CHƯƠNG II
MỘT CÁCH THẦN DIỆU ĐỂ GIẢI QUYẾT NHỮNG TÌNH THẾ RẮC RỐI
(A Magic Formula For Solving Worry Situations)

Bạn muốn biết một phương pháp chắc chắn để giải quyết những tình thế rắc rối - một thuật mà bạn có thể dùng ngay bây giờ, trước khi đọc thêm những chương sau?

Vậy xin bạn để tôi kể phương pháp mà ông Willis H. Carrier đã tìm được. Ông là một kĩ sư, tiếng tăm lừng lẫy, đã sáng tạo ra kỹ nghệ điều hòa không khí (1) và hiện nay đứng đầu nghiệp đoàn Carrier ở Syracuse (2). Phương pháp đó là một trong những thuật khéo nhất mà tôi được biết, để giải quyết những vấn đề rắc rối. Chính ông Carrier đã dạy tôi trong bữa cơm trưa dùng với ông tại Câu lạc bộ kỹ sư ở Nữu Ước.

Ông nói: “Còn trẻ, tôi giúp việc công ty luyện kim Buffalo ở Nữu Ước. Người ta giao cho tôi sáng tạo một máy lọc hơi để dùng trong một nhà máy lớn ở thành phố Crystal, tại Missouri. Công việc đó tốn hàng vạn Mỹ kim, có mục đích lọc hơi trong lò cho hết chất dơ, rồi dùng hơi đó để đốt thay than mà không hại cho máy. Phương pháp lọc đó còn mới mẻ, từ trước mới thí nghiệm có một lần và trong những điều kiện không thuận tiện lắm. Khi tôi bắt tay vào việc ở thành phố Crystal thì những trở lực bất ngờ mới hiện ra. Cái máy tôi tạo ra chạy cũng được, nhưng không hoàn mỹ đúng với lời chúng tôi cam kết.

Khi sự thất bại ấy đã hiển nhiên, tôi choáng váng gần như có kẻ nào đập mạnh vào đầu tôi vậy. Bao tử và ruột tôi như quặn lại. Tôi lo lắng tới nỗi mất ngủ trong một thời gian dài.

Sau cùng lương tri nhắc tôi rằng lo lắng như vậy vô ích và tôi kiếm ra một phương pháp để giải sự ưu tư đó. Phương pháp ấy đã đem cho tôi một kết quả thần diệu, trên 30 năm nay tôi dùng nó để diệt lo. Nó giản dị vô cùng và ai cũng áp dụng được. Có ba giai đoạn:

Giai đoạn thứ nhất: Tôi can đảm phân tích tình thế một cách ngay thẳng và tự hỏi nếu thất bại thì kết quả tai hại nhất sẽ ra sao? Không ai bỏ tù hoặc bắn tôi mà sợ. Điều đó chắc chắn rồi. Có lẽ tôi sẽ mất việc, và cũng có lẽ hãng sẽ gỡ bỏ bộ máy của tôi đi và như vậy cái vốn hai vạn Mỹ kim mà công ty đã bỏ vào việc đó sẽ tan ra khói.

Giai đoạn thứ nhì: Sau khi đã nghĩ tới những kết quả tai hại nhất có thể xảy ra được đó, tôi nhất quyết đành lòng nhận nó, nếu cần. Tôi tự nhủ: Sự thất bại đó là một vố đập vào danh tiếng ta và có thể làm cho ta mất việc. Nhưng dầu việc này mất, ta vẫn có thể kiếm được việc khác thì đã lấy gì làm tai hại cho lắm? Còn về phần các ông chủ của tôi, thì họ sẽ nhận rằng công ty chỉ là đương thí nghiệm một phương pháp mới để tẩy hơi. Thí nghiệm ấy làm tốn cho họ 20.000 Mỹ kim, song họ có thể chịu được sự lỗ lã đó. Họ sẽ tính vào quỹ nghiên cứu vì như đã nói, đây chỉ là một cuộc thí nghiệm.

Sau khi đã xét được những kết quả tai hại nhất có thể xảy ra, và đành lòng nhận nó, nếu cần, tôi cảm thấy một điều cực kỳ quan trọng: là tức thì tinh thần tôi lại thảnh thơi bình tĩnh như xưa vậy.

Giai đoạn thứ ba: Từ lúc ấy, tôi bình tĩnh dùng hết thời giờ và nghị lực để kiếm cách giảm bớt cái hại của những kết quả mà tôi đã cam lòng chịu nhận.

Tôi rán tìm cách cho bớt lỗ. Tôi thí nghiệm nhiều lần và sau cùng thấy chắc rằng nếu chịu bỏ thêm chừng 5.000 Mỹ kim nữa để cải tạo một bộ phận thì máy của chúng tôi sẽ hoàn toàn. Chúng tôi làm đúng như vậy, và... hãng chúng tôi chẳng những đã khỏi lỗ hai vạn Mỹ kim mà còn được lời vạn rưỡi Mỹ kim là khác.

Tôi tin chắc rằng không bao giờ tôi nghĩ ra được cách cải thiện đó nếu tôi cứ rối rắm như trước. Vì sự lo lắng có cái kết quả khốc hại là làm cho ta mất khả năng tập trung tư tưởng. Khi ta lo, óc ta luôn chuyển từ ý này qua ý khác, và cố nhiên ta mất hẳn năng lực quyết định. Trái lại khi chúng ta can đảm nhìn thẳng vào những kết quả khốc hại và đành lòng chịu nhận nó, thì lập tức ta bỏ ngay được hết những nỗi lo lắng tưởng tượng để tự đặt ta vào một tình trạng khách quan có thể giúp ta tập trung hết tư tưởng vào vấn đề mà ta đang cần giải quyết.

Chuyện tôi vừa kể xảy ra đã lâu rồi. Nhưng phương pháp ấy đã có kết quả mỹ mãn tới nỗi từ đấy tới nay tôi luôn luôn dùng nó và nhờ nó mà đời tôi gần như không biết lo là gì nữa”.

Nay xét về tâm lý thì vì đâu mà phương pháp của ông Willis H. Carrier lại quý báu và có kết quả thần diệu như vậy? Có phải chỉ vì nó kéo ta qua khỏi một đám sương mù mà trong đó ta đang dò dẫm? Nó đặt chân ta trên một khu đất vững chắc. Ta biết rõ ta hiện đứng đâu. Khi ta không có một căn bản chắc chắn, thì sao có thể hi vọng tính toán, suy nghĩ kỹ về một vấn đề gì được?

Giáo sư William James, người sáng lập ra khoa tâm lý thực hành, đã mất từ 38 năm rồi, nhưng nếu bây giờ ông còn sống mà được nghe nói tới phương pháp đó thì chắc ông cũng nhiệt liệt hoan nghênh. Tại sao tôi biết chắc vậy? Vì chính ông đã khuyên học sinh của ông: “An tâm nhận cảnh ngộ ấy đi” vì “nếu ta bằng lòng chịu nhận sự đã xảy ra, ấy là bước đầu đi tới sự thắng những tai hại trong bất kỳ biến cố nào”.

Ông Lin Yutang (Lâm Ngữ Đường) trong một cuốn sách được rất nhiều người đọc: Sự quan trọng của đời sống (3), cũng nghĩ như vậy. Triết gia Trung Quốc có nói: “Nhận chân sự chẳng may nhất đã xảy ra là tìm được sự bình tĩnh chân thiệt trong tâm hồn rồi (4). Xét về tâm lý, tôi tưởng khi nhận như vậy, nghị lực của ta không bị trói buộc nữa”.

Mà chính vậy! Khi ta đã chịu nhận sự chẳng may nhất thì ta có còn gì để mất nữa đâu, và như vậy tức là ta tự đặt vào một tình thế chỉ có lợi mà vô hại. Ông Willis H. Carrier nói: “Khi tôi ngó thẳng vào sự chẳng may nhất, tức thì tôi tìm lại được sự bình tĩnh đã mất trong những ngày trước; từ đó tôi suy nghĩ được”.

Có lý lắm, phải không bạn? Vậy mà có cả triệu người quay cuồng lo lắng làm hại đời mình, vì họ không chịu nhận sự chẳng may nhất, không chịu rán cải thiện tình thế, không chịu vớt vát những vật còn chưa chìm trong khi thuyền đắm. Đáng lẽ gây dựng lại sản nghiệp của họ, họ lại đâm ra “gây lộn một cách chua chát và kịch liệt với số phận” khiến cho đời phải tăng thêm số người mắc bệnh chán đời.

Chắc các bạn muốn biết thêm một người khác đã áp dụng định thức thần diệu của Willis H. Carrier ra sao? Xin bạn nghe chuyện của một người chủ hãng bán dầu xăng ở Nữu Ước, trước kia có theo học lớp giảng của tôi:

“Tôi bị tống tiền! Tôi vẫn không tin có thể xảy ra như vậy được. Tôi vẫn không tin rằng ở xã hội này lại có thể xảy ra chuyện y như trên màn ảnh đó được. Nhưng chuyện đã xảy ra thiệt. Công ty dầu xăng mà tôi làm chủ có một số xe và một số tài xế chuyên đi giao hàng. Lúc đó vì chiến tranh, dầu xăng bị hạn chế gay gắt và người ta chỉ giao cho chúng tôi vừa đủ số xăng để phân phát cho khách hàng thôi. Hình như có vài người tài xế của chúng tôi ăn bớt - mà tôi không hay - số xăng phải giao cho các thân chủ để bán lại cho các «khách hàng» chợ đen của họ.

Tôi không hề để ý tới những sự gian lận đó mãi cho tới hôm có một người lại thăm tôi tự xưng là Thanh tra của chính phủ và đòi tôi một số tiền trà nước. Hắn nói hắn có đủ tài liệu, bằng cớ về hành động bất lương của bọn tài xế của tôi và nếu tôi không chịu đút lót hắn thì hắn sẽ tư (5) những tài liệu đó sang Biện lý cuộc (6).

Tôi biết chắc riêng tôi, tôi không phải lo gì hết. Nhưng tôi cũng lại biết rằng theo luật thì hãng tôi phải chịu trách nhiệm về hành động của người làm công. Hơn nữa, nếu việc đó đưa ra tòa, và đăng trên mặt báo thì sẽ tai hại cho công ty không ít. Mà tôi lấy làm vinh dự về công ty của chúng tôi lắm; vì chính ông thân tôi đã sáng lập ra nó từ 24 năm về trước.

