh yêu gương mặt em vì anh yêu em, chỉ có thế thôi.
Cậu ôm hôn cô gái. Lúc đầu có phần run sợ, nhưng rồi say đắm tới mức nàng sợ và vừa đẩy cậu ra vừa nói:
- Thôi; Landry, thôi. Hình như anh hôn em vì giận dữ hay vì anh nghĩ tới Madelon. Anh hãy yên tâm, mai, em sẽ nói chuyện với cô ta, và mai, anh sẽ hôn cô ta một cách hứng thú hơn nhiều.
Nói xong, Fadette bước ra nhanh và đi thoăn thoắt.
Landry như điên cuồng và muốn chạy theo. Cậu cân nhắc tới ba lần trước khi quyết định đi xuôi về phía bờ sông. Và cuối cùng, cảm thấy ma trơi ở gần mình, cậu chạy một mạch đến Priche.
 
* * *

Sáng sớm hôm sau, khi tới cho bò ăn cỏ và vuốt ve chúng, Landry nhớ lại buổi nói chuyện với cô bé Fadette trong hầm đá Chaumois suốt một tiếng đồng hồ, nhưng lúc đó, cậu tưởng như chỉ một thoáng. Đầu còn nặng trĩu vì giấc ngủ và cái mệt về trí óc sau một ngày hết sức không bình thường như mọi ngày, Landry hoàn toàn xao động và như thế sợ hãi vì những gì mình đã cảm thấy đối với cô gái giờ đây tái hiện trước mắt mình xấu xí, quần áo lôi thôi, như cậu ta vẫn thường gặp. Chốc chốc lại tưởng tượng đã nằm mơ thấy mình cầu xin được hôn cô gái, và niềm vui sướng được ôm cô gái vào lòng, như thể yêu cô say đắm và như thể bỗng nhiên thấy cô đẹp hơn, dễ thương hơn bất kỳ cô gái nào khác trên trái đất.
Chắc hẳn cô ta có bùa, có ngải như người ta nói, mặc dù cô ta chối - Landry nghĩ - vì chắc chắn tối hôm qua cô ta đã làm mình đắm đuối; và suốt đời mình, đối với bố, mẹ, anh chị em, dĩ nhiên đối với Madelon thì không, và thậm chí đối với cả người anh sinh đôi Sylvinet thân thiết của mình, mình chưa bao giờ cảm thấy một tình cảm âu yếm như tình cảm mà con bé đã gây cho mình trong hai ba phút. Giá anh Sylvinet tội nghiệp biết nỗi lòng mình, thì chắc hẳn phải ghen tị đến buồn mà chết.
Sự thiết tha của mình đối với Madelon không hề làm cậu anh giận, nhưng giá chỉ một ngày say đắm, cuồng nhiệt trên cạnh Fadette như mình từng trải qua một lát trong hầm đá cạnh cô ta, thì mình sẽ trở thành đứa mất trí và trên đời này, chỉ còn biết một mình cô ta.
Landry cảm thấy như ngột ngạt vì xấu hổ, và mệt mỏi ngồi lên trên máng cỏ bò, sợ hãi cô gái đã bỏ bùa lấy mất của mình dũng khí, lý trí và sức khỏe.
Nhưng khi mặt trời lên và nông dân vùng Priche ra đồng, họ bắt đầu trêu đùa cậu về buổi nhảy với con Dế mèn gớm guốc. Họ cho là cô bê xấu xí, mất dạy và ăn mặc lôi thôi, khiến cậu không còn biết lẩn trốn vào đâu vì xấu hổ, xấu hổ không những về điều họ trông thấy, mà còn cả về điều cậu ta cố giấu.
Tuy nhiên, Landry không hề giận. Bà con ở Priche đều là bạn bè và họ không hề có ác ý trong lúc trêu đùa. Thậm chí cậu ta còn có can đảm bảo họ là cô bé Fadette không phải như người ta tưởng, Cô ta còn có giá trị hơn nhiều kẻ khác, và có khá năng giúp nhiều việc lớn. Thấy thế họ lại càng chế giễu.
- Chúng tớ không nói về bà mẹ nó đâu - họ bảo - còn nó, thì là một con bé không biết gì hết. Nếu có súc vật bị ốm, bọn tớ sẽ không khuyên cậu dùng các bài thuốc của nó đâu, nó chỉ là một con bé bẻm mép không có lấy một chút bí quyết nào để chữa bệnh đâu. Nhưng hình như nó lại có cái bí quyết ru ngủ các chàng trai, vì cậu đã không hề rời nó trong buổi lễ Thánh Andoche, và cậu phải coi chừng đấy, anh bạn Landry khốn khổ ạ, rồi, người ta sẽ gọi cậu là con dế đực của con dế cái và con qủy lùn của cái Fadette đấy. Quỷ sứ sẽ theo chân cậu và bọn tớ sẽ phải trừ tà cho cậu đấy.
- Tôi tin chắc sáng qua anh ấy đã đi một chiếc tất lộn trái - cô bé Solange bảo - Ðiều đó thu hút phù thủy, và cô bé Fadette đã biết được.