Tôi lo lắng tới nỗi hóa đau, mất ăn, mất ngủ ba ngày ba đêm. Tôi luôn luôn quay cuồng. Nên đấm mõm nó năm ngàn Mỹ kim hay là bảo thẳng nó cứ việc làm tới, muốn ra sao thì ra? Dù quyết định cách nào thì kết cục cũng là tai hại.

Rồi một đêm chủ nhật, bỗng dưng tôi mở cuốn: Quẳng gánh lo đi mà người ta đã phát cho tôi trong khi theo lớp giảng của ông Carnegie về thuật nói trước công chúng. Tôi bắt đầu đọc. Tới chuyện của ông Willis H. Carrier tôi gặp lời khuyên: «Hãy nhìn thẳng vào sự tai hại». Và tôi tự hỏi: «Nếu ta không chịu hối lộ nó, mặc cho nó đưa tài liệu ra Biện lý cuộc thì sự tai hại nhất nếu có, sẽ đến mực nào?».

Tức thì tôi tự trả lời: «Bất quá là bị tan tành sự nghiệp, bị phá sản vì những bài báo rêu rao chớ không lẽ bị ngồi tù được!».

Nghĩ vậy tôi liền tự nhủ: «Được lắm, phá sản thì cũng đành. Nhưng rồi sao nữa?

Rồi thì chắc chắn là mình phải đi kiếm việc làm. Mà kiếm việc làm thì đã sao chưa? Mình thạo về nghề buôn dầu xăng và có thể gặp nhiều hãng rất vui lòng dùng mình». Sau khi thầm giải quyết như thế, tôi đã bắt đầu thấy dễ chịu hơn. Bức màn âm u bao phủ tôi trọn ba ngày ba đêm, nay đã vén cao lên được một chút. Những lo lắng của tôi cứ dịu lần đi và tôi bỗng ngạc nhiên thấy tôi đã suy nghĩ được.

Bây giờ tôi đã đủ sáng suốt để bước tới giai đoạn thứ ba là cải thiện sự tai hại nhất. Trong khi tôi tìm giải pháp thì vấn đề tự hiện ra dưới mắt với một quan điểm mới. Tôi nghĩ: «Nếu mình kể rõ tình cảnh cho ông luật sư của mình, thì có lẽ ông kiếm được một lối ra mà mình không nghĩ tới chăng? Và tôi nhận rằng, thiệt tôi đã ngu, có một điều dễ dàng như thế mà sao trước không nghĩ tới». Nhưng trước kia nào tôi có suy nghĩ gì đâu, tôi chỉ lo lắng thôi. Cho nên tôi nhất quyết sáng hôm sau, việc đầu tiên là lại kiếm ông luật sư. Quyết định vậy rồi tôi lên giường ngủ say như một khúc gỗ.

Sáng hôm sau gặp nhau, ông luật sư của tôi khuyên tôi nên đích thân lại thăm ông Biện lý rồi kể tường tận câu chuyện cho ông hay. Tôi làm đúng như vậy. Vừa kể xong, tôi ngạc nhiên hết sức nghe ông Biện lý nói rằng mấy tháng nay ông đã nghe đồn nhiều về bọn tống tiền đó, và chính thằng tự xưng là nhân viên của chính phủ ấy chỉ là một tên lừa đảo mà sở Công an đương lùng bắt. Sau cơn lo lắng ba đêm ba ngày ròng rã, để đắn đo xem có nên tặng quân bất lương 5.000 Mỹ kim không, mà được nghe lời nói ấy, thiệt nó nhẹ người làm sao!

Kinh nghiệm đó dạy tôi một bài học mà không bao giờ tôi quên (7). Từ ngày ấy, mỗi lần gặp một vấn đề làm tôi lo lắng thì tôi lập tức áp dụng định thức của ông già Willis H. Carrier”.

Cũng gần vừa lúc ông Willis H. Carrier lo lắng về cái máy lọc hơi của ông tại thành phố Crystal, thì có một anh chàng ở Broken Bow (8) nghĩ đến việc viết di chúc. Tên anh là Earl P. Haney. Anh bị ung thư trong ruột (9). Bác sĩ dặn anh ta kiêng thức này thức khác, và đừng lo lắng gì hết, phải hoàn toàn bình tĩnh. Họ cũng khuyên anh ta nên lập di chúc đi thì vừa.

Bệnh anh bắt buộc anh phải bỏ một địa vị cao sang và đầy hứa hẹn cho tương lai. Anh không còn việc gì làm nữa, chỉ còn chờ cái chết nó từ từ tới.

Bỗng anh nẩy ra một quyết định, một quyết định lạ lùng và đẹp đẽ. Anh nói: “Chẳng còn sống được bao lâu nữa thì tận hưởng thú đời đi. Từ trước tới nay ta vẫn ao ước đi du lịch thế giới trước khi chết. Giờ là lúc nên khởi hành đây”. Rồi anh ta mua giấy tàu.

Các vị bác sĩ ngạc nhiên vô cùng. Họ biểu anh Haney: “Chúng tôi phải cho ông hay, nếu ông đi du lịch như vậy người ta sẽ phải quẳng thây ông xuống biển cả!”.

Anh đáp: “Không đâu! Thân nhân tôi đã hứa chôn tôi trong một miếng đất nhà tại Broken Bow. Vậy tôi sẽ mua một quan tài và mang theo”.

Anh ta mua một quan tài, chở xuống tàu, rồi thương lượng với công ty để khi chết xác được giữ trong phòng lạnh cho đến lúc tàu về đến bến. Rồi anh đi du lịch với tinh thần của ông già Omar (10) trong bốn câu thơ này:


Trong khi du lịch, anh luôn luôn “chén chú chén anh” (12). Trong một bức thư tôi còn giữ đây, anh ta nói: “Tôi uống huýt ki xô đa, hút xì gà, ăn đủ thứ; cả những món đặc biệt của mỗi xứ lạ, độc có thể giết tôi được. Tôi tận hưởng thú ở đời hơn bao giờ hết. Gặp gió mùa, dông tố, đáng lẽ chết vì sợ, thế mà không. Trong khi nguy hiểm, tôi lại thấy phấn khởi và cảm hứng bội phần. Tôi bài bạc, ca hát, làm quen với bạn mới, thức tới nửa đêm. Khi tới Trung Quốc và Ấn Độ, tôi mới nhận thấy những nỗi lo lắng về công việc làm ăn của tôi hồi ở nhà, so với nỗi nghèo nàn đói rét ở phương đông còn là một cảnh Thiên đường. Nghĩ vậy tôi không lo lắng vô lý nữa và thấy khỏe khoắn trong người. Khi về tới Mỹ tôi cân lên thêm bốn, năm kí lô (13). Tôi gần như quên rằng đã có hồi đau bao tử và đau ruột. Không bao giờ tôi mạnh hơn lúc ấy. Tôi vội vàng bán lại chiếc quan tài cho một nhà chuyên lo đám tang và trở lại làm ăn. Từ hồi đó tôi chưa hề đau thêm một ngày nào nữa”.

Lúc đó anh Earl P. Haney chưa được biết thuật của Willis H. Carrier để diệt nỗi lo. Mới rồi anh ta nói với tôi: “Bây giờ tôi nhận thấy rằng tôi đã theo đúng phương pháp ấy mà không hay. Tôi an phận nhận lấy cái tai hại nhất có thể xảy ra, tức là sự chết. Rồi tôi rán cải thiện nó bằng cách tận hưởng những ngày còn lại”. Anh ta tiếp: “Nếu sau khi xuống tàu tôi còn lo lắng, thì chắc chắn là tôi đã nằm trong quan tài mà trở về nhà rồi. Nhưng tôi đã để cho tinh thần hữu dưỡng và hết lo nghĩ. Sự bình tĩnh trong tâm hồn đã phát ra một nguồn sinh lực mới. Nhờ vậy mà tôi thoát chết” (Earl P. Haney nay đang sống ở số 52 đại lộ Wedgemere, thị trấn Winchester, bang Massachusetts).

Định thức trên đã giúp ông Willis H. Carrier bớt được số tiền 20.000 Mỹ kim, giúp cho một nhà buôn ở Nữu Ước khỏi phải nộp 5.000 Mỹ kim cho bọn tống tiền và giúp anh Earl P. Haney tự cứu được mạng mình thì bạn cũng có thể nhờ nó mà giải quyết được ít nhiều nỗi lo lắng của bạn, phải chăng? Cũng có thể nó sẽ giải quyết cho bạn một vài vấn đề khác mà từ trước bạn cho rằng không có cách nào giải quyết được, biết đâu chừng?

Vậy định lệ thứ nhì là: Nếu bạn gặp một vấn đề rắc rối thì áp dụng ngay định thức thần diệu say này của Willis H. Carrier:

1. Bạn tự hỏi: “Cái tai hại nhất có thể xảy ra được” là gì?
2. Nếu không tài nào thoát được thì sẵn sàng nhận đi.
3. Rồi bình tĩnh tìm cách cải thiện nó.

__________
(1) Tiếng Pháp là “conditionnement de l’air” phương pháp làm cho nhiệt độ và trạng thái ẩm thấp của không khí trong một phòng thay đổi theo ý muốn của mình.
(2) Thuộc New York (hacthu).
(3) & (4) Tức cuốn Sống Đẹp, bản dịch Nguyễn Hiến Lê, NXB Văn hóa, 1993.
(5) Tư tức là chuyển đạt, từ xưa thường dùng để nói việc chuyển văn kiện hay tài liệu lên một cơ quan nào đó (hacthu).
(6) Nguyên văn “District Attorney’s office”. District Attorney là một công chức đại diện cho chính phủ về mặt tố tụng (hacthu).
(7) Nguyên văn “a lasting lesson” (hacthu).
(8) Thuộc Nebraska (hacthu).
(9) Nguyên văn “duodenal ulcers”, tức là loét tá tràng. Dịch giả đã lược bỏ tuyên bố của bác sĩ về tình trạng bệnh anh chàng này là “incurable case”, tức là vô phương cứu chữa (hacthu).
(10) Tức Omar Khayyám, nhà thông thái người Ba Tư thời trung đại (hacthu).
(11) Một bài thơ Rubaiyat (một thể thơ tứ tuyệt) của Omar (hacthu).
(12) Nguyên văn “However, he didn’t make the trip «sans wine».”, “sans wine” là từ xuất hiện trong câu cuối cùng của bài thơ (hacthu).
(13) Nguyên văn “I had gained ninety pounds.” (hacthu).

Mấy năm trước, một buổi sáng, một ông hàng xóm gõ cửa tôi, bảo chúng tôi phải đi chủng đậu (1) ngay. Ông là một trong số hàng ngàn người tình nguyện đi gõ cửa từng nhà ở khắp châu thành Nữu Ước để nhắc nhở dân chúng. Những người sợ sệt nối đuôi nhau hàng giờ tại nhà thương, sở chữa lửa, sở Công an và cả trong những xí nghiệp để được chủng đậu. Hơn 2.000 bác sĩ và nữ điều dưỡng làm việc náo nhiệt ngày và đêm. Tại sao lại có sự kích thích đó? Là vì khi ấy châu thành Nữu Ước có tám người lên đậu và hai người chết. Hai người chết trong dân số tám triệu người!

Tôi đã sống trên 37 năm ở Nữu Ước, vậy mà chưa có một người nào lại gõ cửa tôi bảo phải đề phòng chứng ưu sầu, một chứng do cảm xúc sinh ra trong 37 năm qua đã giết người một vạn lần nhiều hơn bệnh đậu!

Không có một người nào lại gõ cửa cho tôi hay rằng hiện nay trong nước Mỹ, cứ mười người có một người bị chứng thần kinh suy nhược mà đại đa số những kẻ đó đều do ưu tư và cảm xúc bất an mà sinh bệnh. Cho nên tôi phải viết chương này để gõ cửa bạn và xin bạn đề phòng.

Bác sĩ Alexis Carrel, người được giải thưởng Nobel về y học, đã nói: “Những nhà kinh doanh không biết thắng nỗi ưu sầu thì sẽ chết sớm”. Mà các bà nội trợ cũng vậy, các ông thú y cũng vậy, các bác thợ nề cũng vậy.

Mấy năm trước, nhân dịp nghỉ, tôi đánh xe dạo vùng Texas và New Mexico với bác sĩ O. F. Gobe, một trong những vị trưởng ban y tế của sở Hỏa xa Santa Fé. Chúng tôi bàn về những tai hại của lo lắng và bác sĩ nói: “Bảy chục phần trăm các bệnh nhân đi tìm y sĩ đều có thể tự chữa hết bệnh nếu bỏ được nỗi lo lắng và sợ sệt. Ấy xin đừng nghĩ rằng tôi cho bệnh của họ là bệnh tưởng! Họ có bệnh thiệt, như những người đau nặng vậy. Mà có khi bệnh của họ còn nguy hiểm hơn nhiều nữa, chẳng hạn như bị thần kinh suy nhược mà trúng thực (2), có ung thư trong bao tử (3), đau tim, mất ngủ, nhức đầu và bị chứng tê liệt.

Những bệnh đó không phải là tưởng tượng, tôi biết rõ vậy, vì chính tôi đã bị ung thư bao tử trong 12 năm trời.

Sợ sinh ra lo. Lo làm cho tinh thần căng thẳng, ta cáu kỉnh, hại cho những dây thần kinh trong bao tử, làm cho dịch vị biến chất đi và thường sinh chứng vị ung (4).”

Bác sĩ Joseph F. Montague, tác giả cuốn: “Bệnh đau bao tử do thần kinh” cũng nói đại khái như vậy. Ông bảo “không phải thức ăn làm cho tôi có ung thư trong bao tử mà nguyên nhân chính là cái ưu tư nó cắn rứt tôi” (5).

Bác sĩ W. C. Alvarez ở dưỡng đường Mayo (6) thì nói: “Những ung thư trong bao tử sưng thêm hay tiêu bớt đi là tùy sự mệt nhọc của bộ thần kinh tăng hay giảm”.

Một cuộc nghiên cứu 15.000 người đau bao tử ở nhà thương Mayo đã chứng thực điều ấy. Trong năm người thì bốn người cơ thể không có gì khác thường hết. Sợ, lo, oán ghét, tánh vô cùng ích kỷ, không biết thích nghi với hoàn cảnh, những cái đó nhiều khi là nguyên nhân của bệnh đau bao tử và chứng vị ung. Bệnh thứ hai này có thể giết bạn được, theo tờ báo Life nó đứng hạng thứ mười trong những bệnh nguy hiểm nhất.

Mới rồi tôi có giao dịch bằng thư từ với Bác sĩ Harold C. Habein ở dưỡng đường Mayo. Trong kỳ hội họp thường niên của các y sĩ và các nhà giải phẫu, ông đọc một tờ thông điệp về công cuộc nghiên cứu các chứng bệnh của 176 vị chỉ huy các xí nghiệp. Sau khi cho cử tọa biết rằng tuổi trung bình của họ là 44 năm, ba tháng ông nói non một phần ba các vị chỉ huy ấy mắc một trong ba chứng này: đau tim, có ung thư trong bao tử và mạch máu căng quá (7). Những bệnh đó là những bệnh đặc biệt của hạng người luôn luôn sống một đời gay go, ồn ào, rộn rịp. Bạn thử nghĩ coi: một phần ba những nhà chỉ huy các xí nghiệp đã tự hủy hoại thân thể vì các chứng đau tim, vị ung và mạch máu căng khi chưa đầy 45 tuổi. Sự thành công của họ đã phải trả với một giá đắt quá (8). Mà chưa chắc gì họ đã thành công. Ờ thử hỏi, ta có thể nói được là thành công khi ta làm ăn phát đạt nhưng lại mắc chứng đau tim hoặc vị ung chăng? Có ích lợi gì cho ta không nếu ta chiếm được cả phú nguyên của thế giới mà phải mất sức khỏe? Dù ta giàu có đến đâu đi nữa thì mỗi ngày cũng chỉ ăn có ba bữa, và đêm chỉ ngủ một giường. Nói cho rộng thì người chỉ huy các xí nghiệp quyền hành lớn, nhưng có hơn gì anh đào đất không? Có lẽ còn kém nữa, vì anh đào đất thường ngủ say hơn họ, ăn ngon miệng hơn họ. Thiệt tình tôi muốn làm anh thợ gặt (9) ở Alabama ôm cây đờn “Banjo” mà khảy từng tưng còn hơn làm chủ một công ty xe lửa hoặc một công ty thuốc hút (10) để tới 45 tuổi sức khỏe bị hủy hoại đến nỗi tiều tụy thân hình.

Nói tới thuốc hút tôi lại nhớ tới một nhà sản xuất thuốc nổi danh nhất thế giới, mới chết vì bệnh đau tim trong khi ông ta đi nghỉ vài ngày giữa một khu rừng ở Canada. Ông ta lượm hằng triệu bạc mà chết, chết hồi 61 tuổi. Chắc chắn ông đã đem cái thời gian khổ hạnh trong đời ông để đổi lấy cái mà được gọi là “thành công trong sự làm ăn” đó.

Theo ý tôi, nhà sản xuất thuốc hút đó chưa thành công bằng nửa thân phụ tôi, một nông phu ở Missouri mất hồi 89 tuổi, gia sản không có tới một đồng.

Các y sĩ ở Mayo nói rằng khi dùng kính hiển vi để xem xét dây thần kinh của những người chết vì đau bệnh này (11) thì thấy những dây đó bề ngoài cũng lành mạnh như những dây thần kinh của Jack Dempsey, một tay quán quân về quyền thuật (12). Bệnh của họ không do thần kinh suy nhược mà do những cảm xúc như ưu tư, lo lắng, sợ sệt, thất vọng. Platon (13) nói: “Các bác sĩ có một lỗi lầm lớn nhất là họ chỉ rán trị thân thể, không nghĩ tới trị tinh thần mà thân thể và tinh thần là một, không thể trị riêng được”.

Phải đợi 23 thế kỷ sau, y học mới chịu xác nhận sự thật quan trọng ấy. Chúng ta đương phát triển một phương pháp trị liệu mới mẻ là phương pháp (14) trị cả cơ thể lẫn thần kinh. Công việc đó lúc này cần thiết vì y học đã trị được nhiều bệnh do vi trùng như bệnh đậu mùa, bệnh dịch tả, bệnh sốt rét (15) và hàng chục bệnh khác mà đã giết hằng triệu mạng người. Nhưng y học vẫn chưa trị được những bệnh tinh thần (16), không do vi trùng mà do những cảm xúc như lo lắng, sợ sệt, oán ghét, thất vọng, những bệnh (17) mỗi ngày một tăng với tốc độ rất gớm ghê.

Các bác sĩ nói rằng hiện nay cứ 20 người Mỹ (18) thì có một người phải nằm nhà thương điên trong một thời gian không kỳ hạn. Và khi tổng động viên, hồi chiến tranh vừa rồi, cứ sáu thanh niên thì phải loại đi một vì thần kinh có bệnh hoặc suy nhược.

Vậy nguyên nhân của chứng thần kinh thác loạn (19) là gì? Không ai biết được đủ hết. Nhưng chắc chắn là trong nhiều trường hợp, sợ sệt và lo lắng là hai nguyên nhân chính. Những người lo lắng, mệt mỏi thường không biết thích nghi với những sự thật chua chát của đời, cứ muốn sống cách biệt hẳn với người chung quanh và tự giam mình trong một thế giới tưởng tượng để khỏi phải ưu phiền.

Như tôi đã nói, tôi luôn luôn để trên bàn cuốn Quẳng gánh lo đi để được khỏe mạnh (20) của Bác sĩ Edward Podolsky. Dưới đây là nhan đề vài chương trong cuốn ấy:

Lo lắng có hại cho tim ra sao?
Mạch máu căng (21) là do lo lắng quá độ.
Chứng phong thấp có thể vì lo lắng mà phát sinh.
Hãy thương hại bao tử mà bớt lo đi.
Lo lắng quá có thể sinh ra chứng cảm hàn.
Những lo lắng ảnh hưởng tới hạch giáp trạng tuyến ra sao?
Chứng tiểu đường (nước tiểu có nhiều đường) của những người lo lắng quá.