Chương XXI
 
Ngày hôm sau, trong khi gieo hạt, Landry trông thấy cô bé Fadettte đi qua. Cô đi nhanh về phía một cánh rừng thưa, nơi Madelon đang cắt cỏ cho cừu. Lúc này là giờ mở bò sau nửa ngày làm việc. Và trong khi dắt bò ra đồng cỏ, Landry vẫn nhìn thấy Fadette chạy ở phía truóc, nhẹ nhàng như thể lướt trên cỏ. Cậu muốn biết cô gái sẽ nói gì vói Madelon, và đáng lẽ đi ăn trua ngay trên cánh đồng, thì cậu khẽ khàng di dọc cánh rùng thưa, để nghe xem hai cô gái nói với nhau những gì. Cậu ta không thể trông thấy họ, và vì Madelon lầm bầm những câu trả lời vói một thứ giọng trầm nên không biết cô gái nói gì; nhưng giọng nói của cô bé Fadette, tuy dịu dàng, vẫn rõ ràng, mặc dù không hề la hét.
Cô ta nói vói Madelon về Landry, và nói cho cô gái này biết - như Fadette đã hứa vói Landry - mười tháng về trước, Fadette đã buộc cậu ta phải nghe theo mệnh lệnh của mình đối với một việc cô sẽ tùy ý yêu cầu. Cô giảng giải hết sức khiếm nhượng và dễ thương, rồi, bỏ qua chuyện ma trơi và nỗi sợ hải của Landry, kể lại việc cậu ta suýt chết đuối vì lội nhằm khúc sông cạn, tối hôm truóc ngày lễ Thánh Andoche. Cuối cùng, Fadette giải thích mọi chuyện không hay xảy ra hôm đó là do thói ngông và tính khoe khoang của mình muốn nhảy với một chàng trai hẳn hoi vì từ trước tới nay chỉ có nhảy với bọn nhóc.
Nghe đến đấy, Madelon giận dữ cất cao giọng:
- Cái đó dính dáng gì đến tớ? Cậu cứ nhảy suốt đời với anh em sinh đôi nhà Bessonnière, và Dế mèn này, cậu chớ nghĩ là cái đó gây mảy may thiệt hại cho tớ, cũng như làm tớ mảy may ghen tị.
- Madelon - Fadette nói tiếp - cậu chớ nói những lời gay gắt như vậy đối với Landry tội nghiệp. Landry đã dâng cả trái tim cho cậu, nếu cậu không muốn nhận tấm lòng ấy, thì cậu ta sẽ đau buồn không sao nói hết được đâu.
Và Fadette nói về nỗi buồn ấy của Landry bằng những lời lẽ hết sức tốt đẹp và với một giọng cực kỳ êm ái, khen ngợi Landry tới mức cậu ta muốn ghi nhớ tất cả các cách nói của cô gái để sử dụng khi có cơ hội, và lòng rạo rực khi nghĩ mình được tán dương như vậy.
Madelon cũng kinh ngạc về giọng nói dịu dàng của Fadette; nhưng vì quá khinh ghét cô bé nên không biểu lộ gì hết.
- Cậu thật lắm mồm và táo tợn đến mức kiêu ngạo - cô ta bảo Fadette - và hình như được bà cậu bày dạy cho cách tán tỉnh thiên hạ; nhưng tớ không thích trò chuyện với bọn phù thủy, vì chỉ mang họa vào thân, và tớ xin cậu để tớ yên, Dế mèn điên rồ ạ. Cậu đã tìm được một anh chàng tán tỉnh, hãy cố mà giữ lấy, vì đó là anh chàng đầu tiên và cũng là cuối cùng phát cuồng lên nên thích thú cái mõm gớm guốc của cậu. Còn tớ, tớ không thèm cái của thừa của cậu đâu, dù đó là một hoàng tử đi nữa. Anh chàng Landry của cậu chỉ là một thằng ngốc, và chắc hẳn chẳng ra gì nên cậu vừa tưởng tước đoạt được hắn của tớ là vội đến khấn khoản xin tớ nhận lại. Một người tình đẹp đẽ cho tớ mà bản thân cô bé Fadette cũng không hề đoái hoài tới kia đấy!
- Nếu đó là điều làm cậu tự ái - Fadette đáp bằng một giọng làm rung động tận đáy lòng Landry - và nếu cậu kiêu hãnh tới mức chỉ muốn tỏ ra công bằng sau lúc đã làm nhục tớ, thì cậu hãy hài lòng, hỡi Madelon xinh đẹp, cậu hãy giẫm xuống dưới chân mình lòng kiêu ngạo và dũng cảm của con Dế mèn tội nghiệp. Cậu nghĩ tớ khinh miệt Landry, vì nếu không thì tớ đã không tới yêu cầu cậu tha thứ cho cậu ta. Vậy thì cậu hãy biết, nếu cậu muốn, là tớ yêu cậu ấy từ lâu, cậu ấy là người con trai duy nhất tớ đã nghĩ tới, và có lẽ là người tớ sẽ nghĩ tới suốt đời; nhưng cậu cũng hãy biết là tớ có thừa lý trí và lòng kiêu hãnh nên không bao giờ nghĩ tới chuyện làm cho cậu ấy yêu mình. Tớ biết cậu ấy là thế nào, và tớ là thế nào. Cậu ấy đẹp trai, giàu có và được trọng vọng; còn tớ thì xấu xí, nghèo đói và bị khinh miệt. Vì vậy tớ biết rất rõ cậu: ấy tuyệt nhiên không phải là của tớ, và cậu đã thấy cậu ấy ghét bỏ tớ thế nào trong buổi lễ hội. Vì vậy cậu hãy mãn nguyện: chàng trai mà con bé Fadette chỉ nhìn thôi cũng không dám, chàng trai ấy nhìn cậu với cặp mắt chan chứa yêu thương đấy. Cậu hãy trừng phạt con bé Fadette bằng cách chế giễu nó và lấy lại của nó chàng trai rnà nó dám tranh giành với cậu. Nếu như vậy không phải vì tình thân đối với cậu ấy, thì ít nhất cũng để trừng phạt sự hỗn xược của tớ; và cậu hãy húa với tớ là khi cậu ấy tới xin lỗi cậu, thì sẽ được cậu đón tiếp tử tế và nói những lời an ủi.
Thay vì xúc động trước bấy nhiêu cử chỉ hạ mình và chân thành, Madelon tàn nhẫn xua đuổi Fadette, khăng khăng bảo Landry chỉ thích hợp vói cô bé, còn đối với mình thì quá trẻ con và dại dột. Nhưng sự hy sinh lớn lao bản thân Fadette tự đặt cho mình đã mang lại kết quả, mặc dù những lời cự tuyệt của Madelon. Trái tim phụ nữ có điều kỳ lạ là hễ thấy một gã trai trẻ được những người đàn bà khác chiều chuộng, yêu thương, là ngay lập tức gã kia trở thành một đấng nam nhi. Chưa bao giờ suy nghĩ nghiêm túc về Landry, nhưng ngay sau khi xua đuổi Fadette, Madelon nghĩ nhiều tới chàng trai. Cô ta nhớ lại tất cả những lời nói đẹp đẽ của Fadette về tình yêu của Landry, và trong lúc nghĩ Fadette say mê chàng tới mức dám thú nhận vói cô ta, Madelon tự hào đã trả thù được cô gái tội nghiệp.
Tối hôm ấy Madelon tới Priche, cách nhà mình không xa, và làm như thể đi tìm một con bò bị lạc trên cánh đồng, xuất hiện phía trước Landry và đưa mắt ra hiệu khuyến khích chàng trai lại gần cho mình hỏi chuyện. Landry thấy rất rõ điều đó, vì từ khi cô bé Fadette nhập cuộc, tinh thần chàng trai trở nên hết sức tỉnh táo.
“Fadette quả là phù thủy - chàng nghĩ bụng - cô ta đã khiến Madelon trở lại có cảm tình với mình, và chỉ trong một lát chuyện trò mười lăm phút, giúp mình nhiều hơn là mình có thể làm trong cả một năm. Cô ta có một khối óc tuyệt vời và một con tim mà không dề gì Chúa lòng lành ban thưởngcho người ta."
Vừa suy nghĩ như vậy, Landry vừa nhìn Madelon, nhưng với thái độ bình tĩnh tói mức cô ta rút lui trong khi chàng chưa quyết định nói năng gì. Không phải vì chàng xẩu hổ trước mặt cộ ta: nỗi thẹn thùng biến đi đâu mất mà chàng cũng không rõ vì sao; nhưng cũng biến theo với nỗi thẹn thùng là niềm vui khi được gặp cô ta trước kia, cũng như mong ước được cô ta yêu thương.
 
* * *
 
Ăn tối xong, Landry giả vờ đi ngủ. Nhưng rồi cậu xuống giường đi theo một con đường hẹp, luồn dọc theo các bức tường và đi thẳng tới khúc sông cạn. Tối hôm ấy, bóng ma trơi vẫn nhảy nhót. Từ xa trông thấy, Landry nghĩ bụng: "Càng hay, ma trơi ở đây thì chắc Fadette không ở xa". Rồi bước qua khúc sông cạn, không sợ hãi, cũng không nhầm lẫn, đi tới gần nhà bà lão Fadet, nhìn ngó khắp mọi phía. Nhưng đứng một hồi lâu mà chẳng thấy ánh sáng, cũng không nghe một chút tiếng động nào. Chàng hy vọng Dế mèn, vốn thường rời nhà vào buổi tối sau khi bà và em đã ngủ, tung tăng đâu đây quanh vùng, và chàng cũng bắt đầu tung tăng, đi qua Joncière, buóc tới tận hầm đá Chaumois, huýt sáo miệng và cất lời ca hát để người ta nghe tiếng, nhung chỉ thấy con chồn chạy trốn trong đống rạ, và nghe con cú mèo kêu trên cành cây. Chàng đành phải ra về mà không cảm ơn được cô bạn gái tốt bụng đã hết lòng giúp đỡ mình.