Một cuốn sách trứ danh khác, nghiên cứu về lo lắng là cuốn: “Loài người tự hại mình” (22) của Bác sĩ Karl Menninger ở dưỡng đường Mayo, trị bệnh thần kinh. Cuốn đó cho biết nếu ta để những cảm xúc phá hoại xâm chiếm đời ta thì ta sẽ làm hại thân ta đến mực nào. Nếu bạn muốn đừng tự hại bạn nên mua cuốn ấy. Đọc nó đi. Rồi đưa cho người quen đọc. Sách giá bốn Mỹ kim. Tôi dám nói quyết không có số vốn nào bỏ ra mà có thể mang lợi về cho bạn bằng số tiền ấy.

Kẻ khỏe mạnh nhất mà ưu phiền thì cũng hóa đau được, Đại tướng Grant thấy như vậy trong những ngày sắp tàn cuộc Nam Bắc phân tranh (23). Đây là câu chuyện: Đại tướng bao vây đồn Richmond (24) đã 9 tháng. Quân đội của Đại tướng Lee ở trong đồn, đói, rách, bị đánh bại. Từng bộ đội một (25) đã đào ngũ. Còn những toán binh khác thì họp nhau lại trong trại vải bố mà tụng kinh, la, khóc, mê hoảng, một triệu chứng tan rã hoàn toàn. Sau đó họ đốt những kho bông và thuốc lá ở Richmond, lại đốt cả kho binh khí, rồi trốn khỏi châu thành, trong khi những ngọn lửa giữa đêm bốc ngụt trời. Đại tướng Grant vội vàng hỏa tốc đuổi theo, bao vây hai bên sườn quân địch, mà kỵ binh do Sheridan cầm đầu thì đón phá đường rầy và cướp những toa xe lương thực của đối phương.

Chỉ huy trận đó, Đại tướng Grant nhức đầu kịch liệt, mắt mờ gần như đui, tới nỗi phải đi sau quân đội rồi té xỉu và đành ngừng lại ở một trại ruộng. Ông chép trong tập ký ức (26) của ông: “Suốt đêm đó tôi ngâm chân trong nước nóng và hột cải (27), lại đắp hột cải trên cổ tay, trên gáy, mong đến sáng sẽ hết nhức đầu”.

Sáng hôm sau, ông tỉnh táo ngay, nhưng không phải nhờ ở hột cải mà nhờ ở bức thư xin đầu hàng của Đại tướng Lee do một kỵ binh phi ngựa mang tới.

Ông viết: “Khi vị võ quan kia lại gần tôi, tôi còn nhức đầu như búa bổ, nhưng đọc xong bức thư, tôi khỏi liền”.

Như vậy chắc chắn Đại tướng đau chỉ vì lo nghĩ, cảm xúc mạnh quá nên khi hết lo, lại vững bụng, vì công việc đã hoàn thành thì ông bình phục lại ngay.

Bảy mươi năm sau, Henry Morgenthau Jr, giám đốc quốc khố trong nội các của Tổng thống Franklin D. Roosevelt, ưu tư tới nỗi đau rồi bất tỉnh (28). Ông chép trong nhật ký rằng ông lo lắng ghê gớm khi Tổng thống mua trong một ngày 4.400.000 thùng lúa, khiến giá lúa phải tăng lên (29). Việc đó làm cho ông mê man bất tỉnh (30), về nhà ăn trưa xong ông nằm bẹp đến hai giờ.

Muốn biết ưu tư làm hại ta ra sao, tôi không cần tra cứu trong thư viện hoặc tìm tòi hỏi y sĩ. Tôi chỉ cần ngồi tại bàn viết, ngó qua cửa sổ là thấy ngay một nhà mà con quỷ ưu tư đã phá phách làm cho người ta bị chứng thần kinh suy nhược, và một nhà khác có người đàn ông bị bệnh tiểu đường vì quá ưu tư. Người đó làm nghề buôn đường, khi nào giá đường trên thị trường hạ (31) thì ngược lại chất đường trong máu và nước tiểu y cứ tăng lên.

Montaigne, một triết gia Pháp trứ danh, lúc được bầu làm thị trưởng tỉnh Bordeaux là tỉnh quê ông, đã nói với dân chúng: “Tôi sẽ tận tâm lo công việc cho tỉnh nhà nhưng tôi cũng phải giữ gìn phổi và gan của tôi” (32).

Còn ông hàng xóm của tôi ở trên kia thì lo lắng về giá đường đến nỗi đường vô cả huyết quản ông (33) và suýt giết ông nữa.

Ngoài ra ưu tư còn có thể sinh chứng phong thấp và sưng khớp xương (34), khiến kẻ mắc bệnh không đi được, phải dùng xe để đẩy. Bác sĩ Russel L. Cecil dạy y khoa tại trường Đại học Cornell được khắp thế giới công nhận là một nhà chuyên môn về chứng sưng khớp xương. Ông đã kể bốn nguyên nhân chính thường sinh ra chứng này. Ấy là:

1. Đau khổ trong hôn nhân.
2. Suy bại về tài chánh.
3. Cô độc và ưu phiền.
4. Uất hận (35).

Tất nhiên là còn nhiều nguyên nhân nữa, vì có nhiều loại sưng khớp xương do những lẽ rất khác nhau, nhưng, tôi nhắc lại, những nguyên nhân thường gặp nhất là bốn nguyên nhân kể trên. Chẳng hạn một ông bạn tôi trong thời kinh tế khủng hoảng bị phá sản: bị hãng hơi định cắt hơi dùng trong nhà và bị ngân hàng dọa bán căn nhà mà ông đã cầm. Còn người vợ ông ta thì bỗng bị chứng sưng khớp xương hành dữ dội, thuốc thang, kiêng cữ thế nào cũng không bớt, mãi cho tới khi tài chánh trong nhà được phong túc hơn thì bệnh mới tuần tự mà lui.

Ưu tư lại có thể sinh ra chứng sâu răng nữa. Bác sĩ William I.L. McGonigle nói trong một tờ thông điệp đọc trước hội nha y của Mỹ: “Những cảm xúc khó chịu như khi ta lo lắng, sợ sệt, bàn cãi luôn luôn, rất dễ làm cho chất vôi trong cơ thể phân phát không đều và ta sinh ra sâu răng”. Bác sĩ kể chuyện một thân chủ của ông có hai hàm răng rất tốt. Khi vợ y thình lình đau, y lo quá, sinh ngay chứng đau răng. Trong ba tuần vợ nằm nhà thương thì y có chín cái răng sâu.

Bạn đã bao giờ thấy một người có bệnh trong giáp trạng tuyến hoạt động dị thường không? Tôi đã thấy nhiều lần. Họ run cầm cập, như những kẻ sợ chết vậy. Mà có lẽ họ cũng sợ quá thiệt. Giáp trạng tuyến, cái hạch điều hòa cơ thể của ta này, lúc ấy như nổi dóa lên làm cho tim đập mạnh và toàn cơ thể hoạt động ồ ạt, sôi nổi như một cái lò than đúc thép mở tung các cửa cho hơi và không khí ùa vào. Và nếu không trị ngay, thì người bệnh có thể đến chết được như tự thiêu vậy.

Mới rồi tôi đưa một người bạn mắc chứng đó lại Philadelphia kiếm một bác sĩ chuyên môn nổi danh và đã kinh nghiệm được 38 năm rồi. Bạn có biết bác sĩ này khuyên các bệnh nhân ra sao không? Ông viết lời khuyên bằng sơn trên một tấm bảng gỗ treo trên tường giữa phòng khách để cho người bệnh nào cũng thấy. Dưới đây là lời khuyên ấy mà tôi đã chép vào một bao thư trong khi tôi ngồi chờ đợi.

“Nghỉ ngơi và giải trí

Không có gì giải trí và làm cho óc ta được nghỉ ngơi bằng lòng tín ngưỡng, giấc ngủ, âm nhạc, vui cười (36).

Ta phải tin ở Thượng đế và tập ngủ cho ngon.
Nên thích những bản nhạc hay và ngó cái bề mặt tức cười của đời (37).
Như vậy ta sẽ thấy khỏe mạnh và sung sướng”.

Đến lúc khám bệnh, câu đầu tiên bác sĩ hỏi bạn tôi là câu này: “Ông ưu tư nỗi gì mà tới tình trạng đó?”. Và ông khuyên nếu không quẳng gánh lo đi thì còn bị nhiều biến chứng khác như đau tim, vị ung và tiểu đường. Vị bác sĩ trứ danh nói: “Tất cả những chứng đó đều là anh em chú bác với nhau, anh em chú bác ruột”. Thì chắc chắn vậy rồi vì tất cả đều do ưu tư mà sinh ra!

Khi tôi phỏng vấn cô Merle Oberon (38), cô tuyên bố rằng cô nhất định quẳng gánh lo đi (39), vì cô biết cái ưu tư sẽ tàn phá cái nhan sắc của cô, cái bảo vật quý nhất, nhờ nó cô nổi danh trên màn ảnh.

Cô nói: “Khi tôi bắt đầu làm đào hát bóng, tôi lo lắng sợ sệt quá. Mới ở Ấn Độ tới Luân Đôn tìm việc mà không quen ai ở đây hết. Tôi có lại xin việc tại nhiều nhà sản xuất phim nhưng không một ai mướn tôi. Mà tiền giắt lưng thì ít, tiêu gần cạn rồi. Trong hai tuần tôi chỉ ăn bánh và uống nước lạnh. Đã lo lại đói nữa. Tôi tự nhủ: «Có lẽ mình sẽ nguy mất không bao giờ được làm đào hát bóng đâu. Xét kỹ thì mình không kinh nghiệm, chưa đóng trò lần nào, vậy chắc chỉ có nhan sắc của mình là giúp mình được rồi».

Tôi đi lại tấm gương, ngó trong đó đã thấy sự lo lắng đã làm cho dung nhan tôi tiều tụy làm sao! Những nét nhăn đã bắt đầu hiện, do bàn tay tàn phá của ưu tư. Rồi đó tôi tự nhủ: «Phải thôi ngay đi! Không được ưu tư nữa. Chỉ có cái nhan sắc giúp ta được việc. Vậy đừng tàn phá nó bằng cách chuốc lấy lo phiền».”

Ta thấy ít nguyên nhân phá hoại nhan sắc một người đàn bà mau chóng bằng ưu tư. Nó làm cho họ già đi, tính tình hóa chua cay. Nó hủy dung nhan họ, làm cho hai hàm răng họ nghiến chặt lại, làm cho nét nhăn hiện trên mặt. Họ có vẻ luôn luôn cáu kỉnh, tóc họ bạc, hoặc rụng, nước da họ sinh ra đủ thứ mụn, nhọt, ghẻ, lác.

Bệnh đau tim là tên sát nhân số một ở Mỹ. Trong chiến tranh vừa rồi (40), khoảng một phần ba triệu người chết trên trận địa, nhưng cũng trong thời gian đó, bệnh đau tim giết tới hai triệu nhân mạng, trong số đó có một nửa (41) đau vì quá lo lắng và sống một đời ồ ạt, rộn rịp quá. Phải, chứng đau tim là một nguyên nhân chính, khiến Bác sĩ Alexis Carrel thốt ra câu này: “Những nhà kinh doanh không biết thắng ưu sầu sẽ chết sớm”.

Người da đen ở phương nam và người Trung Hoa ít khi đau tim vì lo lắng, nhờ họ đã nhìn đời một cách bình tĩnh. Số bác sĩ chết vì đau tim nhiều gấp 20 lần so với nông phu chết về bệnh đó, vì các bác sĩ sống một đời rộn rịp quá. Đó là cái lẽ nhân nào quả nấy.

William James nói: “Trời có thể tha lỗi cho ta được, nhưng bộ thần kinh của ta thì không khi nào dung thứ ta hết”.

Và đây là một điều ngạc nhiên vô cùng, gần như không tin được. Tại Mỹ mỗi năm, số người tự tử lại nhiều hơn số người chết trong năm bệnh truyền nhiễm lan rộng nhất.

Tại sao vậy? Chỉ tại họ “ưu tư” (42) quá đó!

Khi bọn quân phiệt tàn bạo của Trung quốc muốn hành hạ một tội nhân nào (43), họ trói tay chân kẻ bất hạnh rồi đặt dưới một thùng nước cứ đều đều nhỏ giọt... từng giọt... từng giọt... không ngừng... ngày và đêm trên đầu y. Sau cùng tội nhân thấy khổ sở như búa đập vào đầu và hóa điên. Phương pháp đó được người Y Pha Nho dùng trong những buồng tra tấn (44) và Hitler dùng trong các trại giam.

Ưu tư nào khác những giọt nước kia? Nó đập, đập, đập không ngừng vào thần kinh ta, đủ sức làm cho ta điên và tự tử được.

Khi tôi còn là một đứa nhỏ nhà quê ở Missouri, tôi nghe người ta tả cảnh vạc dầu ở âm phủ mà sợ quá muốn chết ngất. Nhưng thật không ai tả cảnh vạc dầu ở cõi trần này hết, cảnh thê thảm của những kẻ quá ưu tư. Chẳng hạn, nếu bạn ưu tư luôn năm suốt tháng, thì một ngày kia bạn có thể bị một chứng bệnh đau ghê gớm vô cùng tức là chứng đau nhói ở ngực (angine de poitrine).

Hỡi bạn thanh niên, nếu bạn bị chứng đó thì bạn sẽ phải kêu trời, một tiếng kêu trời rùng rợn như sắp chết, không có tiếng kêu nào so sánh cho ngang (45). Nếu đem tiếng gào khóc của Âm ti so với tiếng kêu trời đó chỉ là tiếng ca êm ái trong bài “thằng cuội” của trẻ nhỏ (46). Bạn sẽ tự than: “Trời hỡi trời! Nếu tôi hết được bệnh này thì tôi sẽ sung sướng tuyệt trần, thề không bao giờ còn lo buồn gì nữa” (Bạn cho tôi nói quá ư? Xin bạn cứ hỏi vị y sĩ thường chữa bệnh cho bạn thì biết (47)).

Bạn có thích sống không? Có muốn sống lâu và khỏe mạnh để hưởng cái vui “ăn ngon ngủ kỹ là tiên trên đời” không? Thích vậy, muốn vậy, bạn cứ theo đúng lời khuyên sau đây, cũng lại của Bác sĩ Alexis Carrel nữa. Ông nói: “Kẻ nào giữ được tâm hồn bình tĩnh giữa những đô thị huyên náo thời nay, kẻ đó sẽ không bị bệnh thần kinh”.

Bạn có giữ được như vậy chăng? Nếu bạn là một người bình thường, vô bệnh, bạn có thể trả lời: “Có”. Chắc chắn “có”. Phần đông chúng ta mạnh khỏe hơn là ta tưởng. Chúng ta có những năng lực tiềm tàng mà có lẽ chưa bao giờ dùng tới. Ông Thoreau đã nói trong cuốn Walden bất hủ của ông:

“Tôi không thấy cái gì làm tôi phấn khởi bằng khả năng nâng cao đời sống của tôi do sự gắng sức có ý thức... Khi ta tự tin, tiến theo con đường đẹp đẽ tự vạch ra và gắng sức sống theo đời sống đã phác họa trong đầu, thì ta có thể thành công một cách rất không ngờ”.

Chắc chắn nhiều độc giả cũng đầy nghị lực và năng lực tiềm tàng như cô Olga K. Jarvey ở Coeur d’Alène, Idaho. Trong những trường hợp bi đát nhất, cô nhận thấy cô có thể diệt được ưu tư. Vậy thì tôi tin chắc bạn và tôi, chúng ta cũng có thể diệt ưu tư được, nếu chúng ta theo những chân lý cổ truyền mà tôi bàn tới trong cuốn này. Olga K. Jarvey chép lại cho tôi như vầy: “Tám năm rưỡi trước tôi bị chứng ung thư nó suýt làm tôi chết lần mòn, vô cùng đau đớn. Những y sĩ tài giỏi nhất trong nước, tức là các bác sĩ ở dưỡng đường Mayo đều nói rằng tôi sẽ chết. Lúc đó tôi dường như ở một con đường cùng, đứng trước cửa Âm ti mở sẵn. Nhưng chao ôi! Tôi còn trẻ, tôi không muốn chết! Trong cơn thất vọng tôi dùng điện thoại kêu vị bác sĩ đương chữa cho tôi để mà rên la, mà kể lể nỗi thất vọng đang chiếm cứ lòng tôi. Song bác sĩ nóng nảy ngắt lời ngay: «Cái gì vậy, cô Olga? Phải can đảm lên chứ! Nếu cứ la hét như vậy thì mau chết lắm. Bệnh của cô rất nguy hiểm thiệt đấy. Nhưng phải can đảm chống với nó. Đừng ưu phiền nữa mà kiếm việc gì làm cho khuây khỏa đi». Ngay lúc đó, tôi nắm chặt tay, thề một cách quả quyết đến nỗi móng tay đâm sâu vào da thịt, đến nỗi thấy lạnh mình, mồ hôi chảy ròng ròng theo sống lưng. Tôi thề rằng: «Ta không ưu phiền nữa! Ta không rên la nữa! Và nếu tinh thần thắng được thể chất, ta sẽ sống».

Bệnh nặng không có thể dùng quang chất (48) được, phải cho chạy quang tuyến (49) vào ung thư luôn trong 30 ngày, mỗi ngày mười phút rưỡi. Riêng bệnh của tôi các bác sĩ đã cho chạy quang tuyến trong 49 ngày, mỗi ngày 14 phút rưỡi. Nhưng mặc dầu xương tôi gần lòi khỏi da, như những mỏm đá trên sườn đồi, mặc dầu chân tôi nặng như chì, tôi cũng chẳng hề ưu phiền! Tôi không khóc một tiếng, tôi cứ mỉm cười! Phải, tôi bắt buộc tôi phải mỉm cười.

Tôi không điên tới mức tin rằng chỉ mỉm cười thôi mà hết được bệnh nội ung (50), song tôi quyết tin rằng tinh thần khoan khoái giúp cơ thể thắng được tật bệnh. Dù sao đi nữa lần đó tôi đã tìm thấy một phép trong những phép mầu nhiệm để trị bệnh nội ung. Mấy năm gần đây, tôi mạnh khỏe khác thường chính là nhờ những lời phấn khởi của Bác sĩ McCaffery: «Hãy can đảm chống với bệnh: đừng ưu phiền nữa, làm việc gì cho khuây khỏa đi!»”.

Để kết luận, tôi muốn chép lại câu của Bác sĩ Alexis Carrel mà bạn đã đọc ở đầu chương: “Những nhà kinh doanh không biết thắng ưu sầu sẽ chết sớm”.

Bọn tín đồ cuồng nhiệt của nhà tiên tri Mohammed thường xăm trên ngực những câu trong kinh thánh Koran. Tôi cũng muốn các vị độc giả cuốn này xăm lên ngực câu: “Những nhà kinh doanh không biết thắng ưu sầu sẽ chết sớm”.

À mà đâu biết được! Bác sĩ Carrel muốn nói cả tới bạn đó không chừng!

Tóm tắt phần thứ nhất

Quy tắc thứ nhất: Nếu bạn muốn hết lo thì bắt chước William Osler: “Ngày nào sống ngày nấy, cách biệt hẳn với ngày trước và ngày sau. Đừng lo trước về tương lai. Cứ nghĩ tới nội việc hôm nay thôi”.

Quy tắc thứ nhì: Lần sau nếu con quỷ ưu phiền tấn công bạn và dồn bạn vào một xó thì xin bạn cứ đọc câu thần chú sau này của Willis H. Carrier:

a. Bạn tự hỏi: “Nếu ta không giải quyết được vấn đề đó thì cái gì tai hại nhất có thể xảy tới cho ta được?”
b. Rồi bạn tự nhận trước cái tai hại ấy đi, nếu cần.
c. Sau cùng bạn bình tĩnh tìm xem có cách nào cải thiện tình thế được không - cái tình thế mà bạn đã chịu nhận trước rồi đó.

Quy tắc thứ ba: Bạn nên nhớ rằng ưu phiền tàn phá sức khỏe của bạn. “Những nhà kinh doanh không biết thắng ưu sầu sẽ chết sớm”.