Chương XXII
 
Suốt một tuần lễ không được gặp Fadette, Landry rất ngạc nhiên và băn khoăn. "Chắc rồi nàng lại nghĩ mình vô ơn bạc nghĩa - chàng nghĩ - nhưng mình không gặp được đâu phải vì mình không chờ đợi và tìm kiếm. Chắc hẳn mình đã làm nàng buồn phiền vì đã hôn nàng trong hàm đá, trong lúc nàng gần như không bằng lòng, nhưng đâu phải mình có ý gì xấu hay muốn làm nhục nàng”.
Suốt tuần lễ ấy, Landry nghĩ ngợi nhiều hơn đã từng nghĩ suốt cả đời. Không còn hiểu nổi đầu óc mình, tuy trầm ngâm và day dứt, chàng vẫn phải ra làm việc, vì những cặp bò to khỏe, chiếc lưỡi cày bóng loáng, những tảng đất đỏ thấm mưa thu đều không còn cho chàng trầm tư và mơ mộng.
Về gặp anh trai sinh đôi vào chiều thứ năm, Landry cũng thấy Sylvinet băn khoăn như mình. Sylvinet khác tính Landry, nhung đôi khi lại giống nhau do tác động qua lại. Có thể nói chàng đoán được điều gì đó làm xáo động sự yên tĩnh của cậu em, nhung vẫn chưa biết chắc là điều gì. Chàng hỏi, em đã làm lành với Madelon chưa, và lần đầu tiên Landry đã phải nói dối khi bảo dã làm lành. Sự thật là Landry chưa nói một lời nào với Madelon và nghĩ bụng để lúc nào đó nói, vì cũng chẳng có gì thúc bách hết.
Cuối cùng, đã đến ngày chủ nhật, Landry là một trong những người đầu tiên đến dự lễ Mixa. Cậu bước vào nhà thờ trước khi điểm chuông, vì biết rằng cô bé Fadette có thói quen tới vào lúc này. Chàng thấy một cô gái nhỏ, quỳ phía trong giáo đường Đức Mẹ Đồng Trinh, quay lưng lại và hai bàn tay che mặt để tĩnh tâm cầu nguyện. Đúng là tư thế cô bé Fadctte, nhưng không phải cách chải tóc và cũng không phải điệu bộ của nàng. Landry bước ra ngoài tìm nàng ngoài cổng nhà thờ, nơi những người hành khất rách rưới thường đúng trong lúc nhà thờ làm lễ.
Nhưng không thấy Fadette với quần áo rách rưới đâu hết. Dự hết buổi lễ Mixa, chàng vẫn không thấy nàng. Mãi đến lúc bắt đầu lễ chính đến, khi tiếp tục nhìn cô gái đang cầu nguyện hết sức thành kính trong giáo đường, thấy nàng ngẩng đầu lên chàng mới nhận ra Fedette, nhưng trong trang phục và dáng vẻ hoàn toàn mới lạ đối với mình. Vẫn là những thứ quần áo xoàng xĩnh ngày trước, chiếc váy ngắn vải hoa, chiếc tạp dề màu đỏ và chiếc mũ vải không có đăng-ten, nhưng đã được nàng tẩy sạch, cắt và khâu vá lại trong suốt tuần qua. Tấm áo dài nay dài hơn rủ gọn ghẽ hơn trên đôi tất trắng tinh, cũng như chiếc mũ nay đã có một hình thù mới xinh xắn trên mái tóc đen mượt mà: tấm khăn choàng mới, màu vàng nhạt làm nổi làn da nâu của nàng. Fadette cũng nối cho chiếc áo chẽn dài hơn, và thay vì dáng dấp một khúc gỗ bận quần áo, giờ đây tấm thân nàng mảnh mai và uyển chuyển, tựa thân hình một con ong mật. Hơn nữa, không biết cô gái đã dùng nước pha chế bằng các loài hoa và dược thảo gì để rửa mặt và tay mà gương mặt trắng xanh và đôi bàn tay xinh xắn có vẻ trong sáng và êm ái tựa cây sơn trà mùa xuân.
Thấy cô gái thay hình đổi dạng tới mức ấy, Landry đánh rơi quyển kinh. Nghe tiếng động, cô bé Fadette quay hẳn lại và nhìn chàng trai, đúng vào lúc chàng nhìn nàng. Đôi má nàng hơi đỏ hồng, không đỏ hơn đóa hoa hồng trên cây nhưng làm nàng trở nên xinh đẹp, nhất là vì đôi mắt đen lánh chưa bị ai chê bao giờ, phát ra một ngọn lửa rất mực trong sáng, tưởng chừng nàng đã hoàn toàn đổi khác. Landry vẫn nghĩ bụng: "Fadette quả có pháp thuật phù thùy. Từ xấu, nàng muốn trở nên đẹp, và thế là đẹp như có phép lạ". Chàng run rẩy vì sợ hãi, nhưng không phải vì sợ hãi mà không muốn tới gần để nói chuyện, và cho tới lúc buổi lễ Mixa kếtt thúc, trái tim chàng trai khắc khỏai vì đợi chờ.
Cô gái không nhìn Landry nữa, nhưng không còn chạy nhảy, nô đùa với trẻ nhỏ sau lễ cầu kinh như trước. Nàng cất bước rất nhanh và kín đáo, người ta không kịp nhận thấy nàng thay đổi và trở nên xinh đẹp nhanh đến thế. Landry không dám bước theo nàng, nhất là vì Sylvinet không rời mắt khỏi chàng. Nhưng rồi một tiếng sau, Landry tìm được cách bứt ra. Và lần này, theo sự giục giã và hướng dẫn của con tim, chàng tìm thấy cô bé Fadette dang cần mẫn trông coi đàn cừu trong một con đường hẻm người ta gọi là Thung lũng lão hiế n binh, vì vào thưở xa xưa, bà con vùng Cosse đã giết chết một tay hiến binh của Nhà vua đến bắt dân chúng nghèo khổ nạp thuế thân và đi làm lao dịch, trái với các điều khoản luật, vốn đã khá khắc nghiệt.