__________
(1) Tức là chủng ngừa bệnh đậu mùa (hacthu).
(2) Nguyên văn “nervous indigestion”, tức là một chứng bệnh khó tiêu hóa do lo lắng (hacthu).
(3) & (4) Nguyên văn “stomach ulcer(s)”, tức là các chứng bệnh đau loét bao tử. Trong sách này, dịch giả dùng cụm từ “ung thư bao tử” hoặc “vị ung” cho thuật ngữ “stomach ulcer(s)” (hacthu).
(5) Nguyên văn “You do not get stomach ulcers from what you eat. You get ulcers from what is eating you”, tạm dịch là “Bạn không bị mắc các chứng đau loét bao tử từ những cái bạn ăn. Mà bạn bị từ những cái đang ăn bạn”. Câu nói của vị bác sĩ này có dùng biện pháp chơi chữ (hacthu).
(6) Nguyên văn “the Mayo Clinic”, đây là một trung tâm y tế lớn ở Minnesota, nổi tiếng thế giới với chất lượng hàng đầu. Dịch giả thường dịch là “dưỡng đường Mayo”, ngoài ra có chỗ dịch là “nhà thương Mayo” (hacthu).
(7) Nguyên văn “heart disease, digestive-tract ulcers, and high blood pressure” (hacthu).
(8) Nguyên văn “What price success!”, tạm dịch “Quả là sự thành công đáng giá!”, một cách châm biếm trào phúng (hacthu).
(9) Nguyên văn “a share-cropper”, tương tự như nông dân đi làm mướn cho chủ đất ở nước ta (hacthu).
(10) Tức là thuốc lá (hacthu).
(11) Phần đầu tuyên bố của các y sĩ Mayo nói trên bị lược bỏ, đó là các bệnh nhân có vấn đề về thần kinh chiếm hơn một nửa số giường bệnh. Và đoạn xem xét dây thần kinh này bắt nguồn từ việc khám nghiệm tử thi những bệnh nhân đó (hacthu).
(12) Chính xác hơn là quyền Anh (hacthu).
(13) Triết gia Hy Lạp trứ danh thời cổ đại (hacthu).
(14) Nguyên văn “psychosomatic medicine” (hacthu).
(15) Nguyên văn “yellow fever”, tức là bệnh sốt vàng da (hacthu).
(16) Nguyên văn “the mental and physical wrecks”, tức là sự suy nhược cả thể chất lẫn tinh thần (hacthu).
(17) Nguyên văn “Casualties caused by these emotional diseases”, vậy đối tượng có sự gia tăng ghê gớm ở đây nên hiểu không phải là các chứng bệnh, mà là các bệnh nhân - tức là những nạn nhân của các bệnh do cảm xúc đó (hacthu).
(18) Nguyên văn “every twenty now alive”, tức là 20 người vẫn còn đang sống (hacthu).
(19) Nguyên văn “insanity”, tức là bệnh điên hay mất trí (hacthu).
(20) Nguyên văn Stop Worrying and Get Well (hacthu).
(21) Nguyên văn “High blood pressure”, tức là cao huyết áp (hacthu).
(22) Nguyên văn “Man Against Himself” (hacthu).
(23) Nguyên văn “Civil War”, tức là Nội chiến Mỹ, trong đó tướng Lee thống lĩnh quân đội Liên minh miền Nam suốt cuộc chiến, còn tướng Grant là chỉ huy sau cùng của quân đội Liên minh miền Bắc (hacthu).
(24) Nguyên văn chỉ có tên Richmond (không có từ nào ám chỉ đồn lũy), trong chiến tranh đây là thủ đô của Liên minh miền Nam, nay là thủ phủ Virginia (hacthu).
(25) Nguyên văn “Entire regiments”, tức là toàn bộ các trung đoàn (hacthu).
(26) Nguyên văn “Memoirs”, tức là hồi kí (hacthu).
(27) Tức là mù tạt (hacthu).
(28) & (30) Nguyên văn “dizzy”, tức là chóng mặt, choáng váng (hacthu).
(29) Nguyên văn “when the President, in order to raise the price of wheat, bought 4.400.000 bushels in one day”, tức là “để tăng giá lúa mì Tổng thống đã mua 4,4 triệu giạ lúa mì trong một ngày” (hacthu).
(31) Bản tiếng Anh không đề cập người này làm nghề gì, còn chuyện giá đường hạ chắc là nhầm lẫn, vì nguyên văn là “When the stock market down”, tức là “Khi thị trường chứng khoán xuống dốc”.
(32) Nguyên văn “I am willing to take your affairs into my hands but not into my liver and lungs”, tạm dịch là “Tôi sẵn lòng nhận lấy việc của các bạn vào đôi tay mình chứ không phải vào gan và các lá phổi của tôi” (hacthu).
(33) Nguyên văn “This neighbor of mine took the affairs of the stock market into the blood stream”, tức là ông hàng xóm này đem chuyện thị trường chứng khoán vào huyết quản, ở đây không có đề cập gì đến chuyện giá đường như đã nói ở (31) (hacthu).
(34) Nguyên văn “arthritis”, còn gọi là viêm khớp (hacthu).
(35) Nguyên văn “Long-cherished resentments”, tức là những uất hận được nuôi dưỡng từ lâu trong lòng (hacthu).
(36) Nguyên văn đây là 2 câu thơ: câu đầu là “The most relaxing recreating forces are a healthy”, và câu sau là “religion, sleep, music, and laughter”. Như vậy có thể hiểu là 4 thứ lòng tín ngưỡng, giấc ngủ, âm nhạc, và vui cười đều phải có tính chất lành mạnh (hacthu).
(37) Nguyên văn “see the funny side of life” (hacthu).
(38) Nữ minh tinh người Anh gốc Ấn, nổi tiếng với vai Cathy trong phim Wuthering Heights năm 1939, tựa Việt thường dịch là Đồi gió hú (hacthu).
(39) Nguyên văn “she refused to worry”, tức là “cô cự tuyệt với sự lo lắng”. Dịch giả thường dùng cụm từ “quẳng gánh lo đi” để dịch cho cụm từ “stop worrying”, nhưng ở đây là một ngoại lệ (hacthu).
(40) Tức Thế chiến II (hacthu).
(41) Các con số nạn nhân ở đây chắc chỉ xét trong phạm vi nước Mỹ (hacthu).
(42) Nguyên văn “The answer is largely: «Worry.»”, vậy từ “ưu tư” ở đây chính là câu trả lời cho câu hỏi tại sao ở trước đó (hacthu).
(43) Nguyên văn “their prisoners”, tức là tù nhân của chúng (hacthu).
(44) Nguyên văn “the Spanish Inquisition”, tức là tòa án dị giáo Tây Ban Nha thời trung cổ, Tây Ban Nha ngày xưa còn gọi là Y Pha Nho (hacthu).
(45) Nguyên văn “Boy, if that ever hits you, you will scream with agony”, “scream with agony” tạm dịch là “gào thét trong sự đau đớn cực độ” (hacthu).
(46) Nguyên văn “Your screams will make the sounds in Dante’s Inferno sound like Babes in Toyland”. Trong bản dịch, “Âm ti” chắc ám chỉ “Dante’s Inferno” - Inferno, tiếng Ý tức là địa ngục, là phần đầu trong kiệt tác thơ La Divina Commedia của Dante; còn ““thằng cuội” của trẻ nhỏ” chắc ám chỉ Babes in Toyland, một vở nhạc kịch (operetta) của Victor Herbert (hacthu).
(47) Nguyên văn “ask your family physician”, tức là “hãy hỏi bác sĩ gia đình của bạn”. Dịch vụ bác sĩ gia đình là dịch vụ còn mới mẻ ở nước ta (hacthu).
(48) Tức là radium (hacthu).
(49) Chính xác hơn là quang tuyến X, còn gọi là tia X (hacthu).
(50) Tức là bệnh ung thư (hacthu).

PHẦN THỨ NHÌ
NHỮNG THUẬT CĂN BẢN ĐỂ PHÂN TÍCH NHỮNG VẤN ĐỀ RẮC RỐI (1)
(Basic Techniques In Analysing Worry)
 

CHƯƠNG IV
LÀM SAO PHÂN TÍCH VÀ GIẢI QUYẾT NHỮNG VẤN ĐỀ RẮC RỐI
(How To Analyse And Solve Worry Problems)

Định thức thần hiệu của Willis H. Carrier, ở chương II phần nhất có thể giải quyết được hết thảy những vấn đề rắc rối không? Tất nhiên là không. Vậy thì phải làm sao? Phải tập phân tích theo ba giai đoạn căn bản sau đây:

1. Vạch rõ những sự kiện (3).
2. Phân tích những sự kiện.
3. Quyết định, rồi hành động theo quyết định đó.

Thì cố nhiên rồi, phải không bạn? Vâng. Aristote (4) đã dạy ta vậy và cũng đã dùng cách ấy. Bạn và tôi, chúng ta cũng phải dùng cách ấy nữa, nếu chúng ta muốn giải quyết những việc rắc rối nó giày vò ta ngày đêm, đổi cuộc đời của ta thành cảnh địa ngục.

Chúng ta hãy xét định lệ thứ nhất đã: Vạch rõ những sự kiện. Tại sao việc đó lại quan trọng như vậy? Vì thiếu sự kiện thì không sao giải quyết vấn đề một cách sáng suốt được. Thiếu nó chúng ta chỉ còn có thể quay cuồng trong sự hỗn độn mà thôi. Đó là ý riêng của tôi chăng? Không đâu, đó là ý của ông Herbert E. Hawkes quá cố, hồi sinh tiền, khoảng 20 năm về trước, làm khoa trưởng trường Đại học Columbia (5). Ông đã giúp 200.000 sinh viên giải quyết những vấn đề rắc rối; và ông nói với tôi: “Sự hỗn độn là nguyên nhân chánh của sự lo lắng”. Ông giảng: “Phân nửa những nỗi lo lắng của loài người là do người ta cứ rán tìm một quyết định trước khi thu thập đủ những sự kiện để làm nền tảng cho quyết định đó. Ví dụ nếu tôi có một vấn đề phải giải quyết trước ba giờ chiều thứ ba sau, thì tôi nhất định không quyết định gì hết trước ngày thứ ba. Trong thời gian ấy, tôi chuyên tâm thu thập hết sức sự kiện liên quan tới vấn đề. Tôi vẫn ngủ kỹ như thường. Chỉ chuyên tâm kiếm sự kiện thôi. Và ngày thứ ba sau, nếu tôi đã thu thập được đủ các sự kiện thì giải pháp tự nó tới, khỏi phải kiếm”.

Tôi hỏi liệu có phải ông muốn nói rằng ông đã hoàn toàn trừ hết được nỗi lo lắng không. Ông đáp: “Phải, tôi tưởng có thể chân thành nói rằng đời tôi bây giờ gần như tuyệt được hết nỗi lo rồi. Tôi nhận thấy rằng nếu dùng hết thời giờ vào việc tìm tòi những sự kiện một cách vô tư, khách quan, thì khi nhận thức những sự kiện ấy, ưu tư sẽ tan dần đi” (6).

Xin bạn cho tôi nhắc lại câu đó: “Nếu dùng hết thời giờ vào việc tìm tòi những sự kiện một cách vô tư, khách quan, thì khi nhận thức những sự kiện ấy, ưu tư sẽ tan dần đi”.

Vậy mà phần đông chúng ta hành động ra sao? Ông Thomas Edison (7) đã rất trang nghiêm nói rằng: “Loài người tìm đủ cách để tránh sao cho khỏi mất công nghĩ - cho nên chúng ta dù có chịu khó kiếm những sự kiện đi nữa thì chúng ta cũng chỉ hành động như những con chó săn chim, nghĩa là chỉ chạy theo những sự kiện nào chống đỡ cho ý của ta đã nghĩ rồi, và bỏ quên những sự kiện khác đi! Chúng ta chỉ dùng những sự kiện nào biện hộ cho hành động của chúng ta, ý muốn của ta và bào chữa cho những định kiến của ta thôi!”

Y như lời ông André Maurois (8) đã nói: “Cái gì hợp với sở thích của ta thì ta cho là đúng. Không hợp với sở thích của ta thì ta nổi khùng lên”.

Như vậy có khó giải quyết được các vấn đề cũng là dĩ nhiên. Có khác chi giải một bài toán đệ nhị cấp (9) mà nhất định theo giả thuyết hai với hai là năm không? Mà trên đời có bao nhiêu người cứ nhất định nói rằng hai với hai là năm - có khi là 500 nữa - rồi làm cho đời sống của họ và của người khác thành một cảnh địa ngục.

Vậy ta phải làm sao? Ta phải giữ đừng cho cảm xúc xen vô những suy nghĩ của ta, nghĩa là như khoa trưởng Hawkes đã nói, phải thu thập những sự kiện một cách “vô tư, khách quan”.

Việc đó không phải dễ, vì trong lúc chúng ta lo lắng, cảm xúc thường lên tới cao độ. Nhưng tôi đã kiếm được hai cách (10) này nó giúp tôi đứng dang ra xa vấn đề của tôi, để xét những sự kiện một cách sáng suốt và khách quan.

1. Khi rán kiếm sự kiện, tôi làm như thu nhập (11) nó không phải cho tôi mà cho một người khác. Cách đó giúp tôi nhận xét một cách lạnh lùng, khách quan, và diệt được hết những cảm xúc.

2. Trong khi thu nhập những sự kiện về một vấn đề rắc rối, thỉnh thoảng tôi làm bộ như một luật sư bênh vực cho quan điểm ngược với quan điểm của tôi. Nói cách khác là tôi rán thu thập đủ những sự kiện chống lại tôi, trái với ý muốn của tôi (12).

Rồi tôi chép lại cả những lý lẽ thuận lẫn những lý lẽ nghịch, và tôi thường thường nhận thấy rằng sự thật ở vào một nơi nào đó, khoảng giữa hai thái cực ấy.

Tôi xin tóm lại. Bạn cũng vậy, tôi cũng vậy, cả ông Einstein (13), cả Tòa án tối cao của Hoa Kỳ nữa, không ai có đủ thông minh để tìm được một quyết định sáng suốt về bất kỳ một vấn đề nào, nếu trước hết không chịu thu thập đủ những sự kiện đã. Ông Thomas Edison hiểu điều đó, nên khi chết, ông để lại 2.500 cuốn sổ nhỏ, trong đó ghi đầy những sự kiện về mọi vấn đề mà hồi sinh tiền ông đã giải quyết (14).

Vậy định lệ thứ nhất là: thu thập những sự kiện. Hãy bắt chước khoa trưởng Hawkes, đừng cố giải quyết những nỗi khó khăn trước khi đã thu thập đủ sự kiện một cách vô tư.

Tuy vậy, thu thập hết những sự kiện ở trên trái đất này cũng không ích lợi gì cho ta nếu ta không phân tích và giải đoán nó.

Tôi đã phải trả một giá rất mắc bài học này (15): phải viết những sự kiện đó lên giấy rồi mới phân tích chúng một cách dễ dàng được. Chỉ một việc chép sự kiện lên giấy và đặt vấn đề một cách rõ ràng cũng đã giúp ta đi được một quãng đường dài tới một sự quyết định hợp lý rồi. Đúng như Charles Kettering (16) đã nói: “Khéo đặt vấn đề là đã giải quyết nó được một nửa”.

Tôi xin lấy thực tế chứng minh điều đó. Người Trung Hoa nói một bức vẽ giá trị hơn một vạn tiếng nói. Vậy tôi thử vẽ cho bạn thấy một người đã thực hành phương pháp đó ra sao. Ấy là ông Galen Litchfield, một trong những nhà doanh nghiệp thành công nhất ở miền Tây Mỹ (17). Tôi quen ông từ lâu (18). Năm 1942, ông đang ở Trung Hoa khi quân Nhật chiếm Thượng Hải. Ông kể cho tôi truyện sau này:

“Ít lâu sau khi tụi Lùn (19) chiếm Trân Châu cảng, chúng ùa vào Thượng Hải. Hồi ấy tôi làm giám đốc một công ty bảo hiểm nhân mạng ở đó. Chúng phái một «thanh toán viên nhà binh» lại hãng tôi - viên này là một đô đốc - và ra lệnh cho tôi giúp đỡ võ quan đó trong khi thanh toán tài sản của công ty. Tôi không có quyền từ chối. Tôi phải hợp tác nếu không… mà «nếu không» nghĩa là chết chắc chắn.

Không còn cách nào khác, tôi đành tỏ vẻ làm đúng chỉ thị của chúng. Nhưng tôi không biên vào trong bảng thống kê một số đảm bảo đáng giá 750.000 Mỹ kim vì tôi nghĩ những đảm bảo ấy thuộc về chi nhánh ở Hồng Kông, không liên quan gì tới tài sản của hãng ở Thượng Hải. Mặc dầu vậy tôi cũng lo rằng nếu tụi Lùn tìm ra thì tôi sẽ khốn đốn với chúng chớ chẳng chơi. Và quả thiệt chúng thấy liền.

Khi chúng khám phá ra điều ấy thì tôi không có mặt tại phòng giấy. Chúng gặp người đầu phòng kế toán của tôi. Người này kể lại với tôi rằng tên đô đốc Lùn nổi tam bành lên, giậm chân chửi thề, bảo tôi là quân ăn trộm, quân phản nghịch, rằng tôi đã cả gan khiêu khích quân đội Thiên Hoàng! Tôi hiểu như vậy nghĩa là gì rồi. Tôi sẽ bị giam vô «nhà cầu» (20) của chúng.

«Nhà cầu!» Tức là phòng hành tội của hiến binh Nhật Bổn (21)! Bạn bè của tôi có nhiều người chẳng thà tự tử chứ không chịu bị giam trong khám đó. Còn những bạn khác thì chết ở đấy sau mười ngày tra tấn. Mà bây giờ chúng đã sắp nhốt tôi vô cái ngục hiểm độc kia!

Tôi làm gì lúc ấy? Tôi hay tin chiều chúa nhật (22). Chắc chắn là tôi đã chết điếng. Và tôi đã chết điếng thật, nếu không có sẵn một phương pháp nhất định để giải quyết những nỗi khó khăn. Từ lâu rồi mỗi lần gặp nỗi lo lắng gì thì luôn luôn tôi lại bàn đánh máy, đánh hai câu hỏi sau này, rồi đánh luôn những câu trả lời nữa:

1. Tôi lo cái gì đây?

2. Làm sao tránh được bây giờ? (23)

Trước kia tôi thường trả lời miệng mà không chép lên giấy, nhưng từ lâu tôi bỏ lối ấy vì nhận thấy rằng chép những câu hỏi và trả lời lên giấy làm cho óc tôi sáng suốt hơn.

Vậy chiều chúa nhật đó, tôi vào thẳng trong phòng tôi tại hội Thanh niên theo Thiên Chúa giáo ở Thượng Hải, lấy máy đánh chữ ra đánh: 1. Tôi lo cái gì đây?

Lo sáng mai sẽ bị nhốt vào «nhà cầu».

Rồi tôi lại đánh câu hỏi thứ nhì:

2. Làm sao tránh được bây giờ?

Tôi suy nghĩ hằng giờ rồi chép lại bốn hành động mà tôi có thể làm được và những kết quả có thể xảy ra của mỗi hành động ấy.

1. Tôi có thể giảng giải cho viên đô đốc Nhật. Nhưng y không nói tiếng Anh. Dùng một người thông ngôn để rán giảng giải cho y thì chỉ làm cho y thêm nổi giận và có thể đưa tôi đến chỗ chết được, vì y tính vốn độc ác lắm, sẽ không cho tôi giảng giải gì hết mà giam ngay tôi vào «nhà cầu».

2. Có thể kiếm cách trốn được không? Không. Chúng luôn luôn rình tôi. Nếu bỏ phòng của tôi ở hội Thanh niên theo Thiên Chúa giáo mà đi chắc bị bắt và bị đem bắn liền.

3. Tôi có thể ở lì trong phòng này mà không lại hãng nữa. Nhưng làm vậy viên đô đốc Nhật sẽ ngờ vực, sẽ cho lính lại bắt và giam tôi ngay vào «nhà cầu» không cho tôi nói tới nửa lời.