Chương XXIII
 
Vào ngày chủ nhật Fadctte thường không khâu, không đan trong lúc chăn cừu. Nàng chăm chú vào một trò chơi tĩnh lặng mà trẻ nhỏ ở vùng chúng tôi thỉnh thoảng nhập cuộc rất nghiêm trang. Nàng tìm kiếm cây cỏ ba lá có bốn nhánh vốn rất hiếm mà người ta bảo là mang lại hạnh phúc cho những ai có thể tìm thấy.
- Em đã tìm thấy chưa, Fanchon? - Landry vội hỏi khi vừa ngồi xuống cạnh cô gái.
- Em thường tìm thấy nó luôn - nàng đáp - nhưng nó không hề mang lại hạnh phúc như người ta nghĩ. Em có tới những ba nhánh ép trong sách mà chẳng để làm hết.
Landry ngồi cạnh cô gái, như thể để sắp bắt đầu nói chuyện, nhưng bỗng nhiên cảm thấy xấu hổ hơn nhu chưa bao giờ xấu hổ bên cạnh Madelon, và tuy có ý định nói nhiều chuyện, nhưng không tìm nổi một từ nào để nói.
Cô bé Fadette cũng xấu hồ. Tuy anh chàng sinh đôi không nói nửa lời nhưng lại nhìn mình với đôi mắt kỳ lạ. Cuối vùng, nàng hỏi chàng vì sao có vẻ ngạc nhiên khi nhìn mình.
- Phải chăng - nàng nói - vì em chải và trang điểm mái tóc. Em nghe theo lời khuyên của anh đấy, và nghĩ bụng muốn có vẻ đúng đắn thì phải ăn mặc tử tế. Vì vậy, em không dám xuất hiện, sợ người ta dè bỉu và bảo em muốn làm cho bớt xấu xí đi nhưng không được.
- Kệ cho người ta nói - Landry bảo - nhưng anh thì anh không biết em đã làm gì để trở nên xinh đẹp. Quả thật là hôm nay, em đẹp, và phải chọc cho mắt mù đi mới không thấy như vậy.
- Đừng có chế giễu em, Landry - Fadette nói tiếp - Người ta bảo sắc đẹp làm những cô gái đẹp mất lý trí, còn cái xấu là nỗi đau buồn của những cô gái xấu xí. Em đã quen làm người ta sợ, em không muốn trở nên ngu ngốc bằng cách nghĩ mình có thế làm người ta vui. Nhưng anh đến không phải để nói với em điều đó, và em chờ anh nói cho em biết Madelon có tha thứ cho anh không.
- Anh không tới để nói với em về Madelon. Cô ta có tha thứ cho anh hay không, anh không biết gì hết, và cũng không hề hỏi han để biết. Chỉ có điều anh biết em đã nói với cô ta và nói rất tốt nên anh phải hết sức cảm ơn.
- Làm sao anh biết em đã nói với cô ta? Cô ta bảo anh hả? Và hai người đã giảng hòa với nhau chứ?.
- Anh và cô ta không hề giảng hòa, vì không yêu nhau tới mức phải giận nhau. Anh biết em đã nói với cô ta vì cô ta nói chuyện với một người và người đó kể lại với anh.
Cô bé Fadette đỏ bừng mặt, khiến nàng càng thêm đẹp, cho tới ngày hôm nay, chưa bao giờ nàng có trên má chút sắc màu thánh thiện của sợ hãi và vui mừng vốn làm cho những cô gái xấu xí nhất cũng trở nên xinh đẹp, nhưng đồng thời nàng cũng lo sợ khi nghĩ rằng Madelon có thể kể lại những lời của mình và chế giễu mình về tình yêu đối với Landry mà mình đã thú nhận với cô ta.
- Vậy Madelon đã nói những gì về em?
- Cô ta bảo rằng anh là một thằng đại ngốc không hề làm đẹp lòng một cô gái nào, kể cả cô bé Fadette; rằng cô bé Fadette khinh ghét anh, trốn tránh anh và trốn biệt suốt cả tuần lễ để không cho anh gặp mặt mặc dù suốt cả tuần, anh tìm ngược tìm xuôi khắp nơi để gặp. Vì vậy anh là người làm trò cừơi cho thiên hạ, Fanchon ạ, vì người ta biết anh yêu em nhưng em không hề yêu anh.
- Rặt những lời nói độc địa - Fadette đáp, vẻ hết sức ngạc nhiên vì không khó khăn gì cũng đoán biết rằng vào lúc ấy, Landry nhạy cảm hơn mình - Em không tin là Madelon dối trá và nham hiểm đến thế. Nhưng phải tha thứ cho cô ta, Landry ạ, vì do giận dỗi mà cô ta nói như vậy, và giận dỗi, chính là tình yêu.
- Chắc là thế - Landry nói - nên em không hề giận dỗi anh. Em tha thứ hết cho anh, vì mọi thứ về anh, em đều khinh miệt.
- Em không xứng đáng chút nào để anh nói như vậy Landry, quả thật là không đáng. Em không điên dại tới mức nói những điều dồi trá người ta gán ghép cho mình. Em đã nói với Madelon một cách khác. Những gì em nói với cô ta chỉ cho riêng cô ta, nhưng không thể có hại cho anh; trái lại, chứng tỏ với cô ta là em quý mến anh.
- Fanchon, em nghe anh nói đây - Landry bảo - chúng ta dừng bàn cãi về những gì em đã nói, hay về những gì em không hề nói. Anh muốn hỏi ý kiến em, vì em là người thông thái. Chủ nhật trước, với em trong hầm đá anh không hiểu vì sao tình cảm của mình dữ dội tới mức suốt cả một tuần nay, anh ăn không ngon, ngủ không yên. Anh không muốn giấu em điều gì hết, vì đối với một cô gái tinh nhạy như em, hoàn toàn không thể giữ nổi. Vì vậy sáng thứ hai hôm sau, anh xấu hổ về tình cảm của mình, anh muốn bỏ đi đâu thật xa để khỏi lại rơi vào sự say đắm điên cuồng ấy. Nhưng đến tối thứ hai, anh lại không sao thoát khỏi, và anh đã vượt qua khúc sông cạn trong đêm, không một chút sợ hãi con ma trơi có thể ngăn cản anh tìm em, vì nó vẫn ở đấy, và khi nó trêu chọc anh một cách ác độc, anh đã chơi lại nó. Từ thứ hai, anh như một đứa ngu dại vì bị người ta chế giễu về chuyện yêu thích em; và tối nào, anh cũng như thằng điên vì cảm thấy lòng yêu thích ấy mạnh hơn sự xấu hổ phi lý. Thế là hôm nay, anh thấy em dễ thương và có vẻ hết sức khôn ngoan, khiến thiên hạ cũng sẽ ngạc nhiên, và trước mười lăm ngày, nếu em vẫn tiếp tục như thế này, thì chẳng những người ta sẽ tha thứ cho anh chuyện say mê em, mà sẽ có những chàng trai khác cũng rất say mê. Vì vậy, anh yêu em đâu có phải là chuyện công tích; em chẳng phải mang ơn anh gì hết về chuyện lựa chọn. Tuy nhiên, nếu nhớ lại ngày chủ nhật trước ngày lễ Thánh Andoche, thì em cũng nhớ lại là trong hầm đá, anh xin phép hôn em, và anh dã hôn với tất cả tấm lòng chẳng khác nào em chưa hề mang tiếng là xấu xí và dễ ghét. Fadette, đấy là tất cả quyền của anh. Em hãy nói cho anh hay điều đó có gì quan trọng không, và có làm em giận dỗi thay vì làm em tin tưởng không.
Cô bé Fadette hai tay ôm mặt, không nói nửa lời.
Nghe được những lời nàng nói với Madelon, chàng nghĩ là mình được nàng yêu, và phải nói tình yêu ấy có tác động mạnh khiến chàng ngay lập tức muốn biểu lộ lòng mình. Nhưng thấy điệu bộ xấu hổ và buồn bã của cô gái, chàng bắt đầu lo sợ nàng chỉ bịa chuyện ra với Madelon để với thiện chí, mong thành công trong việc tìm cách hòa giải. Tình hình ấy càng làm chàng thêm say mê, và chàng lấy làm đau buồn. Chàng bỏ hai tay nàng ra khỏi mặt, và thấy nàng xanh mướt như người sắp chết; và khi Landry trách móc vì sao không đáp ứng niềm say mê, cuồng nhiệt của mình, Fadette lăn ra đất, hai tay chắp lại với nhau và thở dài não nuột: cô bị ngạt thở và bất tỉnh.

Chương XXIV
 
Landry rất sợ, chàng vỗ vỗ vào hai bàn tay Fadette để làm nàng hồi tỉnh. Hai bàn tay lạnh như băng và cứng như gỗ. Chàng xoa hai bàn tay ấy trong bàn tay mình một hồi lâu để sưởi ấm; và khi hồi tỉnh lại, nàg nói:
- Landry, anh lấy em làm trò đùa bay sao? Thế nhưng có những chuyện không nên mảy may đùa giỡn. Vì vậy em xin anh để em yên và đừng bao giờ nói với em hết, trừ phi anh có điều gì yêu cầu em, vì em luôn luôn sẵn sàng phục vụ anh.
- Fadette, Fadette - Landry đáp - Những điều em nói không tốt tí nào. Chính em lấy anh ra làm trò đùa thì có. Em khinh ghét anh, nhưng lại làm anh nghĩ ngược lại.
- Em! - Fadette thốt lên, rất buồn bã - Vậy em làm anh tin những gì? Em đã hiến dâng anh một tình bạn chân thành giống như tình thân của người anh sinh đôi của anh đối với anh, và có thể còn tốt đẹp hơn vì em không biết ganh tị, và em đã phục vụ anh trong tình yêu của anh, chứ không hề ngáng trở.
- Đúng như vậy - Landry thừa nhận - Em có lòng nhân hậu như Chúa lòng lành, và chính anh đã sai lầm trách móc em. Fanchon, em tha thứ cho anh và để cho anh hết lòng yêu em. Có thế sẽ không tĩnh lặng như anh yêu thương người anh sinh đôi hay em bé Nanette; nhưng anh hứa với em là sẽ không tìm cách hôn em nữa nếu em kinh sợ.
Suy ngẫm lại bản thân mình, Landry thấy rõ quả cô bé Fadette chỉ có với mình một tình bạn chân thật êm đềm; và vì không phải là kẻ kiêu ngạo, huênh hoang, chàng cũng đâm ra rụt rè và thận trọng như thể chưa hề trực tiếp nghe những điều cô gái nói về chính bản thân chàng với Madelon.
Còn cô bé Fadette thì đủ tinh nhạy để rốt cuộc hiểu rằng Landry say mê mình như điên như dại, và quá sung sướng, nàng đã bị ngất đi một lát. Nhưng nàng sợ sẽ để mất đi quá nhanh niềm hạnh phúc đến quá nhanh như vậy; và vì nỗi lo sợ ấy, nàng muốn để cho Landry có thời gian mong chờ trong say đắm, tình yêu của mình.
Landry ngồi cạnh cô gái tới tận đêm khuya. Tuy không dám tỏ tình, chàng vẫn rất sung sướng được trông thấy và nghe nàng nói, nên không thể rời nàng một lát. Chàng đùa nghịch với bé Cào cào không bao giờ xa chị và đã chạy tới bên cạnh. Chàng tỏ ra vui vẻ và sớm nhận thấy thằng bé tội nghiệp bị mọi người hành hạ, không hề tỏ ra dại dột hay độc ác đối với người xử sự tốt với nó; thậm chí, một tiếng sau, nó tỏ ra hiền hòa và biết ơn, hôn tay Landry và gọi chàng là anh Landry của em cũng như nó gọi chị nó là chị Fanchon của em. Còn Landry thì xúc động và tỏ lòng yêu thương, nhận thấy mọi người và bản thân mình trước đây có lỗi đối với hai đứa con tội nghiệp của bà mẹ Fadet; chúng chỉ cần được yêu thương chút ít như những dứa trẻ khác là có thể trở thành những con người tốt nhất đời.
Những ngày sau đó, Landry gặp cô bé Fadette, lúc thì chiều tối và có thể cùng nhau chuyện trò chút ít; khi thì ban ngày trên cánh đồng. Tuy nàng không đứng lại được lâu vì không muốn và cũng không biết tìm cách không làm tròn bổn phận, Landry vẫn vui lòng nói vài ba lời với tất cả trái tim mình và say đắm nhìn nàng. Nàng tiếp tục tỏ vẻ dễ thương trong nói năng, ăn mặc và thái độ đối với mọi người, khiến ai nấy đều chú ý. Chẳng bao lâu sau, người ta thay đổi lời lẽ và cử chỉ ứng xử với nàng. Vì cô gái không còn làm gì không thỏa đáng nữa, nên không bị người ta nguyền rủa, và cũng vì vậy, nàng không còn nói năng thô lỗ và làm phiền lòng người khác.
Vì dư luận thiên hạ không thay đổi nhanh như quyết định của chúng ta nên phải trải qua một thời gian nữa, người ta mới từ khinh miệt chuyến sang yêu thương, và từ thù hận chuyển sang thiện chí đối với cô gái. Sau này, tôi sẽ nói với các bạn sự đổi thay ấy diễn ra như thế nào; còn lúc này, bản thân các bạn có thể tự hình dung là người ta không chú ý nhiêu lắm tới cuộc sống của cô bé Fadette. Bốn năm ông già, bà cả nhân hậu, những người nhìn lớp trẻ trưởng thành với thái độ khoan dung và cũng là những người được mọi người coi như là cha, là mẹ trong một vùng, thỉnh thoảng bàn chuyện phiếm với nhau dưới rặng hồ đào ở vùng Cosse, trong lúc theo dõi đám thanh, thiếu nên lúc nhúc xung quanh mình, chỗ này chơi ky, chỗ kia khiêu vũ. Các cụ bảo:
- Chàng trai kia sẽ là một anh lính ra trò vì cơ thể rất cường tráng, không thể miễn quân dịch; cậu bé này sẽ tinh tế và thông minh như ông bố; còn cậu bé kia thì khôn ngoan và bình tĩnh như bà mẹ; con bé Lucette này chắc hắn sẽ là một cô gái phục vụ tốt ở trang trại; Louise béo tốt kia hẳn được nhiều người yêu thích, còn con bé Marion, thì cứ để nó lớn, và trí khôn sẽ đến với nó như với những người khác.
Rồi đến lượt cô bé Fadette được xem xét và đánh giá:
- Kìa, con bé bước rất nhanh - người ta bảo nhau - không muốn hát, muốn nhảy gì hết. Từ sau lễ Thánh Andoche, chăng trông thấy nó đâu cả. Phải nói là nó rất tức bực khi bọn trẻ ở đây giật mất mũ trong buổi khiêu vũ; vì vậy, nó đã đổi mũ khác, và hiện nay, có thể nói nó không còn xấu xí hơn các cô gái khác.
- Các ông, các bà có chú ý ít lâu nay, da dẻ nó trắng đẹp ra không? - bà cụ Couturier bảo - Trước kia, gương mặt nó trông tựa một quả trúng chim cút, vì đầy những nốt tàn hương; nhưng lần gặp gần đây nhất, nhìn sát cô bé, tôi kinh ngạc thấy nó trắng và thậm chí xanh tới mức tôi hỏi có phải nó bị sốt rét không. Trông thấy cô bé như hiện nay, ai cũng bảo nó sẽ thay da đổi thịt, và biết đâu đấy? Đã có khối cô bé xấu xí trở nên xinh đẹp khi đến tuổi mười bảy, mười tám.
- Vả lại, trí khôn đến dần - ông cụ Naubin tiếp lời - và hễ có trí khôn, là một cô gái tập làm cho mình trở nên thanh lịch và dễ thương. Đã tới lúc cô bé Dế mèn nhận thấy mình không hề là một đứa con trai. Lạy Chúa, có lúc người ta nghĩ nó sẽ hư hỏng tới mức làm cho cả vùng ta phải xấu hổ. Nhung nó sẽ tự tu tỉnh như những đứa khác. Nó sẽ cảm thấy phải tự làm cho mình được tha thứ đã từng có một người mẹ rất đáng chê trách, và rồi các ông, các bà sẽ thấy là nó sẽ không hề làm gì để người ta nói tới mẹ nó đâu.
- Cầu Trời phù hộ - bà cụ Courtillet nói - vì một cô gái mà có vẻ như một con ngựa không yên cương thì thật gớm guốc; nhưng tôi cũng hy vọng ở con bé Fadette, vì tôi gặp nó hôm nọ, và khác với trước kia, luôn luôn đi sau tôi để bắt chước đôi chân bị thọt của tôi, nó đã chào tôi và hỏi thăm sức khỏe tôi với thái độ rất lễ phép.
- Con bé mà các cụ đang nói tới đấy, điên dại hơn là độc ác - ông cụ Henri lên tiếng - Nó không hề xấu bụng, tôi xin bảo đảm như thế, chính nó thường trông giữ mấy đứa cháu tôi ngoài đồng, hoàn toàn do lòng tốt, trong khi con gái tôi bị ốm; nó chăm sóc mấy cháu rất tốt và cũng không muốn rời nó ra nữa.
- Người ta kể là một cậu con sinh đôi của lão Barbeau say mê con bé trong buổi lễ Thánh Andoche vừa qua, có phải thế không? - bà cụ Couturier hỏi.
- Thôi nào! - ông cụ Naubin đáp - không nên cho đó là điều quan trọng. Chỉ là một trò đùa trẻ con thôi mà, và gia đình Barbeau, con cái cũng như bố mẹ, đâu phải dại dột, các ông, các bà có hiểu không?
Người ta bàn tán về cô bé Fadette như thế đấy, và thông thường không nghĩ tới những chuyện ấy nhiều, vì hầu như không còn trông thấy cô ta nữa.