4. Sáng thứ hai, tôi có thể lại hãng như thường lệ. Như vậy có thể gặp được dịp may là viên đô đốc Nhật bận việc quá sẽ quên điều tôi đã làm. Mà nếu y nghĩ tới thì có thể rằng y đã bớt giận không la ó quát tháo (24) nữa. Được vậy thì tốt lắm, còn rủi y có quát tháo (25) thì tôi cũng có dịp để rán giảng giải cho y. Vậy sáng thứ hai cứ xuống hãng như thường lệ, và cứ hành động như không có gì xảy ra thì còn có hai dịp may để khỏi bị nhốt vào «nhà cầu».

Nghĩ vậy và quyết định theo kế thứ tư rồi - nghĩa là sáng thứ hai cứ xuống hãng như thường lệ - tức thì tôi thấy vô cùng nhẹ nhàng thư thái.

Sáng hôm sau, khi tôi vào hãng, viên đô đốc Nhật đã ngồi đó, miệng ngậm điếu thuốc. Y ngó tôi trừng trừng như mọi lần, nhưng không nói gì hết. Và nhờ Trời phù hộ, sáu tháng sau y trở về Tokyo, thế là hết lo.

Như tôi nói, lần đó tôi thoát chết có lẽ nhờ chiều chúa nhật ngồi chép lại những hành động có thể làm được cùng những kết quả có thể xảy ra được của mỗi hành động. Do đó tôi được bình tĩnh để quyết định. Nếu không thì có lẽ tôi đã vùng vẫy, do dự để rồi đâm quàng đâm xiên dưới sức xô đẩy của tình thế. Nếu tôi đã không suy nghĩ kỹ rồi mới quyết định thì có lẽ tôi đã cuồng loạn vì lo sợ cả buổi chiều chúa nhật, mất ngủ đêm đó, và sáng thứ hai, xuống hãng, mặt mũi bơ phờ, hoảng sợ. Chỉ bấy nhiêu cũng đủ làm cho viên đô đốc Nhật nghi ngờ và tra khảo tôi rồi.

Đã kinh nghiệm nhiều lần, tôi thấy rằng sự quyết định là một điều rất quan trọng (26). Chính sự không có lấy một mục đích nhất định, sự chạy loanh quanh hoài như điên khùng nó sinh ra bệnh thần kinh suy nhược và biến đổi đời sống của ta thành một cảnh địa ngục. Tôi nghiệm 50 phần trăm những nỗi lo lắng của tôi tiêu tan đi, khi tôi quyết định một cách chắc chắn, rõ ràng và khi tôi thi hành quyết định đó (27) thì 40 phần trăm nữa cũng biến mất.

Vậy tôi chỉ cần làm bốn công việc sau này là khoảng 90 phần trăm những nỗi lo lắng của tôi tan hết:

1. Viết rõ ràng lên giấy những nỗi lo lắng của tôi.
2. Viết lên giấy những giải pháp có thể theo được.
3. Lựa lấy một giải pháp.
4. Bắt đầu thi hành ngay quyết định ấy”.

Ông Galen Litchfield bây giờ là giám đốc ở Viễn Đông cho công ty Starr, Park và Freeman.

Như trên kia tôi đã nói, ông hiện nay là một trong những nhà doanh nghiệp Mỹ lớn nhất ở châu Á. Ông thú với tôi rằng ông thành công, một phần lớn là nhờ ông biết phân tích những vấn đề rắc rối của ông rồi quả quyết hành động tức thì (28).

Vì đâu mà phương pháp của ông có kết quả đẹp đẽ như vậy? Vì nó thực tế (29) và đi thẳng vào trung tâm vấn đề, nhưng thứ nhất vì nó là kết quả của định luật thứ ba rất quan trọng này: Phải làm cái gì để chống với tình thế (30). Nếu không hoạt động, thì dù có thu thập, phân tích sự kiện cũng chỉ là công dã tràng thôi.

William James nói: “Khi đã quyết định và bắt đầu hành động rồi thì đừng lo nghĩ gì về kết quả ra sao nữa”. Ông muốn nói: Một khi đã quyết định xác danh sau khi xem xét kỹ lưỡng các sự kiện rồi, thì hành động ngay đi. Đừng đương hành động mà ngừng để xem xét lại nữa. Đừng do dự, lo lắng hoặc đi trở lùi. Phải tự tin. Lòng tự ngờ vực sẽ tạo ra nhiều nỗi ngờ vực khác. Đừng quay lại ngó về phía sau.

Có lần tôi hỏi ông Waite Phillips, một người quan trọng nhất trong kỹ nghệ dầu xăng của Oklahoma, về cách ông thi hành những quyết định của ông ra sao. Ông đáp: “Tôi thấy rằng cứ suy nghĩ hoài về những vấn đề của ta, chỉ làm cho ta hoang mang và thêm lo. Tới một lúc nào đó thì phải thôi đừng suy nghĩ đắn đo nữa, nếu không thì sẽ tai hại. Lúc ấy ta phải quyết định, hành động và đừng bao giờ ngó về phía sau mà cứ một mực tiến tới”.

Sao bạn không dùng ngay bây giờ thuật của Galen Litchfield để giải quyết một trong những nỗi lo lắng của bạn đi, mà tự hỏi những câu sau này:

1. Tôi lo lắng điều chi? (Xin bạn lấy viết chì đáp ở khoảng bỏ trống dưới đây).


2. Làm sao giải quyết được bây giờ? (Xin viết câu trả lời xuống dưới đây).


3. Đây, tôi sẽ hành động như thế này.


4. Khi nào tôi bắt đầu hành động?


__________
(1) Nguyên văn “worry”, trong phần thứ nhất, dịch giả thường diễn nghĩa là sự lo lắng. Ở phần thứ hai, dịch giả thường dùng cụm từ “những vấn đề rắc rối” diễn nghĩa cho “worry problems”. Nhân đây, tôi xin thêm tên chương như bản tiếng Anh, cả các chương trước, để bạn đọc tiện theo dõi (hacthu).
(2) Một tác giả người Anh, từng đoạt giải Nobel văn học năm 1907. Ông nổi tiếng với tập truyện The Jungle Book (Quyển sách rừng xanh), với nhân vật chính là cậu bé Mowgli (hacthu).
(3) Nguyên văn “Get the facts”, theo cách diễn nghĩa của dịch giả ở phần sau là “thu thập những sự kiện” (hacthu).
(4) Triết gia, bác học vĩ đại của Hy Lạp thời cổ đại. Ông cũng là học trò của Platon (hacthu).
(5) Nguyên văn “Dean of Columbia College, Columbia University, for twenty-two years”, vậy trường mà ông này làm khoa trưởng là Columbia College, thuộc Đại học Columbia (hacthu).
(6) Nguyên văn “his worries will usually evaporate in the light of knowledge”, tạm dịch là “những lo lắng thường sẽ bay hơi dưới ánh sáng của sự hiểu biết” (hacthu).
(7) Nhà phát minh vĩ đại người Mỹ, nổi tiếng với việc phát minh ra bóng đèn điện (hacthu).
(8) Nhà văn Pháp nổi tiếng, là viện sĩ hàn lâm Pháp trước Thế chiến II (hacthu).
(9) Nguyên văn “a second-grade arithmetic problem”, tức là một bài toán số học lớp hai (hacthu).
(10) Nguyên văn “two ideas”, có thể hiểu là hai quan niệm hay ý tưởng (hacthu).
(11) Trong hai cách được trình bày ở đây, dịch giả diễn nghĩa động từ collect là thu nhập. Thu thập thường được giải thích cho động từ get (hacthu).
(12) Một ý bị lược bỏ: “all the facts I don’t like to face”, tức là “những sự kiện mà tôi không thích đương đầu” (hacthu).
(13) Nhà bác học Đức nổi danh nhất thế giới bây giờ.
(14) Nguyên văn “he was facing”, tức là “ông đã đương đầu” (hacthu).
(15) Nguyên văn “I have found from costly experience that”, tạm dịch “tôi nhận thấy từ một kinh nghiệm đắt giá rằng”, vì không rõ kinh nghiệm đó của chính tác giả hay của người khác (hacthu).
(16) Nhà phát minh nổi tiếng của hãng General Motors (hacthu).
(17) Nguyên văn “the Far East”, tức là vùng Viễn Đông mới chính xác (hacthu).
(18) Nguyên văn “a man I have known for several years”, tạm dịch là “một người đàn ông tôi quen từ mấy năm trước” (hacthu).
(19) Nguyên văn “the Japs”. Jap là từ lóng gọi người Nhật một cách khiếm nhã (hacthu).
(20) Nguyên văn “the Bridge house” (hacthu).
(21) Nguyên văn “the Japanese Gestapo”, tạm hiểu là lực lượng mật vụ Nhật (hacthu).
(22) Nguyên văn “Sunday afternoon”, tức là chiều chủ nhật. Chúa nhật là cách gọi ngày chủ nhật của Ki-tô giáo (hacthu).
(23) Nguyên văn “What can I do about it?”, tức là “Tôi có thể làm gì với nó?” (hacthu).
(24) & (25) Nguyên văn “bother me”, tạm dịch “bận tâm đến tôi” (hacthu).
(26) Nguyên văn “the enormous value of arriving at a decision”, tạm dịch “giá trị khổng lồ của việc đi đến một quyết định” (hacthu).
(27) Nguyên văn “once I start to carry out that decision”, tức là “một khi tôi bắt đầu thực hiện quyết định đó” (hacthu).
(28) Nguyên văn “analysing worry and meeting it head-on”, tạm dịch “phân tích sự lo lắng và đương đầu trực diện với nó” (hacthu).
(29) Nguyên văn “efficient, concrete”, tức là “hiệu quả, cụ thể” (hacthu).
(30) Nguyên văn “Do something about it”, tức là “Làm cái gì đó” (hacthu).

Bể thảm mênh mông sóng lụt trời!
Khách trần trèo một lá thuyền chơi,
Thuyền ai ngược gió, ai xuôi gió,
Coi lại cùng trong bể thảm thôi.

Trong khổ thơ trên bạn nên sửa lại chính tả chữ "trèo" thành "chèo" của chữ chèo thuyền.
Vui lòng nha!
Cảm ơn.

Tôi đã sửa xong (ko ngờ tôi lại mắc lỗi chính tả như thế :D). Cám ơn bạn đã góp ý!