Chương XXV
 
Nhưng người năng thấy và chú ý nhiều tới cô gái, chính là Landry Barbeau. Chàng trai cảm thấy trong người như điên như dại khi không được chuyện trò thoải mái với nàng. Nhưng hễ ngồi với nàng một lát, là chàng thấy yên lòng vì được giảng giải điều hơn lẽ thiệt và được an ủi.
Cô bé Fadette, tuy bề ngoài trông trẻ con hơn những cô gái khác, nhưng bên trong lại có một lý trí và một ý chí cao hơn nhiều so với lứa tuổi. Để được như vậy, nàng phải có một sức mạnh tinh thần cao thượng vì trái tim nàng cũng rực lửa, và có thể còn hơn cả trái tim Landry. Nàng yêu chàng đến điên dại, nhưng lại biết tự kiềm chế một cách hết sức khôn ngoan. Bất cứ ngày đêm, nàng lúc nào cũng nghĩ tới chàng, bồn chồn muốn được gặp chàng và khao khát được vuốt ve chàng. Nhưng hễ gặp nhau nàng lại giữ một thái độ trầm tĩnh, nói với chàng lý lẽ ở đời. Thậm chí như  thể nàng chưa bao giờ biết thế nào là ngọn lửa yêu đương, không cho phép chàng nắm tay mình ở chỗ cao hơn cổ tay.
Ở những nơi vắng vẻ, họ thường ngồi bên nhau, thậm chí cả trong đêm khuya tối tăm, Landry như bị bỏ bùa có thể quên mình tới mức chỉ còn biết vâng phục người yêu vì vô cùng lo sợ làm phận lòng nàng, và không dám tin chắc nàng đã yêu mình, chàng sống hết sức trong trắng cạnh nàng, chẳng khác nàng là chị gái mình, và mình là Jeanet, chú bé Cào cào.
Để làm cho Landry quên cái ý nghĩ là mình không hề muốn khích lệ chàng, Fadette nói cho chàng hay những điều nàng hiểu biết, và trong đó, trí tuệ và tài năng tự nhiên của nàng vượt quá những điều dạy dỗ của người bà. Nàng không muốn giấu Landry điều gì, và vì chàng vẫn có chút sợ hãi pháp thuật của mình, Fadette tìm mọi cách làm cho chàng hiểu ma quái tuyệt nhiên không dính dáng tới những bí quyết trong hiểu biết của mình.
- Landry này - một hôm nàng bảo chàng - anh chớ tin sự can thiệp của những linh hồn xấy. Chỉ có một linh hồn và là linh hồn tốt, và là linh hồn của Chúa. Ma vương là chuyện bày đặt của cha xứ; và ma quái, chuyện tầm phào của mấy bà bẻm mép ở nông thôn. Lúc còn bé tẹo, em tin như vậy và sợ bùa phép của bà em. Nhưng bá chế giễu em. Người ta rất có lý khi cho rằng nếu một kẻ nào đó nghi ngờ hết tất cả, thì chính kẻ đó làm cho người khác tin hết tất cả, và không ai ít tin là có Xa tăng hơn những tay phù thủy, tuy họ làm như thế, viện tới Xa tăng trong mọi chuyện. Họ biết rõ là họ chưa từng thấy Xa ăng và chưa bao giờ được Xa tăng mảy may giúp đỡ. Họ biết rõ là họ chưa từng thấy Xa tăng và chưa bao giờ gọi được Xa tăng tới. Bằng chứng là lão chủ  máy xay ở chỗ Đèo con chó - theo lời kể của bà em - đi khắp mọi xó xỉnh với một chiếc chày to tướng để gọi quỷ sứ và theo lời lão - cho nó một trận ra trò. Và người ta nghe lão la hét trong đêm khuya: "Mi có đến không, đồ chó sói? Mi có đến không, đồ chó dại? Mi có đến không, đồ quỷ dữ?" Nhưng không bao giờ ma quái bén mảng. Đến nỗi lão chủ cối xay kiêu ngạo gần như điên dại và cho là quỷ sứ sợ hãi mình.
- Nhưng Fanchon yêu quý - Landry lên tiếng - niềm tin của em cho rằng không hề có ma quái, là thiếu tinh thần Cơ đốc giáo rồi đấy.
- Em không thể tranh cãi việc đó - Fadette đáp - nhưng dù có ma quái, em vẫn tin chắc nó không thể nào đến trên trái đất để lừa gạt và đòi hỏi linh hồn chúng ta, mong tách ra khỏi Chúa lòng lành. Nó không dám hỗn xược đến thế và vì trái đất là của Chúa lòng lành, nên chỉ có Chúa là có thể trị vì đối với mọi người và vật trên trái đất.
Và hết sợ hãi một cách dại đột, Landry không thể không khâm phục cô bé Fadette ngoan đạo biết chừng nào trong mọi ý nghĩ và lời cầu nguyện của nàng, thậm chí ngoan dạo một cách cao thượng hơn mọi người ngoan đạo khác. Nàng yêu Chúa với tất cả ngọn lửa trái tim mình, vì trong mọi việc, nàng có khối óc sôi nổi và con tim yêu thương; và khi nàng nói về tình yêu ấy với Landry, chàng hết sức ngạc nhiên nhận thấy mình dã được huấn luyện để cầu kinh và tuân theo những tập quán trước kia chưa bao giờ tìm hiểu, trong đó chàng trân trọng giữ mình vì ý thức bổn phận, tuy trái tim chưa hề cháy bỏng ngọn lửa kính yêu đối với đấng Tạo hóa, như trái tim cô bé Fadette.

Chương XXVI
 
Trong lúc cùng cô bé Fadette di dạo và chuyện trò, Landry biết được tính năng của các cây dược liệu và tất cả những bài thuốc chữa trị cho người và loài vật. Chẳng bao lâu sau, chàng thử nghiệm trên một con bò cái của lão Caillaud bị đầy hơi vì ăn quá no. Sau khi thầy thuốc thú ý bỏ không chữa, cho rằng nó không thể sống quá một tiếng, Landry cho nó uống thứ nước thuốc sắc mà cô bé Fadette chỉ dẫn chàng từ trước. Chàng hành động bí mật. Sáng hôm sau, khi những người nông dân, rất buồn bã vì mất một con bò cái rất quý, đến lấy xác để chôn, thì thấy bò đang đứng và bắt đầu hít ngửi thức ăn, vẻ tươi tỉnh và gần như đã hết bệnh.
Một lần khác, một chú ngựa con bị rắn độc cắn, và vẫn theo sự hướng dẫn của cô bé Fadette, Landry chữa khỏi khá nhanh. Cuối cùng, chàng cũng thử bài thuốc chống dại trên một con chó ở Priche: chó được chữa khỏi và không cắn một ai. Vì chàng đã tìm cách giấu kín các buổi gặp gô cô bé Fadette, và không hề khoe khoang hiểu biết của mình, người ta cho rằng các con vật được chữa trị khỏi bệnh là nhờ Landry hết lòng chăm sóc. Nhưng lão Caillaud, tuy cũng nghĩ như mọi chủ trại hay tá điền đứng đắn khác, trong lòng vẫn ngạc nhiên:
- Ông lão Barbeau không có tài nãng gì về chữa bệnh cho súc vật, thậm chí không hề gặp may, năm vừa qua, ông lão mất bao nhiêu con vật đẩy thôi, mà cũng không phải là lần đầu. Nhung Landry thì rất mát tay. Người ta dù có học trong nhà trường như các nghệ sĩ, cũng chẳng làm nên trò trống gì, nế́u không khéo tay từ lúc chào đời. Tôi xin thưa rằng Landry là người khéo tay, và đầu óc cậu ta giúp được cậu ta tìm ra những điều thích hợp. Ðó là một tài năng lớn được trời phú có giá trị hơn cả tiền bạc để điều hành tốt một trang trại.
Lão Caillaud không phải là một con người cả tin và thiếu lý trí, lão chỉ nhầm khi cho rằng Landry có tài năng bẩm sinh. Landry không có tài năng nào khác ngoài sự thận trọng và thành thực trong việc áp dụng nhũng điều học được. Nhưng thiên bẩm không hề là chuyện huyền thoại, cô bé Fadette có thiên bẩm ẩy, và với chút xíu kinh  nghiệm hợp lý nhận được của người bà, nàng đã phát hiện và xét đoán - tựa một nhà sáng tạo - những hiệu lực Chúa lòng lành ban cho một số cây cỏ, và một số cách thức sự dụng chúng. Hoàn toàn không phải vì vậy mà cô gái là phù thủy, nàng có lý do để bác bỏ điều đó, nhưng nàng có đầu óc quan sát, so sánh, nhận định, thử nghiệm, và đó là một thiên bẩm, không thể phủ nhận. Ông lão Caillaud có phần đi quá xa. Ông nghĩ là chàng mục đồng này hay bác nông dân kia có “bàn tay mát, “mát" nhiều hay ít, và chỉ cần họ có mặt trong chuồng trại, là có thể có lợi hay có hại cho gia súc. Thế nhưng vì bao giò cũng có một chút chân lý trong những tín ngưỡng sai lầm, người ta phải thừa nhận rằng những sự chăm sóc tận tình, sự sạch sẽ và làm viec tận tâm co tác dụng thành công, còn lười nhác hay dại dột thì hỏng việc.
Landry luôn luôn suy nghĩ và chăm chút tới công việc, và cùng với tình cảm đối với Fadette, là lòng biết ơn đối với những điều được chỉ vẽ và lòng quý trọng đối với tài năng của cô gái. Chàng cũng rất biết ơn nàng đã buộc mình quên chuyện yêu đương trong những buổi dạo chơi và chuyện trò; và cũng thùa nhận nàng thiết tha đối với lợi ích của người tình hơn là đối với niềm vui được không ngừng tán tỉnh va phỉnh nịnh như chàng từng mong ước buổi đầu.
Chẳng bao lâu Landry hoàn toàn say dắm, chàng không hề xấu hổ khi tỏ rõ tình yêu đối với một cô gái từng mang tiếng xấu xí, độc ác và mất dạy. Nếu chàng còn ít nhiều thận trọng giữ ý, chẳng qua vì người anh sinh đôi ma chàng biết rõ thói ganh tị. Trước kia Sylvinet đã phải cố gắng lắm mới chấp nhận không giận hờn chút tình thoáng qua của Landry vói Madelon, chút tình ấy thật hế́t sức nhỏ nhoi và phẳng lặng so với tình cảm hiện nay của chàng đối với Fanchon Fadet.
Nhung nếu vì quá nồng nhiệt trong tình yêu, Landry không thể giữ gìn, thận trọng, thì trái lại, có bé Fadette, với đầu óc thích sự bí ẩn lại không muốn để Landry bị thiên hạ trêu chọc, một cô bé Fadette rốt cuộc yêu chàng say đắm nên không thể gây nên cho chàng những phiề muộn trong gia đình, cô bé ấy đòi hỏi chàng phải tuyệt đối giữ bí mật, và cùng nhau giữ trọn khoảng một năm cho tới khi mối tình của họ phát lộ. Landry làm Sylvinet mất thói quen kiểm soát nhất cứ nhất động của mình; và vùng đất dân cư thưa thớt, khe suối cắt ngang cắt dọc, cây cối um tùm, rất thuận lợi cho những mối tình kín đáo.
Thấy Landry không còn chú ý tới Madclon, Sylvinet hoan hỉ nghĩ bụng Landry không vội vã cắt đứt tình cảm đối với mình để hiến dâng trái tim cho một người đàn bà. Không còn ghen tị, chàng để cho em tự do hơn trong công việc và vui chơi, trong những ngày lễ và ngày nghỉ. Landry không thiếu lý do để đi về. Tối chủ nhật, chàng từ Bessonnière ra đi sớm và mãi nửa đêm mới trở về Priche, nhưng không vấp phải trở ngại gì. Đã đặt sẵn chiếc giường con trong một góc kho lúa, cạnh chuồng gia súc, chàng muốn về lúc nào cũng được mà không hề đánh thức ai. Ngày chủ nhật bao giờ cũng thuộc về chàng cho tới sáng thứ hai. Ông lão Caillaud và người con trai cả, vốn rất nghiêm túc, không bao giờ bước chân vào quán rượu, khôing chơi bời phóng đãng vào những ngày lễ, ngày tết, đã nhận trông coi chăm sóc trang trại trong những ngày ấy để cho đám trẻ trong nhà từng lao động nhiều hơn họ trong tuần - theo lời họ nói - được tự do thi thố, giải trí, theo sự sắp đặt của Chúa lòng lành.
Suốt mùa đông, khi đêm tối giá lạnh, khó có thể tình tự ngoài trời, trên các cánh đồng, Landry và cô bé Fadette có nơi ẩn dật tốt trong một ngọn tháp ở Facot, vốn là một cái chuồng bồ câu, nhưng chim đã bỏ đi từ nhiều năm nay, mái lợp kín đáo và cửa khóa cẩn thận, thuộc về trang trại của ông lão Caillaud, nơi ông sử dụng để cất lương thực dự trữ. Landry có chìa khóa, và ngọn tháp ở tận cùng vùng đất Priche, tương đối gần khúc sông cạn, chính giữa một cánh đồng trồng linh lăng rất kín đáo nên đến quỷ sứ cũng khó có thể bắt chộp được những buổi trò chuyện của cặp tình nhân. Khi thời tiết êm dịu, họ đi lại giữa những khu rừng thưa, rải rác nhiều trong vùng. Chúng vẫn còn là những nơi trú ẩn thuận lợi cho bọn trộm và những đôi uyên ương; nhưng vì trong vùng chúng tôi, không hề có trộm, nên họ tận dụng, và không còn phải sọ hãi hay lo phiền. 

Chương XXVII
 
Nhưng không có một điều bí mật nào có thể kéo dài mãi. Vào một ngày chủ nhật đẹp trời, trong lúc đi dọc bức tường nghĩa trang, Sylvinet bỗng nghe tiếng cậu em sinh đôi đang nói cách mình hai bước chân, phía sau đoạn tường uốn khúc. Landry nói khẽ, nhưng Sylvinet biết rất rõ giọng nói của cậu em nên dù không nghe thành tiếng cũng đoán ra.
- Vì sao em không muốn tới nhảy? - Landry hỏi một người mà Sylvinet không hề trông thấy - Đã lâu lắm rồi, người ta không hề thấy em ở lại sau buổi lễ Mixa nên có thể cho rằng chẳng có gì là sai trái nếu anh, một người đã được coi như không còn quen biết em mời em nhảy. Sẽ không ai bảo anh mời em nhảy là vì tình yêu, mà chỉ vì phép lịch sự, vì anh muốn biết, sau bấy nhiêu ngày tháng, em có còn nhảy giỏi nữa không?
- Không, Landry, không - có tiếng đáp mà Sylvinet không nhận ra giọng của ai vì đã lâu không nghe thấy, sau khi cô bé Fadette xa lánh mọi người, và đặc biệt là xa lánh cậu ta - Không, không nên để người ta chú ý tới em, như thế là tốt hơn hết, vì nếu mời em nhảy một lần, anh sẽ muốn tiếp tục vào tất cả các chủ nhật, và như thế là đủ để người ta bàn tán. Landry, anh hãy tin em khi em nói với anh rằng ngày người ta biết anh yêu em sẽ là ngày bắt đầu những nỗi buồn đau của chúng ta. Sau buổi lễ anh cứ để em về, và sau khi ở nhà một buổi với gia đình và anh trai, anh sẽ tới gặp em ở chỗ chúng ta cùng nhau lựa chọn.
- Thế nhưng không bao giờ cùng nhau nhảy thì thật buồn! - Landry nói - Em thích nhảy biết bao và em nhảy giỏi biết chừng nào, em yêu! Được nắm tay em và để em khiêu vũ trong vòng tay anh, thấy em hết sức dịu dàng, hết sức dễ thương và chỉ nhảy với anh, lòng anh vui sướng biết chừng nào.
- Và chính đó là điều không nên làm chút nào - cô gái nói tiếp - Nhưng Landry yêu thương, em thấy rõ anh luyến tiếc buổi khiêu vũ, và em không hiểu sao anh lại không nhảy. Anh hãy đi nhảy chút đỉnh đi; em sung sướng khi nghĩ anh vui thích, và em sẽ chờ đợi anh một cách kiên nhẫn hơn.
- Ồ! Em quá kiên nhẫn đấy! - Landry nói, giọng không mấy kiên nhẫn - còn anh, thà chịu chặt hai chân còn hơn nhảy với những cô gái anh không hề yêu, và dù có được thưởng một trăm quan, anh cũng không hôn.
- Nhưng nếu em nhảy - Fadette nói tiếp - thì em phải nhảy với những người khác ngoài anh, và cũng phải để cho họ hôn.
- Không đâu! Không được đâu! - Landry bảo - anh không muốn người ta hôn em tí nào.
Sylvinet không còn nghe thấy gì khác ngoài những bước chân xa dần, và để khỏi bị em trai bắt được mình nghe trộm, khi cậu bước về phía mình, vội vã bước vào khu nghĩa trang, và để mặc cậu em đi qua.
Phát hiện này giống như một nhát dao cứa vào trái tim Sylvinet. Chàng không hề tìm cách tìm xem cô gái yêu Landry đắm đuối như vậy là ai. Biết có một con người mà vì người đó Landry bỏ rơi mình, và con người đó chiếm hết tất cả mọi ý nghĩ khiến Landry giấu kín cả người anh sinh đôi, không một lời tâm tình, biết chừng ấy cũng đã đủ lắm rồi. "Chắc hẳn nó không tin mình - Sylvinet nghĩ - và chắc hẳn cô gái mà nó say mê đến thế đã xúi nó sợ mình, ghét mình. Mình không còn ngạc nhiên nữa khi thấy ở nhà, bao giờ nó cũng rầu rĩ và hết sức lo lắng mỗi khi mình muốn hai anh em cùng nhau dạo chơi. Mình không đi dạo, vì nghĩ nó thích đi một mình, nhưng giờ đây, mình sẽ hết sức giữ gìn, không làm nó bối rối. Mình sẽ không nói gì với nó hết; nó sẽ giận mình đã biết được những điều nó không muốn cho mình biết. Mình sẽ đau khổ một mình, trong lúc nó sẽ hoan hỉ vì dứt bỏ được mình".
Sylvinet làm như lời tự hứa, và thậm chí còn làm quá mức cần thiết. Chẳng những không còn tìm cách giữ em ở lại với mình, chàng còn là người ra khỏi nhà trước tiên để khỏi làm em bối rối, rồi ngồi mơ màng trong khu vườn cây ăn quả vì không muốn bước chân đến cánh đồng: “Vì - cậu ta nghĩ - nếu mình gặp Landry ngoài ấy, nó có thể tưởng mình dò xét nó và sẽ tỏ ra cho mình thấy là mình quấy rầy nó”.
Nỗi sầu muộn ngày trước, hầu như đã lãng quên, nay trở lại nặng nề, day dứt và hiện rõ trên gương mặt. Được mẹ ôn tồn động viên, nhưng xấu hổ vì tinh thần yếu đuối, ở tuổi mười tám mà chẳng khác gì tuổi mười lăm, Sylvinet không bao giờ dám thú nhận nỗi đau gặm nhấm tâm can mình.
Tình hình ấy cứu thoát cậu ta khỏi bệnh tật; vì Chúa lòng lành chỉ bỏ rơi những ai tự bỏ rơi bản thân mình, và người có dũng khí chịu đựng nỗi đau thì có sức mạnh chống chọi nỗi đau ấy hơn ngưòi than vãn. Chàng trai sinh đôi tội nghiệp hầu như có thói quen âu sầu với gương mặt nhợt nhạt; thỉnh thoảng lên cơn sốt, và trong lúc cao lớn lên chút ít, vẫn giữ thân hình nhỏ nhắn, mảnh mai. Cậu ta không thật dẻo dai trong công việc tuy biết rõ lao động có lợi cho sức khoẻ. Làm phiền lòng bố vì nỗi buồn của mình đã là quá rồi, Sylvinet không muốn làm ông giận và gây thiệt hại cho ông vì sự hèn nhát. Vì vậy, cậu ta làm việc, và làm việc một cách giận dữ chống lại chính bản thân mình, thường lao động quá sức chịu đựng, và ngày hôm sau quá mệt mỏi, không thể làm nổi việc gì nữa.
- Không bao giờ có thể là một người lao động cường tráng - lão Barbeau nói - nhưng hễ làm được là nó làm, và khi làm, nó không biết giữ sức. Vì vậy tôi không muốn nó đi làm cho người khác: với chút ít sức lực được Chúa ban cho, nó sẽ chết sớm và tôi sẽ phải ân hận suốt đời.
Bà Barbeau nhất mực tán thành những lý lẽ ấy và cố hết sức mang lại niềm vui cho Sylvinet. Bà hỏi nhiều thầy thuốc về sức khỏe của con. Người này bảo phải rất nương nhẹ cậu ta và chỉ cho uống sữa không thôi. Người khác khuyên phải cho làm việc nhiều và uống vang tốt vì yếu đuối nên phải tăng cường thế lực. Bà Barbeau không biết nghe theo ai, chuyện luôn luôn xảy ra khi người ta hỏi ý kiến quá nhiều người.
May sao trong lúc nghi ngờ, bà Barbeau không nghe theo ý kiến nào hết, và Sylvinet đi theo con dường Chúa lòng lành đã mở cho mình, không vấp váp, ngã nghiêng sang phải hay sang trái, và tuy có một chút đau buồn nhưng không đến độ suy sụp cho tới lúc tình yêu cửa Landry bùng nổ, và Sylvinet đau thêm nổi đau cậu ta gây cho em.